MỞ ĐẦU Ngày nay cùng với quá trình CNH – HĐH đất nước là quá trình chuyển đổi đất nông nghiệp sang mục đích xây dựng KCN diễn ra mạnh mẽ. Thuận Thành là một trong những huyện nằm trong vùng quy hoạch xây dựng KCN của tỉnh Bắc Ninh để phục vụ cho mục tiêu CNH – HĐH. Chính vì vậy, số hộ nông dân bị thu hồi đất của huyện Thuận Thành chiếm tỷ lệ khá cao, người dân bị thu hồi đất đang gặp nhiều khó khăn trong việc bắt đầu cuộc sống mới, xuất hiện nhiều vấn đề nan giải, bất cập. Xuất phát từ nhu cầu cấp bách về việc làm, chuyển đổi nghề nghiệp, ổn định cuộc sống sau khi mất đất của những hộ nông dân trên địa bàn, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu việc sử dụng tiền đền bù của hộ nông dân bị thu hồi đất nông nghiệp do xây dựng khu công nghiệp tại huyện Thuận Thành – tỉnh Bắc Ninh”.
PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU Hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài: Về sơ sở lý luận: vai trò của đất đai trong sản xuất nông nghiệp; khái niệm về đền bù đất nông nghiệp, mục đích của tiền đền bù và các yếu tố ảnh hưởng tới việc sử dụng tiền đền bù của nông hộ. Về cơ sở thực tiễn: kinh nghiệm sử dụng tiền đền bù của hộ nông dân ở một số nước trong khu vực và một số địa phương trong nước; tình hình thu hồi đất nông nghiệp, vấn đề việc làm và sử dụng lao động ở Việt Nam hiện nay; chủ trương biện pháp giải quyết việc làm cho hộ nông dân sau khi chuyển đổi đất nông nghiệp. iii PHẦN III: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Trong phần này, đề tài của chúng tôi tiến hành tìm hiểu: Về địa bàn nghiên cứu: điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Thuận Thành. Về phương pháp nghiên cứu: phương pháp chọn điểm nghiên cứu, phương pháp chọn mẫu nghiên cứu, phương pháp thu thập tài liệu, phương pháp xử lý thông tin, phương pháp phân tích số liệu và hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu.
PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN - Hầu hết các nông hộ đều không có định hướng và dự tính trước kế hoạch sử dụng tiền đền bù cũng như việc chuyển đổi nghề nghiệp sau khi mất đất sản xuất nông nghiệp. - Số tiền chi tiêu không đúng mục đích của tiền đền bù chiếm tỷ lệ cao trong tổng số tiền đền bù mà hộ nhận được. Khi nhận được tiền đền bù, những khoản chi tiêu đầu tiên của hộ thường là chi cho việc giải quyết những khó khăn hiện tại và cải thiện mức sống của gia đình. Sau khi đã tạm thỏa mãn với những nhu cầu đó, hộ mới tính đến việc đầu tư cho phát triển sản xuất kinh doanh nhưng đến lúc này thì số tiền còn lại để đầu tư cho sản xuất kinh doanh không còn đáng kể nữa, thậm chí nhiều hộ đã chi tiêu hết.
Chính thực tế này đã đẩy hộ vào muôn ngàn khó khăn sau khi mất đất sản xuất. - Tại các xã có cơ cấu các ngành kinh tế khác nhau thì nông hộ cũng có xu hướng sử dụng tiền đền bù là khác nhau. Trong đó, nông hộ tại các xã có ngành dịch vụ và công nghiệp phát triển thì số tiền sử dụng đúng mục đích của hộ cao hơn nhiều so với các xã nông nghiệp. - Tại các hộ mất nhiều đất nông nghiệp thì tỷ lệ số tiền sử dụng đúng mục đích của hộ chiếm cao hơn so với hộ mất ít.
Vì sau khi giải quyết những khó khăn hiện tại và cải thiện mức sống gia đình, các nông hộ bị mất nhiều iv đất vẫn còn một khoản tiền tương đối lớn để đầu tư cho sản xuất kinh doanh, trong khi đó các hộ mất ít đất đã chi tiêu hết hoặc còn nhưng không đủ đầu tư cho sản xuất kinh doanh. Mặt khác, những hộ bị mất nhiều đất nông nghiệp bị áp lực lớn hơn bởi vấn đề việc làm trong tương lai. Chính vì vậy, việc xem xét để nâng mức giá đền bù là rất cần thiết. - Việc sử dụng tiền đền bù của hộ ngoài chịu ảnh hưởng bởi cơ cấu các ngành kinh tế của địa phương và tâm lý tiêu dùng của hộ, còn chịu ảnh hưởng lớn bởi trình độ và giới tính của chủ hộ, thu nhập của hộ trước khi nhận tiền đền bù…Những hộ mà chủ hộ có trình độ thấp (dưới cấp III) sử dụng số tiền đền bù không đúng mục đích chiếm tỷ lệ cao hơn nhiều những hộ mà chủ hộ có trình độ cấp III và trên cấp III.
Những hộ có thu nhập trước khi nhận tiền đền bù cao hơn thì số tiền sử dụng đúng mục đích cũng cao hơn những hộ có thu nhập thấp. PHẦN V: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Qua nghiên cứu việc sử dụng tiền đền bù đất nông nghiệp của hộ nông dân. Chúng tôi đưa ra một số kết luận sau : - Trước và sau khi nhận tiền đền bù đa số các hộ chưa có dự tính kế hoạch hoặc có dự tính nhưng không rõ ràng việc sẽ sử dụng số tiền đó ra sao. - Khi nhận được tiền đền bù, đa số các hộ sử dụng vào chi tiêu những việc khác nhau, trong đó có khoản chi đúng mục đích, có khoản chi không đúng mục đích.
Số hộ sử dụng tiền đền bù đúng mục đích không nhiều mà phần lớn các hộ sử dụng hỗn hợp. - Địa phương có ngành công nghiệp và dịch vụ phát triển thì các hộ sử dụng nhiều tiền đền bù vào công nghiệp và dịch vụ nên số tiền đền bù sử dụng đúng mục đích cao hơn. Ngược lại tại xã thuần nông số tiền sử dụng đúng mục đích của hộ thấp và gần như các hộ chưa có định hướng phát triển theo hướng nào, mọi đầu tư của hộ chỉ mang tính chất nhỏ lẻ. v - Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng tiền đền bù của nông hộ như tuổi, giới tính và trình độ của chủ hộ, thu nhập của hộ trước khi nhận tiền đền bù, trình độ của các lao động trong hộ, số tiền đền bù mà hộ nhận được, thực trạng phát triển kinh tế của địa phương và khả năng thu hút lao động tại KCN.
- Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng sử dụng tiền đền bù đất nông nghiệp tại các địa phương, các nhóm hộ và nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng tới việc sử dụng tiền đền bù của hộ. Đề tài đã đưa ra những giải pháp mới nhằm giúp nông hộ sử dụng hợp lý tiền đền bù vào ổn định cuộc sống, đầu tư phát triển sản xuất và chuyển đổi nghề nghiệp. Từ đó chúng tôi đưa ra một số kiến nghị đối với Nhà nước, chính quyền địa phương và nông hộ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tiền đền bù. vi MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.ii TÓM TẮT KHOÁ LUẬN.iii MỤC LỤC .vii DANH MỤC CÁC BẢNG.ix DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.1 Tính cấp thiết của đề tài.2 Mục tiêu nghiên cứu.1 Mục tiêu chung.2 Mục tiêu cụ thể.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.1 Đối tượng nghiên cứu.2 Phạm vi nghiên cứu.
TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU.1 Một số lý luận chung.1 Vai trò của đất đai trong sản xuất nông nghiệp.2 Đền bù và việc sử dụng tiền đền bù của nông hộ.3 Cơ sở lý luận chung về khu công nghiệp .2 Kinh nghiệm sử dụng tiền đền bù khi thu hồi đất.1 Kinh nghiệm của một số nước trong khu vực .2 Tình hình thu hồi đất nông nghiệp, vấn đề việc làm và sử dụng lao động ở Việt Nam hiện nay.3 Kinh nghiệm về sử dụng tiền đền bù của hộ nông dân bị thu hồi đất nông nghiệp ở một số địa phương.4 Chủ trương biện pháp giải quyết việc làm cho hộ nông dân sau khi chuyển đổi đất nông nghiệp phục vụ quá trình CNH – HĐH, đô thị hóa ở Việt Nam. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ.19 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu.1 Điều kiện tự nhiên.2 Điều kiện kinh tế - xã hội.2 Phương pháp nghiên cứu .1 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu.2 Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu.3 Phương pháp thu thập tài liệu.4 Phương pháp xử lý thông tin.5 Phương pháp phân tích số liệu .6 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.1 Thực trạng thu hồi đất nông nghiệp để xây dựng khu công nghiệp .1 Các chính sách áp dụng tại huyện Thuận Thành về thu hồi đất nông nghiệp và đền bù cho các hộ nông dân .2 Thực trạng thu hồi đất nông nghiệp để xây dựng khu công nghiệp tại huyện Thuận Thành.3 Thực trạng thu hồi đất nông nghiệp ở các điểm nghiên cứu.4 Thực trạng thu hồi đất của các hộ điều tra.2 Tình hình sử dụng tiền đền bù đất nông nghiệp của hộ nông dân.1 Cách thức sử dụng tiền đền bù của hộ.2 Cơ cấu sử dụng tiền đền bù của các nhóm hộ điều tra.3 Mức phân bổ tiền đền bù tại các hộ điều tra phân theo nhóm.4 Mức phân bổ tiền đền bù của các hộ tại các xã nghiên cứu.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng tiền đền bù của nông hộ.1 Trình độ, giới tính và tuổi của chủ hộ.2 Thu nhập của hộ trước khi nhận tiền đền bù.3 Trình độ của các lao động trong hộ.4 Số tiền đền bù mà hộ nhận được.5 Thực trạng phát triển kinh tế của địa phương.6 Khả năng thu hút lao động tại KCN.4 Nhận xét chung về việc sử dụng tiền đền bù của nông hộ.5 Đề xuất một số giải pháp nhằm sử dụng hợp lý tiền đền bù của nông hộ .1 Quan điểm sử dụng hợp lý tiền đền bù .2 Căn cứ để đưa ra giải pháp .3 Một số giải pháp nhằm sử dụng hợp lý tiền đền bù của nông hộ.81 PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.85 viii DANH MỤC CÁC BẢNG LỜI CAM ĐOAN.ii TÓM TẮT KHOÁ LUẬN.iii MỤC LỤC .vii DANH MỤC CÁC BẢNG.ix DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.1 Tính cấp thiết của đề tài.2 Mục tiêu nghiên cứu.1 Mục tiêu chung.2 Mục tiêu cụ thể.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.1 Đối tượng nghiên cứu.2 Phạm vi nghiên cứu.1 Một số lý luận chung.1 Vai trò của đất đai trong sản xuất nông nghiệp.2 Đền bù và việc sử dụng tiền đền bù của nông hộ.1 Khái niệm đền bù đất nông nghiệp.2 Mục đích của tiền đền bù đất nông nghiệp và các yếu tố ảnh hưởng tới việc sử dụng tiền đền bù của hộ:.3 Cơ sở lý luận chung về khu công nghiệp .1 Khái niệm về khu công nghiệp.2 Sự hình thành các khu công nghiệp.2 Kinh nghiệm sử dụng tiền đền bù khi thu hồi đất.1 Kinh nghiệm của một số nước trong khu vực .1 Kinh nghiệm của Trung Quốc.