Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thành phần loài và đặc điểm sinh vật học một số loài bệnh hại trên cây thầu dầu làm cơ sở cho việc đề xuất biện pháp phòng trừ theo nguyên tắc quản lý vật gây hại tổng hợp ipm tại vườn ươm thầu dầu xuân mai hà nội

Nghiên cứu loài và đặc điểm sinh vật học bệnh hại trên cây thầu dầu, đề xuất biện pháp phòng trừ theo IPM tại vườn ươm Xuân Mai, Hà Nội.

• Người hướng dẫn: GS. Trần Văn Mão
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Sinh vật học
• Đề tài: Nghiên cứu sinh vật học và biện pháp phòng trừ bệnh hại cây thầu dầu tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, NỘI DUNG, THỜI GIAN ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu chung
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp kế thừa
• 2.4.2. Phương pháp tiếp cận
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, DÂN SINH KINH TẾ KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Vị trí địa lý, phạm vi lãnh thổ và sự phân chia hành chính
• 3.2. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 3.3. Điều kiện kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Bệnh hại lá thầu dầu
• 4.1.1. Đặc điểm chung của bệnh hại lá
• 4.1.2. Bệnh hại điển hình
• 4.2. Bệnh hại rễ
• 4.2.1. Đặc điểm chung
• 4.2.2. Một số bệnh hại rễ cây thầu dầu
• 4.3. Thống kê các loài bệnh hại trên cây thầu dầu
• 4.4. Kết quả điều tra bệnh hại chủ yếu trên cây thầu dầu
• 4.5. Một số đề xuất ý kiến về phòng trừ sâu bệnh hại cây thầu dầu
• 4.5.1. Cơ sở lý luận của IPM
• 4.5.2. IPM đối với phòng trừ bệnh hại cây thầu dầu
• KẾT LUẬN TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cây thầu dầu và tầm quan trọng của nghiên cứu

Cây thầu dầu, có tên khoa học là Ricinus communis L., thuộc họ Euphorbiaceae, là một trong những cây trồng quan trọng trong nông nghiệp hiện nay. Theo các nghiên cứu, thầu dầu có khả năng thích ứng cao với điều kiện môi trường, có thể sinh trưởng tốt trên nhiều loại đất. Đặc biệt, cây này không chỉ cung cấp nguồn nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến dầu mà còn có nhiều ứng dụng trong y học. Cây thầu dầu được trồng rộng rãi tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, và đang dần trở thành một loại cây chiến lược. Tuy nhiên, cây thầu dầu cũng gặp phải nhiều loại bệnh hại cây trồng, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc nghiên cứu về sinh vật học và biện pháp phòng trừ bệnh hại trên cây thầu dầu là rất cần thiết, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp và đảm bảo an toàn thực phẩm.

II. Tình hình nghiên cứu về bệnh hại cây thầu dầu

Tình hình nghiên cứu về bệnh hại cây thầu dầu tại Việt Nam còn hạn chế. Mặc dù cây thầu dầu đã được đưa vào trồng từ thời kỳ thuộc Pháp, nhưng chưa có nhiều tài liệu chính thức về các bệnh hại của nó. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng cây thầu dầu dễ bị tấn công bởi nhiều loại sinh vật gây hại, như sâu róm, rệp, và các loại nấm gây bệnh. Các bệnh như bệnh khô lá, bệnh thối cổ rễ, và bệnh đốm lá đã được ghi nhận, gây ra thiệt hại đáng kể cho cây trồng. Việc thiếu thông tin và tài liệu nghiên cứu chi tiết về biện pháp phòng trừ đã làm cho việc quản lý và phòng ngừa bệnh hại trở nên khó khăn. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tiến hành các nghiên cứu sâu hơn để xác định thành phần loài, đặc điểm sinh học của các loại bệnh hại, từ đó đề xuất các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

III. Phương pháp nghiên cứu và thu thập dữ liệu

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng trong luận văn bao gồm khảo sát thực địa, thu thập mẫu bệnh, và phân tích các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến sự phát triển của bệnh hại trên cây thầu dầu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu được xác định tại vườn ươm thầu dầu ở Xuân Mai, Hà Nội. Các mẫu bệnh sẽ được thu thập và phân tích để xác định các loại sinh vật hại và mức độ ảnh hưởng của chúng đến cây thầu dầu. Đồng thời, nghiên cứu cũng sẽ áp dụng các kỹ thuật hiện đại trong sinh vật học để phân tích thành phần loài và đặc điểm sinh học của các loại bệnh hại. Qua đó, nghiên cứu sẽ đưa ra các khuyến nghị về biện pháp phòng trừ hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương.

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều loại bệnh hại ảnh hưởng đến cây thầu dầu, trong đó nổi bật là bệnh khô lá và bệnh thối cổ rễ. Các loại nấm như Fusarium oxysporum và Botrytis sp. đã được xác định là nguyên nhân chính gây ra bệnh. Những bệnh này không chỉ làm giảm năng suất mà còn ảnh hưởng đến chất lượng hạt thầu dầu. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp phòng trừ sâu bệnh theo nguyên tắc quản lý tổng hợp (IPM) có thể giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh hại gây ra. Các biện pháp như luân canh, sử dụng giống kháng bệnh, và áp dụng các chế phẩm sinh học đã được khuyến nghị là những giải pháp hiệu quả trong việc quản lý bệnh hại trên cây thầu dầu.

V. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu về bệnh hại cây trồng và biện pháp phòng trừ trên cây thầu dầu tại Hà Nội đã chỉ ra tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức và ứng dụng các biện pháp khoa học trong sản xuất nông nghiệp. Để đảm bảo sự phát triển bền vững của cây thầu dầu, cần có sự đầu tư nghiên cứu sâu hơn về các loại bệnh hại cũng như phát triển các giống cây kháng bệnh. Đồng thời, các cơ quan chức năng cần hỗ trợ nông dân trong việc áp dụng các biện pháp bảo vệ cây trồng hiện đại, nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc này không chỉ có lợi cho người nông dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền nông nghiệp Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây thầu dầu (Ricinus communis L.) là cây công nghiệp lấy dầu có giá trị chiến lược cao với hàm lượng dầu trong hạt đạt từ 46% đến 56%, vượt trội hơn hẳn so với đậu nành (khoảng 18%) và hạt bông (khoảng 15%). Dầu thầu dầu giữ vai trò không thể thay thế trong ngành công nghiệp bôi trơn máy bay cao tốc và các máy biến áp tinh vi nhờ đặc tính không đông đặc ở âm 18 độ C và không bị biến chất ở nhiệt độ lên tới 500 đến 600 độ C. Hiện nay, nhu cầu tiêu thụ toàn cầu đạt khoảng 10 triệu tấn mỗi năm nhưng sản lượng thu hoạch thực tế chỉ đáp ứng khoảng 2,5 triệu tấn, đưa giá dầu thương phẩm đạt ngưỡng 2.500 USD/tấn. Mặc dù tiềm năng kinh tế rất lớn, việc phát triển cây thầu dầu tại Việt Nam đang gặp trở ngại nghiêm trọng do sự bùng phát của nhiều loài dịch bệnh làm suy giảm từ 20% đến trên 80% năng suất hạt.

Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm xác định toàn diện thành phần loài vi sinh vật gây bệnh, làm rõ quy luật phát sinh và cơ chế tác hại của các loài nấm bệnh điển hình trên cây thầu dầu. Từ đó, tác giả xây dựng cơ sở khoa học vững chắc để đề xuất các giải pháp phòng trừ theo nguyên tắc quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Công trình được triển khai liên tục từ tháng 8 năm 2012 đến tháng 4 năm 2013 tại hệ thống vườn ươm thị trấn Xuân Mai, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc bảo vệ cây giống, khống chế tỷ lệ cây con chết rụi xuống dưới 10%, tạo tiền đề kỹ thuật vững chắc cho các chương trình phát triển vùng nguyên liệu năng lượng sinh học tại các địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết tam giác bệnh học thực vật (Plant Disease Triangle), phân tích mối quan hệ tương tác ba chiều giữa ký chủ (cây thầu dầu), tác nhân gây bệnh (vi nấm ký sinh và hoại sinh) cùng điều kiện môi trường tự nhiên (nhiệt độ, ẩm độ, lượng mưa). Đồng thời, đề tài tích hợp nguyên lý quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) hiện đại, tập trung vào việc duy trì mật độ quần thể nấm bệnh dưới ngưỡng gây thiệt hại kinh tế bằng cách phối hợp hài hòa các biện pháp canh tác, sinh học và hóa học an toàn.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: nguồn sơ xâm nhiễm qua đông (nguồn nấm bệnh lưu tồn trên lá rụng, hạt giống hoặc cành khô), chu trình tái xâm nhiễm trong mùa sinh trưởng, tỷ lệ bệnh (P%), chỉ số bệnh (R%) và chỉ số tổn thất (DI). Các chỉ số này cho phép lượng hóa chính xác mức độ phá hoại của từng loài vi sinh vật trên từng bộ phận thực vật.

Phương pháp nghiên cứu

Dữ liệu được thu thập trực tiếp tại vườn ươm Xuân Mai qua 3 đợt điều tra thực địa vào tháng 10 năm 2012, tháng 2 năm 2013 và giai đoạn tháng 3 đến tháng 4 năm 2013. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu điển hình với dung lượng mẫu cố định 10 cây tiêu chuẩn cho mỗi dòng xuất xứ để theo dõi bệnh hại lá, kết hợp kiểm đếm toàn bộ số cây bị hại thân cành và số chùm hoa bị thối hỏng trên toàn diện tích vườn ươm.

Mẫu bệnh phẩm được quan sát, phân tích hình thái bào tử dưới kính hiển vi quang học độ phóng đại 400 lần và đối chiếu với hệ thống phân loại nấm học quốc tế. Tác giả lựa chọn phương pháp phân cấp mức độ bệnh thành 5 cấp từ cấp 0 (không bệnh) đến cấp IV (bị hại trên 76% diện tích lá hoặc cây chết) nhằm phản ánh chân thực động thái lây lan. Phương pháp này kết hợp toán tin thống kê tính toán phương sai giúp kết quả đánh giá đạt độ tin cậy khoa học cao, khắc phục nhược điểm của việc chỉ tính tỷ lệ nhiễm đơn thuần.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả điều tra đã xác định được quần thể bệnh hại đa dạng trên cây thầu dầu tại Xuân Mai, trong đó các loài nấm gây bệnh hại lá chiếm tỷ lệ áp đảo từ 60% đến 70% tổng số bệnh ghi nhận trên cây.

Thứ hai, nghiên cứu phát hiện bệnh mốc xám lụi hoa do nấm Botrytis cinerea (giai đoạn hữu tính Sclerotinia fuckeliana) và bệnh thán thư do nấm Colletotrichum hibisci là hai mối đe dọa nguy hiểm nhất. Bệnh mốc xám có tỷ lệ hại từ 80% đến 90%, trực tiếp làm thối chùm hoa và quả non, khiến sản lượng hạt sụt giảm từ 20% đến 60%, thậm chí gây mất mùa tới 80% trong điều kiện thời tiết mưa phùn ẩm ướt kéo dài.

Thứ ba, nhóm bệnh hại lá phổ biến gồm bệnh gỉ sắt (Melampsora ricini) với tỷ lệ cây nhiễm bệnh vượt mức 60%, bệnh đốm đen (Alternaria ricini) và bệnh đốm xám (Cercospora ricinella) cùng đạt tỷ lệ nhiễm từ 50% đến 60%. Bào tử nấm có khả năng nảy mầm cực nhanh chỉ sau 3 đến 8 giờ trong môi trường ẩm, phát tán trên diện rộng nhờ gió và côn trùng chích hút.

Thứ tư, các bệnh khô vằn (Ascochyta ricinella) và bệnh đốm lá (Diplodia ricini) gây hại cục bộ với tỷ lệ từ 30% đến 40%, thường tập trung nặng ở tầng lá già và những khu vực mật độ trồng quá dày.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự phát sinh mạnh của các đợt dịch bệnh là do điều kiện vi khí hậu tại Xuân Mai có nhiệt độ trung bình từ 17 đến 28 độ C và lượng mưa tháng 9 đạt đỉnh 404 mm, tạo môi trường lý tưởng cho nấm xâm nhiễm qua khí khổng và lớp biểu bì lá. Khi so sánh với các tài liệu nghiên cứu quốc tế tại Ấn Độ và Trung Quốc của các tác giả chuyên ngành, thành phần loài và cơ chế gây hại của nấm Melampsora ricini và Alternaria ricini có sự tương đồng lớn về chu kỳ sinh học nhưng tốc độ lây lan tại Việt Nam nhanh hơn do độ ẩm không khí thường xuyên duy trì ở mức cao.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua bảng phân cấp bệnh hại 5 mức độ và biểu đồ cột so sánh chỉ số bệnh (R%) giữa 3 đợt điều tra. Việc kết hợp đồ thị sinh khí hậu Gaussen - Walter minh chứng rõ nét rằng các đợt bùng phát bệnh mốc xám và đốm đen luôn trùng khớp với các tháng có lượng mưa cao và độ ẩm bão hòa, khẳng định tầm quan trọng của việc điều tiết nước và mật độ vườn ươm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm theo mô hình IPM:

1. Khảo nghiệm và tuyển chọn giống kháng bệnh: Đơn vị quản lý vườn ươm và các trạm giống cần tiến hành sàng lọc, nhập nội và nhân rộng các dòng thầu dầu có khả năng chống chịu cao từ các xuất xứ thích hợp. Mục tiêu giảm tỷ lệ nhiễm bệnh gỉ sắt và đốm than xuống dưới 15%, hoàn thành khảo nghiệm trong khung thời gian 12 tháng đầu mùa vụ.
2. Thực hiện vệ sinh đồng ruộng và luân canh triệt để: Đội ngũ công nhân và người trồng cần tổ chức thu gom, cắt tỉa toàn bộ lá bệnh, chùm hoa hỏng đem đốt tiêu hủy; đồng thời tiến hành cày lật đất phơi ải và áp dụng chế độ luân canh 2 đến 3 năm một lần với cây họ đậu hoặc họ hòa thảo. Biện pháp này hướng tới mục tiêu tiêu diệt trên 95% nguồn sợi nấm và bào tử qua đông trước tháng 2 hàng năm.
3. Tăng cường chăm sóc sinh thái và nâng cao đề kháng tự nhiên: Kỹ thuật viên lâm sinh cần điều chỉnh mật độ gieo trồng thông thoáng, bảo đảm khả năng thấu quang; cân đối chế độ bón phân bằng cách tăng tỷ lệ phân Lân (P) và Kali (K), hạn chế bón thừa đạm (N). Đồng thời, ứng dụng chế phẩm nấm ký sinh đối kháng Cicinnobolus cesatii để ức chế nấm phấn trắng, phấn đấu giảm chỉ số tổn thất (DI) từ 30% đến 40% trong suốt chu kỳ vườn ươm.
4. Kiểm soát hóa học có chọn lọc và đúng thời điểm: Ban quản lý bảo vệ thực vật chỉ sử dụng thuốc hóa học nội hấp như dung dịch Boóc-đô 1%, Benlate 0,1%, Topsin 0,1% hoặc hợp chất lưu huỳnh vôi 0,2 đến 0,5 độ Be khi chỉ số bệnh vượt ngưỡng 10%. Biện pháp phun thuốc cần thực hiện khoanh vùng ổ dịch trong vòng 48 đến 72 giờ vào đầu mùa mưa ẩm tháng 3 đến tháng 4 để dập tắt nguy cơ bùng phát dịch hại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Bảo vệ thực vật, Lâm học: Tài liệu cung cấp phương pháp luận chuẩn xác về điều tra bệnh cây rừng, kỹ thuật phân lập vi nấm dưới kính hiển vi và công thức tính toán chỉ số bệnh học thực vật.
2. Ban quản lý dự án phát triển năng lượng sinh học và doanh nghiệp nông nghiệp: Cung cấp bộ thông số kỹ thuật và phương án quản trị rủi ro dịch bệnh, hỗ trợ bảo toàn năng suất khai thác hạt đạt trên 700 kg dầu/ha phục vụ chế biến công nghiệp.
3. Cán bộ khuyến nông và kỹ thuật viên trạm bảo vệ thực vật địa phương: Khai thác trực tiếp cẩm nang nhận diện triệu chứng các loài bệnh hại điển hình như mốc xám, gỉ sắt, thán thư để xây dựng quy trình phòng trừ thực tế cho nông dân.
4. Giảng viên và sinh viên các trường đại học khối nông lâm nghiệp: Làm tư liệu tham khảo giá trị cho các học phần Bệnh cây chuyên khoa, Quản lý dịch hại tổng hợp nhiệt đới và Kỹ thuật vườn ươm cây lâm nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Cây thầu dầu có tiềm năng kinh tế và giá trị công nghiệp như thế nào? Hạt thầu dầu chứa hàm lượng tinh dầu cao từ 46% đến 56% và hàm lượng protein đạt khoảng 20%. Dầu thầu dầu là nguyên liệu chiến lược cho nhiên liệu sinh học, dược phẩm và chất bôi trơn kỹ thuật cao không bị đông đặc ở âm 18 độ C, có giá trị thương phẩm quốc tế lên tới 2.500 USD/tấn.

Loài nấm bệnh nào gây thiệt hại kinh tế nặng nề nhất trên cây thầu dầu? Bệnh mốc xám lụi hoa do nấm Botrytis cinerea là mối nguy hại lớn nhất. Bệnh tấn công trực tiếp vào hoa và quả non với tỷ lệ bị hại thực tế từ 80% đến 90%, gây hiện tượng thối rụng hàng loạt và làm suy giảm năng suất hạt từ 20% đến 60%, thậm chí mất trắng 80% sản lượng.

Điều kiện thời tiết nào kích hoạt dịch nấm bùng phát mạnh tại vườn ươm? Môi trường mưa phùn kéo dài, nhiệt độ ấm từ 20 đến 30 độ C và độ ẩm không khí bão hòa vào mùa xuân (tháng 3 đến tháng 4) là điều kiện thuận lợi nhất. Bào tử nấm chỉ cần từ 3 đến 8 giờ tiếp xúc với màng nước để nảy mầm và xâm nhập qua biểu bì lá.

Biện pháp canh tác nào giúp hạn chế nguồn nấm bệnh qua đông hiệu quả nhất? Thu gom toàn bộ tàn dư lá bệnh, chùm hoa khô đem tiêu hủy kết hợp xới đất sâu và thực hiện chế độ luân canh định kỳ 2 đến 3 năm với cây họ đậu hoặc họ hòa thảo. Giải pháp này giúp cắt đứt chu kỳ sống và triệt tiêu hơn 95% mầm bệnh lưu tồn trong đất.

Khi nào người trồng nên can thiệp bằng thuốc hóa học bảo vệ thực vật? Theo nguyên tắc IPM, chỉ nên phun thuốc hóa học khi chỉ số bệnh (R%) vượt ngưỡng gây hại kinh tế 10%. Khi đó, sử dụng các chế phẩm nội hấp như Boóc-đô 1%, Benlate 0,1% hoặc Topsin 0,1% phun khoanh vùng đúng ổ dịch để dập tắt lây lan mà không hủy hoại hệ sinh thái vườn ươm.

Kết luận

Nghiên cứu mang lại những đóng góp khoa học và thực tiễn quan trọng sau:

• Thiết lập danh mục toàn diện 10 loài nấm gây bệnh chủ yếu trên cây thầu dầu tại khu vực miền Bắc Việt Nam.
• Xác định nhóm bệnh hại lá chiếm tỷ lệ 60% đến 70%, trong đó mốc xám và gỉ sắt là hai tác nhân gây thiệt hại năng suất nghiêm trọng nhất.
• Chứng minh mối tương quan chặt chẽ giữa độ ẩm, lượng mưa và mật độ vườn ươm với tốc độ nảy mầm bào tử nấm bệnh.
• Xây dựng thành công quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) giúp giảm thiểu hơn 90% tổn thất do bệnh cây gây ra.
• Đề xuất khung kỹ thuật canh tác bền vững kết hợp tuyển chọn giống kháng và luân canh đất trồng định kỳ.

Đóng góp chính của luận văn là hoàn thiện cơ sở dữ liệu bệnh học thực vật cho cây thầu dầu tại Việt Nam. Kế hoạch tiếp theo cần tập trung mở rộng khảo nghiệm các dòng giống kháng nấm trong 12 tháng tới tại các vùng sinh thái trọng điểm. Độc giả quan tâm và các đơn vị phát triển nông lâm nghiệp hãy áp dụng ngay quy trình IPM này để bảo vệ tối ưu năng suất và nâng cao hiệu quả kinh tế cho vùng trồng thầu dầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu trong nước Một số tài liệu liên quan với cây thầu dầu Tại nước ta cây thầu dầu đã được nhập vào từ thời kỳ thuộc Pháp nhưng chưa có một tài liệu nào chính thức công bố. Các gia đình chỉ trồng riêng lẻ để thắp sáng và chữa một số bệnh. Vào năm 1985 Tiến sỹ Phan Phải cũng đã nghiên cứu đến cây Thầu dầu, nhưng do thời kỳ đó có những khó khăn về điều kiện nghiên cứu, nhân dân chưa thấy hết tác dụng của nó, nhất là dầu làm nhiên liệu sạch và chưa có nhu cầu thị trường nên không phát triển được.

Ngày nay nhu cầu thị trường ngày càng lớn, thầu dầu đã được lai tạo thành các dòng xuất xứ khác nhau cho năng suất cao. Vì vậy trồng thầu dầu cao sản là một vấn đề mới mẻ có tác dụng xoá đói giảm nghèo, cải thiện môi trường, nâng cao sức khoẻ cộng đồng và góp phần quan trọng phòng chống biến đổi khí hậu. Một số tài liệu khác từ Mỹ của dược sỹ Trần Việt Hưng đề cập đến cây thầu dầu hay vũ khí sinh học, cũng đã nêu lên tác dụng làm thuốc chữa bệnh của lá thầu dầu. Theo kinh nghiệm của đồng bào dân tộc miền núi, có rất nhiều bài thuốc chữa bệnh bằng lá thầu dầu như vùng Hữu Lũng - Lạng Sơn nhiều người già kể lại, cây thuốc này đã lưu truyền từ đời này sang đời khác nhiều nhà trồng quanh nhà và trở thành cây thân thuộc như cây lúa, cây khoai, cây sắn.

Ông Hoàng Văn Tài (thầy thuốc ở Hữu Lũng) cho hay, trước đây giao thông cách trở, các sản phụ đẻ ngay tại nhà không có trạm y tế hay bệnh viện, hạt thầu dầu luôn được các bà đỡ mang theo. Ngày nay đã được các nhà khoa học sử dụng nghiên cứu chế biến dầu thầu dầu rán với 2 quả trứng ăn là chữa dược chứng bệnh khó đẻ, không phải mổ. Hiện nay các bệnh viện ở Trung 7 Quốc đề áp dụng phương pháp này. Cũng theo ông Tài, đối với sản phụ, hạt thầu dầu tía không chỉ chữa được những người bị sót rau, mà còn chữa được những ca khó đẻ và sa dạ con.

Bài thuốc rất đơn giản, chỉ lấy 15 hạt thầu dầu thầu dầu tía giã nhỏ, tốt nhất là thêm vài lá thầu dầu, dùng giẻ buộc vào gan bàn chân, sản phụ sẽ dễ đẻ hơn, con ra cũng dễ dàng hơn. Trong trường hợp bị sa dạ con, chỉ cần đắp thuốc vào bụng dưới, dạ con sẽ trở về vị trí cũ. Theo thông báo mới nhất ở Nghệ An, người bị bệnh trĩ, dùng lá thầu dầu đội lên đầu sau 1 tuần sẽ khỏi. Một thông tin khác, chị Lương Thị Hằng khi sinh nở đứa con thứ hai bị sót rau, người tím tái đã được cứu sống bằng 9 quả thầu dầu giả nhỏ, buộc vào gan bàn chân là khỏi.

Bà Lương Thị Nga (thầy lang dân tộc Nùng) nhờ lại bài thuốc đó và dùng thầu dầu chữa được nhiều bệnh khác như bệnh cảm cúm, đau đầu do trúng gió, mẩn ngứa, viêm mũi, phong thấp, đau khớp, động kinh, tâm thần phân liệt. Cũng theo bà Lương Thị Nga để chữa bệnh cảm cúm chỉ cần lá tươi giã nát đắp lên trán và thái dương, hoặc lấy lá non và hoa đu đủ đực xào lên hoặc ngâm rượu đắp lên trán và thái dương là sẽ khỏi. Theo ông Hoàng Văn Việt một thầy thuốc nam xã Hòa Thắng, Hữu Lũng, Lạng Sơn, ông đã dùng hạt thầu dầu tía chữa nhiều ca bệnh méo mồm, do trúng gió, liệt thần kinh mặt bằng cách lấy 9 hạt thầu dầu tía, giã nát, đắp vào phía đối diện của bên bị méo miệng, khoảng 15-20 phút, nhẹ thì dùng 1 lần, nặng thì dùng vài lần sẽ khỏi. Về kinh nghiệm chữa bệnh bằng cây thầu dầu có rất nhiều trong dân gian.

Trong các tài liệu đã công bố thì chỉ có một số tài liệu của GS. Theo ông dầu thầu dầu không gây hiện tượng xót ruột, chỉ làm cho ruột co bóp nhiều hơn, không gây ảnh hưởng gì đến màng ruột, bởi vậy chúng được dùng cho phụ nữ mang thai là rất tôt để chống táo bón mà không gây nguy hiểm. 8 Tuy nhiên về vấn đề nghiên cứu kỹ thuật gây trồng và chọn giống, nhất là vấn đề phòng trừ sâu bệnh thì chưa có một tài liệu nào đề cập đến. Việc nghiên cứu các loài sâu bệnh hại và phòng trừ chúng là hết sức cần thiết.

Về bệnh cây thầu dầu đến nay vẫn chưa có tài liệu đề cập đến nhưng bệnh cây nông nghiệp và lâm nghiệp thì đã có nhiều tác giả đề cập trong các giáo trình và tài liệu chuyên khảo của Đường Hồng Dật (1983), Lê Lương Tề (2005) Lê Văn Liễu, Trần Văn Mão (1978) Nguyễn Sỹ Giao ( 1982) Phạm Quang Thu ( 2009) Phan Thuý Hiền (2009). Tình hình nghiên cứu ngoài nước Theo Yi Weidou, viện sỹ công trình Đại học Thanh Hoa (Bắc Kinh) cho biết theo Bộ Năng lượng Mỹ và Uỷ ban Năng lượng thế giới dự báo nguồn năng lượng hoá thạch không còn nhiều, dầu mỏ chỉ dùng 39 năm, khí thiên nhiên dùng trong 60 năm, than đá 111 năm là cạn kiệt, năm 2005 nhu cầu dầu mỏ đã tăng thêm 35%. Điều này sẽ dự báo cho biết lượng xăng dầu sẽ tăng gấp nhiều lần trong 2 thập kỷ tới và bắt buộc phải tìm nguồn năng lượng sinh học. Nguồn năng lượng sinh học là nguồn năng lượng thay thế có thể tồn tại, tái sinh và điều chỉnh theo ý muốn của con người.

Dầu thầu dầu lấy từ hạt là một trong những nguồn năng lượng thay thế quan trọng, không những làm dầu đốt, công nghệ chế biến hoá học, công nghệ dược mà còn dùng làm dầu bôi trơn máy bay và máy móc tinh vi khác vì dầu thầu dầu không biến chất khi nhiệt độ cao 500oC và không bị đông khi nhiệt độ -18oC. Hiện nay trên thế giới có hơn 30 nước trồng thầu dầu và đã đạt đến quy mô công nghiệp hoá. Các nước Ấn Độ, Trung Quốc, Brazin, Nga, Thái Lan, Philippin đã đạt 88% tổng sản lượng trồng thầu dầu thế giới. Riêng Trung Quốc đã trồng thầu dầu hơn 100 năm nhưng quy mô nhỏ, sản lượng thấp, chỉ 9 đạt 200-300 nghìn tấn năm, nhưng thị trường cần đến 600-700 nghìn tấn năm.

Thị trường thế giới cần 10 triệu tấn năm, nhưng cũng chỉ đạt 2 triệu tấn năm. Vì vậy trên thế giới đều tăng diện tích trồng thầu dầu trong thập kỷ 21. Trong quá trình trồng thầu dầu, do nhiều nguyên nhân về thời tiết, kỹ thuật sâu bệnh hại càng ngày càng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sản lượng và chất lượng dầu. Cho nên đi đôi với việc trồng thầu dầu trên thế giới đều nghiên cứu đến phòng trừ sâu bệnh.

Về lịch sử bệnh cây vào thế kỷ 18 người ta đã nhận biết dược vi sinh vật gây bệnh truyền nhiễm, nhưng đầu thế kỷ 19 trên cơ sở hình thái học, phân loại học thực vật môn nấm học mới dần dần phát triển. Năm 1807 các nhà khoa học mới phát hiện sự lây lan bào tử nấm gây ra nhiều bệnh trên nhiều loại cây trồng. Năm 1888 Pierre Marie Alexis Millardet đã sang chế ra thuốc Bordô phòng trừ thành công bệnh mốc sương nho mở dầu một thời kỳ sử dụng thuốc hóa học phòng trừ bệnh cây. phát hiện vi khuẩn gây bệnh cây và nghiên cứu phân loại vi khuẩn gây bệnh cây.

Năm 1892 Ivanopski phát hiện ra vật nhỏ hơn vi khuẩn, đó là virus được gọi ngày nay. Về bệnh cây thầu dầu trên thế giới đã có những công trình nghiên cứu về phân loại, đặc điểm sinh học, quy luật phát bệnh và biện pháp phòng trừ theo nguyên tắc quản lý vật gây hại tổng hợp IPM. Theo thống kê của Liu Wenrong ( 1991) trên cây thầu dầu có 9 loài bệnh, 94 loài sâu bao gồm các bệnh trên lá, thân cành, rễ và gây tổn thất đáng kể đến cây con và sản lượng hoa, quả, hạt và sản lượng thầu dầu. Gần đây Zhang cũng phát hiện được 27 loài nấm gây bệnh trên thầu dầu, 1 bệnh sinh lý hoặc vi khuẩn gây nên, trên thế giới phổ biến nhất là bệnh khô cành do nấm mốc sương, bệnh đốm than, bệnh gỉ sắt và bệnh đốm lá do vi khuẩn Zhong Deyu (2011) trong vấn đề kỹ thuật trồng thầu dầu cũng đã đề cập nhiều đến phòng trừ sâu bệnh hại thầu dầu.

Các tác giả khác như Yang Zhonghua (2010), 10 Ye Jianda(2011) Zhang Shuanhu (2011) đều nêu lên việc trồng thầu dầu phải đi đôi với phòng trừ sâu bệnh. Nhiều tài liệu của Thái Lan đều đề cập đến sâu bệnh hại cây thầu dầu ( Zhang, 2011) Trong đó bệnh thối cổ rễ, bệnh thối gốc, bệnh gỉ sắt, bệnh khô lá, bệnh đốm lá là những bệnh được nhiều tác giả đề cập đến. Chúng liên quan với các loài sâu hại như sâu ngài đêm, sâu róm 4 túm lông, sâu chích hút như rầy lưng trắng, rầy nâu, rệp sáp, rận. Về bệnh hai cây thầu dầu mấy năm gần đây nhiều tác giả đã dề cập đến nhiều bệnh hại và biện pháp phòng trừ.

Năm 2010 Zhong Deyu đã đề cập đến bệnh đốm lá thầu dầu đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản lượng và chất lượng thầu dầu. Năm 2006 trong nguồn tin qzny.cn cho biết bệnh thối cổ rế trong điều kiện nhiệt độ cao độ ẩm cao thoát nước kém thường xây ra bệnh thối cổ rễ và cần phải dùng biện pháp xử lý hạt để phòng trừ. Tron cuốn hạc vấn : xuewen.net cho biết bệnh hại trên cây thầu dầu có tất cả 27 bệnh trong đó có 25 bệnh do nấm gây ra, 1 bệnh do vi khuẩn và 1 bệnh do thiếu Fe. Trên thế giới phát sinh phổ biến có bệnh dịch, bệnh đốm than, bệnh gỉ sắt và bệnh đốm lá do vi khuẩn.

Trong tập finance.cn ngày 28 tháng 4 năm 2013 đã nêu rõ trong quá trình sinh trưởng phát triển cây thầu dầu từ cây con đến cây trưởng thành đều phát sinh bệnh hại. Thông thường bị người ta xem nhẹ, do đó hàng năm đã gây ra những tổn thất và uy hiếp đến cây thầu dầu. Tại Hồ Nam Trung Quốc đã phát hiện bệnh khô héo cây thầu dầu , tháng 6 năm 2012 đề cập đến bệnh này do nấm lưỡi liềm Fusarium oxysporum gây ra. Bệnh này là một trong những bệnh nghiêm trọng nhất, bệnh luôn luôn gây ra cây chết từng đám.

Năm 2012 Liu Wei cũng đã nêu len, bệnh khô héo cây thầu dầu, và dã dùng thuốc xử lý hạt, trải qua nhiều năm gieo hạt, qua phân tích đã rút ra kỹ thuật phòng trừ hiệu quả.Trong tập chinabaike.