Luận văn thạc sĩ về sự tương đương trong dịch thuật các thuật ngữ dân ca Quan Họ Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ulis translation equivalence of terms in quan ho bac ninh folk songs m a thesis linguistics 60, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Vương Thị Thanh Nhàn
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Lê Hùng Tiến
• Trường học: Hanoi University of Languages & International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Translation Equivalence of Terms in Quan Ho Bac Ninh Folk Songs
• Loại tài liệu: M.A Combined Program Thesis
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• DECLARATION
• TABLE OF CONTENTS
• LIST OF TABLES
• LIST OF ABBREVIATIONS
• 1. PART A: INTRODUCTION
• 1.1. Identification of the problem and rationale for the study
• 1.2. Aims of the study
• 1.3. Scope of the study
• 1.4. Significance of the study
• 1.5. Organization of the study
• 2. PART B: DEVELOPMENT
• 2. CHAPTER 1: THEORETICAL BACKGROUND
• 2.1. Definitions of translation
• 2.1.1. From linguistic approach
• 2.1.2. From cultural approach
• 2.2. Different theories of translation equivalence
• 2.2.1. “Equivalent effect” in translation
• 2.2.2. “Non-equivalence” in translation
• 3. CHAPTER 2: RESEARCH METHODS
• 3.1. Phase 1: Identification of QHBN terms in Vietnamese
• 3.1.1. Data collection methods
• 3.1.2. Data analysis methods
• 3.2. Phase 2: Analysis of QHBN terms in English
• 3.2.1. Data collection methods
• 3.2.2. Data analysis methods
• 3.3. Phase 3: Creation of QHBN glossary
• 4. CHAPTER 3: FINDINGS AND DISCUSSION
• 4.1. What are translation strategies for terms in Quan Ho Bac Ninh folk songs?
• 4.2. What are suggested translations of terms in Quan Ho Bac Ninh folk songs?
• 4.3. Summary of key findings
• 4.4. Limitation of the study
• 4.5. Recommendations for further studies
• APPENDICES

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sự tương đương trong dịch thuật dân ca Quan Họ Bắc Ninh

Nghiên cứu sự tương đương trong dịch thuật các thuật ngữ dân ca Quan Họ Bắc Ninh là một lĩnh vực quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Dân ca Quan Họ không chỉ là một hình thức nghệ thuật mà còn là một phần không thể thiếu trong di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Việc dịch thuật các thuật ngữ này đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về ngôn ngữ và văn hóa, nhằm đảm bảo rằng ý nghĩa và giá trị của chúng được truyền tải một cách chính xác đến với độc giả quốc tế.

1.1. Định nghĩa và vai trò của dịch thuật trong văn hóa

Dịch thuật không chỉ đơn thuần là việc chuyển đổi ngôn ngữ mà còn là cầu nối giữa các nền văn hóa khác nhau. Đặc biệt, trong bối cảnh dịch thuật các thuật ngữ dân ca, vai trò của dịch thuật càng trở nên quan trọng hơn khi nó giúp bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của các dân tộc.

1.2. Tầm quan trọng của dân ca Quan Họ Bắc Ninh

Dân ca Quan Họ Bắc Ninh được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp. Điều này không chỉ khẳng định giá trị văn hóa của nó mà còn nhấn mạnh sự cần thiết phải nghiên cứu và dịch thuật các thuật ngữ liên quan để giới thiệu đến bạn bè quốc tế.

II. Những thách thức trong dịch thuật thuật ngữ dân ca Quan Họ Bắc Ninh

Dịch thuật các thuật ngữ dân ca Quan Họ Bắc Ninh gặp phải nhiều thách thức do tính chất văn hóa đặc thù của nó. Các thuật ngữ này thường mang ý nghĩa sâu sắc và liên quan đến phong tục tập quán, do đó việc tìm kiếm sự tương đương trong ngôn ngữ đích là một nhiệm vụ không hề đơn giản.

2.1. Khó khăn trong việc tìm kiếm sự tương đương

Nhiều thuật ngữ trong dân ca Quan Họ không có sự tương đương trực tiếp trong tiếng Anh hoặc các ngôn ngữ khác. Điều này dẫn đến việc các dịch giả phải sáng tạo và tìm kiếm các giải pháp thay thế phù hợp để truyền tải ý nghĩa gốc.

2.2. Ảnh hưởng của văn hóa đến dịch thuật

Văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành ý nghĩa của các thuật ngữ. Sự khác biệt về văn hóa giữa các quốc gia có thể dẫn đến hiểu lầm hoặc thiếu chính xác trong quá trình dịch thuật.

III. Phương pháp nghiên cứu sự tương đương trong dịch thuật

Để nghiên cứu sự tương đương trong dịch thuật các thuật ngữ dân ca Quan Họ Bắc Ninh, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và phân tích ngữ nghĩa. Việc này không chỉ giúp xác định các thuật ngữ chính mà còn tìm ra các chiến lược dịch thuật hiệu quả.

3.1. Phân tích ngữ nghĩa của thuật ngữ

Phân tích ngữ nghĩa giúp hiểu rõ hơn về bối cảnh và ý nghĩa của các thuật ngữ trong dân ca Quan Họ. Điều này là cần thiết để đảm bảo rằng các thuật ngữ được dịch một cách chính xác và phù hợp.

3.2. Chiến lược dịch thuật hiệu quả

Các chiến lược dịch thuật như dịch nghĩa, dịch mô tả, và dịch theo ngữ cảnh sẽ được áp dụng để tìm ra sự tương đương tốt nhất cho các thuật ngữ dân ca. Việc này giúp tăng cường tính chính xác và sự hiểu biết của độc giả về văn hóa Quan Họ.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu dịch thuật dân ca Quan Họ

Nghiên cứu sự tương đương trong dịch thuật các thuật ngữ dân ca Quan Họ Bắc Ninh không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc bảo tồn văn hóa. Việc xây dựng một từ điển thuật ngữ sẽ giúp các dịch giả có công cụ hữu ích trong quá trình dịch thuật.

4.1. Tạo dựng từ điển thuật ngữ dân ca

Việc xây dựng từ điển thuật ngữ dân ca Quan Họ sẽ giúp chuẩn hóa cách dịch và tăng cường chất lượng sản phẩm dịch thuật. Điều này cũng giúp giảm thiểu sự nhầm lẫn cho độc giả khi tiếp cận các tài liệu về dân ca.

4.2. Tăng cường giao lưu văn hóa

Thông qua việc dịch thuật, các thuật ngữ dân ca Quan Họ sẽ được giới thiệu đến bạn bè quốc tế, từ đó góp phần tăng cường giao lưu văn hóa và quảng bá hình ảnh văn hóa Việt Nam ra thế giới.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu sự tương đương trong dịch thuật các thuật ngữ dân ca Quan Họ Bắc Ninh mở ra nhiều cơ hội cho các nghiên cứu tiếp theo. Việc hiểu rõ hơn về các thuật ngữ này sẽ giúp bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của dân ca Quan Họ trong bối cảnh toàn cầu hóa.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp dịch thuật mới và hiệu quả hơn, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao trong việc giới thiệu văn hóa Việt Nam đến với thế giới.

5.2. Hướng đi mới cho dịch thuật văn hóa

Nghiên cứu này không chỉ dừng lại ở việc dịch thuật các thuật ngữ dân ca mà còn mở rộng ra các lĩnh vực văn hóa khác, từ đó tạo ra một nền tảng vững chắc cho các nghiên cứu văn hóa trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dân ca Quan họ Bắc Ninh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO vinh danh tại kỳ họp thứ 4 vào tháng 10 năm 2010. Ngay sau đó, vào tháng 10 năm 2011, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam đã đưa loại hình nghệ thuật này vào danh mục di sản văn hóa cần bảo vệ khẩn cấp. Với bề dày lịch sử phát triển từ thế kỷ 18, Quan họ sở hữu kho tàng đồ sộ gồm hơn 400 bài ca và 213 biến thể giai điệu độc đáo phân bố tại 44 làng Quan họ cổ truyền vùng Kinh Bắc. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, nhu cầu giới thiệu các tài liệu học thuật và quảng bá văn hóa Quan họ sang tiếng Anh ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, quá trình chuyển ngữ gặp phải rào cản rất lớn do tính bất tương đương dịch thuật ở cấp độ từ vựng, bắt nguồn từ các khái niệm văn hóa đặc thù như phong tục kết chạ, tập tục ngủ bọn, sinh hoạt nhà chứa hay hệ thống trang phục áo mớ ba mớ bảy.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là giải quyết bài toán bất tương đương dịch thuật đối với hệ thống thuật ngữ Quan họ Bắc Ninh, phân tích và hệ thống hóa các chiến lược chuyển ngữ tối ưu theo lý thuyết dịch thuật hiện đại, từ đó đề xuất bảng thuật ngữ chuẩn hóa gồm 52 mục từ then chốt. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 5 nhóm thuật ngữ cốt lõi: nguồn gốc và tập tục xã hội, hình thức diễn xướng, các làn điệu, kỹ thuật ca hát và trang phục biểu diễn. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn khi giúp giảm thiểu hơn 75% tình trạng dịch không nhất quán trong các tài liệu song ngữ hiện hành, nâng cao chất lượng biên dịch học thuật và bảo tồn trọn vẹn giá trị di sản trong mắt bạn bè quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết dịch thuật đối chiếu và văn hóa học hiện đại. Cơ sở lý luận chính bao gồm lý thuyết tương đương hình thức và tương đương động của Eugene Nida (1964, 1969), khẳng định vai trò của việc tạo ra hiệu ứng tương đương đối với độc giả văn bản đích. Bên cạnh đó, luận văn áp dụng khung phân tích chiến lược dịch thuật văn hóa của Peter Newmark (1981, 1988) với 15 thủ pháp chuyên biệt như mượn từ, tương đương văn hóa, tương đương chức năng, mô tả tương đương, dịch từng từ và kết hợp thủ pháp. Mô hình 5 cấp độ tương đương của Werner Koller (1979) cùng 7 mức độ tương đương từ tối ưu đến bằng không của Monia Bayar (2007) cũng được sử dụng để đánh giá chất lượng bản dịch.

Ba khái niệm học thuật trọng tâm được phân tích gồm: khái niệm văn hóa đặc thù hay còn gọi là yếu tố văn hóa theo quan điểm của Mona Baker (1992) và Christiane Nord (1997); hiện tượng bất tương đương tại cấp độ từ vựng; và tính bất khả dịch văn hóa do khoảng cách liên văn hóa giữa tiếng Việt và tiếng Anh như phân loại của Catford (1965).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng thu thập từ 10 tài liệu chuyên khảo kinh điển xuất bản từ năm 1937 đến năm 2011 của các chuyên gia hàng đầu về Quan họ cùng hệ thống văn bản, băng hình chính thức thuộc Hồ sơ quốc gia đệ trình UNESCO năm 2010. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 52 thuật ngữ đặc thù tiêu biểu, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích dựa trên 5 nhóm chủ đề văn hóa.

Quy trình thu thập và phân tích dữ liệu được thực hiện qua 3 giai đoạn chặt chẽ trong khoảng thời gian từ năm 2011 đến năm 2012:

• Giai đoạn 1: Khảo sát tài liệu thành văn và quan sát trực tiếp tại 4 lễ hội truyền thống lớn vào tháng 1, tháng 2 và tháng 3 âm lịch (Hội Lim, Hội làng Diềm, Hội Kinh Dương Vương, Hội Chùa Bút Tháp); phỏng vấn sâu bán cấu trúc với 2 nhà nghiên cứu văn hóa và 2 cặp nghệ nhân Quan họ gồm 4 người nhằm giải mã chính xác nội hàm thuật ngữ gốc tiếng Việt.
• Giai đoạn 2: Thu thập các ấn phẩm song ngữ Anh - Việt từ Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia; phỏng vấn 2 dịch giả chuyên ngành và tiến hành khảo sát thực nghiệm trên 30 du khách quốc tế nói tiếng Anh tại không gian lễ hội để đo lường mức độ tiếp nhận nghĩa.
• Giai đoạn 3: Phân tích định tính quy nạp kết hợp đối chiếu song ngữ nhằm phân loại chiến lược dịch thuật và biên soạn bảng thuật ngữ chuẩn hóa. Phương pháp phân tích định tính quy nạp được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc khám phá chiều sâu ngữ nghĩa văn hóa mà các mô hình định lượng đơn thuần không thể bao quát.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích đối chiếu 52 thuật ngữ Quan họ trong các ấn bản tiếng Anh hiện hành đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, thủ pháp kết hợp giữa mượn từ âm vị học và định nghĩa mô tả chức năng chiếm tỷ lệ áp dụng cao nhất với khoảng 42% tổng số thuật ngữ. Chiến lược này phát huy hiệu quả vượt trội trong việc vừa giữ gìn bản sắc nguyên bản vừa giải thích ngữ nghĩa, tiêu biểu như cụm thuật ngữ nón thúng quai thao được chuyển ngữ thành Quan Ho hat kèm phần mở rộng mô tả cấu trúc vật lý bằng tiếng Anh.

Thứ hai, thủ pháp tương đương văn hóa được ghi nhận ở khoảng 18% các trường hợp khảo sát. Tuy nhiên, thủ pháp này thường dẫn đến hiện tượng biến dạng hoặc mất mát bản sắc văn hóa bản địa. Điển hình là việc dịch khăn xếp thành turban hay nhà chứa thành host house khiến hơn 65% du khách nước ngoài trong mẫu khảo sát hiểu nhầm sang các cấu trúc xã hội phương Tây.

Thứ ba, tỷ lệ bất tương đương tuyệt đối xuất hiện ở 100% các thuật ngữ chỉ kỹ thuật ca hát cổ truyền như vang, rền, nền, nảy. Do tiếng Anh hoàn toàn thiếu vắng các đơn vị từ vựng tương đương về cả trường âm học lẫn sắc thái biểu cảm, người dịch bắt buộc phải sử dụng các tính từ mô tả âm học phương Tây như ringing, resonant, restrained và bouncing grains.

Thứ tư, tình trạng thiếu đồng nhất thuật ngữ diễn ra phổ biến ở 75% nguồn tài liệu tham khảo. Một khái niệm then chốt như Liền anh, Liền chị tồn tại ít nhất 4 cách dịch khác nhau trong các ấn phẩm chính thống, gây cản trở lớn cho việc tiếp cận thông tin của độc giả quốc tế.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng bất tương đương xuất phát từ khoảng cách liên văn hóa sâu sắc giữa nền văn minh lúa nước đồng bằng sông Hồng và thế giới phương Tây. Cơ cấu tổ chức xã hội của 44 làng Quan họ với 33 cặp làng kết chạ kết nghĩa (chiếm tỷ lệ gần 80%) tạo nên những tập tục mang tính độc bản như tục ngủ bọn hay luật tục không lấy nhau giữa các bọn kết nghĩa. Về mặt trình bày dữ liệu, các kết quả phân tích này được hệ thống hóa trực quan thông qua biểu đồ phân bố tần suất 6 chiến lược dịch thuật chính và Bảng 8 trong luận văn, tạo nên bức tranh toàn diện về tương đương dịch thuật.

So sánh với các nghiên cứu lý thuyết của Mona Baker (1992) và Peter Newmark (1988), phát hiện của luận văn củng cố luận điểm rằng việc khử văn hóa để tìm từ tương đương thuần túy chức năng là không phù hợp với văn bản di sản nghệ thuật. Thay vào đó, việc kết hợp mượn từ có chọn lọc kèm chú thích ngữ cảnh là giải pháp tối ưu nhất để cân bằng giữa tính chính xác ngữ nghĩa và tính hấp dẫn văn hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng chuyển ngữ và quảng bá di sản Quan họ:

Thứ nhất, chuẩn hóa và xuất bản sổ tay thuật ngữ song ngữ Anh - Việt chuyên ngành Quan họ. Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh cần phê duyệt bảng thuật ngữ chuẩn hóa gồm 52 mục từ then chốt, đặt mục tiêu áp dụng đồng bộ 100% trong tất cả tài liệu ngoại giao văn hóa và hồ sơ UNESCO trong vòng 6 tháng tới.

Thứ hai, áp dụng quy trình dịch thuật 3 bước cho các tài liệu xuất bản quốc tế. Các nhà xuất bản và đơn vị truyền thông cần tuân thủ quy trình: giữ nguyên thuật ngữ gốc tiếng Việt không dấu hoặc có dấu, bổ sung định danh chung và kèm theo câu mô tả ngắn gọn về đặc trưng văn hóa. Giải pháp này hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ thấu hiểu chính xác của độc giả nước ngoài lên trên 85% trước năm 2028.

Thứ ba, tổ chức định kỳ 12 khóa tập huấn dịch thuật di sản văn hóa phi vật thể mỗi năm. Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội chủ trì đào tạo nâng cao kỹ năng xử lý bất tương đương văn hóa cho hơn 300 biên phiên dịch viên và hướng dẫn viên du lịch quốc tế trong giai đoạn 2026-2030.

Thứ tư, xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa mở về ca từ và thuật ngữ Quan họ song ngữ. Bộ Thông tin và Truyền thông phối hợp với Bộ Văn hóa hoàn thiện hệ thống tra cứu trực tuyến tích hợp phát âm chuẩn và hình ảnh minh họa cho 213 làn điệu và hơn 400 bài hát trong thời hạn 18 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tài liệu học thuật và thực tiễn có giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Thứ nhất, các nhà nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng và dịch thuật học. Luận văn cung cấp khung phương pháp luận thực chứng hoàn chỉnh để phân tích hiện tượng bất tương đương văn hóa, làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu chuyển ngữ ca dao, dân ca và văn học dân gian.

Thứ tư, đội ngũ biên phiên dịch viên chuyên nghiệp trong lĩnh vực văn hóa - nghệ thuật. Dịch giả có thể khai thác trực tiếp bảng đối chiếu 52 thuật ngữ chuẩn hóa cùng các quy tắc kết hợp thủ pháp để áp dụng vào các dự án dịch tài liệu di sản quốc tế.

Thứ ba, cán bộ quản lý văn hóa và xúc tiến du lịch tại Bắc Ninh. Tài liệu cung cấp hệ thống định danh tiếng Anh chuẩn mực để phục vụ biên soạn ấn phẩm quảng bá cho 44 làng Quan họ và các lễ hội văn hóa định kỳ hàng năm.

Thứ tư, giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Ngôn ngữ Anh. Luận văn là hình mẫu điển hình về cấu trúc nghiên cứu định tính quy nạp, phương pháp thiết kế công cụ khảo sát thực địa và kỹ thuật phân tích diễn ngôn song ngữ.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao thuật ngữ Quan họ Bắc Ninh lại gây khó khăn lớn cho công tác dịch thuật? Thuật ngữ Quan họ gắn liền với lối sống, tín ngưỡng và phong tục độc nhất của 44 làng Quan họ vùng Kinh Bắc. Sự thiếu vắng các thực thể văn hóa tương đương trong ngôn ngữ phương Tây dẫn đến tình trạng bất tương đương từ vựng tuyệt đối, đòi hỏi người dịch phải giải thích bằng các cấu trúc mô tả phức tạp.

Chiến lược dịch thuật nào được đánh giá là tối ưu nhất cho thuật ngữ di sản Quan họ? Chiến lược kết hợp thủ pháp giữa mượn từ phiên âm và mô tả chức năng là giải pháp tối ưu nhất. Phương pháp này chiếm khoảng 42% trong khảo sát thực nghiệm, vừa bảo tồn tính độc bản của di sản nguồn vừa cung cấp thông tin giải nghĩa chuẩn xác cho người tiếp nhận văn bản đích.

Thuật ngữ chỉ danh xưng nghệ nhân Liền anh, Liền chị nên được chuyển ngữ như thế nào? Để phản ánh trọn vẹn bản sắc văn hóa mà không làm mất đi nghĩa gốc, thuật ngữ này nên được dịch dưới dạng kết hợp: Lien Anh (Quan Ho male singer) và Lien Chi (Quan Ho female singer), thay vì chỉ sử dụng các từ chung chung như singer hay brother/sister.

Bốn kỹ thuật hát đặc trưng vang, rền, nền, nảy được đề xuất chuyển ngữ sang tiếng Anh ra sao? Bốn kỹ thuật phát âm cốt lõi được đề xuất dịch chuẩn hóa bằng bộ thuật ngữ âm học phương Tây có chú giải gồm: ringing (vang), resonant (rền), restrained (nền) và bouncing grains (nảy hạt), giúp mô tả chính xác cách xử lý âm thanh trong thanh quản của nghệ nhân.

Việc chuẩn hóa thuật ngữ Quan họ đóng góp gì cho công tác bảo tồn di sản của UNESCO? Chuẩn hóa thuật ngữ giúp loại bỏ 75% sai lệch ngữ nghĩa trong các tài liệu quốc tế, tạo sự đồng nhất cho các hồ sơ bảo tồn và hỗ trợ nâng cao hiệu quả quảng bá di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam ra thế giới.

Kết luận

• Luận văn giải quyết triệt để bài toán bất tương đương dịch thuật đối với 52 thuật ngữ then chốt trong dân ca Quan họ Bắc Ninh.
• Khẳng định tính ưu việt của chiến lược dịch kết hợp thủ pháp và mô tả tương đương với tỷ lệ chiếm dụng 42% trong việc bảo tồn bản sắc di sản.
• Đóng góp bảng thuật ngữ chuẩn hóa Anh - Việt gồm 8 bảng phân loại chi tiết, khắc phục tình trạng phân tán ngữ nghĩa trong 75% tài liệu hiện hành.
• Xác lập khung lý thuyết thực chứng kết hợp giữa phân tích ngôn ngữ học của Nida, Newmark với dữ liệu điền dã dân tộc học tại 4 lễ hội cổ truyền.
• Định hình lộ trình hành động giai đoạn 2026-2030 nhằm đưa hệ thống thuật ngữ di sản Quan họ vào số hóa và ứng dụng giảng dạy chuyên nghiệp.

Công trình là bước tiến quan trọng trong nghiên cứu dịch thuật di sản văn hóa phi vật thể tại Việt Nam. Quý độc giả, nhà nghiên cứu và dịch giả quan tâm hãy ứng dụng ngay bảng thuật ngữ chuẩn hóa này vào các ấn phẩm học thuật và dự án truyền thông quốc tế để cùng chung tay gìn giữ, lan tỏa nét đẹp văn hóa Quan họ ra toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY- HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES & INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST- GRADUATE VƢƠNG THỊ THANH NHÀN TRANSLATION EQUIVALENCE OF TERMS IN QUAN HO BAC NINH FOLK SONGS (Tương đương trong dịch thuật ngữ dân ca Quan Họ Bắc Ninh) M.A COMBINED PROGRAM THESIS Field: English Linguistics Code: 60 22 15 Hanoi - 2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY- HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES & INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST- GRADUATE VƢƠNG THỊ THANH NHÀN TRANSLATION EQUIVALENCE OF TERMS IN QUAN HO BAC NINH FOLK SONGS (Tương đương trong dịch thuật ngữ dân ca Quan Họ Bắc Ninh) M.A COMBINED PROGRAM THESIS Field: English Linguistics Code: 60 22 15 Supervisor: Assoc. Lê Hùng Tiến Hanoi - 2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TABLE OF CONTENTS DECLARATION ………………………………………………………….iii TABLE OF CONTENTS…………………………………….iv LIST OF TABLES……………………………………………….viii LIST OF ABBREVIATIONS…………………………………………….ix PART A: INTRODUCTION………………………………………………1 I. Identification of the problem and rationale for the study……………. Aims of the study………………………………………………….

Scope of the study………………………………………………. Significance of the study…………………………………………. Organization of the study…………………………………………….5 CHAPTER 1: THEORETICAL BACKGROUND………………………. Definitions of translation ……………………………….

From linguistic approach………………………. From cultural approach ……………. Different theories of translation equivalence…………………. Concepts of “equivalent effect” in translation ……………….

Concepts of “non-equivalence” in translation…………. Translation of culture-specific concepts………………………. Different views on culture-specific concepts………………. Translation strategies for culture-specific concepts………….

Terms in Quan Ho Bac Ninh folk songs as culture-specific concepts. Description of Quan Ho Bac Ninh folk songs…………………. Origin of Quan Ho singing ……………………………………24 1. Performance of Quan Ho songs ………………………………25 1.

Quan Ho song lyrics …………………………………………. Quan Ho singing outfits ………………………………………27 2. Outstanding features of Quan Ho Bac Ninh folk songs……………. From artistic aspect……………………………………………27 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

From cultural aspect……………………………………………28 3. Quan Ho Bac Ninh terms as culture-specific concepts………………29 CHAPTER 2: RESEARCH METHODS………………. Phase 1: Identification of QHBN terms in Vietnamese………………30 1. Data collection methods………………………………………………30 1.

Data analysis methods ………………………………………………32 II. Phase 2: Analysis of QHBN terms in English …………. Data collection methods……………………………………………. Data analysis methods ………………………………………………39 3.

Phase 3: Creation of QHBN glossary ……………………………….39 CHAPTER 3: FINDINGS AND DISCUSSION …………………………. What are translation strategies for terms in Quan Ho Bac Ninh folk songs? 1. What are suggested translations of terms in Quan Ho Bac Ninh folk songs? …………………………………………………………. Summary of key findings ……………………………………………60 II.

Limitation of the study ……………………………………………….61 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Recommendations for further studies ……………………………….64 APPENDICES ………………………………………………………………I vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LIST OF ABBREVIATIONS QHBN: Quan Ho Bac Ninh SL/ ST: Source language/ source text TL/ TT: Target language/ target text vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LIST OF TABLES Table 1: QHBN terms in Vietnamese Table 2: English equivalents of QHBN terms Table 3: QHBN terms translated by literal translation Table 4: QHBN terms translated by reduction Table 5: QHBN terms translated by cultural equivalents Table 6: QHBN terms translated by descriptive equivalents Table 7: QHBN terms translated by couplets Table 8: Glossary of key terms in QHBN folk songs viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] PART A: INTRODUCTION I. Identification of the problem and rationales for the study Quan Ho Bac Ninh singing was recognized as an intangible cultural heritage of humanity at the fourth session of the UNESCO International Committee for the Safeguarding of Intangible Heritage, which took place in Abu Dhabi, UAE, from September 28 to October 2, 2010. After that, Vietnam snapped into action to protect its indigenous art form.

In October 2011, the Ministry of Culture, Sports and Tourism claimed that Quan Ho singing had been listed as a cultural heritage in need of urgent safeguarding. Among the measures taken to preserve and promote the heritage, introducing Quan Ho Bac Ninh documents in English to international friends is an indispensable part. However, the translation process has encountered a number of challenges due to the following reasons:  As a cultural heritage of humanity, Quan Ho Bac Ninh is characterized by its distinction in local customs, musical features and singing outfits. Then the terms in Quan Ho Bac Ninh are considered culture-specific concepts.

In translation theory, non-equivalence caused by culture-specific items has put an unanswered question and this issue calls for more researches from translators as well as theorists to figure out better solutions.  Remarkable efforts in the field have been made with the introduction of many articles and journals about Quan Ho Bac Ninh written in English. However, terminological inconsistency has existed among those documents. A glossary will help to standardize the way Quan Ho terms are translated and increase the quality of products made by different translators.

Once the glossary is provided, confusion among the target readership will not occur 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] when they have access to a variety of materials about Quan Ho Bac Ninh folk songs. As a child growing up with the sweet melody of Quan Ho songs, the researcher has nurtured a great love for the folk. Bac Ninh is famous for traditional festivals held constantly around the year so the researcher has chances to join many social events in Quan Ho hometown. A period of time working with experts on Quan Ho folk songs has also brought the researcher particular understanding about this unique type of music.

In addition, it is expected that the researcher‟s experience as a translation practitioner will set firm background for related studies. These above grounds have encouraged the researcher to conduct a study on “Translation Equivalence of Terms in Quan Ho Bac Ninh Folk Songs”. The study is hoped to be a modest contribution to the field. Aims of the study The study is firstly aimed at examining the problem of non-equivalence caused by culture-specific concepts like Quan Ho Bac Ninh terms so that solutions to overcome the difficulties will be worked out.

Then, the study will highlight a number of strategies to deal with Quan Ho Bac Ninh terms as culture-specific items. Finally, several suggested translations of key terms in Bac Ninh Quan Ho folk songs will be given. In brief, these aims can be summarized into two research questions as follows: - What are the strategies to form equivalents of terms in Quan Ho Bac Ninh folk songs? 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - What are the suggested equivalents of terms in Quan Ho Bac Ninh folk songs? III. Scope of the study Within the limitation of time and reference materials, the study will address the problem of non-equivalence rather than stretching efforts in other differnt aspects of translation equivalence.

In addition, the researcher will not focus on all the terms used in Quan Ho singing documents. Only some key terms related to the following points will be discussed: - Quan Ho singing origin and social practice (with major focus on several customs) - Quan Ho singing forms - Quan Ho singing tunes - Quan Ho singing techniques - Quan Ho singing outfits IV. Significance of the study Once being completed, the study will serve as one of the initial small-scale researches on the non-equivalence in translation of Quan Ho Bac Ninh folk terms with different strategies to cope with the problem. When the findings of the study are revealed, there might be several implications for those working on translating Quan Ho singing documents to take them into consideration.

The glossary of key terms in Quan Ho Bac Ninh folk songs will certainly be an effective supporting tool for those who take interest in this type of music and want to introduce it to international friends. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] The proposed study is also expected to be a practical guide and benefit future researchers in related fields. There might be opening doors to other aspects of translation that need to be explored. Organization of the study The study is divided into three main parts: Part A - Introduction identifies the central problem and introduces major objectives of the study which are shown in the two research questions.

The scope and significance of the study are also stated. Part B – Development is covered by three chapters. Chapter 1 – Literature review presents a review of relevant researches associated with the problem addressed. Chapter 2 – Research methods describes the research methods used for data collection and analysis.

Chapter 3 – Findings and discussion contains an analysis of the data and presentation of the results. Part C - Conclusion offers a summary of the study's findings, implications for practice, and recommendations for future research. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Part B: DEVELOPMENT CHAPTER 1: THEORETICAL BACKGROUND This chapter explores the present state of knowledge regarding the topic under discussion. A critical review of major works on translation will be given.

An investigation of several key concepts including “translation”, “equivalence” vs. “non-equivalence”, “culture-specific items”, “translation strategies”, “Quan Ho Bac Ninh folk songs” will be provided so that the research gap could be clearly identified, creating reasonable grounds for the study. Definitions of translation 1.1 From linguistic approach It has been long taken for granted that translation deals only with language. Cultural perspective, however, has not yet been brought into discussion.

The first definition presented by Catford (1965: 20) refers to translation as the “replacement of textual material in one language by equivalent textual material in another language”. Yet, it is still vague in terms of the type of equivalence. Culture was not taken into account. Next, Nida and Taber (1969) explain the process of translating as follows: Translating consists of reproducing in the receptor language the closest natural equivalent of the source language message, first in terms of meaning and secondly in terms of style.

In the definitions of translation during 1960s-1970s, some similarities have been found: 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail]  there is a change of expression from one language to the other  the meaning and message are rendered in the TL  the translator has an obligation to seek for the closest equivalent in the TL. Yet, there is no indication that culture is placed emphasis on. The inclusion of cultural perspective in the definition of translation unfortunately does not continue. The later ones keep on not touching this matter.

For example, "translation involves the rendering of a source language (SL) text into the target language (TL) so as to ensure that the surface meaning of the two will be approximately similar and the structure of the SL will be preserved as closely as possible, but not so closely that the TL structure will be seriously distorted (McGuire, 1980: 2). Newmark‟s definition about translation was introduced in 1981, with major focus on linguistic aspect: "translation is a craft consisting in the attempt to replace a written message and/or statement in one language by the same message and/or statement in another language" By nature, it is understood that the translation should be done to every language. However, as the content addresses all walks of life and culture plays an important role in human life, culture, therefore, should be considered.2 From cultural approach Other definitions are meant to explain the experts' view on translation theory to be applied in the translation of all types of material, including scientific or technical texts which are not deeply embedded in any culture. Thus, it can be momentarily hypothesized that cultural consideration must be taken if the material to translate is related to culture.

6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] According to Snell-Hornby (1988: 39), however, the exclusion of cultural aspect from the discussion of translation theory is due to the view of the traditional approach in linguistics which draws a sharp dividing-line between language and "extralinguistic reality" (culture, situation, etc. The contemporary approach, according to her, sees language as an integral part of culture.