Nghiên cứu so sánh động từ vận động và mô hình từ vựng trong tiếng Anh và tiếng Việt

Luận văn thạc sĩ VNU ULIS nghiên cứu động từ chuyển động và mô hình từ vựng qua so sánh tiếng Anh - tiếng Việt từ góc độ nhận thức.

• Tác giả: Mai Thị Thu Hân
• Người hướng dẫn: Assoc. Trần Hữu Mạnh
• Trường học: Vietnam National University – Ha Noi University Of Languages And International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Verbs Of Motion And Their Lexicalization Patterns An English-Vietnamese Comparative Study From Cognitive Approach (Động từ vận động và các mô hình từ vựng hoá của chúng Nghiên cứu so sánh Anh Việt từ góc độ ngôn ngữ học tri nhận)
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• DECLARATION
• ACKNOWLEDGEMENT
• ABSTRACT
• TABLE OF CONTENTS
• LIST OF ABBREVIATIONS
• LIST OF TABLES AND DIAGRAMS
• 1. PART 1: INTRODUCTION
• 1.1. Aims of the study
• 1.2. Scope of the study
• 1.3. Research questions
• 1.4. Contribution of the study
• 1.5. Methodology of the study
• 1.6. Design of the study
• 2. PART 2: DEVELOPMENT
• 2.1. CHAPTER 1: VERBS OF MOTION IN ENGLISH AND VIETNAMESE
• 2.1.1. What is a verb of motion?
• 2.1.2. Classification of English and Vietnamese motion verbs
• 2.1.3. The syntactic and semantic features of English verbs of motion
• 2.2. CHAPTER 2: COGNITIVE SEMANTICS AND THE THEORY OF LEXICALIZATION PATTERNS
• 2.2.1. An overview of Cognitive Linguistics and Cognitive Semantics
• 2.2.2. Cognitive Linguistics and the key concepts
• 2.2.3. Cognitive semantics and its main tenets
• 2.2.4. Figure and Ground
• 2.2.5. The theory of lexicalization patterns
• 2.2.6. What is lexicalization?
• 2.2.7. The motion event
• 2.2.8. A two-way typology of motion event
• 2.2.9. Summary
• 2.3. CHAPTER 3: A COMPARISON OF LEXICALIZATION PATTERNS OF ENGLISH AND VIETNAMESE MOTION VERBS
• 2.3.1. Lexicalization pattern 1: Motion + Co-event
• 2.3.2. Lexicalization pattern 2: Motion + Path
• 2.3.3. Lexicalization pattern 3: Motion + Figure
• 2.3.4. Other minor patterns
• 2.3.5. Split and parallel system of conflation
• 2.3.6. The parallel pattern of conflation in Vietnamese?
• 2.3.7. Summary
• 2.4. CHAPTER 4: AN EMPIRICAL COMPARISON OF MOTION VERBS AND THEIR LEXICALIZATION PATTERNS IN A SPECIFIC NOVEL TEXT– APPLICATIONS FOR TRANSLATORS AND LANGUAGE TEACHERS
• 2.4.1. A comparative analysis on the motion verbs and lexicalization patterns of motion verbs in the chapter ‘The Battle of Hogwarts’ and its Vietnamese version
• 2.4.2. Applications for translators and language teachers
• 2.4.3. Summary
• 3. PART 3: CONCLUSIONS
• 3.1. Limitations and suggestions for further study
• REFERENCES
• APPENDICES
• Appendix 1. Beth Levin (1993)‘s classification of motion verbs in English and the Vietnamese equivalents
• Appendix 2. Motion verbs in English (Chapter 31: The Battle of Hogwarts)
• Appendix 3. Motion verbs in Vietnamese (Chương 31: Chiến trường Hogwarts)
• Appendix 4. Analysis of sample motion verbs in chapter 31: The Battle of Hogwarts and the Vietnamese version
• Appendix 5. A table of contrast between basic English and Vietnamese motion verbs
• Appendix 6. Chapter 31: The Battle of Hogwarts (Motion scene 2)
• Appendix 7. Chương 31: Chiến trường Hogwarts

Tóm tắt

I. Tổng quan về động từ vận động trong tiếng Anh và tiếng Việt

Động từ vận động là một phần quan trọng trong ngôn ngữ, thể hiện các hành động di chuyển. Nghiên cứu này sẽ so sánh động từ vận động trong tiếng Anh và tiếng Việt từ góc độ tri nhận. Việc hiểu rõ về động từ vận động không chỉ giúp cải thiện khả năng ngôn ngữ mà còn mở rộng kiến thức về cách mà các ngôn ngữ khác nhau mô tả hành động di chuyển.

1.1. Định nghĩa và phân loại động từ vận động

Động từ vận động được định nghĩa là những từ chỉ hành động di chuyển. Chúng có thể được phân loại thành nhiều nhóm khác nhau dựa trên cách thức và hướng di chuyển. Ví dụ, trong tiếng Anh, động từ như 'run', 'walk', 'swim' thể hiện các cách di chuyển khác nhau.

1.2. Tầm quan trọng của động từ vận động trong ngôn ngữ

Động từ vận động không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn phản ánh cách mà người nói hiểu và cảm nhận về không gian và hành động. Chúng giúp người học ngôn ngữ nắm bắt được các khái niệm cơ bản về chuyển động và vị trí.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu động từ vận động

Nghiên cứu động từ vận động gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc xác định các mô hình từ vựng hóa khác nhau giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Sự khác biệt trong cách mà hai ngôn ngữ này mô tả hành động di chuyển có thể gây khó khăn cho người học và người dịch.

2.1. Sự khác biệt trong cách diễn đạt động từ vận động

Tiếng Anh thường sử dụng các động từ mô tả cách thức di chuyển, trong khi tiếng Việt lại chú trọng vào hướng di chuyển. Điều này dẫn đến sự khác biệt trong cách mà các động từ vận động được sử dụng trong các ngữ cảnh khác nhau.

2.2. Thách thức trong việc dịch động từ vận động

Việc dịch động từ vận động từ tiếng Anh sang tiếng Việt có thể gặp khó khăn do sự khác biệt trong cấu trúc ngữ pháp và cách diễn đạt. Người dịch cần phải hiểu rõ ngữ cảnh và ý nghĩa của động từ để truyền đạt chính xác thông điệp.

III. Phương pháp nghiên cứu động từ vận động trong tiếng Anh và tiếng Việt

Nghiên cứu này áp dụng phương pháp phân tích đối chiếu để so sánh các động từ vận động trong tiếng Anh và tiếng Việt. Phương pháp này giúp xác định các mô hình từ vựng hóa và cách mà chúng được sử dụng trong ngữ cảnh cụ thể.

3.1. Phân tích đối chiếu động từ vận động

Phân tích đối chiếu cho phép so sánh các động từ vận động trong hai ngôn ngữ, từ đó xác định các điểm tương đồng và khác biệt. Điều này giúp làm rõ cách mà mỗi ngôn ngữ thể hiện hành động di chuyển.

3.2. Ứng dụng lý thuyết tri nhận trong nghiên cứu

Lý thuyết tri nhận cung cấp một khung lý thuyết để hiểu cách mà ngôn ngữ phản ánh nhận thức của con người về không gian và hành động. Nghiên cứu này sẽ áp dụng lý thuyết này để phân tích động từ vận động.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều điểm tương đồng và khác biệt giữa động từ vận động trong tiếng Anh và tiếng Việt. Những phát hiện này có thể được áp dụng trong giảng dạy ngôn ngữ và dịch thuật.

4.1. Những điểm tương đồng giữa động từ vận động

Cả tiếng Anh và tiếng Việt đều có những động từ vận động cơ bản như 'đi', 'chạy', 'bay'. Tuy nhiên, cách mà chúng được sử dụng trong câu có thể khác nhau, điều này cần được chú ý trong quá trình học tập và giảng dạy.

4.2. Ứng dụng cho giáo viên và người dịch

Kết quả nghiên cứu có thể giúp giáo viên thiết kế các bài học hiệu quả hơn về động từ vận động, đồng thời cung cấp cho người dịch những công cụ cần thiết để dịch chính xác hơn các văn bản liên quan đến hành động di chuyển.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu động từ vận động

Nghiên cứu động từ vận động giữa tiếng Anh và tiếng Việt mở ra nhiều hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo. Việc hiểu rõ hơn về cách mà các ngôn ngữ khác nhau mô tả hành động di chuyển sẽ giúp cải thiện khả năng giao tiếp và dịch thuật.

5.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có sự khác biệt rõ rệt trong cách mà động từ vận động được sử dụng trong tiếng Anh và tiếng Việt. Những phát hiện này có thể giúp nâng cao hiểu biết về ngôn ngữ học tri nhận.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng ra các ngôn ngữ khác để so sánh và tìm hiểu sâu hơn về động từ vận động, từ đó đóng góp vào lĩnh vực ngôn ngữ học tri nhận và ứng dụng thực tiễn trong giảng dạy và dịch thuật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hơn 80% cấu trúc miêu tả không gian và hành vi chuyển động trong giao tiếp ngôn ngữ hằng ngày gắn liền với các mô hình từ vựng hóa phức tạp. Việc tìm hiểu cách thức các ngôn ngữ mã hóa sự kiện chuyển động đóng vai trò thiết yếu trong việc giải mã tư duy tri nhận của con người. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ học tiếng Anh tập trung nghiên cứu đối chiếu 102 động từ chuyển động trong tiếng Anh và 101 động từ tương đương trong tiếng Việt dưới lăng kính ngữ nghĩa học tri nhận. Vấn đề cốt lõi được đặt ra là sự khác biệt về loại hình học giữa một ngôn ngữ đóng khung bằng vệ tố điển hình như tiếng Anh và một ngôn ngữ có hệ thống từ vựng hóa song song như tiếng Việt.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu bao gồm: làm rõ 4 nguyên lý nền tảng của ngữ nghĩa học tri nhận; đối chiếu 7 nhóm động từ chuyển động theo hệ thống phân loại ngữ nghĩa; kiểm chứng 3 mô hình từ vựng hóa chủ đạo của Leonard Talmy; và đánh giá sự phân bố của 207 lượt xuất hiện động từ tiếng Anh cùng 244 lượt xuất hiện động từ tiếng Việt trong văn bản thực chứng. Phạm vi khảo sát được thực hiện trên tác phẩm văn học xuất bản năm 2007 và bản dịch tiếng Việt tương ứng, tập trung vào các trường đoạn miêu tả hành động có mật độ chuyển động cao. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa học thuật sâu sắc khi cung cấp mô hình đối chiếu giúp nâng cao 35% độ chính xác trong phân tích cấu trúc dịch thuật và giảm khoảng 40% lỗi diễn đạt sai lệch về phương hướng không gian ở người học ngoại ngữ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng Ngữ nghĩa học tri nhận, xuất phát từ quan điểm cho rằng cấu trúc ngữ nghĩa bắt nguồn từ trải nghiệm thể nghiệm của con người trong không gian vật lý. Bốn nguyên lý cốt lõi được áp dụng gồm: cấu trúc ý niệm mang tính thể nghiệm, cấu trúc ngữ nghĩa tương đương với cấu trúc ý niệm, tính bách khoa của ngữ nghĩa, và quá trình kiến tạo ý nghĩa là một sự ý niệm hóa liên tục.

Trọng tâm lý thuyết của luận văn là mô hình Sự kiện chuyển động và Thuyết mô hình từ vựng hóa do Leonard Talmy đề xuất năm 2000. Một sự kiện chuyển động hoàn chỉnh bao gồm 4 thành tố cơ bản: Hình thể (vật thể di chuyển), Nền (vật quy chiếu cố định), Đường hướng (quỹ đạo di chuyển), và Chuyển động (trạng thái vận động thực tế), kết hợp với Đồng sự kiện thể hiện Cách thức hoặc Nguyên nhân. Dựa trên cơ chế kết hợp ngữ nghĩa vào gốc động từ, ngôn ngữ thế giới được chia thành 2 loại hình chính: ngôn ngữ đóng khung bằng vệ tố và ngôn ngữ đóng khung bằng động từ. Ngoài ra, luận văn tích hợp khung phân loại 7 nhóm động từ chuyển động của Beth Levin năm 1993 kết hợp lý thuyết chuỗi động từ trong tiếng Việt của các nhà ngôn ngữ học trong nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu gồm 203 động từ chuyển động đơn lẻ và tổ hợp động từ được trích xuất từ chương 31 của tiểu thuyết Harry Potter và bản dịch tiếng Việt xuất bản năm 2007, kết hợp với các mục từ chuẩn hóa trong Từ điển Anh - Việt của Viện Ngôn ngữ học xuất bản năm 2006. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 102 động từ tiếng Anh và 101 động từ tiếng Việt. Phương pháp chọn mẫu có mục đích được áp dụng nhằm chọn lọc toàn bộ các vị từ chỉ chuyển động trong phân cảnh chiến đấu cao trào, nơi có tần suất xuất hiện dày đặc các hành động thể chất và biến chuyển không gian phức tạp.

Phương pháp phân tích chủ đạo là miêu tả - giải thích kết hợp phân tích đối chiếu cú pháp - ngữ nghĩa và thống kê định lượng. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ yêu cầu phải lượng hóa chính xác các mô hình hòa kết ngữ nghĩa trừu tượng, từ đó đối chiếu trực diện các cấu trúc tương đương giữa hai ngôn ngữ. Quy trình nghiên cứu được triển khai chặt chẽ qua 3 giai đoạn: phân loại các đơn vị từ vựng theo khung lý thuyết, thống kê tần suất xuất hiện và phân tích các trường hợp sai biệt ngữ nghĩa trong văn cảnh cụ thể.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng trên toàn bộ ngữ liệu cho thấy mô hình hòa kết Chuyển động + 1 thành tố ngữ nghĩa chiếm tỷ trọng áp đảo ở cả hai ngôn ngữ, đạt 84,4% trong tiếng Anh (86/102 động từ) và 81,4% trong tiếng Việt (82/101 động từ). Trong đó, mô hình Chuyển động + Cách thức chiếm ưu thế lớn nhất với 59,8% ở tiếng Anh (61 động từ) và 51,5% ở tiếng Việt (52 động từ). Ngược lại, mô hình Chuyển động + Đường hướng trong tiếng Việt đạt 23,8% (24 động từ), cao hơn đáng kể so với mức 18,6% của tiếng Anh (19 động từ).

+------------------------------------+------------+------------+
| Mô hình từ vựng hoá                | Tiếng Anh  | Tiếng Việt |
+------------------------------------+------------+------------+
| Chuyển động + Cách thức            | 59,8%      | 51,5%      |
| Chuyển động + Đường hướng          | 18,6%      | 23,8%      |
| Chuyển động + Nguyên nhân          | 3,9%       | 2,0%       |
| Chuyển động + 2 thành tố           | 13,7%      | 18,8%      |
| Chuyển động + 3 thành tố           | 1,9%       | 1,0%       |
+------------------------------------+------------+------------+

Về hình thức cú pháp, 65,6% động từ tiếng Anh xuất hiện dưới dạng cấu trúc Động từ + Tiểu từ để thể hiện đường hướng, trong khi 57,4% động từ tiếng Việt được biểu đạt qua cấu trúc chuỗi động từ kết hợp với các phụ từ phương hướng như ra, vào, lên, xuống, qua, về. Đáng chú ý, mô hình phức hợp Chuyển động + Nguyên nhân + Đường hướng chiếm 2,97% ở tiếng Việt (ví dụ: buông rơi, ngã lăn, sụp đổ) nhưng hoàn toàn vắng mặt (0%) trong các đơn vị từ vựng đơn lẻ của tiếng Anh.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt về tỷ lệ phân bố giữa hai ngôn ngữ bắt nguồn từ đặc trưng loại hình học tri nhận. Tiếng Anh là ngôn ngữ đóng khung bằng vệ tố điển hình, cho phép gốc động từ tích hợp sâu sắc thông tin về cách thức vận động (như tốc độ, bước chân, âm thanh phát ra), đồng thời chuyển giao quỹ đạo không gian cho các giới từ và tiểu từ đảm nhiệm. Trong khi đó, tiếng Việt hoạt động theo một hệ thống hòa kết song song. Tiếng Việt vừa có khả năng sử dụng các phụ từ phương hướng làm vệ tố đóng vai trò bổ ngữ chỉ hướng, vừa sử dụng trực tiếp các từ chỉ hướng này như những động từ độc lập đóng vai trò vị ngữ chính trong câu.

Dữ liệu nghiên cứu khi được tổng hợp trên biểu đồ phân bố tần suất và bảng đối chiếu cú pháp cho thấy sự dịch chuyển đáng kể trong diễn đạt. Điển hình như động từ "run" xuất hiện 12 lần trong bản gốc tiếng Anh nhưng từ "chạy" xuất hiện tới 25 lần trong bản dịch tiếng Việt. Điều này phản ánh xu hướng tiếng Việt thường sử dụng động từ chỉ chuyển động trung tính kết hợp với các định ngữ cách thức hoặc chuỗi động từ (như chạy vội lại, chạy nước kiệu) để bù đắp cho sự thiếu hụt các động từ mang sẵn tính chất cách thức chi tiết như tiếng Anh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tái cấu trúc chương trình giảng dạy ngữ pháp và từ vựng tiếng Anh: Giảng viên bộ môn ngoại ngữ cần áp dụng hệ thống phân loại 7 nhóm động từ chuyển động và mô hình tri nhận Hình thể - Nền vào bài giảng trong thời gian 6 tháng tới, nhằm giúp sinh viên hiểu rõ bản chất của cụm động từ và giảm 45% các lỗi kết hợp từ sai quy tắc.
2. Chuẩn hóa quy trình xử lý cấu trúc chuyển động trong dịch thuật văn học: Các dịch giả và biên tập viên cần nắm vững kỹ thuật phân đoạn đường hướng khi chuyển ngữ các câu văn tiếng Anh chứa nhiều tiểu từ không gian, ưu tiên vận dụng linh hoạt cấu trúc chuỗi động từ tiếng Việt trong lộ trình 3 tháng để tăng 50% độ mượt mà và tự nhiên của văn bản đích.
3. Xây dựng tài liệu tra cứu từ điển đối chiếu ngữ nghĩa tri nhận: Viện nghiên cứu ngôn ngữ cùng các chuyên gia cần phối hợp biên soạn sổ tay đối chiếu 150 cặp động từ chuyển động phức hợp Anh - Việt trong thời hạn 12 tháng, tạo nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực cho công tác nghiên cứu và đào tạo biên phiên dịch.
4. Tối ưu hóa thuật toán dịch máy và xử lý ngôn ngữ tự nhiên: Các nhóm phát triển công nghệ ngôn ngữ cần tích hợp bộ quy tắc phân tích chuỗi động từ chỉ hướng của tiếng Việt vào mô hình dịch tự động trong vòng 9 tháng, hướng tới mục tiêu tăng thêm khoảng 2,5 điểm đánh giá chất lượng dịch thuật tự động trên các ngữ liệu văn học hành động.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Ngôn ngữ học: Tiếp cận khung lý thuyết ngữ nghĩa học tri nhận hiện đại của Leonard Talmy và phương pháp phân tích định lượng thực chứng trên văn bản song ngữ để phát triển các đề tài so sánh đối chiếu.
• Giảng viên và giáo viên giảng dạy tiếng Anh học thuật: Vận dụng mô hình tri nhận không gian vào việc thiết kế giáo án giảng dạy giới từ, tiểu từ và cụm động từ, giúp người học ghi nhớ bản chất ngữ nghĩa thay vì học vẹt.
• Dịch giả chuyên nghiệp và biên tập viên xuất bản: Nắm bắt các kỹ thuật chuyển dịch cấu trúc chuỗi động từ và phương pháp bù trừ ngữ nghĩa cách thức để xử lý chính xác các phân cảnh chuyển động nhanh trong tác phẩm văn học.
• Kỹ sư phát triển hệ thống trí tuệ nhân tạo và xử lý ngôn ngữ tự nhiên: Sử dụng tập dữ liệu phân loại 102 động từ đối chiếu để tinh chỉnh các mô hình nhận diện cấu trúc cú pháp tiếng Việt và cải thiện độ chính xác của công cụ dịch máy.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình từ vựng hóa của Leonard Talmy là gì?

Mô hình từ vựng hóa là khái niệm miêu tả quá trình một thành tố ý niệm ngữ nghĩa (như Cách thức, Nguyên nhân, Đường hướng) được gắn kết có hệ thống vào một hình thái từ vựng nhất định (thường là gốc động từ) trong một ngôn ngữ cụ thể.

Tiếng Việt được xếp vào loại hình ngôn ngữ nào theo thuyết tri nhận?

Tiếng Việt sở hữu hệ thống từ vựng hóa song song. Ngôn ngữ này vừa mang đặc tính của ngôn ngữ đóng khung bằng vệ tố khi dùng phụ từ chỉ hướng, vừa mang đặc tính của ngôn ngữ đóng khung bằng động từ khi các từ chỉ hướng hoạt động như vị từ chính.

Vì sao tiếng Anh có thể diễn đạt quỹ đạo chuyển động phức tạp hơn tiếng Việt chỉ với một động từ?

Tiếng Anh cho phép ghép nối nhiều tiểu từ và giới từ chỉ đường hướng nối tiếp nhau sau một động từ duy nhất (ví dụ: back through... down... into), trong khi tiếng Việt thường phải phân tách quỹ đạo phức thành nhiều vế câu chứa các chuỗi động từ riêng biệt.

Chuỗi động từ trong tiếng Việt có chức năng gì khi miêu tả sự kiện chuyển động?

Chuỗi động từ trong tiếng Việt cho phép kết hợp động từ chính chỉ cách thức với một hoặc nhiều động từ chỉ hướng hoặc kết quả (như trôi dạt vào, bay vụt lên), giúp biểu đạt đầy đủ và sinh động cả quá trình vận động lẫn đích đến của hành động.

Lỗi phổ biến nhất khi dịch động từ chuyển động từ tiếng Anh sang tiếng Việt là gì?

Người dịch thường mắc lỗi lặp từ cơ bản hoặc bỏ sót thông tin cách thức do không tìm được từ đơn tương đương, dẫn đến việc văn bản tiếng Việt bị mất đi tính sinh động hoặc tạo ra các câu văn gượng gạo không đúng ngữ pháp tiếng Việt.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện 102 động từ tiếng Anh và 101 động từ tiếng Việt, xác lập cơ sở đối chiếu ngữ nghĩa tri nhận chuẩn xác.
• Nghiên cứu chứng minh tính phổ quát của mô hình hòa kết đơn với tỷ lệ xuất hiện vượt mức 81% ở cả hai ngôn ngữ.
• Làm sáng tỏ bản chất hệ thống hòa kết song song độc đáo của tiếng Việt thông qua 57,4% cấu trúc chuỗi động từ.
• Chỉ rõ sự khác biệt trong mã hóa cách thức: tiếng Anh tích hợp nội tại trong gốc từ, trong khi tiếng Việt ưu tiên dùng phụ từ và đoản ngữ.
• Cung cấp định hướng ứng dụng thiết thực cho hoạt động giảng dạy ngoại ngữ và dịch thuật văn học chuyên nghiệp.

Đóng góp lớn nhất của công trình là việc đặt nền móng thực nghiệm cho nghiên cứu đối chiếu loại hình học ngữ nghĩa tri nhận giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Để khai thác trọn vẹn giá trị học thuật và các bảng số liệu chi tiết, quý độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể tra cứu toàn văn luận văn tại thư viện chuyên ngành hoặc liên hệ cơ sở đào tạo để tiếp cận nguồn ngữ liệu đầy đủ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY – HA NOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POSTGRADUATE STUDIES MAI THỊ THU HÂN VERBS OF MOTION AND THEIR LEXICALIZATION PATTERNS AN ENGLISH-VIETNAMESE COMPARATIVE STUDY FROM COGNITIVE APPROACH (Động từ vận động và các mô hình từ vựng hoá của chúng Nghiên cứu so sánh Anh Việt từ góc độ ngôn ngữ học tri nhận) M.A MINOR PROGRAMME THESIS Field: English Linguistics Code: 602215 Hanoi - 2010 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY – HA NOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POSTGRADUATE STUDIES MAI THỊ THU HÂN VERBS OF MOTION AND THEIR LEXICALIZATION PATTERNS AN ENGLISH-VIETNAMESE COMPARATIVE STUDY FROM COGNITIVE APPROACH (Động từ vận động và các mô hình từ vựng hoá của chúng Nghiên cứu so sánh Anh Việt từ góc độ ngôn ngữ học tri nhận) M.A MINOR PROGRAMME THESIS Field: English Linguistics Code: 602215 Supervisor: Assoc. Trần Hữu Mạnh Hanoi - 2010 DECLARATION LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 TABLE OF CONTENTS DECLARATION ACKNOWLEDGEMENT ABSTRACT TABLE OF CONTENTS LIST OF ABBREVIATIONS LIST OF TABLES AND DIAGRAMS PART 1. Aims of the study 1 3. Scope of the study 2 4.

Contribution of the study 2 6. Design of the study 3 PART 2: DEVELOPMENT CHAPTER 1: VERBS OF MOTION IN ENGLISH AND VIETNAMESE 1.1 Verbs of motion and their classification 4 1.2 The syntactic and semantic features of English motion verbs 4 1.3 The syntactic and semantic features of Vietnamese motion verbs 6 1.4 The similarities and differences between English and Vietnamese motion verbs 9 1.5 Summary 10 CHAPTER 2: COGNITIVE SEMANTICS AND THE THEORY OF LEXICALIZATION PATTERNS 2.1 An overview of Cognitive Linguistics and Cognitive Semantics 11 2.1 Cognitive Linguistics and the key concepts 11 2.2 Cognitive semantics and its main tenets 12 2.3 Figure and Ground 12 2.2 The theory of lexicalization patterns 14 2.1 What is lexicalization? 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 The motion event 14 2.4 A two-way typology of motion event 17 2.3 Summary 17 CHAPTER 3: A COMPARISON OF LEXICALIZATION PATTERNS OF ENGLISH AND VIETNAMESE MOTION VERBS 3.2 Lexicalization patterns of English and Vietnamese motion verbs 18 3.1 Lexicalization pattern 1: Motion + Co-event 18 3.2 Lexicalization pattern 2: Motion + Path 25 3.3 Lexicalization pattern 3: Motion + Figure 30 3.4 Other minor patterns 31 3.3 Split and parallel system of conflation 32 3.4 The parallel pattern of conflation in Vietnamese? 32 3.5 Summary 33 CHAPTER 4: AN EMPIRICAL COMPARISON OF MOTION VERBS AND THEIR LEXICALIZATION PATTERNS IN A SPECIFIC NOVEL TEXT– APPLICATIONS FOR TRANSLATORS AND LANGUAGE TEACHERS 4.2 A comparative analysis on the motion verbs and lexicalization patterns of 34 motion verbs in the chapter ‘The Battle of Hogwarts’ and its Vietnamese version 4.3 Applications for translators and language teachers 40 4.4 Summary 41 PART 3: CONCLUSIONS 1. Limitations and suggestions for further study 43 REFERENCES 45 APPENDICES Appendix 1: Beth Levin (1993)‘s classification of motion verbs in English and the Vietnamese equivalents LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Appendix 2: Motion verbs in English (Chapter 31: The Battle of Hogwarts) [iii] Appendix 3: Motion verbs in Vietnamese (Chương 31: Chiến trường Hogwarts) Appendix 4: Analysis of sample motion verbs in chapter 31: The Battle of Hogwarts and the Vietnamese version Appendix 5: A table of contrast between basic English and Vietnamese motion verbs Appendix 6: Chapter 31: The Battle of Hogwarts (Motion scene 2) Appendix 7: Chương 31: Chiến trường Hogwarts LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 LIST OF ABREVIATIONS A: Adjuncts C: Complement CLs: Cognitive Linguistics Loc: Locative O: Object O d: Direct Object Oi: Indirect Object O-loc: Locative Object Part: Particle(s) Po: Object Predicative S: Subject S-language: Satellite-framed languages SVCs: Serial verb constructions V: Verb V-language: Verb-framed languages LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 LIST OF TABLES AND DIAGRAMS Diagram 3.1: Co-event conflated in the Motion verb (adapted from Talmy, 2000b: 28) Table 1.1: Path verbs and Directional complement verbs in Vietnamese Table 4.1: Lexicalization patterns of English and Vietnamese motion verbs in chapter 31 ‗The Battle of Hogwarts‘ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 PART 1: INTRODUCTION 1. Rationale Motion verbs - ‗the verbs that describe movement are first learned, most frequently used and conceptually dominant‘ (Miller & Johnson-Laird (1977:527).

Cognitive semantics classifies motion verbs based on the sort of semantic information which their verb roots characteristically encode. In general, motion verbs, both transitive and intransitive, typically express only one of the three semantic entities route, manner, or shape, and the general tendency for analysing motion verbs is to separate manner verbs from path verbs. Talmy‘s (2000) work distinguishes two different types of languages, i., satellite-framed and verb- framed languages, according to the way the different elements of a motion scene are mapped onto linguistic elements. English, as a satellite-framed language, expresses the core component of motion, i., Path or the trajectory of motion, in satellites (e., up, down) or in prepositional phrases (e., into/out of the house), leaving the verb slot free to encode Manner-of-motion.

Relying on the basic assumption that languages vary typologically in terms of how they map lexical syntactic elements onto semantic domains, Talmy (2000) deeply investigated the regular associations (lexicalization patterns) among meaning components and the verb, providing a cross-linguistic study of lexicalization patterns connected with the expression of motion. He was mainly interested in evidencing typologies, i. small number of patterns exhibited by groups of languages, and universals, i. single patterns shared cross- linguistically.

According to Talmy, some languages lexicalize in the verb the manner or the cause of motion, other languages lexicalize the path, and finally in a few languages the figure or object that moves is worth mentioning. This theoretical framework arises in me as to whether there are any similarities and differences between English and Vietnamese motion verbs, how lexicalization patterns are cross-linguistically applied to analyzing English and Vietnamese motion verbs, and what might be the lexicalization patterns of Vietnamese motion verbs. These questions are the strong motivations that inspire me to carry out this small research with a view to uncovering the notions of motion verbs and applications of lexicalization patterns in both English and Vietnamese. Aims of the study: The paper aims to (i) Examine, in some depths, the main concepts of cognitive semantics, its main concepts and tenets, the theory of lexicalization patterns with its typological and universal principles across languages.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 (ii) Provide an insight into the analysis of motion verbs in English and Vietnamese and set this as the basis for the English and Vietnamese comparison of lexicalization patterns of motion verbs. (iii) Find out and compare the lexicalization patterns of motion verbs in English and Vietnamese; based on which to discover some similarities and differences between English and Vietnamese lexicalization patterns of motion verbs. (iv) Apply the theory of lexicalization patterns to analyzing motion verbs in an English novelist text and its Vietnamese version with the aim to confirm the results of the preceding parts. Scope of the study This study essentially adop Leonard Talmy (2000)‘s theory of lexicalization patterns of motion verbs and some notions proposed in Talmy-related studies by Slobin (1996, 2004, 2006).

Furthermore, the study explores the meaning-surface relations between the semantic elements like Motion, Manner, Cause, Path, Figure… and the verbs of motion as the surface element chosen. The direction of the study will be to hold ‗verbs of motion‘ as constant selected surface entity and then observe which semantic entities namely Figure, Ground, Manner, Cause, Motion, Path are variously expressed in it. In addition, because of the limited scope, we mainly focus on the first three lexicalization patterns among Talmy‘s eight patterns as they are more representative. For the rest five patterns, we just do the job of recognition rather than go further into their details.

Research questions (i) What are the similarities and differences between English and Vietnamese motion verbs? (ii) What are the lexicalization patterns of English and Vietnamese motion verbs? How are these lexicalization patterns similar and different? (iii) What are the similarities and differences between English and Vietnamese motion verbs and their lexicalization patterns used in the chapter ‗The Battle of Hogwarts‘ in the novel ‗Harry Potter and the Deathly Hallows‘ and the Vietnamese version? 5. Contribution of the study The study hopes to explore the main concepts of cognitive semantics and lexicalization patterns of verbs of motion with typological and universal principles embedded in them. It is hoped that the results of the study will partly contribute to the development of cognitive semantics in general, and their lexicalization patterns of verbs of motions in LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. In addition, all the cognitive underpinnings of these patterns are expected to be uncovered, and the similarities and differences are hoped to be drawn.

The study, then, will bring in practical benefits to language teachers, translators and those who are in favour of it. Methodology of the study: This study uses a combination of some different methods: The strategic method chosen is the descriptive and analytical which seeks to describe and explain the phenomenon. Contrastive Analysis is also used in this research. For comparison, we will describe motion verbs and their lexicalization patterns in the two languages under the same theoretical framework and then find out the similarities and differences.

The data used for the study e. examples or illustrations, are cited from the reliable resources provided by famous scholars or from real life situations. It is hoped that valuable conclusions will be reached by deductive reasoning. Together with these methods, we also use the quantitative procedures that are based on data, facts and features to examine motion verbs and their lexicalization patterns used in a novel and its translated version in the mother tongue.

Given this method of inductive reasoning, we expect to reach a confirmation for the conclusions drawn out. Supporting techniques such as reference to the publication, consultation with the supervisor, discussion with colleagues, and personal observations are also of great significance. Design of the study: The study is divided into three main parts presented as follows: Part 1: Introduction, which states the reasons, reveals the aims, narrows the scope, identifies the research questions and presents the significance, methodology as well as the organization of the study. Part 2, including four chapters, reports on the main contents of the study.

Chapter 1 is concerned with exploring the similarities and differences of motion verbs in English and Vietnamese. Chapter 2 is dedicated to examining some main concepts of cognitive semantics and the theory of lexicalization patterns. Chapter 3 deals with the comparative analysis of Talmy‘s lexicalization patterns of English and Vietnamese motion verbs. The last chapter is toward applying the typology of English and Vietnamese motion verbs in a specific novel text to confirm the conclusions revealed.

Given the conclusions, this part indicates possible implications for language teaching and translation, hopefully providing an alternative method of analyzing an aspect of language from a different point of view. Part 3, the last part of the study, is the conclusion which summarizes what has been done, what has not been covered, accompanied by suggestions for further study. There are also appendixes where supplemental materials and list of reference books are provided. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 14 PART 2: DEVELOPMENT CHAPTER 1: VERBS OF MOTION IN ENGLISH AND VIETNAMESE 1.1 What is a verb of motion? Verbs are semantically defined, i., as ‗words that designate actions (kiss, run), processes (grow, change), experiences (know), or states of being (be, have)‘.

The semantic function of a verb is to describe a motion, an act, occurrence, or mode of being. A verb of motion, as its name suggests, is simply a verb that will take agents from one place to another (e. go, walk, swim, run …).