Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển của một số giống đậu tương trong vụ hè và vụ đông năm 2017 tại huyện thanh thủy tỉnh phú thọ

Nghiên cứu sinh trưởng và phát triển của các giống đậu tương vụ hè và đông 2017 tại Thanh Thủy, Phú Thọ, phân tích hiệu quả canh tác và tiềm năng ứng dụng.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thúy
• Người hướng dẫn: TS. Dương Trung Dũng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Khả Năng Sinh Trưởng, Phát Triển Của Một Số Giống Đậu Tương Trong Vụ Hè Và Vụ Đông Năm 2017 Tại Tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học
• 1.2. Nguồn gốc cây đậu tương
• 1.3. Yêu cầu sinh thái của cây đậu tương
• 1.3.1. Nhiệt độ
• 1.3.2. Nước
• 1.3.3. Ánh sáng
• 1.3.4. Đất đai
• 1.3.5. Dinh dưỡng
• 1.4. Tình hình sản xuất và nghiên cứu đậu tương trên thế giới và trong nước
• 1.4.1. Tình hình sản xuất và nghiên cứu đậu tương trên thế giới
• 2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.4.2. Quy trình kỹ thuật
• 2.4.3. Các chỉ tiêu theo dõi và phương pháp theo dõi
• 2.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thời gian sinh trưởng của các giống đậu tương thí nghiệm vụ Hè và vụ Đông năm 2017 tại Phú Thọ
• 3.2. Các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của các giống thí nghiệm
• 3.3. Một số đặc điểm hình thái của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm vụ Hè và vụ Đông 2017 tại Phú Thọ
• 3.4. Một số đặc điểm hình thái của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm
• 3.5. Khả năng tích lũy vật chất khô của các giống đậu tương
• 3.6. Tình hình sâu bệnh hại của các giống đậu tương thí nghiệm
• 3.6.1. Sâu đục quả
• 3.7. Khả năng chống đổ, chống tách vỏ quả của các giống đậu tương thí nghiệm
• 3.7.1. Khả năng chống đổ
• 3.7.2. Khả năng chống tách vỏ quả
• 3.8. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống đậu tương tham gia thí nghiệm
• 3.8.1. Số quả chắc/cây
• 3.8.2. Khối lượng 1000 hạt
• 3.8.3. Năng suất của các dòng đậu tương thí nghiệm
• 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và tính cấp thiết của đề tài

Nghiên cứu sinh trưởng và phát triển của các giống đậu tương vụ hè và đông 2017 tại Thanh Thủy, Phú Thọ là một đề tài quan trọng trong lĩnh vực nông nghiệp. Đậu tương là cây trồng có giá trị dinh dưỡng cao, cung cấp protein, lipit, và các axit amin thiết yếu. Tuy nhiên, sản xuất đậu tương tại Phú Thọ còn nhiều hạn chế, năng suất thấp, chưa đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và chế biến. Thanh Thủy, một huyện có điều kiện khí hậu và đất đai phù hợp, cần được nghiên cứu để lựa chọn giống đậu tương phù hợp, nâng cao hiệu quả sản xuất.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là chọn lọc các giống đậu tương có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt trong điều kiện khí hậu và đất đai tại Thanh Thủy, Phú Thọ. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần bổ sung cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc phát triển đậu tương tại địa phương, đồng thời giới thiệu các giống mới có năng suất cao, chất lượng tốt.

1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu này có ý nghĩa khoa học lớn khi cung cấp dữ liệu về khả năng thích ứng của các giống đậu tương trong điều kiện cụ thể của Phú Thọ. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu giúp xác định các yếu tố hạn chế và triển vọng phát triển sản xuất đậu tương, từ đó tăng thu nhập cho nông dân và thúc đẩy kinh tế địa phương.

II. Tổng quan tài liệu và cơ sở khoa học

Đậu tương có nguồn gốc từ Trung Quốc và đã được trồng từ lâu đời tại Việt Nam. Cây đậu tương có khả năng cải tạo đất nhờ vi khuẩn nốt sần, giúp cố định nitơ trong không khí. Nghiên cứu này dựa trên cơ sở khoa học về yêu cầu sinh thái của cây đậu tương, bao gồm nhiệt độ, nước, ánh sáng, và dinh dưỡng. Phú Thọ có điều kiện khí hậu và đất đai phù hợp để phát triển đậu tương, nhưng cần nghiên cứu sâu hơn để tối ưu hóa sản xuất.

2.1. Yêu cầu sinh thái của cây đậu tương

Cây đậu tương cần nhiệt độ từ 22-26°C để nảy mầm và phát triển tốt. Nhu cầu nước của cây thay đổi theo giai đoạn sinh trưởng, đặc biệt cần nhiều nước trong giai đoạn ra hoa và hình thành quả. Ánh sáng cũng là yếu tố quan trọng, ảnh hưởng đến quá trình quang hợp và cố định nitơ. Đất trồng đậu tương cần tơi xốp, thoát nước tốt, và có pH từ 6.5-7.2.

2.2. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới và Việt Nam

Trên thế giới, đậu tương được trồng rộng rãi ở nhiều quốc gia, đặc biệt là Mỹ, Brazil, và Argentina. Tại Việt Nam, đậu tương được trồng chủ yếu ở các tỉnh phía Bắc và miền Trung. Tuy nhiên, năng suất và sản lượng còn thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu trong nước. Nghiên cứu này nhằm cải thiện tình hình sản xuất đậu tương tại Phú Thọ, đặc biệt là huyện Thanh Thủy.

III. Phương pháp nghiên cứu và kết quả

Nghiên cứu được thực hiện trên các giống đậu tương khác nhau trong vụ hè và đông năm 2017 tại Thanh Thủy, Phú Thọ. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm thời gian sinh trưởng, đặc điểm hình thái, khả năng tích lũy chất khô, và năng suất. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự khác biệt đáng kể về khả năng sinh trưởng và phát triển của các giống đậu tương trong điều kiện cụ thể của địa phương.

3.1. Thời gian sinh trưởng và đặc điểm hình thái

Các giống đậu tương thí nghiệm có thời gian sinh trưởng khác nhau, từ 90 đến 120 ngày. Một số giống có khả năng chống chịu tốt với điều kiện thời tiết bất lợi, trong khi một số giống khác cho năng suất cao hơn. Đặc điểm hình thái như chiều cao cây, số lá, và diện tích lá cũng được ghi nhận để đánh giá khả năng thích ứng của từng giống.

3.2. Năng suất và yếu tố cấu thành năng suất

Năng suất của các giống đậu tương dao động từ 1.5 đến 2.5 tấn/ha. Các yếu tố cấu thành năng suất như số quả chắc/cây, khối lượng 1000 hạt, và tỷ lệ đậu quả được phân tích chi tiết. Kết quả cho thấy một số giống có tiềm năng cao để phát triển trong điều kiện sản xuất tại Thanh Thủy, Phú Thọ.

IV. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu đã xác định được các giống đậu tương có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt trong điều kiện khí hậu và đất đai tại Thanh Thủy, Phú Thọ. Các giống này có tiềm năng cao để đưa vào sản xuất đại trà, góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế cho người nông dân. Đề xuất tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện bất lợi của các giống đậu tương này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây đậu tương (Glycine max (L) Merr.) là một trong năm loại cây trồng chính quan trọng trên thế giới, đóng vai trò thiết yếu trong cung cấp thực phẩm, nguyên liệu công nghiệp và thức ăn chăn nuôi. Ở Việt Nam, đậu tương được trồng phổ biến với giá trị dinh dưỡng cao, chứa 40-50% protein, 18-25% lipit và 36-40% hydratcacbon, cùng nhiều loại axit amin và vitamin thiết yếu. Đặc biệt, đậu tương còn có khả năng cải tạo đất nhờ sự cộng sinh với vi khuẩn Rhizobium japonicum, cố định từ 60-80 kg N/ha mỗi vụ, góp phần nâng cao độ phì nhiêu đất.

Tỉnh Phú Thọ, với điều kiện khí hậu và đất đai phù hợp, có tổng diện tích trồng đậu tương khoảng 233 ha, năng suất trung bình đạt 17,75 tạ/ha, tuy nhiên sản lượng chưa đáp ứng đủ nhu cầu tiêu dùng và chế biến. Huyện Thanh Thủy, một vùng trọng điểm của tỉnh, có tiềm năng phát triển đậu tương nhưng sản xuất còn hạn chế do chưa khai thác hiệu quả các giống mới, dẫn đến năng suất thấp và hiệu quả kinh tế chưa cao.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của một số giống đậu tương trong vụ Hè và vụ Đông năm 2017 tại huyện Thanh Thủy, nhằm lựa chọn giống phù hợp, có năng suất cao và chất lượng tốt, góp phần thúc đẩy phát triển sản xuất đậu tương địa phương. Nghiên cứu có phạm vi thực hiện tại huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ, trong hai vụ Hè (gieo ngày 15/6/2017) và Đông (gieo ngày 6/10/2017).

Kết quả nghiên cứu không chỉ có ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung cơ sở lý luận cho phát triển giống đậu tương tại địa phương mà còn mang lại giá trị thực tiễn, giúp tăng thu nhập cho nông dân, góp phần xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng và phát triển cây trồng, đặc biệt là cây đậu tương, bao gồm:

• Lý thuyết sinh trưởng cây trồng: Phân chia quá trình sinh trưởng thành hai giai đoạn chính là sinh trưởng dinh dưỡng và sinh trưởng sinh thực, chịu ảnh hưởng bởi yếu tố di truyền và điều kiện ngoại cảnh như nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng.

• Mô hình thích nghi giống cây trồng: Mỗi giống có khả năng phản ứng khác nhau với điều kiện sinh thái, do đó việc khảo nghiệm giống tại từng vùng sinh thái là cần thiết để xác định giống phù hợp nhất.

• Khái niệm về các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất: Bao gồm các chỉ tiêu hình thái (chiều cao cây, số cành, số đốt), chỉ số diện tích lá, khả năng tích lũy vật chất khô, mức độ nhiễm sâu bệnh, khả năng chống đổ và tách vỏ quả, các yếu tố cấu thành năng suất như số quả chắc/cây, khối lượng 1000 hạt, năng suất lý thuyết và thực thu.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng 10 giống đậu tương, trong đó giống DT84 làm đối chứng, các giống còn lại là giống khảo nghiệm được công nhận từ các viện nghiên cứu trong nước.

• Phương pháp bố trí thí nghiệm: Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 10 công thức, 3 lần nhắc lại, mỗi ô thí nghiệm có diện tích 7 m². Thí nghiệm được tiến hành tại huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ, trên đất thịt pha cát, đảm bảo điều kiện đồng đều.

• Quy trình kỹ thuật: Áp dụng theo quy trình QCVN 01-58:2011/BNNPTNT, với công thức bón phân chuẩn gồm phân chuồng, N, P2O5, K2O và vôi bột. Chăm sóc bao gồm dặm cây, vun xới, tưới tiêu và phòng trừ sâu bệnh theo dõi.

• Chỉ tiêu theo dõi: Bao gồm các giai đoạn sinh trưởng (ngày mọc, phân cành, ra hoa, chắc xanh, chín), các chỉ tiêu hình thái, chỉ số diện tích lá, khả năng tích lũy vật chất khô, mức độ nhiễm sâu bệnh (sâu cuốn lá, sâu đục quả), khả năng chống đổ và tách vỏ quả, các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất thực thu.

• Phương pháp phân tích số liệu: Số liệu được xử lý bằng phần mềm EXCEL và IRRISTAT 5.0, tính trung bình và phân tích sai khác có ý nghĩa thống kê.

• Timeline nghiên cứu: Thí nghiệm được tiến hành trong hai vụ Hè và Đông năm 2017, với các giai đoạn theo dõi sinh trưởng và thu hoạch được thực hiện theo quy trình chuẩn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thời gian sinh trưởng và phát triển của các giống:

   • Thời gian từ gieo đến mọc của các giống trong vụ Hè dao động từ 6-8 ngày, trong đó 6 giống mọc sớm sau 6 ngày, giống PT01 mọc muộn nhất 8 ngày. Vụ Đông, thời gian này kéo dài hơn, từ 8-11 ngày do điều kiện nhiệt độ và độ ẩm thấp hơn.
   • Thời gian từ gieo đến phân cành trong vụ Hè là 30-34 ngày, vụ Đông kéo dài hơn 37-40 ngày.
   • Thời gian từ gieo đến ra hoa vụ Hè là 35-38 ngày, vụ Đông là 47-52 ngày.
   • Thời gian từ gieo đến chắc xanh dao động 63-65 ngày vụ Hè và 76-82 ngày vụ Đông.
   • Thời gian sinh trưởng tổng thể (gieo đến chín) của các giống trong vụ Hè là 85-96 ngày, vụ Đông là 90-102 ngày.

2. Đặc điểm hình thái của các giống:

   • Chiều cao cây, số cành cấp 1 và số đốt thân chính có sự khác biệt rõ rệt giữa các giống, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tích lũy vật chất khô và năng suất.
   • Các giống có chiều cao cây trung bình từ khoảng 40-65 cm, số cành cấp 1 dao động từ 3-6 cành, số đốt thân chính từ 9-22 đốt.

3. Khả năng tích lũy vật chất khô và chỉ số diện tích lá:

   • Khả năng tích lũy vật chất khô ở giai đoạn hoa rộ và chắc xanh có sự khác biệt giữa các giống, với mức tích lũy vật chất khô trung bình khoảng 15-25 g/cây.
   • Chỉ số diện tích lá dao động từ 2,5 đến 4,0 m² lá/m² đất, phản ánh khả năng quang hợp và sinh trưởng của cây.

4. Mức độ nhiễm sâu bệnh và khả năng chống đổ:

   • Tỷ lệ lá bị hại do sâu cuốn lá và quả bị hại do sâu đục quả dao động từ 5-15%, tùy giống và vụ mùa.
   • Khả năng chống đổ của các giống được đánh giá theo thang điểm 1-5, trong đó nhiều giống đạt điểm 2-3, thể hiện khả năng chống đổ trung bình đến tốt.

5. Năng suất và các yếu tố cấu thành:

   • Số quả chắc/cây dao động từ 50-120 quả, khối lượng 1000 hạt từ 13-20 g.
   • Năng suất lý thuyết của các giống trong vụ Hè đạt từ 18-30 tạ/ha, vụ Đông thấp hơn, từ 15-25 tạ/ha.
   • Năng suất thực thu dao động từ 16-28 tạ/ha, trong đó một số giống khảo nghiệm vượt trội hơn đối chứng DT84 khoảng 10-15%.

Thảo luận kết quả

Thời gian sinh trưởng kéo dài hơn trong vụ Đông do điều kiện nhiệt độ thấp và độ ẩm không khí cao, phù hợp với lý thuyết về ảnh hưởng của nhiệt độ và ánh sáng đến sinh trưởng đậu tương. Các giống có thời gian sinh trưởng ngắn phù hợp với vụ Hè, trong khi giống có thời gian dài hơn thích hợp cho vụ Đông, giúp tối ưu hóa khung thời vụ.

Đặc điểm hình thái như chiều cao cây và số cành có mối liên hệ chặt chẽ với năng suất, phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho thấy cây cao, nhiều cành thường tích lũy vật chất khô tốt hơn, dẫn đến năng suất cao hơn. Chỉ số diện tích lá cao cũng góp phần tăng khả năng quang hợp, hỗ trợ sinh trưởng và phát triển.

Mức độ nhiễm sâu bệnh tương đối thấp nhờ áp dụng quy trình kỹ thuật chăm sóc và phòng trừ hợp lý, tuy nhiên vẫn cần tiếp tục theo dõi để giảm thiểu thiệt hại. Khả năng chống đổ của các giống khảo nghiệm tốt hơn hoặc tương đương đối chứng, giúp giảm tổn thất năng suất do gió bão.

Năng suất thực thu của các giống khảo nghiệm vượt trội so với đối chứng, chứng tỏ tiềm năng phát triển và ứng dụng trong sản xuất đại trà tại địa phương. Kết quả này phù hợp với xu hướng chọn tạo giống mới có năng suất cao, khả năng thích nghi tốt và chống chịu sâu bệnh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh thời gian sinh trưởng, biểu đồ năng suất lý thuyết và thực thu giữa các giống, bảng tổng hợp đặc điểm hình thái và mức độ nhiễm sâu bệnh để minh họa rõ ràng hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng giống đậu tương có thời gian sinh trưởng phù hợp từng vụ: Khuyến khích sử dụng các giống có thời gian sinh trưởng ngắn cho vụ Hè và giống có thời gian dài hơn cho vụ Đông nhằm tối ưu hóa năng suất và chất lượng sản phẩm. Thời gian thực hiện: ngay trong các vụ tiếp theo. Chủ thể thực hiện: nông dân, cán bộ kỹ thuật địa phương.

2. Tăng cường công tác phòng trừ sâu bệnh và quản lý dịch hại: Áp dụng biện pháp sinh học và hóa học hợp lý để giảm thiểu thiệt hại do sâu cuốn lá, sâu đục quả, nâng cao năng suất và chất lượng hạt. Thời gian: liên tục trong mùa vụ. Chủ thể: nông dân, trung tâm khuyến nông.

3. Đào tạo và chuyển giao kỹ thuật chăm sóc, bón phân và tưới tiêu theo quy trình chuẩn: Đảm bảo cây đậu tương phát triển đồng đều, tăng khả năng chống đổ và tích lũy vật chất khô. Thời gian: trước và trong mùa vụ. Chủ thể: cán bộ kỹ thuật, tổ chức đào tạo nông dân.

4. Xây dựng mô hình trình diễn và nhân rộng giống mới năng suất cao: Tạo điều kiện cho nông dân tiếp cận và áp dụng giống mới, nâng cao hiệu quả sản xuất. Thời gian: trong vòng 1-2 năm tới. Chủ thể: chính quyền địa phương, viện nghiên cứu, doanh nghiệp giống.

5. Nghiên cứu tiếp tục về khả năng thích nghi và chống chịu của giống trong điều kiện biến đổi khí hậu: Để đảm bảo tính bền vững và phát triển lâu dài của cây đậu tương tại địa phương. Thời gian: dài hạn. Chủ thể: các viện nghiên cứu, trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân và hợp tác xã nông nghiệp: Nhận biết và lựa chọn giống đậu tương phù hợp với điều kiện địa phương, áp dụng kỹ thuật canh tác hiệu quả để nâng cao năng suất và thu nhập.

2. Cán bộ kỹ thuật và khuyến nông: Sử dụng kết quả nghiên cứu để tư vấn, hướng dẫn nông dân trong việc chọn giống, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh, góp phần phát triển sản xuất bền vững.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành nông học, khoa học cây trồng: Tham khảo tài liệu khoa học về sinh trưởng, phát triển và chọn giống đậu tương, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo và đào tạo.

4. Các cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Dựa trên kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển giống cây trồng, quy hoạch vùng sản xuất đậu tương phù hợp, thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần khảo nghiệm giống đậu tương tại địa phương trước khi đưa vào sản xuất?
   Khảo nghiệm giúp đánh giá khả năng thích nghi của giống với điều kiện sinh thái, khí hậu, đất đai cụ thể, từ đó lựa chọn giống phù hợp nhất để đạt năng suất và chất lượng cao, tránh rủi ro khi sản xuất đại trà.

2. Các yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến năng suất đậu tương?
   Nhiệt độ, độ ẩm đất và không khí, ánh sáng, dinh dưỡng đất, sâu bệnh hại và kỹ thuật canh tác là những yếu tố chính ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển và năng suất đậu tương.

3. Làm thế nào để phòng trừ sâu bệnh hiệu quả trên cây đậu tương?
   Áp dụng biện pháp tổng hợp như sử dụng giống kháng bệnh, quản lý đồng ruộng sạch sẽ, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng lúc, đúng liều lượng và kết hợp biện pháp sinh học giúp kiểm soát sâu bệnh hiệu quả.

4. Tại sao năng suất vụ Đông thường thấp hơn vụ Hè?
   Vụ Đông thường gặp điều kiện nhiệt độ thấp, độ ẩm cao và thời gian sinh trưởng kéo dài, ảnh hưởng đến quá trình quang hợp và tích lũy vật chất khô, dẫn đến năng suất thấp hơn so với vụ Hè.

5. Có thể áp dụng kết quả nghiên cứu này cho các vùng khác không?
   Kết quả có thể tham khảo cho các vùng có điều kiện sinh thái tương tự, tuy nhiên cần khảo nghiệm bổ sung để điều chỉnh phù hợp với đặc điểm riêng của từng vùng nhằm đạt hiệu quả cao nhất.

Kết luận

• Đã xác định được thời gian sinh trưởng và các giai đoạn phát triển của 10 giống đậu tương trong vụ Hè và vụ Đông năm 2017 tại huyện Thanh Thủy, Phú Thọ, với sự khác biệt rõ rệt giữa các giống và vụ mùa.
• Các giống khảo nghiệm có đặc điểm hình thái và khả năng tích lũy vật chất khô phù hợp, ảnh hưởng tích cực đến năng suất và chất lượng hạt.
• Mức độ nhiễm sâu bệnh và khả năng chống đổ của các giống được kiểm soát tốt, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất.
• Năng suất thực thu của một số giống khảo nghiệm vượt trội so với đối chứng, cho thấy tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong sản xuất.
• Đề xuất áp dụng giống phù hợp từng vụ, tăng cường kỹ thuật chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh, đồng thời nhân rộng mô hình để phát triển sản xuất đậu tương bền vững tại địa phương.

Next steps: Triển khai áp dụng giống và quy trình kỹ thuật đã khảo nghiệm trong các vụ tiếp theo, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng để nâng cao năng suất và chất lượng đậu tương.

Call-to-action: Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và nông dân cần phối hợp chặt chẽ để đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, góp phần phát triển ngành đậu tương tỉnh Phú Thọ và khu vực miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học Giống có vai trò hết sức quan trọng trong công việc nâng cao năng suất và sản lượng cây trồng. Năng suất chỉ tương ứng với điều kiện kĩ thuật trong phạm vi do giống quy định. Khi năng suất tối đa thì dù điều kiện ngoại cảnh cũng như kĩ thuật canh tác tốt hơn cũng không thể làm tăng năng suất.

Giống tốt được coi như một trong những trợ thủ đắc lực nhất giúp nông dân tăng nhanh hơn hàm lượng chất xám trong nông sản. Giống quy định giới hạn năng suất của cây trồng. Mỗi một giống khác nhau sẽ có khả năng phản ứng với điều kiện sinh thái ở mỗi vùng khác nhau. Vì vậy để phát huy được hiệu quả của giống cần phải sử dụng chúng hợp lý, phù hợp với điều kiện sinh thái, khí hậu, đất đai, kinh tế xã hội.

Sử dụng giống tốt có năng suất cao, chất lượng tốt, chống chịu với điều kiện ngoại cảnh bất thuận và sâu bệnh hại, có khả năng cải tạo và bảo vệ đất, hạn chế ô nhiễm môi trường là mục tiêu quan trọng của việc phát triển một nền sản xuất nông nghiệp tiên tiến, có tính bền vững cao. Để được có những giống đó thì công tác so sánh, đánh giá là việc làm cần thiết không thể thiếu, đồng thời quyết định sự thành công của công tác chọn tạo giống – một công tác đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong nền Nông Nghiệp Việt Nam nói chung và nền Nông Nghiệp tại Phú Thọ nói riêng. Công tác khảo nghiệm giống là một cuộc thí nghiệm nhằm xác định sự thích ứng của giống đối với địa phương trên các loại đất, các loại khí hậu và các biện pháp kĩ thuật khác. Nếu những giống mới chưa được khảo nghiệm kĩ lưỡng và chưa được công nhận là đạt tiêu chuẩn mà đã đưa ra sản xuất ở diện rộng thì sẽ gây hiện tượng rối loạn giống, gây khó khăn cho việc sản xuất, thâm canh tăng năng suất cây trồng.

Nguồn gốc cây đậu tương Theo Vavilov (1950) đậu tương có nguồn gốc ở trung tâm phát sinh cây trồng Trung Quốc và đã được con người biết đến cách đây khoảng 5000 năm. Fukada (1933), Hymowits (1970) đã kết luận: Đậu tương xuất hiện đầu tiên ở dạng cây thuần hoá từ 1.100 năm trước công nguyên tại vùng Đông Bắc Trung Quốc. Từ phía Bắc Trung Quốc đậu tương phát triển sang Triều Tiên, Nhật Bản, thế kỷ 17 nhập sang châu Âu. Từ miền Đông nam Trung Quốc, đậu tương được truyền lan sang các nước Đông Nam châu Á.

Cho đến nay nông dân các nước châu Á coi cây đậu tương là một trong những cây trồng chính (Đào Thế Vinh và các cs, 2004) [20]. Theo Mose (1950) viết: Ghi chép đầu tiên về cây đậu tương nằm trong cuốn “Bản thảo cương mục”. Tương truyền cuốn sách này do Lý Thời Trần viết năm 2838 trước công nguyên. Đậu tương được xem là cây trồng quan trọng, được xếp vào hàng ngũ cốc (5 cây lấy hạt quan trọng: Lúa nước, đậu tương, đại mạch, cao lương và kê) quyết định sự tồn tại của nền văn minh Trung Quốc.

Năm 1804 đậu tương đã được trồng ở Hoa Kỳ nhưng đến đầu thế kỷ 20 mới thực sự trở thành cây trồng có ý nghĩa ở quốc gia này. Ở Việt Nam, cây đậu tương đã được trồng từ lâu đời. Theo sách “Vân đài loại ngữ” của Lê Quý Đôn thế kỷ 13 đậu tương đã được trồng ở một số tỉnh vùng Đông Bắc nước ta (Mai Quang Vinh và cs, 2004) [21]. Yêu cầu sinh thái của cây đậu tương Đậu tương được trồng từ vĩ độ 550 Bắc đến 550 Nam, từ những vùng thấp hơn mặt nước biển cho đến những vùng cao trên 2.000 m so với mặt nước biển.

Những yếu tố về môi trường có thể bao gồm: Ảnh hưởng của đất, không khí, sinh vật. Những điều kiện trong đất ảnh hưởng đến sinh trưởng cây là: nước, không khí, cấu trúc đất, nhiệt độ đất, pH, chất độc, muối, chất khoáng. Những yếu tố không khí gồm: ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm không khí, gió, nồng độ CO2 và khí gây ô nhiễm. Những yếu tố sống gồm: cạnh tranh với cỏ và những cây trồng cùng giống, loài khác, sâu bệnh và tuyến trùng.

Tất cả e 6 những yếu tố ngoại cảnh này làm giảm năng suất thông qua việc gây ra những rối loạn sinh lý trong cây. Trong hạn chế đề tài này chỉ đề cập ảnh hưởng do nhiệt độ, nước, ánh sáng. * Nhiệt độ Nhiệt độ tối thiểu và tối đa cho cây đậu tương ở thời kỳ nảy mầm nằm trong phạm vi từ 10 - 400C. Dưới 100C thì sự vươn dài của trục mầm dưới lá bị ảnh hưởng.

Hạt đậu tương muốn mọc được cần có nhiệt độ từ 10 - 120C càng ấm thì hạt đậu tương càng dễ mọc và mọc nhanh. Cây đậu tương tuy có nguồn gốc ôn đới nhưng không phải là cây chịu được rét. Tổng tích ôn của nó biến động trong khoảng 1700 - 27000C. Đậu tương có thể sinh trưởng trong phạm vi nhiệt độ không khí từ 27 - 420C.

Trong quá trình sinh trưởng, nếu nhiệt độ biến động trên hoặc dưới mức thích hợp quá nhiều đều có thể gây thiệt hại cho đậu tương. Khả năng bị thiệt hại do nhiệt độ tùy thuộc vào từng giai đoạn sinh trưởng của cây. Nhiệt độ thích hợp cho quá trình nảy mầm của hạt đậu tương là từ 22 - 260C nếu nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp đều ảnh hưởng đến quá trình nảy mầm. Thời kỳ cây con từ khi ra lá đến khi cây ra 3 lá kép, đậu tương có khả năng chịu rét hơn chịu hạn.

Nhiệt độ thích hợp cho sự sinh trưởng của cây con là từ 22 - 270C. Thời kỳ phát triển thân, cành, lá. Thời kỳ này thân cành phát triển mạnh, nhiệt độ thích hợp cho thời kỳ này là 20 - 300C, thấp nhất là 150C, cao nhất là 370C. Nhiệt độ thích hợp nhất cho sự quang hợp của cây đậu tương là từ 25 - 400C.

Nhiệt độ thấp ảnh hưởng đến ra hoa, kết quả, nếu nhiệt độ 100C sẽ ngăn cản sự phân hóa mầm hoa, nhiệt độ dưới 180C có khả năng làm cho quả không đậu, nhiệt độ cao trên 400C làm ảnh hưởng rất lớn đến hình thành đốt, lóng và phân hóa mầm hoa. Nhiệt độ thích hợp nhất cho thời kỳ ra hoa là 22 - 250C. e 7 Nhiệt độ còn ảnh hưởng tới sự cố định Nitơ vi khuẩn Rhizobium Jaconicum bị hạn chế ở nhiệt độ 330C, nhiệt độ thích hợp cho vi khuẩn hoạt động là 25 - 270C. Thời kỳ làm quả, quá trình tích lũy vật chất khô về hạt tăng, do đó quá trình quang hợp tăng, nếu nhiệt độ giảm, lượng nước trong quá trình hô hấp sẽ bốc hơi nhanh, quá trình tích lũy vật chất khô giảm, sự vận chuyển của chất dinh dưỡng về hạt giảm làm cho chất lượng hạt kém, năng suất giảm.

Nhiệt độ thích hợp nhất cho thời kỳ hình thành quả và hạt là 21 - 230C. Thời kỳ chín nhiệt độ thích hợp nhất là 19 - 200C. Nhìn chung nhiệt độ bình quân trong một ngày có lợi cho sự sinh trưởng, phát triển của đậu tương là 18 - 220C. * Nước Tuy là cây trồng cạn song nước cũng là một trong những nhu cầu quan trọng và cũng là một trong những yếu tố hạn chế chủ yếu đến sản xuất đậu tương.

Nhu cầu nước của đậu tương thay đổi tùy theo điều kiện khí hậu, kỹ thuật trồng trọt và thời gian sinh trưởng. Lượng mưa cần từ 350 - 600mm cho cả quá trình sinh trưởng phát triển. Hạt nảy mầm đòi hỏi độ ẩm đất 60 - 65% nếu đất khô quá thì hạt không mọc được, hạt nằm lâu trong đất thì sẽ bị thối, nếu đất ướt quá thì hạt thiếu khí sẽ không mọc được hạt cũng bị thối. Nhu cầu về nước tăng dần theo thời gian sinh trưởng của cây và nhu cầu đó cũng thay đổi tùy theo điều kiện khí hậu, đất đai và vùng sinh thái.

Độ ẩm của đất có sự tương quan thuận với chiều cao của cây, đường kính và số đốt, số hoa, tỷ lệ đậu quả và số hạt. Giai đoạn ra hoa và bắt đầu làm quả nếu bị thiếu nước hoa sẽ bị rụng nhiều làm giảm số quả trên cây. Việc cung cấp nước cho lá để duy trì sức căng của tế bào là yếu tố quan trọng để đảm bảo tốc độ tăng diện tích lá, mà hệ số diện tích lá tỷ lệ thuận với tốc độ tăng trưởng của cây, làm giảm diện tích lá sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự sinh trưởng của cây. e 8 Giai đoạn vào mẩy là lúc đậu tương cần nhiều nước nhất, lúc này nếu để thiếu nước thì sẽ làm năng suất giảm nhiều hơn các giai đoạn trước.

Tuy là rất cần nước nhưng cây đậu tương cũng có khả năng chịu được hạn trong thời gian nhất định nhưng muốn đạt năng suất cao cần phải đảm bảo cho cây thường xuyên đủ ẩm, nếu gặp hạn đặc biệt vào các giai đoạn quan trọng thì phải tìm mọi cách khắc phục để tưới cho cây (Phạm Văn Thiều, 2006) [15]. * Ánh sáng Là yếu tố ảnh hưởng sâu sắc đến hình thái cây đậu tương, nó làm thay đổi thời gian nở hoa và chín, ảnh hưởng tới chiều cao cây, diện tích lá và rất nhiều các đặc tính di truyền khác của đậu tương. Ánh sáng là yếu tố quyết định quá trình quang hợp, sự cố định nitơ và sản lượng chất khô cũng như nhiều đặc tính khác phụ thuộc vào quang hợp. Cây đậu tương có phản ứng với độ dài ngày, các giống khác nhau phản ứng với độ dài ngày khác nhau, là một cây ngắn ngày điển hình, sự tác động của ánh sáng ngày ngắn mạnh nhất là vào giai đoạn trước khi cây ra hoa, lúc này ánh sáng ngày ngắn sẽ làm cho cây rút ngắn thời gian sinh trưởng, làm giảm chiều cao cây, số đốt cũng như độ dài các lóng (Phạm Văn Thiều, 2006) [15].

Cây đậu tương chịu ảnh hưởng nhiều của cường độ ánh sáng, trong điều kiện có độ dài ngày thích hợp thì chỉ có 30% cường độ bức xạ mặt trời là được, do đó ta có thể trồng xen đậu tương với các loại cây trồng khác. Trong thời kỳ ra hoa và hình thành hạt, số giờ chiếu sáng thích hợp là từ 6 - 12 giờ, lúc này nếu gặp điều kiện ngày dài thời gian chiếu sáng trên 13giờ/ngày thì cây sẽ không ra hoa được (Phạm Văn Thiều, 2006) [15]. * Đất đai Đậu tương có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau, thích hợp nhất là đất thịt nhẹ, tơi xốp, sâu màu, thoáng, thoát nước, pH từ 6,5 - 7,2. Đậu tương không sống được trên đất quá chua hoặc quá kiềm.