Nghiên cứu đặc điểm thảm thực vật tại rừng quốc gia Yên Tử, tỉnh Quảng Ninh

Khám phá đặc điểm thảm thực vật tại rừng quốc gia Yên Tử, Quảng Ninh qua luận văn thạc sĩ, góp phần bảo tồn và phát triển sinh thái.

• Tác giả: Nguyễn Thị Tuyến
• Người hướng dẫn: TS. Đoàn Đức Lân
• Trường học: Trường đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm thảm thực vật tại rừng quốc gia Yên Tử - tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.1.1. Nghiên cứu về thảm thực vật
• 1.1.2. Nghiên cứu về đa dạng thực vật
• 1.2. Mục tiêu, đối tượng, phạm vi, nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1.1. Mục tiêu chung
• 1.2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.2.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.2.3.1. Nghiên cứu tính đa dạng thảm thực vật
• 1.2.3.2. Nghiên cứu đặc điểm thảm thực vật
• 1.2.3.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của đai cao và hướng phơi tới đa dạng thực vật
• 1.2.3.4. Đề xuất một số giải pháp quản lý TNTV tại RQG Yên Tử - tỉnh Quảng Ninh
• 1.2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.2.4.1. Phương pháp luận
• 1.2.4.2. Phương pháp nghiên cứu kế thừa tài liệu
• 1.2.4.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 1.2.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.3. Đặc điểm cơ bản của khu vực nghiên cứu
• 1.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.3.1.1. Vị trí địa lý
• 1.3.1.2. Địa hình, địa thế
• 1.3.1.3. Khí hậu, thủy văn
• 1.3.1.4. Địa chất, đất đai
• 1.3.2. Tài nguyên thiên nhiên
• 1.3.3. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 1.3.4. Những thuận lợi và cơ hội
• 1.3.5. Những khó khăn, thách thức
• 1.4. Kết quả nghiên cứu
• 1.4.1. Đa dạng thảm thực vật
• 1.4.2. Kiểu rừng kín thường xanh mưa nhiệt đới
• 1.4.3. Kiểu rừng kín lá rộng thường xanh mưa á nhiệt đới núi thấp
• 1.4.4. Đặc điểm thảm thực vật
• 1.4.4.1. Đặc điểm cấu trúc tầng cây cao
• 1.4.4.2. Đặc điểm cây tái sinh
• 1.4.5. Ảnh hưởng của đai cao, hướng phơi tới đa dạng thực vật
• 1.4.5.1. Chỉ số đa dạng sinh học tầng cây gỗ của các kiểu thảm thực vật
• 1.4.5.2. Ảnh hưởng của đai cao, hướng phơi tới chỉ số đa dạng sinh học
• 1.4.5.3. Sự biến đổi thành phần loài của các kiểu thảm thực vật theo đai cao
• 1.4.5.4. Sự biến đổi thành phần loài của các kiểu thảm thực vật theo hướng sườn
• 1.4.6. Đề xuất một số giải pháp quản lý TNTV tại RQG Yên Tử - tỉnh Quảng Ninh
• 1.4.6.1. Giải pháp về chính sách và quản lý
• 1.4.6.2. Giải pháp về kinh tế - xã hội
• 1.4.6.3. Giải pháp về khoa học kỹ thuật
• 1.4.6.4. Giải pháp tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về bảo tồn ĐDSH
• 1.5. Kết luận và khuyến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về thảm thực vật tại rừng quốc gia Yên Tử

Rừng quốc gia Yên Tử, nằm ở tỉnh Quảng Ninh, là một trong những khu vực có đa dạng sinh học phong phú nhất tại Việt Nam. Với tổng diện tích 2.783 ha, khu rừng này không chỉ nổi bật với cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ mà còn là nơi sinh sống của nhiều loài thực vật quý hiếm. Nghiên cứu về thảm thực vật tại đây giúp hiểu rõ hơn về cấu trúc và chức năng của hệ sinh thái, từ đó có những biện pháp bảo tồn hiệu quả.

1.1. Đặc điểm địa lý và sinh thái của rừng Yên Tử

Rừng quốc gia Yên Tử nằm ở vị trí địa lý thuận lợi, với khí hậu nhiệt đới gió mùa. Địa hình đa dạng, từ đồi núi đến thung lũng, tạo điều kiện cho sự phát triển của nhiều kiểu thảm thực vật khác nhau. Hệ sinh thái nơi đây bao gồm các kiểu rừng kín thường xanh và rừng kín lá rộng, góp phần tạo nên sự phong phú về biodiversity.

1.2. Vai trò của thảm thực vật trong bảo tồn sinh thái

Thảm thực vật tại rừng Yên Tử không chỉ cung cấp nguồn tài nguyên thiên nhiên mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường. Chúng giúp điều tiết khí hậu, ngăn chặn xói mòn đất và duy trì nguồn nước. Việc bảo tồn thảm thực vật là cần thiết để duy trì sự cân bằng sinh thái trong khu vực.

II. Thách thức trong nghiên cứu thảm thực vật tại Yên Tử

Mặc dù rừng quốc gia Yên Tử có nhiều tiềm năng, nhưng việc nghiên cứu và bảo tồn thảm thực vật tại đây gặp không ít thách thức. Sự phát triển đô thị hóa, khai thác tài nguyên và biến đổi khí hậu đang đe dọa đến sự tồn tại của nhiều loài thực vật quý hiếm. Cần có những biện pháp hiệu quả để đối phó với những vấn đề này.

2.1. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến thảm thực vật

Biến đổi khí hậu đang gây ra những tác động tiêu cực đến hệ sinh thái rừng tại Yên Tử. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định làm thay đổi cấu trúc và thành phần của thảm thực vật. Nghiên cứu cần tập trung vào việc đánh giá những ảnh hưởng này để có biện pháp ứng phó kịp thời.

2.2. Tác động của khai thác tài nguyên đến đa dạng sinh học

Khai thác tài nguyên thiên nhiên không bền vững đang làm suy giảm đa dạng sinh học tại rừng Yên Tử. Việc chặt phá rừng và khai thác quá mức các loài thực vật có giá trị kinh tế đã dẫn đến sự suy giảm số lượng và chất lượng của thảm thực vật. Cần có các chính sách quản lý hiệu quả để bảo vệ tài nguyên này.

III. Phương pháp nghiên cứu thảm thực vật tại Yên Tử

Để nghiên cứu thảm thực vật tại rừng quốc gia Yên Tử, các nhà khoa học đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các phương pháp này không chỉ giúp thu thập dữ liệu chính xác mà còn hỗ trợ trong việc phân tích và đánh giá tình trạng của hệ sinh thái. Việc sử dụng công nghệ hiện đại trong nghiên cứu cũng đang được khuyến khích.

3.1. Phương pháp thu thập số liệu và phân tích

Các nhà nghiên cứu sử dụng phương pháp quadrat để thu thập số liệu về thảm thực vật. Phương pháp này cho phép đánh giá độ phong phú và đa dạng của các loài thực vật trong khu vực nghiên cứu. Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích để đưa ra những kết luận chính xác về tình trạng của hệ sinh thái.

3.2. Ứng dụng công nghệ trong nghiên cứu

Việc ứng dụng công nghệ GIS và Remote Sensing trong nghiên cứu thảm thực vật tại Yên Tử giúp theo dõi sự biến đổi của hệ sinh thái theo thời gian. Công nghệ này cho phép các nhà khoa học có cái nhìn tổng quan và chính xác hơn về tình trạng của rừng, từ đó đưa ra các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại Yên Tử

Kết quả nghiên cứu về thảm thực vật tại rừng quốc gia Yên Tử đã chỉ ra sự phong phú về loài và cấu trúc của hệ sinh thái. Nghiên cứu đã xác định được nhiều loài thực vật quý hiếm cần được bảo tồn. Những kết quả này không chỉ có giá trị khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc quản lý và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

4.1. Đánh giá đa dạng sinh học tại Yên Tử

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng rừng Yên Tử có khoảng 830 loài thực vật, trong đó có nhiều loài quý hiếm. Đánh giá này giúp xác định các loài cần được ưu tiên bảo tồn và phát triển. Việc bảo tồn đa dạng sinh học là rất quan trọng để duy trì sự cân bằng sinh thái trong khu vực.

4.2. Đề xuất giải pháp bảo tồn thảm thực vật

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các nhà khoa học đã đề xuất nhiều giải pháp bảo tồn thảm thực vật tại Yên Tử. Các giải pháp này bao gồm việc xây dựng các khu bảo tồn, tăng cường quản lý tài nguyên và nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của biodiversity.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu thảm thực vật tại Yên Tử

Nghiên cứu về thảm thực vật tại rừng quốc gia Yên Tử đã cung cấp nhiều thông tin quý giá về hệ sinh thái nơi đây. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải đối mặt. Việc tiếp tục nghiên cứu và bảo tồn đa dạng sinh học là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực này trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu thảm thực vật

Nghiên cứu về thảm thực vật không chỉ giúp hiểu rõ hơn về cấu trúc và chức năng của hệ sinh thái mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Những thông tin thu thập được sẽ là cơ sở để xây dựng các chính sách bảo tồn hiệu quả.

5.2. Triển vọng phát triển nghiên cứu trong tương lai

Trong tương lai, việc nghiên cứu về thảm thực vật tại Yên Tử cần được mở rộng và nâng cao. Cần có sự hợp tác giữa các nhà khoa học, chính quyền và cộng đồng để bảo vệ và phát triển đa dạng sinh học tại khu vực này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu Rừng quốc gia Yên Tử có tổng diện tích tự nhiên 2.783 ha, nằm trên địa bàn thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, sở hữu hệ sinh thái rừng nhiệt đới và á nhiệt đới đặc trưng của vùng Đông Bắc Việt Nam. Khu vực này ghi nhận 830 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 509 chi và 171 họ, trong đó có 38 loài quý hiếm được ghi nhận trong Sách đỏ Việt Nam cần ưu tiên bảo tồn nghiêm ngặt. Về mặt địa hình, khu vực có sự phân hóa độ cao mạnh mẽ từ 50 m tại chân núi lên đến 1.068 m tại đỉnh Chùa Đồng, tạo nên sự chuyển tiếp sinh thái rõ rệt.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự suy thoái thảm thực vật dưới sức ép từ 838 hộ dân sinh sống quanh vùng đệm, hoạt động khai thác than lân cận và áp lực từ hàng triệu lượt khách hành hương trong mùa lễ hội kéo dài 3 tháng đầu năm. Sau khi Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 1671/QĐ-TTg ngày 26 tháng 9 năm 2011 thành lập Rừng quốc gia Yên Tử, công tác quản lý vẫn gặp nhiều khó khăn do thiếu dữ liệu định lượng về cấu trúc thảm rừng.

Nghiên cứu được triển khai trong giai đoạn 2013 - 2015 nhằm đánh giá toàn diện đặc điểm cấu trúc, tính đa dạng của các kiểu thảm thực vật, đồng thời phân tích ảnh hưởng của đai cao và hướng sườn tới quần xã thực vật thân gỗ. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học định lượng chuẩn xác, hỗ trợ Ban quản lý di tích và Rừng quốc gia Yên Tử xây dựng phương án phục hồi sinh thái, bảo tồn nguồn gen bản địa và quản lý tài nguyên rừng bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng hệ thống lý thuyết phân loại thảm thực vật sinh thái phát sinh của Thái Văn Trừng (1978), kết hợp khung phân loại quốc tế của UNESCO (1973) và học thuyết cực đỉnh khí hậu Climax của Clements. Quan điểm sinh thái phát sinh xác định rằng cấu trúc lâm phần được định hình bởi năm nhóm nhân tố: địa hình, khí hậu, thổ nhưỡng, khu hệ thực vật và tác động của con người.

Năm khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm:

• Thảm thực vật rừng: Lớp phủ thực vật thân gỗ nhiều tầng có vai trò điều tiết thủy văn và phòng hộ môi trường.
• Phân tầng cấu trúc rừng: Sự phân tầng không gian thẳng đứng từ tầng vượt tán (A1), tầng ưu thế sinh thái (A2), tầng dưới tán (A3) đến tầng cây bụi và thảm tươi.
• Chỉ số giá trị quan trọng (IVI): Thước đo biểu thị vị thế sinh thái và mức độ ưu thế của từng loài trong lâm phần.
• Đa dạng sinh học Alpha và Beta: Đánh giá độ phong phú loài trong từng sinh cảnh và mức độ sai khác thành phần loài giữa các đai cao.
• Tái sinh tự nhiên: Động thái diễn thế và khả năng phục hồi của tầng cây gỗ non dưới tán rừng.

Mô hình định lượng áp dụng quy chuẩn của Daniel Marmillod, xác định những loài có chỉ số IVI lớn hơn 5% giữ vai trò quyết định cấu trúc sinh thái của quần xã.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra thực địa theo tuyến và ô tiêu chuẩn (OTC) có kiểm soát tọa độ bằng thiết bị định vị GPS.

Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu điều tra được thiết kế khoa học:

• Tuyến khảo sát: Thiết lập 10 tuyến điều tra đại diện với tổng chiều dài khoảng 16 km, đi qua các dạng sinh cảnh từ chân núi lên đỉnh Yên Tử.
• Ô tiêu chuẩn tầng cây cao: Thiết lập 16 OTC với diện tích 1.000 m2 mỗi ô (tổng diện tích điều tra 16.000 m2). Mẫu được phân bố theo hai đai cao gồm 12 OTC ở đai dưới 700 m và 4 OTC ở đai từ 700 m đến 1.068 m, cân đối đều giữa sườn Đông (8 OTC) và sườn Tây (8 OTC). Việc phân tầng mẫu theo độ cao và hướng phơi nhằm phản ánh đầy đủ tác động của vi khí hậu đến thảm thực vật.
• Ô dạng bản tầng tái sinh: Tại mỗi OTC, bố trí 5 ô dạng bản diện tích 25 m2 (5 m x 5 m) theo đường chéo (tổng số 80 ô với diện tích 2.000 m2) để đo đếm cây tái sinh có đường kính gốc dưới 6 cm.

Phương pháp phân tích số liệu áp dụng công thức tính toán đường kính ngang ngực D1.3 (cho cây gỗ D1.3 từ 6 cm trở lên), chiều cao vút ngọn (Hvn), chiều cao dưới cành (Hdc) bằng thước Blumeleiss. Mức độ đa dạng sinh học được lượng hóa qua chỉ số Shannon-Wiener (H'), chỉ số chiếm ưu thế Simpson (Cd), chỉ số đồng đều Pielou (E) và chỉ số tương đồng Sorensen (SI). Phần mềm MapInfo 10.5 được sử dụng để xây dựng bản đồ phân bố thảm thực vật trên nền bản đồ hiện trạng lâm nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ 16 ô tiêu chuẩn và 10 tuyến điều tra cho thấy cấu trúc thảm thực vật Yên Tử có những đặc điểm nổi bật:

• Rừng thứ sinh phục hồi sau khai thác kiệt chiếm diện tích lớn nhất với 934,0 ha, tương đương 45,3% tổng diện tích rừng tự nhiên. Trạng thái này có kết cấu phân tầng chưa ổn định, cấu trúc gồm 2 tầng cây gỗ với độ tàn che dao động từ 0,3 đến 0,5, chiều cao trung bình từ 7 đến 10 m, mật độ cây bụi thảm tươi bao phủ từ 35% đến 45%.
• Trạng thái rừng bị tác động mạnh (ký hiệu IIIA1) chiếm 573,3 ha, tương đương 27,8% diện tích rừng tự nhiên. Trữ lượng lâm phần nghèo kiệt, độ tàn che thấp từ 0,3 đến 0,4, đường kính thân cây bình quân nhỏ chỉ từ 15 đến 20 cm, dưới tán bị xâm lấn mạnh bởi dây leo gai và các loài tre nứa như Giang, Sặt với mật độ lên tới 5.000 đến 7.000 cây/ha.
• Diện tích rừng ít bị tác động (IIIA3) và rừng phục hồi tốt (IIIA2) chiếm 446,6 ha, tương đương 21,5% diện tích rừng tự nhiên, phân bố tập trung từ chùa Giải Oan lên chùa Bảo Sái và Am Hoa. Lâm phần đạt cấu trúc 5 tầng hoàn chỉnh, độ tàn che từ 0,6 đến 0,7, xuất hiện nhiều cây cổ thụ thuộc tầng vượt tán cao từ 20 đến 30 m như Hồng tùng, Sến mật, Lim xanh, Vù hương, Gụ lau.
• Cấu trúc tái sinh tự nhiên diễn ra mạnh mẽ nhưng không đồng đều: nguồn gốc tái sinh từ hạt chiếm trên 70% ở các trạng thái rừng phục hồi tốt, trong khi rừng sau khai thác kiệt có tỷ lệ chồi rễ chiếm hơn 40%. Đai cao dưới 700 m có chỉ số phong phú loài cao hơn 35% so với đai trên 700 m, nhưng đai trên 700 m lại là nơi cư trú độc bản của các loài đặc hữu như Trúc Yên Tử và Mai vàng Yên Tử.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến sự phân hóa cấu trúc rừng bắt nguồn từ lịch sử khai thác gỗ trụ mỏ trước đây kết hợp cùng tập quán canh tác của cư dân 5 thôn bản vùng đệm. Địa hình đồi núi dốc từ 20 đến 25 độ, có nơi trên 40 độ, khiến lớp đất mặt Feralit vàng đỏ phát triển trên sa thạch dễ bị rửa trôi khi thảm phủ bị phá vỡ.

Khi so sánh với các khu rừng đặc dụng khác ở miền Bắc như Vườn quốc gia Ba Vì hay Cúc Phương, Yên Tử có tính đa dạng riêng biệt nhờ sự giao thoa giữa hai luồng thực vật nhiệt đới và á nhiệt đới. Ở đai thấp dưới 700 m, ưu thế thuộc về các loài họ Đậu, họ Dầu, họ Re; trong khi lên đai cao trên 700 m, các loài thuộc họ Dẻ, họ Thông tre và Trầm chiếm vai trò lập quần chủ đạo.

Dữ liệu phân bố số cây theo cấp đường kính (N/D1.3) thể hiện rõ quy luật hình chữ L giảm dần qua các biểu đồ phân bố thực nghiệm. Điều này phản ánh số lượng cây gỗ nhỏ chiếm ưu thế tuyệt đối (trên 65% tổng số cá thể), trong khi số cây tầng tán có đường kính trên 40 cm chỉ chiếm dưới 8%. Các bảng tổng hợp chỉ số Shannon-Wiener (H') dao động từ 2,85 đến 3,42 tại các kiểu thảm, chứng minh hệ sinh thái đang trong giai đoạn phục hồi tích cực nhưng vẫn rất nhạy cảm trước các tác động ngoại cảnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo tồn nguồn gen thực vật và nâng cao chất lượng rừng tại Rừng quốc gia Yên Tử, bốn nhóm giải pháp đồng bộ được đề xuất:

• Hoàn thiện thể chế và cắm mốc ranh giới bảo vệ: Ban quản lý Di tích và Rừng quốc gia Yên Tử cần phối hợp với chính quyền thành phố Uông Bí hoàn thành việc bàn giao 100% diện tích tiểu khu 36B từ Công ty Lâm nghiệp Uông Bí, tiến hành cắm mốc ranh giới cố định trên toàn bộ diện tích 2.783 ha trong giai đoạn 1 năm tới.
• Áp dụng biện pháp lâm sinh phục hồi sinh thái: Triển khai khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên có trồng bổ sung các loài cây bản địa (Lim xanh, Sến mật, Vù hương) trên diện tích 934,0 ha rừng sau khai thác kiệt và 573,3 ha rừng nghèo kiệt IIIA1. Mục tiêu nâng độ tàn che lâm phần từ 0,3-0,4 lên trên 0,65 trong lộ trình 5 năm do Hạt Kiểm lâm Yên Tử chủ trì.
• Phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng vùng đệm: Ủy ban nhân dân thành phố Uông Bí cần triển khai các dự án hỗ trợ kinh tế cho 838 hộ dân thuộc 5 thôn bản (Khe Sú 1, Khe Sú 2, Năm Mẫu A, Năm Mẫu B, Cửa Ngăn). Chuyển giao kỹ thuật nhân giống Trúc Yên Tử, Trầu tiên dưới tán rừng trồng, giảm 80% tình trạng người dân vào rừng đào măng và khai thác dược liệu trái phép trong vòng 3 năm.
• Thiết lập hệ thống giám sát đa dạng sinh học định kỳ: Duy trì mạng lưới 16 ô tiêu chuẩn định vị cố định để theo dõi diễn biến động thái của 38 loài thực vật quý hiếm trong Sách đỏ Việt Nam và biến động tái sinh tự nhiên, thực hiện báo cáo thường niên giai đoạn 2016 - 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu của luận văn mang giá trị ứng dụng cao cho nhiều nhóm đối tượng chuyên môn:

• Ban quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên và rừng đặc dụng: Cung cấp quy trình điều tra định lượng thảm thực vật, phương pháp phân tích chỉ số đa dạng sinh học Alpha và Beta, làm căn cứ xây dựng đề án quản lý rừng bền vững trên diện tích 2.783 ha hoặc các vùng sinh thái tương đồng.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh ngành Lâm học và Quản lý tài nguyên rừng: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp bố trí 16 ô tiêu chuẩn, 80 ô dạng bản và quy trình xử lý dữ liệu lâm nghiệp thực địa theo mô hình toán thống kê.
• Doanh nghiệp và đơn vị phát triển du lịch sinh thái - tâm linh: Giúp đánh giá sức chịu tải của môi trường cảnh quan quanh quần thể chùa tháp Yên Tử, từ đó định hướng quy hoạch hạ tầng tuyến cáp treo và đường hành hương không xâm lấn diện tích 446,6 ha rừng nguyên sinh.
• Cơ quan quản lý nhà nước về kiểm lâm và tài nguyên môi trường tỉnh Quảng Ninh: Sử dụng cơ sở dữ liệu số liệu thực vật làm căn cứ phê duyệt các chương trình giao khoán bảo vệ rừng và quy hoạch vùng đệm cho 838 hộ dân địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Rừng quốc gia Yên Tử có bao nhiêu kiểu thảm thực vật chính theo tiêu chuẩn sinh thái? Khu vực nghiên cứu có hai kiểu rừng chính theo phân loại của Thái Văn Trừng: kiểu rừng kín thường xanh mưa nhiệt đới ở đai cao dưới 700 m và kiểu rừng kín lá rộng thường xanh mưa á nhiệt đới núi thấp ở đai cao từ 700 m đến 1.068 m. Trong đó, đai nhiệt đới bao gồm 4 kiểu phụ thảm thực vật khác nhau.

Đai cao ảnh hưởng như thế nào đến thành phần loài cây gỗ tại Yên Tử? Đai cao tạo ra sự phân tầng sinh thái rõ rệt. Đai dưới 700 m có thành phần loài đa dạng, ưu thế bởi các loài cây họ Dầu, họ Đậu và họ Re. Ngược lại, đai trên 700 m có nền nhiệt thấp và độ ẩm cao quanh năm, tạo điều kiện cho các loài hạt trần cổ như Hồng tùng, Thông tre và họ Dẻ chiếm ưu thế sinh thái.

Trạng thái rừng nào chiếm diện tích lớn nhất trong khu bảo tồn? Trạng thái rừng thứ sinh phục hồi sau khai thác kiệt chiếm diện tích lớn nhất với 934,0 ha, tương đương 45,3% diện tích rừng tự nhiên. Trạng thái này có kết cấu 2 tầng cây gỗ chưa ổn định, đang trong quá trình tái sinh mạnh mẽ với mật độ cây tái sinh đạt trên 2.500 cây/ha.

Những loài thực vật quý hiếm nào có nguy cơ bị đe dọa cao nhất tại khu vực? Có 38 loài thực vật được ghi nhận trong Sách đỏ Việt Nam tại Yên Tử. Trong đó, các loài chịu sức ép khai thác mạnh nhất là Trúc Yên Tử, Trầu tiên, Mai vàng Yên Tử, Hồng tùng, Vù hương và Sến mật do bị người dân thu hái làm cảnh hoặc dược liệu bán vào dịp lễ hội đầu năm.

Chỉ số nào được dùng để xác định vai trò sinh thái của từng loài cây trong lâm phần? Nghiên cứu sử dụng chỉ số giá trị quan trọng (IVI) kết hợp giữa tỷ lệ phần trăm số cây (Ni%) và tỷ lệ phần trăm tiết diện ngang (Gi%). Theo tiêu chuẩn sinh thái, những loài có chỉ số IVI lớn hơn 5% được xác định là nhóm loài ưu thế định hình cấu trúc tầng tán rừng.

Kết luận

• Luận văn đã xác định rõ hai kiểu thảm thực vật chính và bốn kiểu phụ tại Rừng quốc gia Yên Tử, trong đó rừng thứ sinh phục hồi sau khai thác kiệt chiếm tỷ lệ cao nhất với 45,3% diện tích rừng tự nhiên.
• Nghiên cứu đã kiểm kê và lượng hóa cấu trúc của 830 loài thực vật bậc cao có mạch, xác định 38 loài quý hiếm thuộc Sách đỏ Việt Nam cần được bảo vệ khẩn cấp.
• Đã chứng minh ảnh hưởng rõ rệt của độ cao và hướng phơi đến chỉ số đa dạng sinh học qua việc khảo sát 16 ô tiêu chuẩn và 80 ô dạng bản.
• Đóng góp bộ dữ liệu định lượng chính xác về mật độ, cấu trúc đường kính N/D và đặc tính tái sinh tự nhiên cho công tác lâm sinh học tại tỉnh Quảng Ninh.
• Đề xuất bốn nhóm giải pháp quản lý đồng bộ gắn liền lộ trình 3 đến 5 năm nhằm phục hồi sinh thái 1.507,3 ha rừng nghèo kiệt và ổn định sinh kế cho 838 hộ dân vùng đệm.

Các nhà quản lý lâm nghiệp, chuyên gia môi trường và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn bộ hệ thống biểu mẫu điều tra thực địa và bản đồ thảm thực vật chi tiết trong công trình này để triển khai các dự án bảo tồn thiên nhiên tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới 1. Nghiên cứu về thảm thực vật Thảm thực vật rừng hay lớp phủ cây cỏ trên mặt trái đất, gồm các quần thể thực vật thân gỗ, không những cung cấp lâm sản phục vụ cho đời sống con người, mà còn có tác dụng bảo vệ môi trường sinh thái, hạn chế tác hại của thiên tai như lũ lụt, hạn hán, bão lốc,. Phân loại thảm thực vật là một nội dung quan trọng được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm.

Có thể nêu một số nghiên cứu đáng chú ý của các tác giả sau: Theo Schmitthusen (1959), ở châu Âu có 2 hệ thống phân loại thảm thực vật chủ yếu, đó là hệ thống phân loại các quần xã thực vật của Braun - Blanquet (1928), được thực hiện chủ yếu bởi các nhà thực vật học theo trường phái của Pháp và hệ thống phân loại các quần thể thực vật được thực hiện bởi những nhà địa thực vật của Đức (dẫn theo Nguyễn Nghĩa Thìn, 2004) [37]. Ở Phần Lan, Caiande A. chủ trương phân loại rừng dựa vào thực vật thảm tươi. Ông cho rằng, trong lâm phần thành thục, tổ thành thảm tươi không chỉ phụ thuộc vào hoàn cảnh sinh thái môi trường mà còn phụ thuộc vào cả tổ thành loài cây gỗ của lâm phần.

Theo đó, thảm tươi là chỉ tiêu tốt nhất để xem xét tính đồng nhất sinh học của môi trường, kể cả tính đồng nhất về hiệu quả của thực vật rừng. Tuy thế, điều này đã không hoàn toàn đúng vì thực tế thảm tươi có khả năng chỉ thị nhưng không có khả năng chỉ thị cho tất cả các điều kiện lập địa. Ngoài ra, các yếu tố bên ngoài như: lửa rừng, khai thác. cũng ảnh hưởng lên thảm tươi (dẫn theo Nguyễn Nghĩa Thìn, 2004) [37].

Ở Hoa Kỳ, phân loại rừng chủ yếu theo học thuyết cực đỉnh (Climax) của Clement. Phân loại theo Climax tạo cho quần xã thực vật ổn định trong quá trình phát triển lâu dài trên những vùng lãnh thổ rộng lớn với đất đai đã được hình thành từ lâu. Khí hậu là nhân tố để xác định Climax. Ngoài khái niệm Climax, các nhà LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 lâm học Hoa Kỳ còn đưa ra khái niệm tiền đỉnh cực (á đỉnh cực), đơn đỉnh cực, đa đỉnh cực (dẫn theo Nguyễn Nghĩa Thìn, 2004) [37].

Ở vùng nhiệt đới, theo Thái Văn Trừng (1978) [45], có lẽ Schimper (1898) là người đầu tiên đưa ra hệ thống phân loại thảm thực vật rừng nhiệt đới. Trong hệ thống này, Schimper đã phân chia thảm thực vật thành quần hệ khí hậu, quần hệ thổ nhưỡng và quần hệ vùng núi. Trong quần hệ khí hậu lại được phân chia thành 4 kiểu: Rừng thưa, rừng gió mùa, rừng trảng, rừng gai, ngoài ra còn có thêm 2 kiểu là thảo nguyên nhiệt đới và hoang mạc nhiệt đới. Sau Schimper là các hệ thống của Rubel, Ilinski, Burt - Davy, Aubréville.

trong đó đáng chú ý nhất là hệ thống của Aubréville. Trong hệ thống này, ông đã căn cứ vào độ tàn che trên mặt đất của tầng ưu thế sinh thái để phân biệt các kiểu quần thể thưa thành: Rừng thưa và truông cỏ (dẫn theo Thái Văn Trừng, 1978) [45]. Champion (1936) đã phân biệt 4 đai thảm thực vật lớn theo nhiệt độ: Nhiệt đới, á nhiệt đới, ôn đới và núi cao. Bear (1944) đưa ra hệ thống 3 cấp đó là: Quần hợp, quần hệ và loạt quần hệ.

UNESCO (1973) [57] đưa ra một khung phân loại chung cho thảm thực vật thế giới mà có thể thể hiện trên bản đồ 1:1. Khung phân loại này không dựa hẳn vào một nguyên tắc hay hệ thống đã có mà nó kết hợp các nguyên tắc lại với nhau ở những mức độ khác nhau.