Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu một số giải pháp quản lý rừng bền vững ở xã bát mọt thuộc vùng đệm khu bảo tồn thiên nhiên xuân liên thanh hóa

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu một số giải pháp quản lý rừng bền vững ở xã bát mọt thuộc vùng đệm khu bảo tồn thiên, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Đề tài: Giải pháp quản lý rừng bền vững tại xã Bát Mọt, Thanh Hóa
• Loại tài liệu: luận văn
• Địa điểm: Thanh Hóa

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ RỪNG NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm về quản lý rừng bền vững
• 1.2. Tình hình nghiên cứu về quản lý rừng bền vững trên thế giới

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp quản lý rừng bền vững tại xã Bát Mọt

Giải pháp quản lý rừng bền vững tại xã Bát Mọt, Thanh Hóa đang trở thành một vấn đề cấp bách. Với sự suy giảm tài nguyên rừng, việc áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả là cần thiết. Các giải pháp này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo sinh kế cho cộng đồng địa phương. Việc hiểu rõ về tình hình rừng và các chính sách liên quan là bước đầu tiên trong quá trình này.

1.1. Tình hình rừng tại xã Bát Mọt hiện nay

Tại xã Bát Mọt, diện tích rừng tự nhiên đang bị thu hẹp nghiêm trọng. Theo số liệu, tỷ lệ che phủ rừng đã giảm từ 43% xuống còn 36,1% trong những năm gần đây. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến đa dạng sinh học mà còn làm gia tăng tình trạng xói mòn đất và biến đổi khí hậu.

1.2. Vai trò của cộng đồng trong quản lý rừng

Cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và quản lý rừng. Họ là những người trực tiếp chịu ảnh hưởng từ các chính sách quản lý rừng. Việc nâng cao nhận thức và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng là rất cần thiết để đảm bảo sự bền vững trong quản lý tài nguyên rừng.

II. Các thách thức trong quản lý rừng bền vững tại xã Bát Mọt

Quản lý rừng bền vững tại xã Bát Mọt đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề như khai thác gỗ trái phép, biến đổi khí hậu và sự phát triển kinh tế không bền vững đang gây áp lực lên tài nguyên rừng. Để giải quyết những thách thức này, cần có các biện pháp đồng bộ và hiệu quả.

2.1. Khai thác gỗ trái phép và tác động của nó

Khai thác gỗ trái phép là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến suy giảm diện tích rừng. Hành động này không chỉ làm giảm tài nguyên rừng mà còn ảnh hưởng đến sinh kế của người dân địa phương. Cần có các biện pháp mạnh mẽ để ngăn chặn tình trạng này.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến rừng

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi điều kiện sinh thái, ảnh hưởng đến sự phát triển của rừng. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định làm giảm khả năng phục hồi của rừng. Việc áp dụng các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu là rất cần thiết.

III. Phương pháp quản lý rừng bền vững hiệu quả tại xã Bát Mọt

Để quản lý rừng bền vững, xã Bát Mọt cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Những phương pháp này bao gồm bảo vệ rừng tự nhiên, tái sinh rừng và phát triển các mô hình kinh tế lâm nghiệp bền vững. Việc kết hợp giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế là chìa khóa cho sự bền vững.

3.1. Bảo vệ rừng tự nhiên và các chính sách liên quan

Bảo vệ rừng tự nhiên là một trong những giải pháp quan trọng nhất. Cần có các chính sách rõ ràng để bảo vệ tài nguyên rừng, đồng thời khuyến khích người dân tham gia vào công tác bảo vệ. Các khu bảo tồn thiên nhiên cũng cần được thiết lập để bảo vệ đa dạng sinh học.

3.2. Tái sinh rừng và phát triển kinh tế lâm nghiệp

Tái sinh rừng là một phương pháp hiệu quả để phục hồi tài nguyên rừng. Đồng thời, phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững sẽ giúp người dân có nguồn thu nhập ổn định. Các mô hình trồng rừng kết hợp với phát triển du lịch sinh thái có thể mang lại lợi ích kinh tế cao.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại xã Bát Mọt

Các nghiên cứu về quản lý rừng bền vững tại xã Bát Mọt đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Việc áp dụng các giải pháp quản lý hiệu quả đã giúp cải thiện tình hình rừng và nâng cao đời sống của người dân. Những mô hình thành công cần được nhân rộng để đạt được hiệu quả cao hơn.

4.1. Mô hình quản lý rừng bền vững thành công

Một số mô hình quản lý rừng bền vững đã được triển khai thành công tại xã Bát Mọt. Những mô hình này không chỉ bảo vệ tài nguyên rừng mà còn tạo ra nguồn thu nhập cho người dân. Việc chia sẻ kinh nghiệm từ các mô hình này là rất cần thiết.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu khoa học

Các nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp quản lý bền vững có thể làm tăng diện tích rừng và cải thiện chất lượng môi trường. Những kết quả này cần được công bố rộng rãi để nâng cao nhận thức cộng đồng.

V. Kết luận và tương lai của quản lý rừng bền vững tại xã Bát Mọt

Quản lý rừng bền vững tại xã Bát Mọt là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Tương lai của rừng phụ thuộc vào sự tham gia của cộng đồng và các chính sách quản lý hiệu quả. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.1. Tầm quan trọng của sự tham gia cộng đồng

Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quyết định trong quản lý rừng bền vững. Cần có các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức để người dân hiểu rõ vai trò của mình trong việc bảo vệ tài nguyên rừng.

5.2. Định hướng phát triển bền vững trong tương lai

Định hướng phát triển bền vững cần được xây dựng dựa trên các nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Các chính sách cần linh hoạt và phù hợp với điều kiện địa phương để đạt được hiệu quả cao nhất trong quản lý rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng suy thoái tài nguyên rừng tự nhiên đang đặt ra những thách thức nghiêm trọng đối với an ninh môi trường và phát triển bền vững tại Việt Nam. Độ che phủ rừng trên quy mô toàn quốc đã suy giảm mạnh từ mức 43% vào năm 1943 xuống còn 36,1% theo công bố của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn vào năm 2004, tương đương với sự mất mát trung bình khoảng 100.000 ha rừng mỗi năm. Sự suy thoái này không chỉ làm cạn kiệt nguồn lâm sản có giá trị mà còn đe dọa trực tiếp đến đời sống dân sinh tại các khu vực đầu nguồn xung yếu.

Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán mâu thuẫn giữa bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế - xã hội tại vùng đệm các khu rừng đặc dụng. Mục tiêu cốt lõi của đề tài là phân tích toàn diện các yếu tố tự nhiên, kinh tế, xã hội ảnh hưởng đến tài nguyên rừng, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm quản lý rừng bền vững. Địa bàn nghiên cứu được thực hiện tại xã Bát Mọt, huyện Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa – khu vực vùng đệm trực tiếp của Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên.

Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ diện tích tự nhiên của xã là 20.759,40 ha, trong đó đất lâm nghiệp chiếm đến 19.456 ha (tương đương 93,72% tổng diện tích), với 14.695,79 ha đất có rừng. Về mặt xã hội, địa bàn nghiên cứu có 583 hộ gia đình với 3.174 nhân khẩu sinh sống tại 9 thôn bản, trong đó đồng bào dân tộc Thái chiếm 99,56% và tỷ lệ gia tăng dân số hàng năm đạt tới 5,1%. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi đưa ra các giải pháp can thiệp nhằm giảm thiểu số vụ vi phạm lâm luật, chuyển dịch cơ cấu thu nhập của người dân và bảo vệ sinh cảnh sống của hàng trăm loài động thực vật nguy cấp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết tiếp cận hệ sinh thái kinh tế - xã hội và nguyên lý quản lý rừng bền vững theo tiêu chuẩn quốc tế. Theo Tổ chức Gỗ Nhiệt đới Quốc tế (ITTO) và Hiệp ước Helsinki, quản lý rừng bền vững là quá trình quản trị tài nguyên rừng nhằm đáp ứng liên tục các mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường mà không làm suy giảm các giá trị vốn có hoặc tổn hại đến các hệ sinh thái lân cận. Khung nghiên cứu tích hợp bốn khái niệm then chốt: quản lý rừng dựa vào cộng đồng (Lâm nghiệp xã hội), bảo tồn sinh cảnh nhạy cảm, sử dụng đất tổng hợp và cơ chế đồng quản lý tài nguyên.

Bên cạnh đó, đề tài vận dụng lý thuyết nông lâm kết hợp do Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) định hình, xem việc phối hợp canh tác nông - lâm trên đất dốc là giải pháp cân bằng giữa an ninh lương thực và bảo vệ thảm phủ thực vật. Nghiên cứu xác lập mối quan hệ tương tác hai chiều giữa hệ thống tự nhiên (khí hậu, địa hình, thấu thổ) và hệ thống xã hội (nhận thức, luật tục bản địa, chính sách giao đất giao rừng).

+-------------------------------------------------------------------+
|               HỆ THỐNG QUẢN LÝ RỪNG BỀN VỮNG                      |
|                                                                   |
|   +--------------------------+     +--------------------------+   |
|   |    HỆ THỐNG TỰ NHIÊN     |     |   HỆ THỐNG KINH TẾ-XÃ HỘI|   |
|   | - 20.759,4 ha tự nhiên   | <-> | - 583 hộ dân (99,56% Thái|   |
|   | - 725 loài thực vật      |     | - Thu nhập 251k/tháng    |   |
|   | - 387 loài động vật      |     | - Tăng dân số 5,1%/năm   |   |
|   +--------------------------+     +--------------------------+   |
|                 \                               /                 |
|                  \                             /                  |
|                   v                           v                   |
|         +-----------------------------------------------+         |
|         |            CAN THIỆP GIẢI PHÁP                |         |
|         | - Quy ước thôn bản & Giao đất khoán rừng      |         |
|         | - Phát triển sinh kế & Nông lâm kết hợp       |         |
|         | - Giảm áp lực khai thác rừng đặc dụng         |         |
|         +-----------------------------------------------+         |
+-------------------------------------------------------------------+

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình tiếp cận có sự tham gia từ dưới lên (Bottom-up Approach), kết hợp chặt chẽ giữa thu thập dữ liệu thứ cấp và điều tra thực địa liên ngành. Dữ liệu khí tượng thủy văn được kế thừa từ trạm Cửa Đạt trong chuỗi thời gian 1995–2006; dữ liệu diễn biến rừng cập nhật từ Hạt Kiểm lâm Xuân Liên và Viện Điều tra Quy hoạch Rừng.

Để thu thập dữ liệu sơ cấp, phương pháp Đánh giá nhanh nông thôn (RRA) và Đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA) đã được triển khai. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 92 hộ gia đình đại diện cho 556 nhân khẩu (chiếm 15,78% tổng số hộ toàn xã) được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên tại toàn bộ 9 thôn bản: Đục, Vịn, Cạn, Chiềng, Phống, Hán, Ruộng, Dán, Khẹo. Việc chọn mẫu phân tầng giúp phản ánh đầy đủ sự khác biệt về địa lý, khoảng cách tới vùng lõi bảo tồn và điều kiện kinh tế của từng cụm dân cư.

Công cụ điều tra bao gồm phiếu phỏng vấn bán định hướng, lược sử thôn bản, biểu đồ xu hướng thời gian và phân tích lịch thời vụ. Dữ liệu định lượng được làm sạch và xử lý thống kê mô tả, thống kê so sánh thông qua phần mềm Microsoft Excel. Ngoài ra, phương pháp chuyên gia được thực hiện bằng cách tham vấn ý kiến của các nhà khoa học lâm nghiệp và cán bộ kiểm lâm để hoàn thiện các đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tài nguyên rừng tại xã Bát Mọt sở hữu tính đa dạng sinh học đặc biệt cao nhưng chịu áp lực lớn từ lịch sử khai thác. Hệ thực vật ghi nhận 725 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 440 chi và 130 họ, trong đó có 308 loài cây lấy gỗ, 156 loài cây thuốc và 38 loài có tên trong Sách Đỏ Việt Nam (chiếm 11,28% số loài Sách Đỏ quốc gia) như Pơ mu, Vù hương, Sa mu, Gụ mật. Hệ động vật có 387 loài thuộc 5 lớp, với 16 loài đặc hữu và nhiều loài thú lớn nguy cấp như Bò tót, Vượn má trắng, Mang Roosevelt, Gấu ngựa. Tuy nhiên, diện tích rừng giàu nguyên sinh chỉ còn phân bố ở đai cao trên 800m, trong khi diện tích đất chưa có rừng và trảng cỏ cây bụi thoái hóa chiếm tới 3.454,8 ha (chiếm 17,76% đất lâm nghiệp toàn xã).

Thứ hai, cơ cấu sinh kế của người dân phụ thuộc quá mức vào tài nguyên thiên nhiên trong bối cảnh thu nhập thấp. Thu nhập bình quân đầu người toàn xã năm 2006 chỉ đạt 3.030.000 đồng/năm (tương đương 251.586 đồng/người/tháng), với khoảng cách chênh lệch giàu nghèo rất lớn (từ 25.460 đồng/tháng đến 1.310.000 đồng/tháng). Phân tích tổng thu nhập của 92 hộ điều tra (đạt 1,678 tỷ đồng) cho thấy sản xuất nông lâm nghiệp chiếm 96,2% cơ cấu kinh tế. Đáng chú ý, thu nhập từ chăn nuôi gia súc chiếm 44,2%, trồng trọt chiếm 28,2%, săn bắt động vật hoang dã chiếm 10,4%, khai thác lâm sản phụ chiếm 5,37%, trong khi nguồn thu từ tiền nhận khoán bảo vệ rừng chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn 1,13% (19,01 triệu đồng).

Nguồn thu nhập hộ gia đình	Giá trị đóng góp (VNĐ)	Tỷ trọng cơ cấu (%)
Chăn nuôi gia súc, gia cầm	742.250.000	44,20%
Trồng trọt nông nghiệp	473.368.000	28,20%
Săn bắt động vật hoang dã	174.690.000	10,40%
Khai thác lâm sản phụ	90.093.000	5,37%
Tiền lương và làm thuê	155.470.000	9,26%
Tiền công nhận khoán QLBVR	19.010.000	1,13%

Thứ ba, công tác bảo vệ rừng đã đạt được những chuyển biến tích cực bước đầu nhờ sự phối hợp liên ngành. Số vụ vi phạm Luật Bảo vệ và Phát triển rừng tại địa bàn xã Bát Mọt đã giảm mạnh liên tục qua các năm: từ 60 vụ với 75 đối tượng vi phạm năm 2002 xuống còn 25 vụ với 41 đối tượng vào năm 2006, tương ứng mức giảm 58,33% về số vụ. Lực lượng chức năng cũng đã vận động thu hồi 129 trên tổng số 295 khẩu súng săn tự chế của người dân địa phương.

Số vụ vi phạm Luật Bảo vệ & Phát triển rừng (2002 - 2006)
60 +---* (60 vụ)
50 |     \
40 |      *---* (49 vụ, 47 vụ)
30 |           \
20 |            * (31 vụ)
10 |                 \
 0 +------------------* (25 vụ)
     2002  2003  2004  2005  2006

Thảo luận kết quả

Dữ liệu diễn biến vi phạm lâm luật qua các năm minh chứng rõ nét cho hiệu quả của việc gắn kết lực lượng Kiểm lâm Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên với chính quyền địa phương và Đồn Biên phòng 505. Việc thiết lập 12 bộ hồ sơ quản lý tiểu khu và cắm mốc ranh giới rõ ràng ngoài thực địa giữa vùng đệm và phân khu bảo vệ nghiêm ngặt đã giải quyết cơ bản các tranh chấp đất đai phức tạp trước đây.

Tuy nhiên, nguyên nhân sâu xa của tình trạng khai thác trộm gỗ quý (Pơ mu, Sa mu) và săn bắt thú rừng bắt nguồn từ áp lực thiếu đất canh tác lúa nước (bình quân đất nông nghiệp chỉ đạt 0,27 ha/người) và thời gian nông nhàn kéo dài. So sánh với các nghiên cứu tương tự tại các vùng đệm lân cận như xã Yên Nhân, mô hình bảo vệ rừng tại Bát Mọt gặp rào cản lớn hơn do diện tích tự nhiên rộng lớn, địa hình núi đá chia cắt sâu (độ dốc bình quân 25-30 độ) và trình độ học vấn của người dân còn thấp (chỉ 2,5% dân số học hết cấp III). Sự mất cân đối trong cơ cấu kinh tế khi tiền nhận khoán bảo vệ rừng chỉ chiếm 1,13% tổng thu nhập cho thấy chính sách chi trả dịch vụ môi trường và hỗ trợ khoán bảo vệ chưa tạo ra đủ động lực kinh tế để người dân từ bỏ hoàn toàn thói quen phụ thuộc vào rừng tự nhiên.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm thiết lập cơ chế quản lý rừng bền vững tại xã Bát Mọt, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực quản lý cộng đồng: Ủy ban nhân dân xã Bát Mọt cần phối hợp với Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên rà soát và điều chỉnh quy ước bảo vệ rừng tại toàn bộ 9 thôn bản trong giai đoạn 12 tháng tới. Quy ước phải được xây dựng dựa trên sự tham gia trực tiếp của người dân, lồng ghép luật tục người Thái với pháp luật nhà nước, nhằm đạt mục tiêu 100% hộ dân ký cam kết không vi phạm lâm luật.

2. Quy hoạch sử dụng đất và chuyển đổi cơ cấu cây trồng: Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Thường Xuân cùng chính quyền xã cần đẩy nhanh tiến độ giao đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 4.736 ha đất quy hoạch lâm nghiệp chưa có rừng. Chuyển đổi 3.454,8 ha trảng cỏ cây bụi thoái hóa sang mô hình nông lâm kết hợp, trồng xen cây đặc sản bản địa như Dổi ăn hạt, Sa nhân tím, Mây tre đan trong lộ trình 3 năm tới nhằm tăng thu nhập tối thiểu 30% cho các hộ tham gia.

3. Thực thi các giải pháp kinh tế và chi trả sinh thái: Đề xuất Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Thanh Hóa nâng định mức tiền công nhận khoán bảo vệ rừng từ các chương trình mục tiêu quốc gia cho 5.900 ha rừng phòng hộ và đặc dụng, nâng tỷ trọng đóng góp của kinh tế rừng trong cơ cấu thu nhập hộ gia đình từ 1,13% lên mức 15-20% vào năm 2010. Thiết lập các quỹ tín dụng vi mô ưu đãi hỗ trợ vốn phát triển chăn nuôi đại gia súc tập trung có chuồng trại.

4. Ứng dụng khoa học kỹ thuật và bảo tồn nguồn gen quý: Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên chủ trì triển khai mở rộng dự án nhân giống cây bản địa quý hiếm (Pơ mu, Vù hương, Dổi lấy hạt) để cung cấp hàng vạn cây giống đạt tiêu chuẩn mỗi năm cho các chương trình trồng rừng phòng hộ. Tăng cường nghiên cứu bảo tồn ngoại vi và giám sát quần thể Bò tót, Vượn má trắng định kỳ hàng quý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Ban quản lý các Khu bảo tồn thiên nhiên và Vườn quốc gia: Cung cấp khung phương pháp luận đánh giá tác động sinh kế vùng đệm, các kỹ thuật điều tra thực vật, động vật chuyên sâu và mô hình giải quyết xung đột tài nguyên giữa vùng lõi và vùng ven.
• Cơ quan quản lý nhà nước cấp huyện và tỉnh (Chi cục Kiểm lâm, Phòng NN&PTNT, Phòng TN&MT): Sử dụng các số liệu thực chứng về phân bố đất đai, nhân khẩu học và hiệu quả của các nghị định quản lý đất lâm nghiệp để làm căn cứ lập quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội vùng biên giới.
• Chính quyền địa phương và cán bộ lâm nghiệp cấp xã: Áp dụng trực tiếp hướng dẫn xây dựng quy ước thôn bản có sự tham gia, quy trình tổ chức tuần tra bảo vệ rừng 4 tại chỗ và các mô hình nông lâm kết hợp phù hợp với đất dốc.
• Học viên, nghiên cứu sinh và giảng viên các ngành Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên môi trường, Sinh thái học: Kế thừa bộ dữ liệu điều tra thực địa 92 hộ dân, hệ thống phân loại thảm thực vật chi tiết và quy trình ứng dụng công cụ RRA/PRA trong nghiên cứu phát triển nông thôn miền núi.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao áp lực khai thác rừng tại xã Bát Mọt lại tập trung chủ yếu vào mùa nông nhàn? Do diện tích đất canh tác nông nghiệp rất hạn hẹp (chỉ đạt 0,27 ha/người) và cơ cấu kinh tế thuần nông phụ thuộc vào mùa vụ lúa nương, người dân thiếu việc làm trong các tháng giáp hạt. Khoảng thời gian này dẫn đến việc người dân vào rừng tìm kiếm lâm sản phụ, săn bắn và khai thác gỗ để bán dưới dạng thô nhằm bù đắp thiếu hụt thu nhập sinh hoạt.

Khí hậu địa phương mang lại những thuận lợi và thách thức gì cho công tác phục hồi rừng? Với lượng mưa trung bình 2.100 mm/năm và độ ẩm bình quân 85%, nền nhiệt ẩm dồi dào tạo điều kiện lý tưởng cho thảm thực vật tái sinh tự nhiên với mật độ đạt trên 3.000 cây/ha. Tuy nhiên, mùa khô kéo dài với độ ẩm có ngày xuống 16% cùng gió Tây khô nóng làm tăng nguy cơ cháy rừng trên 3.454,8 ha trảng cỏ cây bụi.

Tại sao thu nhập từ tiền nhận khoán bảo vệ rừng lại chiếm tỷ trọng quá thấp trong cơ cấu kinh tế hộ? Theo số liệu khảo sát 92 hộ, thu nhập từ bảo vệ rừng chỉ đạt 19,01 triệu đồng (chiếm 1,13% tổng thu) do định mức chi trả lúc bấy giờ còn thấp và diện tích giao khoán bình quân theo hộ chưa đủ lớn. Điều này cho thấy chính sách hỗ trợ chưa đủ sức thay thế các nguồn thu nhập truyền thống từ chăn nuôi hay khai thác tự nhiên.

Mô hình nông lâm kết hợp nào được đánh giá là tối ưu nhất cho diện tích đất dốc tại địa bàn? Mô hình kết hợp giữa cây gỗ bản địa đa mục đích (Dổi ăn hạt, Trám, Re) ở tầng tán trên với cây dược liệu (Sa nhân tím, lá Khôi) và cây lấy sợi (Giang, Nứa) ở tầng dưới tán. Mô hình này vừa tận dụng độ phì của đất Feralit mùn, vừa tạo thu nhập ngắn hạn và dài hạn, chống xói mòn hiệu quả trên sườn dốc 25-30 độ.

Việc thu hồi súng săn đã mang lại tác động cụ thể nào đối với công tác bảo tồn động vật hoang dã? Việc vận động giao nộp 129 khẩu súng săn đã làm giảm trực tiếp các hoạt động săn bắt động vật nguy cấp như Bò tót, Vượn má trắng, Sơn dương. Điều này tạo điều kiện cho các quần thể thú phục hồi sinh cảnh sống và giảm thiểu các xung đột sinh thái trong các phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của Khu bảo tồn Xuân Liên.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện hiện trạng tài nguyên và kinh tế - xã hội tại xã Bát Mọt, làm rõ mối quan hệ giữa 20.759,40 ha diện tích tự nhiên với sinh kế của 583 hộ dân bản địa.
• Đề tài xác lập cơ sở dữ liệu khoa học về tính đa dạng sinh học cao với 725 loài thực vật và 387 loài động vật, trong đó có 38 loài thực vật nằm trong Sách Đỏ Việt Nam.
• Kết quả nghiên cứu chứng minh số vụ vi phạm lâm luật đã giảm 58,33% giai đoạn 2002-2006, đồng thời chỉ ra điểm nghẽn lớn trong cơ cấu thu nhập khi kinh tế rừng chỉ đóng góp 1,13%.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp kinh tế, xã hội và kỹ thuật được đề xuất có tính khả thi cao, gắn liền với chuyển đổi 3.454,8 ha đất thoái hóa sang mô hình nông lâm kết hợp bản địa.
• Để triển khai hiệu quả các giải pháp này, các cơ quan ban ngành cần sớm phê duyệt quy hoạch lâm nghiệp chi tiết và nhân rộng mô hình cây Dổi giống bản địa trong vòng 2 năm tới.

Các nhà nghiên cứu, nhà quản lý lâm nghiệp và bạn đọc quan tâm có thể tiếp cận toàn văn công trình nghiên cứu để khai thác chi tiết các phụ biểu thống kê, bản đồ phân bố thảm thực vật và bộ câu hỏi khảo sát thực địa chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 §Æt vÊn ®Ò Trong nh÷ng thËp kû gÇn ®©y, sù suy gi¶m tµi nguyªn rõng cïng víi nh÷ng hÖ qu¶ sinh th¸i nghiªm träng cña nã ®· trë thµnh mèi quan t©m cña toµn thÕ giíi, ng­êi ta hiÓu ®­îc r»ng mÊt rõng chÝnh lµ nguyªn nh©n quan träng nhÊt cña sù gi¶m sót ®a d¹ng sinh häc, gia t¨ng hiÖu øng nhµ kÝnh, tho¸i ho¸ ®Êt ®ai vµ biÕn ®æi khÝ hËu - nh÷ng hiÖn t­îng ®ang ®e do¹ sù tån t¹i l©u dµi cña sù sèng trªn toµn hµnh tinh [48] [49]. Sù mÊt rõng còng trë thµnh vÊn ®Ò quan träng ë ViÖt Nam. Nã kh«ng chØ thÓ hiÖn ë sù thu hÑp vÒ diÖn tÝch hµng tr¨m ngh×n hÐc ta mçi n¨m, mµ cßn thÓ hiÖn ë sù suy gi¶m tr÷ l­îng vµ c¹n kiÖt c¸c gièng loµi cã gi¸ trÞ. MÊt rõng ®· trë thµnh nguyªn nh©n chñ yÕu cña sù tho¸i ho¸ ®Êt ®ai, c¹n kiÖt nguån n­íc vµ møc ®é trÇm träng cña c¸c thiªn tai, nã ®ang ®e do¹ sù tån t¹i l©u dµi cña kh¾p c¸c vïng ®Êt n­íc, ®Æc biÖt nghiªm träng lµ c¸c vïng ®Çu nguån - n¬i mµ cuéc sèng phô thuéc chñ yÕu vµo rõng vµ c¸c hÖ thèng canh t¸c trªn ®Êt dèc [49].

ë c¸c x· vïng ®Öm Khu b¶o tån thiªn nhiªn Xu©n Liªn d©n sè t¨ng lªn kh¸ nhanh trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y ®· g©y ¸p lùc lín ®Õn tµi nguyªn rõng. Ng­êi ta kh«ng chØ t¸c ®éng ®Õn rõng b»ng c¸ch khai th¸c gç cñi, s¨n b¾n phôc vô cho nhu cÇu cña hé gia ®×nh mµ cßn khai th¸c ®Ó mua b¸n, trao ®æi, thËm chÝ ph¸t n­¬ng lµm rÉy. Nh÷ng ho¹t ®éng nµy kh«ng chØ diÔn ra ë vïng ®Öm mµ cßn c¶ ë nh÷ng diÖn tÝch cÇn b¶o vÖ nghiªm ngÆt cña Khu b¶o tån. HËu qu¶ lµm cho sè l­îng vµ chÊt l­îng rõng ngµy cµng bÞ gi¶m sót, c«ng t¸c qu¶n lý rõng ë ®Þa ph­¬ng gÆp nhiÒu khã kh¨n.

Mét nhiÖm vô cÊp b¸ch ®­îc ®Æt ra lµ ph¶i nghiªn cøu t×m ra gi¶i ph¸p qu¶n lý b¶o vÖ rõng, võa n©ng cao ®êi sèng ng­êi d©n vïng ®Öm võa gãp phÇn b¶o tån ®a d¹ng sinh häc cho khu b¶o tån. Nh»m gãp phÇn gi¶i quyÕt nhiÖm vô trªn, chóng t«i thùc hiÖn ®Ò tµi "Nghiªn cøu mét sè gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng bÒn v÷ng ë x· B¸t Mät thuéc vïng ®Öm Khu b¶o tån thiªn nhiªn Xu©n Liªn- Thanh Ho¸". LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. kh¸i niÖm vÒ qu¶n lý rõng bÒn v÷ng Tr­íc ®©y, rõng tù nhiªn bao trïm phÇn lín diÖn tÝch mÆt ®Êt.

Tuy nhiªn, do nh÷ng t¸c ®éng cña con ng­êi nh­: khai th¸c l©m s¶n qu¸ møc, ph¸ rõng lµm n­¬ng rÉy, ®Êt ch¨n th¶, x©y dùng c¸c khu c«ng nghiÖp, më réng c¸c ®iÓm d©n c­ v. ®· lµm cho diÖn tÝch rõng ngµy cµng bÞ thu hÑp, tû lÖ che phñ cña rõng tù nhiªn gi¶m ®i mçi ngµy mét nhanh. Trong nh÷ng n¨m ®Çu cña thÕ kû nµy, sau nhiÒu n¨m khai th¸c vµ sö dông cña con ng­êi, diÖn tÝch rõng trªn thÕ giíi vÉn cßn kho¶ng 60 - 65 %. Nh­ng chØ trong gÇn 1 thÕ kû, tÝnh ®Õn n¨m 1995 con sè nµy ®· gi¶m mét nöa.

Theo sè liÖu cña tæ chøc l­¬ng thùc thÕ giíi th× tæng diÖn tÝch rõng tù nhiªn hiÖn chØ cßn kho¶ng 3. Mçi n¨m diÖn tÝch rõng bÞ gi¶m trung b×nh kho¶ng 20 triÖu hÐc ta. [12] ë ViÖt Nam, vµo nh÷ng n¨m 1943 tû lÖ che phñ cña rõng tù nhiªn cßn kho¶ng 43% diÖn tÝch l·nh thæ. §Õn nay, tû lÖ nµy cßn kho¶ng 36,1% (theo QuyÕt ®Þnh c«ng bè cña Bé NN&PTNT n¨m 2004), tËp trung chñ yÕu ë T©y Nguyªn, §«ng nam bé vµ miÒn Trung.

Rõng tù nhiªn kh«ng chØ bÞ thu hÑp vÒ diÖn tÝch mµ cßn gi¶m ®i vÒ chÊt l­îng. C¸c loµi gç quý ®· bÞ khai th¸c c¹n kiÖt, c¸c loµi cho s¶n phÈm cã gi¸ trÞ cao nh­ l­¬ng thùc, thùc phÈm, d­îc liÖu, nguyªn liÖu cho c«ng nghiÖp, thñ c«ng mü nghÖ v. trë nªn khan hiÕm, nhiÒu loµi ®éng vËt hoang d· ®ang cã nguy c¬ tuyÖt chñng. Sù suy gi¶m diÖn tÝch vµ chÊt l­îng cña rõng tù nhiªn ch¼ng nh÷ng ®· lµm xuèng cÊp mét nguån tµi nguyªn cã kh¶ n¨ng cung cÊp liªn tôc nh÷ng s¶n phÈm ®a d¹ng cho cuéc sèng con ng­êi, mµ cßn kÐo theo nh÷ng biÕn ®æi nguy hiÓm cña ®iÒu kiÖn sinh th¸i trªn hµnh tinh.

HËu qu¶ quan träng nhÊt cña mÊt rõng trong thÕ kû qua lµ lµm cho khÝ hËu biÕn ®æi, nguån n­íc kh«ng æn ®Þnh, ®Êt ®ai bÞ hoang ho¸, quy m« vµ c­êng ®é cña nh÷ng thiªn tai nh­ giã b·o, h¹n h¸n, lò lôt, ch¸y rõng ngµy mét gia t¨ng. Sù mÊt rõng ®· trë thµnh nguyªn nh©n trùc tiÕp cña sù ®ãi nghÌo LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 ë nhiÒu quèc gia, lµ nguyªn nh©n cña hiÓm ho¹ sinh th¸i, ®e do¹ sù tån t¹i l©u bÒn cña con ng­êi vµ thiªn nhiªn trªn toµn thÕ giíi. Tr­íc t×nh h×nh ®ã, mét yªu cÇu cÊp b¸ch ®Æt ra lµ ph¶i qu¶n lý rõng nh­ thÕ nµo ®Ó ng¨n chÆn ®­îc t×nh tr¹ng mÊt rõng, qu¶n lý mµ trong ®ã viÖc khai th¸c nh÷ng gi¸ trÞ kinh tÕ cña rõng kh«ng m©u thuÉn víi viÖc duy tr× diÖn tÝch vµ chÊt l­îng cña rõng, duy tr× vµ ph¸t huy nh÷ng chøc n¨ng sinh th¸i to lín víi sù tån t¹i l©u bÒn cña con ng­êi vµ thiªn nhiªn. §©y còng lµ xuÊt ph¸t ®iÓm cña nh÷ng ý t­ëng qu¶n lý rõng bÒn v÷ng - qu¶n lý rõng nh»m ph¸t huy ®ång thêi nh÷ng gi¸ trÞ vÒ kinh tÕ, x· héi vµ m«i tr­êng cña rõng.

MÆc dï, néi dung cña qu¶n lý rõng bÒn v÷ng rÊt phong phó vµ ®a d¹ng víi nh÷ng kh¸c biÖt nhÊt ®Þnh phô thuéc vµo ®iÒu kiÖn cô thÓ cña tõng ®Þa ph­¬ng, tõng quèc gia, song ng­êi ta còng ®ang cè g¾ng ®­a ra nh÷ng kh¸i niÖm ®Ó diÔn ®¹t b¶n chÊt cña nã. Theo Tæ Chøc Gç NhiÖt ®íi (ITTO) th× “Qu¶n lý rõng bÒn v÷ng lµ qu¸ tr×nh qu¶n lý ®Êt rõng cè ®Þnh ®Ó ®¹t ®­îc mét hoÆc nhiÒu môc tiªu ®­îc x¸c ®Þnh râ rµng cña c«ng t¸c qu¶n lý trong vÊn ®Ò s¶n xuÊt liªn tôc c¸c l©m phÈm vµ dÞch vô rõng mµ kh«ng lµm gi¶m ®i ®¸ng kÓ nh÷ng gi¸ trÞ vèn cã vµ kh¶ n¨ng s¶n xuÊt sau nµy cña rõng vµ kh«ng g©y ra nh÷ng ¶nh h­ëng tiªu cùc th¸i qu¸ ®Õn m«i tr­êng vËt chÊt vµ x· héi". Theo hiÖp ­íc Helsinki th× “ Qu¶n lý rõng bÒn v÷ng lµ sù qu¶n lý rõng vµ ®Êt rõng mét c¸ch hîp lý ®Ó duy tr× tÝnh ®a d¹ng sinh häc, n¨ng suÊt, kh¶ n¨ng t¸i sinh, søc sèng cña rõng, ®ång thêi duy tr× tiÒm n¨ng thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng kinh tÕ, x· héi vµ sinh th¸i cña chóng trong hiÖn t¹i còng nh­ trong t­¬ng lai, ë cÊp ®Þa ph­¬ng, quèc gia vµ toµn cÇu, kh«ng g©y ra nh÷ng t¸c h¹i ®èi víi c¸c hÖ sinh th¸i kh¸c”. MÆc dï cã sù kh¸c biÖt nhÊt ®Þnh trong c¸ch diÔn ®¹t ng«n tõ, nh­ng c¸c kh¸i niÖm ®Òu h­íng vµo m« t¶ môc tiªu chung cña qu¶n lý rõng bÒn v÷ng, ®ã lµ qu¶n lý ®Ó ®¹t ®­îc sù æn ®Þnh vÒ diÖn tÝch, sù bÒn v÷ng vÒ tÝnh ®a d¹ng sinh häc, vÒ n¨ng suÊt kinh tÕ vµ hiÖu qu¶ sinh th¸i m«i tr­êng cña rõng.

C¸c kh¸i niÖm còng chØ râ sù cÇn thiÕt ph¶i ¸p dông mét c¸ch linh ho¹t cña c¸c biÖn ph¸p qu¶n lý rõng phï hîp víi tõng ®Þa ph­¬ng vµ qu¶n lý rõng bÒn v÷ng ph¶i ®­îc thùc hiÖn ë quy m« tõ ®Þa ph­¬ng, quèc gia ®Õn quy m« toµn thÕ giíi. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Trªn quan ®iÓm kinh tÕ sinh th¸i th× vÒ mÆt nguyªn t¾c, hiÖu qu¶ sinh th¸i m«i tr­êng cña rõng hoµn toµn cã thÓ quy ®æi ®­îc thµnh nh÷ng gi¸ trÞ kinh tÕ. V× thùc chÊt, viÖc n©ng cao gi¸ trÞ sinh th¸i m«i tr­êng cña rõng sÏ gãp phÇn lµm gi¶m bít nh÷ng chi phÝ cÇn thiÕt ®Ó c¶i t¹o vµ æn ®Þnh m«i tr­êng vËt chÊt cho sù tån t¹i cña con ng­êi vµ thiªn nhiªn, duy tr× vµ c¶i thiÖn n¨ng suÊt cña c¸c hÖ sinh th¸i còng nh­ nhiÒu ho¹t ®éng ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi kh¸c v. Nh­ vËy, qu¶n lý rõng bÒn v÷ng vÒ thùc chÊt lµ mét ho¹t ®éng gãp phÇn vµo sö dông bÒn v÷ng, sö dông tèi ­u kh«ng gian sèng cña mçi ®Þa ph­¬ng, mçi quèc gia vµ toµn thÕ giíi.

Víi ý nghÜa kinh tÕ vµ sinh th¸i m«i tr­êng cùc kú quan träng, qu¶n lý rõng bÒn v÷ng hiÖn ®­îc xem lµ mét trong nh÷ng nhiÖm vô cÊp b¸ch nhÊt cña ho¹t ®éng qu¶n lý tµi nguyªn, mét gi¶i ph¸p lín cho sù tån t¹i l©u bÒn cña con ng­êi vµ thiªn nhiªn trªn tr¸i ®Êt. t×nh h×nh nghiªn cøu vÒ qu¶n lý rõng bÒn v÷ng 1. Trªn thÕ giíi 1. C¬ së lý luËn §èi víi tÊt c¶ c¸c quèc gia trªn thÕ giíi, tµi nguyªn rõng lu«n ®ãng vai trß hÕt søc quan träng.

Cuéc sèng cña phÇn lín ng­êi d©n miÒn nói phô thuéc vµo nguån thu tõ c¸c lo¹i l©m s¶n. M«i tr­êng sèng cña ®¹i bé phËn d©n c­ ë c¶ miÒn xu«i còng nh­ miÒn ng­îc ®Òu dùa vµo sù tån t¹i cña tµi nguyªn rõng. ThÕ nh­ng, nh÷ng cè g¾ng t¨ng c­êng kiÓm so¸t hµnh chÝnh ®èi víi c¸c khu rõng quèc gia th­êng kh«ng ®¹t hiÖu qu¶ nh­ mong muèn, thËm chÝ cã n¬i, cã lóc cßn lµm t¨ng thªm m©u thuÉn gi÷a c¸c bªn vµ g©y tæn h¹i lªn hÖ sinh th¸i rõng. Nh©n d©n mét sè n­íc trªn thÕ giíi ngµy cµng lín tiÕng ®ßi hái nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp bªn ngoµi chÊm døt khai th¸c tµi nguyªn rõng.

Tõ Surinam ®Õn c¸c ®¶o Solomon, ë Ên ®é, Nepan, In®«nªxia, PhilÝppin, Ghana, Zimbabwe, Panama, Mü, Cana®a vµ nhiÒu d©n téc kh¸c, mèi quan t©m ®èi víi n¹n ph¸ rõng ®· thóc ®Èy c¸c céng ®ång tæ chøc c¸c cuéc biÓu t×nh quÇn chóng, chÆn c¸c con ®­êng chë gç, kªu gäi nh÷ng ®¹i biÓu chÝnh trÞ vµ c¸c hÖ thèng ph¸p luËt ng¨n chÆn n¹n ph¸ rõng vµ lµm suy tho¸i tµi nguyªn rõng. [22] LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Qu¶n lý rõng bÒn v÷ng ®Ò cËp ®Õn hai khÝa c¹nh quan träng lµ x©y dùng, b¶o vÖ vµ sö dông c¸c nguån tµi nguyªn rõng phôc vô cho c¸c nhu cÇu cña x· héi vµ viÖc ®¸p øng c¸c nhu cÇu ®ã ph¶i ®­îc diÔn ra mét c¸ch th­êng xuyªn, liªn tôc vµ æn ®Þnh (c©n b»ng, l©u dµi vµ liªn tôc). Qu¶n lý sö dông rõng l©u bÒn bao hµm c¸c qui tr×nh c«ng nghÖ, chÝnh s¸ch vµ ho¹t ®éng s¶n xuÊt, nh»m héi nhËp nh÷ng nguyªn lý kinh tÕ - x· héi víi c¸c mèi quan t©m vÒ m«i tr­êng sao cho cã thÓ ®ång thêi: - Duy tr× vµ n©ng cao sù phôc vô s¶n xuÊt (s¶n xuÊt) - Gi¶m møc ®é nguy c¬ cho s¶n xuÊt (æn ®Þnh). - Cã thÓ ®øng v÷ng ®­îc vÒ kinh tÕ (kinh tÕ).

- Cã thÓ chÊp nhËn ®­îc vÒ mÆt x· héi (x· héi).