phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, phần Nội dung của luận văn gồm ba chương: Chƣơng 1: Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận. Trong chương này, chúng tôi trình bày tổng quan nghiên cứu về từ ngữ xưng hô trên thế giới, ở Việt Nam và các vấn đề lý thuyết có liên quan đến đề tài. Chƣơng 2:Các mô hình xưng hô trong giao tiếp công sở ở Học viện Quân y. Trong chương này, chúng tôi tập trung vào việc miêu tả đặc điểm các mô hình xưng hô trong môi trường công sở ở Học viện Quân y, chỉ ra các mô hình xưng hô đặc trưng.
Chƣơng 3: Các nhân tố ảnh hưởng đến vấn đề sử dụng từ ngữ xưng hô trong giao tiếp công sở ở Học viện Quân y. Trong chương này, chúng tôi đi tới phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến vấn đề sử dụng từ ngữ xưng hô trong giao tiếp công sở ở Học viện Quân y. Trong đó, chúng tôi tập trung vào phân tích 3 nhân tố chính là cảnh huống giao tiếp; vị thế xã hội của người nói và người nghe;mối quan hệ (thân -sơ) giữa người nói và người nghe. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.
Tổng quan nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu về xưng hô trên thế giới Trên thế giới đã có không ít các công trình nghiên cứu về từ xưng hô, đặc biệt là vấn đề xưng hô trong tiếng Anh. Dựa vào phần tổng quan của tác giả Trần Thị Kim Tuyến [35, tr.5-8], chúng tôi điểm qua các nghiên cứu về từ xưng hô bằng tiếng Anh trên thế giới như sau: Năm 1961, Brown, Roger W. và Marguerite Ford trong bài Address in American English đã phân tích từ xưng hô trong cuộc hội thoại giữa hai người trong nhiều ngữ cảnh khác nhau với sự tác động từ yếu tố tâm lý - xã hội dựa trên mối quan hệ mật thiết của ba loại từ xưng hô (tên hoặc họ để xưng gọi, danh xưng, xưng gọi cho người vắng mặt (tên hoặc họ).
đã đề cập đến cách sử dụng từ xưng hô trong văn hóa học thời Trung cổ. đã nói đến từ xưng hô và từ tham chiếu.Năm 1985, Lou Quangquinh đã viết về xã hội và văn hóa trong quy tắc gọi tên. đã có bài nghiên cứu về những vấn đề về mô hình và cách sử dụng của đa ngôn ngữ, đa văn hóa trong từ xưng hô.Cũng trong năm 1988, tác giả Thái Duy Bảo trong Đối chiếu nghi thức lời nói đốithoại Anh - Việt đã đề cập đến Đại từ nhân xưng và các danh từ xưng hô trong tiếng Anh. Tác giả viết: “Trong đối thoại tiếng Anh, hình thức sử dụng các đại từ nhân xưng được coi là bắt buộc, truyền thống như đại từ nhân xưng I, We dùng cho ngôi thứ nhất, chủ thể phát ngôn (xưng) và đại từ nhân xưng you dùng cho ngôi thứ hai, đối tượng tiếp nhận là người cùng giao tiếp (gọi).
Các đại từ nhân xưng này xuất hiện trong mọi tình huống giao tế, trong mọi quan hệ xã hội có những khác biệt địa vị cao thấp, tuổi tác và mức độ thân - sơ (gần - xa). Nói cách khác, nó là sự biểu thị quan hệ giữa các nhân 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vật tham gia giao tiếp, giữa người nói và người nghe…”. Ngoài ra, tác giả còn nêu rõ đặc điểm các hình thức xưng hô trong tiếng Anh có thể hiện ngôi thứ nhưng không chứa đựng phạm trù lịch sự, cũng như không bị ảnh hưởng bởi những sắc thái giao tiếp khác nhau trong những tình huống giao tiếp khác nhau… Mặc dù, những hình thức xưng hô tiếng Anh thể hiện sự bình đẳng ở các đại từ nhân xưng, không thể thay thế bằng các từ xưng hô khác nhưng trong những bối cảnh hàm xúc, căn cứ trên thái độ, tình cảm các nhân vật phát ngôn, ta còn bắt gặp các biến thể tự do của các từ xưng hô gọi là lâm thời như gọi tên hoặc các hô ngữ (my love, my pet…). Bên cạnh đó, tác giả cũng nói rõ: “Hình thức xưng gọi giữa người nói và người nghe trong tiếng Anh không có nhiều biến thể, có sắc thái trung hòa, có hình thức hô gọi lâm thời căn cứ vào địa vị, vai trò tâm lý giao tiếp của người nói.
Dù tính ước lệ nghiêm ngặt của giao tế xã hội thể hiện trong nghi thức nói năng những hành vi ngôn ngữ xã hội trong tiếng Anh không trói buộc người phát ngôn phải tuân theo những quy tắc tâm lý - xã hội phức tạp, cầu kỳ, tế nhị như trong tiếng Việt”. Hwang trong bài Terms of address in Korean and American cultures đã phân tích những đặc điểm giống nhau và khác nhau được dựa trên những yếu tố văn hóa trong hai ngôn ngữ tiếng Hàn và tiếng Anh Mỹ. đã nghiên cứu về tên và các cách miêu tả có cùng tham chiếu qua cách sử dụng ngữ dụng học của người sử dụng ngôn ngữ. Đây là cách tiếp cận mới khi nghiên cứu từ xưng hô.
Năm 1997, Eleanor Dickey đã bàn về từ xưng hô và các hình thức quy chiếu của chúng dựa trên mối quan hệ giữa việc dùng tên người và các từ khác trong cách xưng hô và điểm quy chiếu: Cách người A xưng hô với người B khác với cách người A nói tới người B như thế nào và yếu tố nào tác động đến sự khác biệt đó. Việc nghiên cứu dựa trên sự quan sát và phỏng vấn với mục đích giải quyết vấn đề từ xưng hô trong ngữ dụng đã giúp các nhà nghiên cứu ngôn ngữ học cũng như các đối tượng độc giả quan tâm về tính tham chiếu trong việc sử dụng các cách 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xưng hô và ngược lại. Năm 1999, tác giả Sanae Tsuda cho ra đời bài viết về “Vị trí của từ xưng hô trong tiếng Anh và tiếng Nhật”, tác giả đã khẳng định vị trí của từ xưng hô trong hội thoại ở cả hai ngôn ngữ được sử dụng theo từng mục đích của nhân vật và giữa chúng có sự khác biệt nổi bật về vị trí của chúng trong câu. Trong tiếng Anh, các từ xưng hô thường được đặt ở vị trí cuối câu, trong khi trong tiếng Nhật thường ở vị trí đầu câu.
Năm 2003, Chunming Gao đã nghiên cứu về đối chiếu các từ xưng hô giữa tiếng Hán và tiếng Anh.Tác giả đã cho rằng hình thức xưng hô có vai trò quan trọng giúp cho toàn bộ quá trình giao tiếp được diễn ra suôn sẻ. Trong tiếng Hàn và tiếng Anh, hình thức xưng hô có cả sự tương đồng và dị biệt. Tác giả trình bày kết quả nghiên cứu đối sánh về cách thức xưng hô giữa hai ngôn ngữ Hán - Việt và khẳng định ý nghĩa của đề tài được dựa trên bốn khía cạnh: Tên gọi, danh từ thân tộc, chức vụ và đại từ nhân xưng với những nét văn hóa khác biệt của chúng. Năm 2006, nhóm tác giả Bull, Peter, Fetzer, Anita lại đề cập về chiến lược sử dụng các từ xưng hô trong các cuộc phỏng vấn công chức lãnh đạo mà điển hình là những vấn đề xung quanh câu hỏi.Đặc biệt năm 2010, Chunli Yang với bài viết về dịch từ xưng hô từ tiếng Anh sang tiếng Trung Quốc trong lĩnh vực văn hóa.
Xiaomei Yang đã viết về những quy tắc chung trong cách sử dụng và một loạt các yếu tố xã hội làm ảnh hưởng đến từ xưng hô, cùng những điểm khác biệt của từ xưng hô trong những tình huống sử dụng khác nhau. Parrott trong bài viết về Nghiên cứu đối chiếu các hô ngữ và hình thức xưng hô trực tiếp khác, đã phân tích các hình thức xưng hô trực tiếp trong tiếng Nga đối với các hình thức xưng hô tỉnh lược và xưng hô theo danh tính. Đồng thời, tác giả cũng đã đối chiếu những hạn chế về mặt hình thức và chức năng đối với trường hợp xưng hô tỉnh lược với các từ chỉ xưng hô trong các tình huống khác (ví dụ: Tiếng Cộng hòa Czech và tiếng Ba Lan) và so sánh cách thêm các hình thức xưng hô trực tiếp và phát ngôn theo tình huống trong tiếng Anh. Mặc dù có những tương đồng về hình thức và 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cách sử dụng, các hình thức xưng hô trực tiếp giữa tiếng Nga và các ngôn ngữ khác nhưng những chi phối về ngôn điệu và cú pháp trong tiếng Anh tỏ ra lớn hơn so với tiếng Nga.
Cuối cùng tác giả đã khẳng định trong nghiên cứu đối chiếu về chức năng ngắt câu của các hình thức xưng hô trực tiếp trong tiếng Nga uyển chuyển hơn tiếng Anh. Qian Chen đã viết về sự khác biệt về văn hóa trong các hô ngữ giữa tiếng Hán và tiếng Anh. Ngoài ra, tác giả còn khẳng định cách xưng hô trong tiếng Hán phức tạp hơn nhiều so với tiếng Anh với nhiều từ dùng để xưng hô và phạm vi sử dụng cũng rộng hơn. Sự khác biệt mang tính văn hóa trong hệ giá trị và ý nghĩa tầng bậc trên dưới, ý nghĩa bình đẳng và thái độ khác nhau đối với vai trò của gia đình có tác động lớn đến cách dùng các từ xưng hô trong tiếng Hán và tiếng Anh.
Conelia Ilie đã có bài viết về những chiến lược xưng hô trong Nghị viện mà ở đây là Nghị viện Vương quốc Anh và Nghị viện Thụy Điển. Tác giả đưa ra mục đích của nghiên cứu này là tìm ra tác động qua lại giữa các cách sử dụng chiến lược từ xưng hô khác nhau trong Nghị viện và cách sử dụng diễn ngôn hành chính trong Quốc hội/Nghị viện Vương quốc Anh và Thụy Điển.Gần đây nhất, năm 2014, tác giả Abdul Khalik đã nghiên cứu về cách sử dụng từ xưng hô trong bộ phim Hitch nhằm giải thích những vấn đề liên quan đến việc sử dụng các hình thức xưng hô và quy mô sử dụng trong xã hội được phản ánh lại từ việc sử dụng các từ xưng hô trong giao tiếp. Việc sử dụng các từ xưng hô thể hiện các mối quan hệ liên cá nhân giữa các nhân vật tham gia giao tiếp trong ngữ cảnh trang trọng, thái độ, tình cảm con người và chức năng của chúng trong giao tiếp. Nhìn chung, những công trình nghiên cứu, bài viết về từ xưng hô trên thế giới trong tiếng Anh hay đối chiếu giữa tiếng Anh với tiếng Nga, tiếng Hán, tiếng Thụy Điển, tiếng Nhật, Nam Phi.
đã được các nhà nghiên cứu quan tâm từ rất sớm. Nhưng dù là công trình nghiên cứu ở nước nào đi chăng nữa, thì các tác giả cũng đã khẳng định vai trò quan trong của từ xưng hô 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.