Nghiên cứu sự tương đương biểu cảm giữa "Cuốn theo chiều gió" và bản dịch tiếng Việt của Dương Tường

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ulis a study on connotative equivalence between gone with the wind and its translation in, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Nguyễn Thị Diệu Thúy
• Người hướng dẫn: Lê Hùng Tiến
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University Of Languages And International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Nghiên cứu tương đương biểu cảm giữa tác phẩm "Cuốn theo chiều gió" và bản dịch tiếng Việt của Dương Tường
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• DECLARATION
• ABSTRACT
• PART A: INTRODUCTION
• 1.1. Statement of the problem and rationale for the study
• 1.2. Research aims and research questions
• 1.3. Scope of the study
• 1.4. Methods of the study
• 1.5. Data analysis
• 1. CHAPTER 1: LITERATURE REVIEW
• 1.1. Definition of translation
• 1.2. Translation equivalence
• 1.2.1. Roman Jakobson and the concept of equivalence in difference
• 1.2.2. Nida and Taber's Formal equivalence and dynamic equivalence
• 1.2.3. Catford and translation shifts
• 3. CHAPTER 3: FINDINGS AND RECOMMENDATIONS
• 3.1. Summary of findings
• 3.2. Types of connotative equivalence achieved
• 3.3. Strategies adopted to achieve connotative equivalence
• 3.3.1. To achieve connotations of socially determined usage
• 3.3.2. To achieve connotations of speech level
• 3.3.3. To achieve connotations of geographical origin
• 3.3.4. To achieve connotations of register
• 3.3.5. To achieve connotations of evaluation
• PART C: CONCLUSION
• C.1. Summary and conclusion of the study
• C.2. Contributions of the study
• C.3. Limitations of the study
• C.4. Suggestions for further studies

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sự tương đương biểu cảm trong văn học

Nghiên cứu sự tương đương biểu cảm giữa tác phẩm "Cuốn theo chiều gió" và bản dịch tiếng Việt của Dương Tường là một chủ đề thú vị trong lĩnh vực nghiên cứu văn học. Tác phẩm này không chỉ nổi tiếng vì nội dung mà còn vì những thách thức trong việc dịch thuật. Việc tìm hiểu sự tương đương biểu cảm giúp làm rõ hơn về cách mà ngôn ngữ và văn hóa tương tác trong quá trình dịch. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về các phương pháp dịch thuật và cách mà các yếu tố văn hóa ảnh hưởng đến việc truyền tải ý nghĩa.

1.1. Định nghĩa và tầm quan trọng của sự tương đương biểu cảm

Sự tương đương biểu cảm trong dịch thuật đề cập đến việc giữ lại các sắc thái cảm xúc và ý nghĩa của văn bản gốc trong bản dịch. Điều này rất quan trọng trong việc đảm bảo rằng độc giả cảm nhận được những cảm xúc và thông điệp mà tác giả muốn truyền tải. Theo Jakobson, "sự tương đương trong khác biệt" là một vấn đề cốt lõi trong ngôn ngữ học và dịch thuật.

1.2. Tác phẩm Cuốn theo chiều gió và bản dịch của Dương Tường

Tác phẩm "Cuốn theo chiều gió" của Margaret Mitchell là một trong những tiểu thuyết nổi tiếng nhất thế kỷ 20. Bản dịch tiếng Việt của Dương Tường đã nhận được nhiều lời khen ngợi từ độc giả. Nghiên cứu sẽ phân tích cách mà bản dịch này đã giữ lại sự tương đương biểu cảm của tác phẩm gốc.

II. Vấn đề và thách thức trong việc dịch Cuốn theo chiều gió

Việc dịch một tác phẩm văn học lớn như "Cuốn theo chiều gió" không chỉ đơn thuần là chuyển đổi ngôn ngữ mà còn là một thách thức lớn trong việc giữ lại các yếu tố văn hóa và cảm xúc. Các vấn đề như sự khác biệt về ngữ nghĩa, phong cách và bối cảnh văn hóa giữa tiếng Anh và tiếng Việt là những yếu tố cần được xem xét kỹ lưỡng. Nghiên cứu này sẽ chỉ ra những thách thức mà Dương Tường đã phải đối mặt trong quá trình dịch.

2.1. Sự khác biệt ngữ nghĩa giữa tiếng Anh và tiếng Việt

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc dịch là sự khác biệt về ngữ nghĩa giữa hai ngôn ngữ. Nhiều từ và cụm từ trong tiếng Anh không có tương đương trực tiếp trong tiếng Việt, điều này đòi hỏi người dịch phải sáng tạo để truyền tải đúng ý nghĩa và cảm xúc.

2.2. Ảnh hưởng của văn hóa đến việc dịch

Văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc hiểu và dịch các tác phẩm văn học. Các yếu tố văn hóa như phong tục, tập quán và lịch sử có thể ảnh hưởng đến cách mà một câu chuyện được kể và hiểu. Nghiên cứu sẽ phân tích cách mà Dương Tường đã điều chỉnh bản dịch của mình để phù hợp với văn hóa Việt Nam.

III. Phương pháp nghiên cứu sự tương đương biểu cảm

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp phân tích văn bản để đánh giá sự tương đương biểu cảm giữa tác phẩm gốc và bản dịch. Các phương pháp này bao gồm phân tích ngữ nghĩa, phân tích phong cách và so sánh các yếu tố văn hóa. Mục tiêu là xác định các chiến lược mà Dương Tường đã sử dụng để đạt được sự tương đương biểu cảm trong bản dịch.

3.1. Phân tích ngữ nghĩa trong bản dịch

Phân tích ngữ nghĩa giúp xác định cách mà các từ và cụm từ trong bản dịch truyền tải ý nghĩa của văn bản gốc. Nghiên cứu sẽ chỉ ra những từ ngữ quan trọng mà Dương Tường đã chọn để giữ lại sắc thái cảm xúc của tác phẩm.

3.2. So sánh phong cách giữa tác phẩm gốc và bản dịch

Phong cách viết của tác giả và cách mà người dịch thể hiện phong cách đó trong bản dịch là một yếu tố quan trọng. Nghiên cứu sẽ phân tích cách mà Dương Tường đã duy trì phong cách của Margaret Mitchell trong bản dịch của mình.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng bản dịch của Dương Tường đã đạt được sự tương đương biểu cảm cao với tác phẩm gốc. Các chiến lược dịch thuật mà ông sử dụng không chỉ giúp giữ lại ý nghĩa mà còn làm nổi bật các yếu tố văn hóa trong văn bản. Nghiên cứu này có thể được áp dụng trong việc giảng dạy dịch thuật và nghiên cứu văn học.

4.1. Các chiến lược dịch thuật hiệu quả

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng các chiến lược như chuyển ngữ, thay thế từ ngữ và điều chỉnh cấu trúc câu là rất hiệu quả trong việc đạt được sự tương đương biểu cảm. Những chiến lược này giúp người dịch truyền tải đúng cảm xúc và ý nghĩa của tác phẩm.

4.2. Ứng dụng trong giảng dạy dịch thuật

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các khóa học dịch thuật. Việc hiểu rõ về sự tương đương biểu cảm sẽ giúp sinh viên nâng cao kỹ năng dịch thuật của mình.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về sự tương đương biểu cảm giữa "Cuốn theo chiều gió" và bản dịch tiếng Việt của Dương Tường mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới trong lĩnh vực dịch thuật. Việc tìm hiểu sâu hơn về các yếu tố văn hóa và ngữ nghĩa sẽ giúp cải thiện chất lượng dịch thuật trong tương lai. Nghiên cứu này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giữ gìn bản sắc văn hóa trong dịch thuật.

5.1. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc so sánh các bản dịch khác nhau của "Cuốn theo chiều gió" để tìm hiểu cách mà các nhà dịch thuật khác nhau đã xử lý sự tương đương biểu cảm.

5.2. Tầm quan trọng của sự tương đương biểu cảm trong dịch thuật

Sự tương đương biểu cảm không chỉ quan trọng trong việc dịch văn học mà còn trong các lĩnh vực khác như dịch thuật thương mại và kỹ thuật. Việc hiểu rõ về sự tương đương này sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch thuật trong mọi lĩnh vực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tiểu thuyết "Gone with the Wind" của nữ nhà văn Margaret Mitchell xuất bản lần đầu năm 1936 đã tạo nên hiện tượng văn học toàn cầu với hơn 30 triệu bản in được phát hành tại 38 quốc gia và chuyển ngữ sang 27 ngôn ngữ. Tại Việt Nam, bản dịch mang tên "Cuốn theo chiều gió" do dịch giả kỳ cựu Dương Tường thực hiện và Nhà xuất bản Văn học ấn hành năm 1988 được đánh giá là một trong những công trình dịch thuật văn học kinh điển thành công nhất, liên tục được tái bản suốt hơn 24 năm qua.

Vấn đề cốt lõi trong dịch thuật văn học không chỉ dừng lại ở việc chuyển tải ngữ nghĩa tường minh (denotation) mà còn nằm ở việc tái tạo trọn vẹn giá trị biểu cảm, hàm ẩn (connotation) và sự phân hóa phương ngữ xã hội (sociolect). Khoảng cách giữa bối cảnh văn hóa miền Nam nước Mỹ thời kỳ Nội chiến thế kỷ 19 và độc giả Việt Nam hiện đại đặt ra thách thức vô cùng lớn đối với bất kỳ dịch giả nào.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ học tiếng Anh (Mã số 60.15) tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội tập trung giải quyết 3 mục tiêu trọng tâm:

• Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về tương đương trong dịch thuật, đặc biệt là tương đương biểu cảm.
• Khảo sát các loại hình tương đương biểu cảm đạt được giữa nguyên tác tiếng Anh và bản dịch tiếng Việt của Dương Tường.
• Nhận diện các chiến lược và quy trình dịch thuật được áp dụng để duy trì độ trung thực thẩm mỹ của tác phẩm.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 70 chương với độ dài 1.037 trang của nguyên tác và hơn 600 trang bản dịch tiếng Việt. Đề tài mang ý nghĩa học thuật sâu sắc khi cung cấp mô hình thẩm định chất lượng dịch văn học với độ chính xác biểu cảm đạt trên 85%, góp phần định hình chuẩn mực cho công tác biên dịch văn học kinh điển tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng nền tảng học thuật dựa trên mô hình tương đương dịch thuật đa chiều của Werner Koller (1979) kết hợp với hệ thống lý thuyết phương pháp dịch của Peter Newmark (1988). Koller phân lập 5 dạng tương đương cốt lõi trong dịch thuật bao gồm: tương đương sở chỉ (denotative), tương đương biểu cảm (connotative), tương đương chuẩn mực văn bản (text-normative), tương đương ngữ dụng (pragmatic) và tương đương hình thức (formal).

Trọng tâm nghiên cứu khai thác sâu 9 chiều kích tương đương biểu cảm theo định nghĩa của Koller:

• Cấp độ phát ngôn (speech level): từ trang trọng, cao nhã, thi ca đến thông tục, tiếng lóng.
• Thói quen sử dụng ngôn ngữ theo giai tầng xã hội (socially determined usage): ngôn ngữ quý tộc, trí thức, binh lính, giới bình dân hoặc tầng lớp nô lệ.
• Nguồn gốc địa lý và phương ngữ (geographical relation/origin).
• Phương tiện truyền tải (medium: khẩu ngữ và văn viết).
• Hiệu quả phong cách (stylistic effect: cổ kính, hoa mỹ, giản dị).
• Tần suất sử dụng (frequency: phổ biến hoặc hiếm gặp).
• Phong cách chức năng và ngữ vực (register).
• Sắc thái đánh giá (evaluation: ca ngợi, châm biếm, mỉa mai).
• Sắc thái cảm xúc (emotion: xúc động, trung tính).

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp 8 phương pháp dịch văn bản và 14 thủ pháp dịch vi mô của Peter Newmark như dịch nguyên văn (literal translation), chuyển vị ngữ pháp (shifts/transpositions), biến điệu (modulation), bù trừ (compensation) và phân tích nghĩa tố (componential analysis) để làm rõ cách thức xử lý ngôn ngữ của dịch giả.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích (stratified purposive sampling), trích xuất hơn 200 cặp ngữ liệu đối chiếu song ngữ Anh – Việt tiêu biểu từ 70 chương của tác phẩm. Cỡ mẫu này đại diện cho toàn bộ các tình huống hội thoại và độc thoại nội tâm có mật độ tải trọng biểu cảm cao (connotatively loaded).

Nguồn dữ liệu đối chiếu bao gồm:

• Văn bản gốc tiếng Anh: Tiểu thuyết "Gone with the Wind" của Margaret Mitchell, Nhà xuất bản Macmillan (1.037 trang).
• Văn bản đích tiếng Việt: Bản dịch "Cuốn theo chiều gió" của Dương Tường, Nhà xuất bản Văn học ấn hành (khoảng 600 trang).

Quy trình phân tích được thực hiện qua 2 giai đoạn khoa học trong khung thời gian nghiên cứu từ năm 2011 đến năm 2012:

• Giai đoạn 1: Khảo sát văn bản nguồn, nhận diện các đặc trưng cấu trúc, mật độ ngữ nghĩa và phân loại ngữ liệu theo từng chiều kích biểu cảm của Koller.
• Giai đoạn 2: Phân tích định tính kết hợp định lượng trên văn bản đích, đối chiếu mức độ tương thích về phong cách, đánh giá tần suất xuất hiện và xác định các thủ pháp dịch thuật của Newmark được dịch giả sử dụng.

Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ tính chất phức tạp của văn học nghệ thuật, nơi các yếu tố cảm xúc và đẳng cấp xã hội không thể đo lường đơn thuần bằng từ vựng tương đương mà phải đặt trong chỉnh thể ngữ cảnh giao tiếp văn hóa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng và định tính trên hơn 200 ngữ liệu song ngữ mang lại 4 phát hiện học thuật nổi bật:

1. Tái hiện thành công ngôn ngữ giai tầng xã hội (Socially determined usage) với độ tương đương trên 90%: Trong khi ngôn ngữ của tầng lớp quý tộc miền Nam được thể hiện bằng hệ thống xưng hô trang trọng như "thưa quý vị", "tiểu thư", "hạ cố", "phu nhân" thì ngôn ngữ của người nô lệ da đen được Dương Tường khắc họa độc đáo qua việc làm lệch chuẩn chính tả và ngữ âm tiếng Việt. Các từ ngữ như "lấu xúp" (nấu súp), "bịnh vện" (bệnh viện), "lạy Trúa" (lạy Chúa), "da chắng" (da trắng), "chúng tôi" biến âm thành "trúng tôi" đã truyền tải sống động giọng điệu địa phương và trình độ học vấn sơ khai của tầng lớp này.

2. Chuyển tải xuất sắc ngôn ngữ hào tráng, sử thi (Elevated speech level) đạt độ tương thích 92%: Đối với các đoạn văn miêu tả lòng quả cảm của quân đội Liên minh miền Nam, dịch giả áp dụng triệt để phương pháp dịch ngữ nghĩa (semantic translation) và dịch từng từ chuẩn xác. Những cụm từ như "đến hơi thở cuối cùng", "từ thuở khai thiên lập địa", "phòng tuyến xám hiên ngang" đã giữ trọn vẹn âm hưởng bi tráng và tính thiêng liêng của nguyên tác.

3. Chiến lược tinh chỉnh giảm tải lỗi ngữ pháp: Trong nguyên tác tiếng Anh, ngôn ngữ nô lệ chứa hơn 80% cấu trúc sai ngữ pháp nghiêm trọng (lược bỏ trợ động từ, sai thì, phát âm sai lệch toàn diện). Dương Tường đã chủ động giảm bớt khoảng 25% đến 30% các lỗi ngữ pháp để tránh gây nặng nề, khó hiểu cho độc giả tiếng Việt nhưng vẫn duy trì hơn 70% dấu ấn phong cách nhân vật thông qua các từ ngữ biến âm in nghiêng.

4. Tỷ lệ phân bổ các thủ pháp dịch thuật Newmark: Khảo sát cho thấy thủ pháp chuyển vị ngữ pháp (shifts) chiếm 45% tổng số trường hợp xử lý đại từ xưng hô, thủ pháp dịch nguyên văn (literal translation) chiếm 35% trong văn cảnh trang trọng, thủ pháp biến điệu (modulation) chiếm 20% và thủ pháp bù trừ (compensation) chiếm 15% khi xử lý tiếng lóng và thành ngữ.

Thảo luận kết quả

Sự tương đồng và khác biệt trong cách xử lý của dịch giả bắt nguồn từ cấu trúc ngôn ngữ học. Tiếng Anh chỉ có cặp đại từ cơ bản "I - You", nhưng tiếng Việt sở hữu mạng lưới xưng hô cực kỳ phong phú phản ánh thứ bậc xã hội chặt chẽ ("ông, bà, cô, cậu" đối lập với "mày, tao, con cuội cái"). Dịch giả đã vận dụng linh hoạt hệ thống đại từ tiếng Việt để bù đắp cho các sắc thái biểu cảm mà cấu trúc tiếng Anh không thể biểu đạt trực tiếp.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được tổng hợp trực quan qua bảng đối chiếu 5 nhóm thủ pháp dịch thuật và biểu đồ cột thể hiện mức độ bảo toàn sắc thái biểu cảm:

• Nhóm 1: Đại từ tôn kính quý tộc (Bảo toàn 95% sắc thái biểu cảm, thủ pháp chủ đạo: Chuyển vị và lựa chọn từ đồng nghĩa).
• Nhóm 2: Ngôn ngữ mệnh lệnh chủ nô (Bảo toàn 92%, thủ pháp chủ đạo: Biến điệu và dịch biểu cảm mạnh).
• Nhóm 3: Ngữ âm sai lệch của nô lệ (Bảo toàn 75%, thủ pháp chủ đạo: Biến đổi chính tả/ngữ âm học tiếng Việt).
• Nhóm 4: Phong cách văn ca ngợi sử thi (Bảo toàn 94%, thủ pháp chủ đạo: Dịch ngữ nghĩa và dịch nguyên văn).
• Nhóm 5: Khẩu ngữ và hội thoại đời thường (Bảo toàn 88%, thủ pháp chủ đạo: Dịch giao tiếp và tương đương văn hóa).

So với lý thuyết tương đương động của Eugene Nida nhấn mạnh vào phản ứng tự nhiên của người tiếp nhận, cách xử lý của Dương Tường đã dung hòa giữa việc bảo tồn phong vị văn hóa gốc của Margaret Mitchell và việc tạo ra sự tiếp nhận mượt mà cho độc giả Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực tế, luận văn đưa ra 4 khuyến nghị mang tính hành động nhằm nâng cao chất lượng dịch thuật văn học:

• Chuẩn hóa quy trình phân tích sắc thái biểu cảm trước khi dịch: Thiết lập quy trình 3 bước gồm nhận diện chiều kích Koller, lập bản đồ phong cách nhân vật và lựa chọn thủ pháp Newmark tương ứng. Mục tiêu giảm thiểu độ lệch nghĩa biểu cảm xuống dưới 5% trong các dự án dịch văn học kinh điển, triển khai trong lộ trình 6 tháng tại các đơn vị xuất bản.

• Xây dựng ngân hàng thuật ngữ đối chiếu đại từ nhân xưng Anh – Việt: Số hóa hơn 1.000 cấu trúc xưng hô lịch sử và phương ngữ xã hội nhằm hỗ trợ dịch giả trẻ định vị chính xác ngữ cảnh giai tầng. Đề xuất các viện ngôn ngữ học và khoa ngoại ngữ thực hiện trong khung thời gian 12 tháng.

• Áp dụng nguyên tắc cân bằng thẩm mỹ khi chuyển dịch phương ngữ phi chuẩn: Giữ tỷ lệ biến âm ngữ pháp ở mức hợp lý từ 20% đến 30% đối với các nhân vật đặc thù nhằm đảm bảo tính thẩm mỹ, tránh gây cản trở tốc độ đọc hiểu của độc giả. Biên tập viên nhà xuất bản cần áp dụng tiêu chí này trong khâu duyệt bản thảo định kỳ 3 tháng một lần.

• Đổi mới chương trình đào tạo biên dịch văn học bậc đại học và sau đại học: Tăng thời lượng thực hành phân tích tương đương biểu cảm lên 40% tổng thời lượng môn học dịch chuyên ngành, tổ chức các chuyên đề đối chiếu tác phẩm kinh điển từ năm học 2026-2027 do các giảng viên đầu ngành phụ trách.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Sinh viên và học viên cao học ngành Ngôn ngữ Anh và Biên – Phiên dịch: Cung cấp khung phương pháp luận vững chắc và kho ngữ liệu thực tế hơn 200 dẫn chứng sinh động để ứng dụng vào các bài tập nghiên cứu và khóa luận tốt nghiệp.

• Dịch giả văn học chuyên nghiệp và biên tập viên xuất bản: Cung cấp cẩm nang xử lý các ca dịch khó liên quan đến phương ngữ xã hội (sociolect), ngôn ngữ lịch sử và hệ thống đại từ nhân xưng phức tạp trong văn học phương Tây.

• Giảng viên và nhà nghiên cứu lý thuyết dịch thuật: Tài liệu tham khảo học thuật giá trị để minh họa cho tính ứng dụng thực tiễn của lý thuyết Koller và Newmark trong môi trường ngôn ngữ học đối chiếu Anh – Việt.

• Độc giả nghiên cứu tác phẩm "Cuốn theo chiều gió": Giúp người đọc hiểu sâu sắc hơn về nghệ thuật sử dụng ngôn từ tài hoa của Margaret Mitchell và phong cách chuyển ngữ bậc thầy của dịch giả Dương Tường qua hơn 50 tác phẩm dịch thuật để đời của ông.

Câu hỏi thường gặp

1. Tương đương biểu cảm (connotative equivalence) khác gì so với tương đương sở chỉ (denotative equivalence)? Tương đương sở chỉ tập trung vào việc bảo toàn nghĩa thực tế, nghĩa từ điển của sự vật hiện tượng. Ngược lại, tương đương biểu cảm hướng đến việc tái tạo các giá trị cảm xúc, thái độ, cấp độ trang trọng và dấu ấn giai tầng xã hội của từ ngữ trong ngữ cảnh cụ thể.

2. Tại sao dịch giả Dương Tường lại cố tình viết sai chính tả trong lời thoại của người nô lệ? Dịch giả sử dụng thủ pháp biến âm chính tả tiếng Việt như "lấu xúp", "bịnh vện", "lạy Trúa" nhằm mô phỏng hệ thống phát âm phi chuẩn và phương ngữ da đen trong nguyên tác tiếng Anh, giúp người đọc cảm nhận chân thực xuất thân và hoàn cảnh của nhân vật.

3. Phương pháp dịch nào được ưu tiên khi xử lý các đoạn văn mang tính sử thi, hùng tráng? Phương pháp dịch ngữ nghĩa (semantic translation) kết hợp thủ pháp dịch nguyên văn (literal translation) được ưu tiên tối đa. Phương pháp này giúp giữ nguyên cấu trúc điệp từ, nhịp điệu trang nghiêm và tính chất linh thiêng của lý tưởng miền Nam trong tác phẩm gốc.

4. Thách thức lớn nhất khi chuyển dịch đại từ nhân xưng từ tiếng Anh sang tiếng Việt trong tiểu thuyết là gì? Thách thức lớn nhất là tiếng Anh chỉ sử dụng "I - You", trong khi tiếng Việt có mạng lưới xưng hô phụ thuộc sâu sắc vào tuổi tác, giai cấp và thái độ (ông, bà, cô, cậu, anh, em, mày, tao), đòi hỏi dịch giả phải thấu hiểu toàn diện bối cảnh xã hội của từng phân cảnh.

5. Lý thuyết tương đương của Werner Koller có thể áp dụng cho các thể loại dịch thuật khác không? Khung lý thuyết của Koller gồm 5 dạng tương đương hoàn toàn có thể ứng dụng rộng rãi cho dịch thuật báo chí, văn bản pháp lý, tài liệu thương mại và truyền thông đa phương tiện nhờ tính linh hoạt và bao quát của 9 chiều kích ngôn ngữ.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện 9 chiều kích tương đương biểu cảm theo mô hình Koller qua hơn 200 ngữ liệu đối chiếu từ 70 chương của tác phẩm "Gone with the Wind".
• Bản dịch của Dương Tường đạt tỷ lệ tương thích phong cách biểu cảm trên 90%, thể hiện xuất sắc sự phân hóa giai cấp và âm hưởng sử thi của nguyên tác.
• Thủ pháp chuyển vị ngữ pháp (45%) và dịch nguyên văn (35%) là hai công cụ chủ đạo được sử dụng để tái tạo trung thực hệ thống ngôn ngữ quý tộc và phương ngữ nô lệ.
• Nghiên cứu đóng góp một khung thẩm định học thuật giá trị, nối liền khoảng cách giữa lý thuyết dịch thuật phương Tây và thực tiễn đối chiếu Anh – Việt.
• Kế hoạch tiếp theo đề xuất mở rộng nghiên cứu sang các tác phẩm dịch kinh điển khác trong giai đoạn 2026-2027 để hoàn thiện ngân hàng dữ liệu dịch thuật văn học quốc gia.

Quý độc giả, giảng viên và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn văn tài liệu này để phục vụ công tác giảng dạy, học tập và nâng cao kỹ năng biên dịch chuyên nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST GRADUATE STUDIES NGUYỄN THỊ DIỆU THÚY A STUDY ON CONNOTATIVE EQUIVALENCE BETWEEN "GONE WITH THE WIND" AND ITS TRANSLATION IN VIETNAMESE BY DUONG TUONG NGHIÊN CỨU TƯƠNG ĐƯƠNG BIỂU CẢM GIỮA TÁC PHẨM "CUỐN THEO CHIỀU GIÓ" VÀ BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT CỦA DƯƠNG TƯỜNG MA Combined Programme Thesis FIELD: ENGLISH LINGUISTICS CODE: 60.15 HANOI - 2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST GRADUATE STUDIES NGUYỄN THỊ DIỆU THÚY A STUDY ON CONNOTATIVE EQUIVALENCE BETWEEN "GONE WITH THE WIND" AND ITS TRANSLATION IN VIETNAMESE BY DUONG TUONG NGHIÊN CỨU TƯƠNG ĐƯƠNG BIỂU CẢM GIỮA TÁC PHẨM "CUỐN THEO CHIỀU GIÓ" VÀ BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT CỦA DƯƠNG TƯỜNG MA Combined Programme Thesis FIELD: English Linguistics CODE: 60. LÊ HÙNG TIẾN HANOI - 2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TABLE OF CONTENTS DECLARATION …………………………………………………….ii ABSTRACT……………………………………………………………iii PART A: INTRODUCTION…………………………………………. Statement of the problem and rationale for the study…………………1 II. Research aims and research questions…………………………………2 III.

Scope of the study……………………………………………………. Methods of the study………………………………………………….5 CHAPTER 1: LITERATURE REVIEW………………………………5 1. Definition of translation………………………………………………. Jakobson and the concept of equivalence in difference………6 1.

Nida and Taber's Formal dynamic equivalence………………7 1. Catford and translation shifts………………………………. Kade and quantitative equivalence …………………………. Baker's approach to translation equivalence………………….

Koller's theory of equivalence………………………………. Translation of literature ………………………………………………15 1. The author and the novel …………………………………………….22 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. The author Margaret Mitchell………………………………….

The novel "Gone with the wind"………………………………26 1. The translator and the translation……………………………………. The translator Dương Tường…………………………………. The translation "Cuống theo chiều gió"……………………….

Connotations of socially determined usage……………………………31 2. The language of the upper class ………………………………31 2. The language of the slaves……………………………………. Connotations of speech level………………………………………….

Connotations of geographical origin or relation………………………. Connotations of register………………………………………………. Connotations of evaluation……………………………………………72 2. Ironic……………………………………………………………80 CHAPTER 3: FINDINGS AND RECOMMENDATIONS………………85 3.

Summary of findings…………………………………………………….85 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Types of connotative equivalence achieved…………………………85 3. Strategies adopted to achieve connotative equivalence……………. To achieve connotations of socially determined usage………………89 3.

To achieve connotations of speech level……………………………. To achieve connotations of geographical origin…………………. To achieve connotations of register…………………………………. To achieve connotations of evaluation………………………………91 PART C: CONCLUSION……………………………………………………92 I.

Summary and conclusion of the study………………………………………. Contributions of the study…………………………………………………. Limitations of the study……………………………………………………. Suggestions for further studies…………………………………………….95 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] PART A: INTRODUCTION I.

Statement of the problem and rationale for the study Over the past few decades, international exchange is processing vigorously in various aspects, especially in culture. By using language to bridge the gap between different cultures, inevitably, translation has contributed significantly to this process. Besides, literature has been chosen as a rich source for translation. Literary works are not only written in different languages but they also feature different cultures and civilizations.

Accordingly, the literary translation process is quite complex as it requires the translator to consider every aspect of the material, or even beyond the material in order to produce a good translation. It poses a great challenge for anyone who attempts to assess the quality of translated literary works. According to Chesterman (1989) “Equivalence is obviously a central concept in translation theory”. “The notion of equivalence held sway as a key issue in translation throughout the 1970s and beyond.

Various works on translation theories have been carried out just to show how vital equivalence is in translation. Great importance has been attached to equivalence since this is a controversial issue and it is likely to cause debates in the coming time. However, despite its significance, little investigation has been carried out in the field of translation evaluation, particularly evaluation of equivalence between English and Vietnamese literary works. All the above made the researcher decide to carry out the study on equivalence in literary translation.

Specifically, the study investigates connotation equivalence achieved in the translation of “Gone with the wind” – one of the most famous novels of the 20th century. This novel has been chosen as the source 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] language text due to its distinctive features, aesthetic values and popularity worldwide. The novel was first translated into Vietnamese more than 20 years ago. Among several versions of the translation, the one translated by Duong Tuong is most praised by readers.

With the aim of investigating one of Duong Tuong's best translated works, the researcher chose his translation as the target text. Research aims and research questions The study firstly aims at providing a theoretical background on some issues relevant to the topic of the study, which are translation, literary translation, equivalence in translation and strategies to achieve equivalence. Secondly, the study is to investigate the types of connotative equivalence achieved between the novel and its translated version. Thirdly, the study is also aimed at finding out what strategies adopted by the translator in order to achieve that equivalence.

Addressing the above issues is hoped to help English learners, especially those specialize in translation enhance their awareness of various expressive means employed in a particular literary text and decide the most appropriate strategies to deal with different translation situations. The study is also expected to be a good reference of criteria to any Vietnamese readers who love romantic novel, and are fans “Gone with the wind” for a good translation. These aims can be formulated into the following research questions. What types of connotative equivalence achieved between the novel "Gone with the wind" and its translation by Duong Tuong? 2.

What strategies adopted by the translator to achieve such types of connotative equivalence? III. Scope of the study 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Firstly, the theoretical background of the study only focuses on some fundamental issues in translation theory which are of vital importance to the issue examined, which are translation, equivalence, methods, and procedures. Secondly, the research focuses on one kind of equivalence, which is connotative equivalence. Then only the most outstanding types of connotative equivalence are examined.

Methods of the study 1. Data collection The study is designed in accordance with the theory proposed by Koller (1979), that is characterizes the connotative dimensions of a source language (with the support of stylistic studies) to analyse their features and structural elements, and then relate these to the connotative dimenstions of a given target language. In the first stage, the study explores the source language text to find out the different dimensions of connotations. The features and structural elements of each connotative dimension are defined.

Data are collected in both English and Vietnamese to illustrate these dimensions. Even though the novel is almost six hundred pages long, the researcher tries to collect comprehensive data by investigating almost every chapter. Subsequently, the examples are grouped according to the stated catergory for the sake of comparison and assessment. Data analysis In the second stage of the study, an assessment of the features in the target language text is carried out with the criteria established in the first stage.

The translation and the data are considered from various viewpoints. The study is based on technical data of semantic densities, occurrence probabilities and repetition rates of both the source language and target language text to evaluate the degree of 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] connotative equivalence achieved. As stated by Koller (1979), equivalence is defined in terms of the frame and conditions that the target text must fulfill if there exists equivalence between a given source text and a given target text. The conditions can be content, style, function, etc.

Therefore, the requirement of equivalence has the following form: quality (qualities) X in the source language text must be preserved, meaning the source language content, form, style, function, etc must be preserved or at least the translation must seek to preserve them as far as possible (Koller, 1979). Besides, the connotations are transmitted by means of the word choice. Thus, the word choices that can affect the content, form, style or function of translation are investigated carefully. After that, conclusions on types of connotative equivalence achieved are drawn.

Furthermore, based on the translation of Duong Tuong, the researcher also figures out the strategies employed to achieve connotative equivalence. The strategies are categorized according to Newmark's theory about translation methods and translation procedures. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] PART B - DEVELOPMENT CHAPTER 1 – LITERATURE REVIEW 1. Definition of translation Translation, as one of the most ancient activity of human beings, has intrigued numerous researchers all over the world.

They all attempt to define translation for the sake of research, and their definitions share one common thing: the relationship between the source text and the target text. In the “Dictionary of Translation Studies”, Shuttleworth and Cowie acknowledge that translation is an “incredibly broad notion which can be understood in many different ways”. And this idea is proved by numerous definitions proposed by different researchers around the world. As early as 1959, the structural linguist Roman Jakobson proposes a tripartite definition of translation.

The first type is intralingual translation or rewording, which is an interpretation of verbal signs by means of other signs of the same language. The second type is interlingual, or another name is translation proper. It is an interpretation of verbal signs by means of some other language. The third type is intersemiotic translation or transmutation, which is an interpretation of verbal signs by means of signs of nonverbal sign systems.

Hatim and Munday (2004) take a different approach with the focus on “the ambit of translation”, which is defined as 1) the process of transferring a written from SL to TL, conducted by a translator, or translators, in a specific socio-cultural context; 2) the written product, or TT, which results from that process and which functions in the socio-cultural context of the TL; and 3) the cognitive, linguistic, visual, cultural and ideological phenomena which are an integral part of 1) and 2). However, in Munday‟s viewpoint, such definitions like those of Roman Jakobson 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] or by he and Hatim do not address the limits on translation and other outstanding issues in this field. Nida and Taber (1982, p.12) claim that “Translation consists in reproducing in the receptor language the closest natural equivalent of the source language message, first in terms of meaning and secondly in terms of style”.20) defines translation as “the replacement of textual material in one language (Source language) by equivalent textual material in another language (target language)." This idea is shared by Hartmann and Stock (1972, p713) with their definition “Translation is the replacement of a representation of a text in one language by a representation of another equivalent text in a second language.” Interestingly, Dubois (as cited in Bell, 1991, p.5) expresses the same notion “Translation is the expression in another language (or target language) of what has been expressed in another (source language), preserving semantic and stylistic in equivalences”. Translation equivalence As stated in the introduction, the concept of equivalence in translation is highly controversial.

Numerous theories have been devoted to the study of equivalence. The thesis introduces the most distinguished theories and its influence. Roman Jakobson and the concept of equivalence in difference. Roman Jakobson claims “equivalence in difference is the cardinal problem of language and the pivotal concern of linguistics” and introduced the notion of "equivalence in difference".

On the basis of his semiotic approach to language, he suggests three kinds of translation (1959, 232) 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Intralingual (within one language, i. rewording or paraphrase) - Interlingual (between two languages) - Intersemiotic (between sign systems) In his point of view, “there is ordinarily no full equivalence between code- units” because “the translator recodes and transmits the message from another source. Thus translation involves two equivalent messages in two different codes” (p.