PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cô đơn là một trạng thái cảm xúc gần nhƣ bất kỳ ai cũng từng trải nghiệm trong đời. Sự cô đơn không phải bệnh lý nên hầu hết mọi ngƣời đều có khả năng tự vƣợt qua. Tuy nhiên, đây vẫn là một loại cảm xúc âm tính khiến chất lƣợng đời sống tinh thần giảm sút, nếu kéo dài ở mức độ thƣờng xuyên thì còn có thể gây tổn hại lớn cả về thể chất lẫn tinh thần.
Ngày nay, xã hội công nghệ càng phát triển, cách tƣơng tác giữa ngƣời với ngƣời ngày càng dễ dàng, đơn giản hơn; tuy nhiên, mặt trái của nó là sự lệ thuộc vào công nghệ nhiều hơn, nghiện cuộc sống ảo, hạn chế giao tiếp tƣơng tác trực tiếp, v.v dẫn tới mối liên kết giữa con ngƣời trở nên mờ nhạt, thiếu chân thực, khiến con ngƣời ngày càng cảm nhận sự cô đơn nhiều hơn. Khi nhắc đến cô đơn, ngƣời ta có xu hƣớng nghĩ đến đối tƣợng thiếu niên và ngƣời cao tuổi. Độ tuổi thiếu niên dậy thì, với sự thay đổi về tâm sinh lý, trẻ có xu hƣớng tách xa mọi ngƣời để tự đi sâu vào phân tích bản thân, vì vậy nên tâm lý xuất hiện cảm xúc cô đơn – những nỗi buồn không hiểu nổi. Ở ngƣời cao tuổi, giai đoạn này họ phải đối mặt với những vấn đề nhƣ xung đột khoảng cách thế hệ với ngƣời thân trong gia đình, con cháu bận rộn thiếu quan tâm, sự ra đi của ngƣời bạn đời, v.v nên thƣờng có cảm xúc cô đơn.
Tuy nhiên, sự cô đơn đang dần trở thành một vấn nạn trong xã hội hiện đại, khi con ngƣời trở nên thực dụng hơn, lựa chọn sống một mình, lệ thuộc vào công nghệ và thiếu kết nối thật. Cô đơn là mầm mống gây ra nhiều vấn đề tâm lý, căn bệnh trầm cảm, thậm chí là nguy cơ dẫn đến tự tử. Thay vì chờ đợi nó diễn biến thành bệnh lý trầm trọng, để lại nhiều hậu quả đáng tiếc, con ngƣời nên tìm cách đối phó ngay từ khi mới chỉ là một cảm xúc thông thƣờng. Thực tế, tình trạng cô đơn diễn ra ở tất cả mọi nơi trên thế giới, nhiều quốc gia trên khắp thế giới đang phải đối mặt với "bệnh dịch cô đơn", thậm chí ở Anh quốc còn phải bổ nhiệm một bộ trƣởng Bộ cô đơn để giải quyết tình trạng cƣ dân sống cô độc.
Đề tài “Sự cô đơn ở ngƣời trƣởng thành trẻ tuổi” thực hiện nghiên cứu là những ngƣời trƣởng thành trẻ tuổi trong khoảng 20-30 tuổi. Đây đƣợc xem là độ 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tuổi đẹp nhất của cuộc đời vì những ngƣời ở giai đoạn này có sức khỏe, có tuổi trẻ, lại có tri thức, có tự do không còn bị lệ thuộc quá nhiều vào gia đình, bắt đầu khả năng độc lập tự làm chủ cuộc sống về mọi mặt. Tuy nhiên, họ lại bị áp lực là sự thay đổi môi trƣờng sống từ nhà trƣờng ra xã hội, họ phải mất một thời gian dài thiết lập sự nghiệp cho bản thân, bắt đầu phải suy nghĩ về quan hệ tình cảm nghiêm túc để tiến tới hôn nhân, những nghĩa vụ trách nhiệm với mọi ngƣời xung quanh cũng nặng nề hơn… Đây là độ tuổi rèn luyện các kỹ năng ở “trƣờng đời”, xác định vị trí của bản thân trong gia đình, trong xã hội. Trƣớc áp lực cuộc sống, những ngƣời trƣởng thành trẻ tuổi cũng phải chịu nhiều cảm xúc âm tính tƣơng đƣơng, và cô đơn cũng là một trong số đó.
Những ngƣời trƣởng thành trẻ tuổi là đối tƣợng lao động chính trong xã hội, sự quan tâm đến đời sống tinh thần cho nhóm ngƣời này là cần thiết vì khi con ngƣời đạt trạng thái tâm lý tốt, ổn định, sẽ tạo động lực phấn đấu, phát triển bản thân tốt hơn về nhiều mặt. Các nghiên cứu về sự cô đơn đã đƣợc thế giới thực hiện nhiều nhƣng lại chƣa phổ biến ở Việt Nam. Bên cạnh đó, vấn đề sức khỏe tâm lý của những ngƣời trƣởng thành trẻ tuổi cũng chƣa đƣợc quan tâm đúng mức.Đề tài “Sự cô đơn ở ngƣời trƣởng thành trẻ tuổi hiện nay” sẽ cho cái nhìn tổng quát về cảm xúc cô đơn ở độ tuổi 20 đến 30, từ đó đề xuất đƣợc các ý kiến đóng góp để cải thiện đời sống tâm lý cho con ngƣời trở nên khỏe mạnh, tích cực hơn. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu lý luận thực trạng sự cô đơn của ngƣời trƣởng thành trẻ tuổi ở Việt Nam hiện nay.
Bên cạnh đó, đi tìm các yếu tố ảnh hƣởng sự cô đơn để từ đó đề xuất một số kiến nghị nhằm cải thiện, nâng cao chất lƣợng cuộc sống của con ngƣời. Nhiệm vụ nghiên cứu - Xây dựng hệ thống cơ sở lý luận về sự cô đơn về: nguồn gốc, các yếu tố ảnh hƣởng, biểu hiện, hệ quả, cách ứng phó. - Khảo sát thực trạng sự cô đơn, các yếu tố ảnh hƣởng tới cảm xúc cô đơn của ngƣời trƣởng thành trẻ tuổi hiện nay. - Đề xuất một số biện pháp ứng phó nhằm giúp những ngƣời trƣởng thành trẻ tuổi vƣợt qua cảm xúc cô đơn, cải thiện chất lƣợng đời sống tinh thần.
2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đối tƣợng, khách thể, phạm vi nghiên cứu 4. Đối tƣợng nghiên cứu Sự cô đơn ở những ngƣời trƣởng thành trẻ tuổi và các yếu tố ảnh hƣởng. Khách thể nghiên cứu Khách thể là 437 ngƣời Việt Nam ở độ tuổi từ 20-30 tuổi đƣợc lựa chọn thuận tiện cho nghiên cứu.
Phạm vi nghiên cứu 4. Phạm vi không gian Phạm vi nghiên cứu tiếp cận tất cả những ngƣời Việt Nam ở trong và ngoài nƣớc, tuy nhiên tập trung nhiều nhất ở đô thị, thành phố lớn, đặc biệt là Hà Nội và Tp. Hồ Chí Minh.Đó là trung tâm kinh tế, văn hóa, giải trí, giáo dục quan trọng nhất của đất nƣớc nên tập trung dân cƣ đông đúc, đặc biệt thu hút nhiều ngƣời đang ở trong độ tuổi trƣởng thành tới đây để tìm kiếm cơ hội việc làm, phát triển sự nghiệp. Nghiên cứu sử dụng phƣơng pháp thu thập thông tin bằng bảng hỏi online thay vì phát bảng hỏi trực tiếp.
Chính vì vậy, về mặt không gian, đề tài sẽ bị giới hạn do khả năng tiếp cận bảng hỏi chỉ dừng lại ở những ngƣời có sử dụng internet, mạng xã hội và tập trung ở những thành phố lớn có trình độ dân trí tiếp cận đƣợc công nghệ. Phạm vi thời gian Đề tài đƣợc thực hiện nghiên cứu bắt đầu từ 1/5/2017 đến ngày 31/11/2018. Các số liệu đƣợc sử dụng trong đề tài đƣợc tổng hợp trong phạm vi thời gian từ ngày 23/10/2018 đến ngày 5/11/2018. Câu hỏi nghiên cứu - Thực trạng mức độ cô đơn của ngƣời trƣởng thành trẻ tuổi hiện nay nhƣ thế nào? - Những yếu tố nào có ảnh hƣởng đến sự cô đơn ở ngƣời trƣởng thành trẻ tuổi vàmức độ ảnh hƣởng của từng yếu tố nhƣ thế nào? - Có sự khác biệt về sự cô đơn giữa các nhóm mẫu nghiên cứu xét theo giới tính, độ tuổi, tính cách, thói quen sinh hoạt… hay không? 6.
Giả thuyết nghiên cứu - Những ngƣời trƣởng thành trẻ tuổi hiện nay thƣờng xuyên có cảm xúc cô đơn trong cuộc sống hàng ngày cho dù xung quanh có nhiều mối quan hệ. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Các yếu tố đặc điểm cá nhân nhƣ giới tính, trình độ, tính cách, môi trƣờng sống, v.v cóliên quan đến sự khác biệttrải nghiệm cô đơn ở mỗi ngƣời. - Chất lƣợng các mối quan hệ giảm sút, thói quen sống không lành mạnh, lạm dụng công nghệ, quan điểm sống đề cao vật chất, địa vị… đang khiến con ngƣời cô đơn hơn. Phƣơng pháp nghiên cứu Các phƣơng pháp đƣợc sử dụng trong đề tài: Phƣơng pháp nghiên cứu và phân tích tài liệu Phƣơng pháp quan sát và phỏng vấn cá nhân Phƣơng pháp xây dựng bảng hỏi có sử dụng thang đo Phƣơng pháp phân tích số liệu bằng thống kê toán học 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.
Sơ lƣợc về vấn đề nghiên cứu 1. Vài nét về nghiên cứu sự cô đơn Trên thế giới Tất cả chúng ta đều nhận thấy sự cô đơn là một phần luôn tồn tại trong thế giới cảm xúc của con ngƣời; tuy nhiên, lịch sử nghiên cứu về trạng thái cô đơn lại có lịch sử phát triển tƣơng đối ngắn so với các chủ đề nghiên cứu tâm lý khác. - Erik Erikson là một trong số những nhà tâm lý nghiên cứu về nỗi cô đơn khá sớm. Theo Lý thuyết về các giai đoạn phát triển của Erik Erikson, giai đoạn trƣởng thành từ 19-20 đến 35-40 tuổi là giai đoạn mâu thuẫn giữa sự gần gũi và cô lập.
Ở giai đoạn này, con ngƣời tìm kiếm các mối quan hệ có sự gắn bó lâu dài với ngƣời nào đó ngoài gia đình. Những ngƣời trẻ tuổi có khả năng gần gũi thân tình sẽ có xu hƣớng thiết lập các mối quan hệ thân thiết với bạn bè, mối quan hệ lãng mạn với ngƣời khác giới và cuối cùng là hƣớng tới hôn nhân. Quan hệ gần gũi ở đây không chỉ là sự gần gũi thể xác giữa hai ngƣời mà theo cách hiểu của Erikson, đó là khả năng quan tâm, chia sẻ với ngƣời khác toàn bộ bản thân mình mà không đánh mất mình [5], [7]. Ngƣợc lại với quan hệ tình cảm gần gũi là sự cô đơn.
Những ngƣời không có khả năng đạt đến sự hòa quyện với ngƣời khác thì thƣờng cảm thấy cô đơn. Họ cảm thấy rất khó khăn để thiết lập mối quan hệ thân tình, không có khả năng hiểu suy nghĩ và tình cảm của ngƣời khác. Nguyên nhân của sự cô đơn có thể là do không biết chấp nhận ngƣời khác, cũng có thể do bản sắc cá nhân quá yếu nên dễ dàng đánh mất chính mình trong mối quan hệ với mọi ngƣời xung quanh. Kết quả là phần lớn thời gian họ chỉ ở một mình, không có hoặc có rất ít bạn bè.
Trên thực tế, kết quả của việc thiết lập các quan hệ gần gũi này phụ thuộc vào việc giải quyết các vấn đề ở các giai đoạn trƣớc. Những ai tin tƣởng mọi ngƣời xung quanh, tự tin, sáng tạo, yêu lao động, hình thành đƣợc cái Tôi thống nhất thì sẽ dễ dàng tạo lập các mối quan hệ gắn bó thân tình [5]. - John Bowlby – nhà tâm lý học ngƣời Anh đƣợc xem là ngƣời đầu tiên đƣa khái niệm “sự gắn bó” vào tâm lý học. Lý thuyết về sự gắn bó (Attachment theory) 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ra đời năm 1969 định nghĩa sự gắn bó nhƣ là “những liên kết tâm lý bền vững giữa con ngƣời với con ngƣời”.