Luận văn thạc sĩ nghiên cứu sinh thái cảnh quan huyện giao thủy tỉnh nam định cho phát triển bền vững nông lâm nghiệp và du lịch

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu sinh thái cảnh quan huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định, hướng tới phát triển bền vững nông lâm nghiệp và du lịch.

• Tác giả: Nguyễn Thùy Dương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Khanh Vân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Sinh Thái Cảnh Quan Huyện Giao Thủy, Tỉnh Nam Định Cho Phát Triển Bền Vững Nông-Lâm Nghiệp Và Du Lịch
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của nghiên cứu sinh thái cảnh quan phục vụ sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trường
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sinh thái cảnh quan Giao Thủy

Nghiên cứu sinh thái cảnh quan tại huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định, đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển bền vững nông-lâm nghiệp và du lịch. Huyện Giao Thủy có vị trí địa lý đặc biệt với bờ biển dài và hệ sinh thái phong phú. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp bảo tồn sinh thái mà còn tạo ra cơ hội phát triển kinh tế cho địa phương.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội huyện Giao Thủy

Huyện Giao Thủy có điều kiện tự nhiên đa dạng với hệ thống sông ngòi phong phú, đất đai màu mỡ. Kinh tế huyện chủ yếu dựa vào nông nghiệp, nhưng du lịch sinh thái đang dần phát triển. Việc hiểu rõ đặc điểm này là cần thiết để xây dựng các chiến lược phát triển bền vững.

1.2. Vai trò của sinh thái cảnh quan trong phát triển bền vững

Nghiên cứu sinh thái cảnh quan giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường và phát triển kinh tế. Nó cung cấp cơ sở khoa học cho việc quản lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

II. Thách thức trong nghiên cứu sinh thái cảnh quan Giao Thủy

Mặc dù có nhiều tiềm năng, huyện Giao Thủy cũng đối mặt với nhiều thách thức trong việc phát triển bền vững. Biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và khai thác tài nguyên không hợp lý là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Biến đổi khí hậu và tác động đến sinh thái

Biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái tại Giao Thủy. Mực nước biển dâng cao và thời tiết cực đoan làm gia tăng rủi ro cho sản xuất nông nghiệp và du lịch.

2.2. Ô nhiễm môi trường và quản lý tài nguyên

Ô nhiễm từ hoạt động sản xuất và sinh hoạt đang làm suy giảm chất lượng môi trường. Cần có các biện pháp quản lý tài nguyên thiên nhiên hiệu quả để bảo vệ hệ sinh thái.

III. Phương pháp nghiên cứu sinh thái cảnh quan Giao Thủy

Để thực hiện nghiên cứu sinh thái cảnh quan, các phương pháp khoa học hiện đại được áp dụng. Điều này bao gồm khảo sát thực địa, phân tích dữ liệu và xây dựng bản đồ cảnh quan.

3.1. Phương pháp khảo sát thực địa

Khảo sát thực địa giúp thu thập dữ liệu về điều kiện tự nhiên, tài nguyên và hiện trạng môi trường. Đây là bước quan trọng để đánh giá tiềm năng phát triển bền vững.

3.2. Phân tích dữ liệu và xây dựng bản đồ cảnh quan

Sử dụng công nghệ GIS để phân tích dữ liệu và xây dựng bản đồ cảnh quan. Điều này giúp hình dung rõ hơn về cấu trúc và chức năng của hệ sinh thái tại Giao Thủy.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu sinh thái cảnh quan

Kết quả nghiên cứu sinh thái cảnh quan có thể được áp dụng vào thực tiễn để phát triển nông-lâm nghiệp và du lịch bền vững. Các giải pháp cụ thể sẽ được đề xuất dựa trên kết quả nghiên cứu.

4.1. Định hướng phát triển nông nghiệp bền vững

Đề xuất các phương pháp canh tác bền vững, bảo vệ tài nguyên đất và nước. Điều này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn bảo vệ môi trường.

4.2. Phát triển du lịch sinh thái tại Giao Thủy

Khuyến khích phát triển du lịch sinh thái, tạo ra cơ hội việc làm và thu nhập cho người dân. Du lịch sinh thái cũng góp phần bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu sinh thái cảnh quan Giao Thủy

Nghiên cứu sinh thái cảnh quan tại Giao Thủy là cần thiết để phát triển bền vững. Cần có sự hợp tác giữa các bên liên quan để thực hiện các giải pháp hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu sinh thái cảnh quan

Nghiên cứu này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra cơ hội phát triển kinh tế cho huyện Giao Thủy. Cần tiếp tục đầu tư vào nghiên cứu và ứng dụng khoa học.

5.2. Hướng đi tương lai cho phát triển bền vững

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ phát triển bền vững, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định, nằm trong vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng với diện tích bãi bồi ven biển hơn 30 km, sở hữu tiềm năng phát triển đa dạng về nông nghiệp, lâm nghiệp và du lịch. Theo số liệu năm 2010, huyện có trên 5.000 ha diện tích nuôi trồng thủy sản, thu hút hàng trăm tỷ đồng đầu tư và hàng nghìn lao động. Tuy nhiên, việc khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên chưa hợp lý đang đặt ra thách thức lớn đối với phát triển bền vững của địa phương. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá sinh thái cảnh quan huyện Giao Thủy nhằm xác định mức độ thích hợp của các cảnh quan cho phát triển sản xuất nông - lâm nghiệp và du lịch, từ đó đề xuất các định hướng sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ lãnh thổ hành chính huyện Giao Thủy, với dữ liệu thu thập từ các nguồn tài liệu địa lý, khí hậu, thủy văn, thổ nhưỡng, kinh tế xã hội và khảo sát thực địa. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ nằm ở việc làm sáng tỏ tiềm năng tự nhiên và sự phân hóa không gian tài nguyên mà còn góp phần hoàn thiện phương pháp luận đánh giá cảnh quan phục vụ phát triển bền vững, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên ba lý thuyết chính: Cảnh quan học, Sinh thái học và Sinh địa quần lạc học. Cảnh quan học nghiên cứu cấu trúc, chức năng và động lực của các thể tổng hợp lãnh thổ tự nhiên, nhấn mạnh tính toàn vẹn và phân hóa không gian của cảnh quan. Sinh thái học tập trung vào mối quan hệ giữa các yếu tố hữu sinh và vô sinh trong hệ sinh thái, làm nền tảng cho việc đánh giá tác động môi trường. Sinh địa quần lạc học bổ sung bằng cách phân tích sự tích lũy và chuyển hóa vật chất trong các hệ sinh thái rừng, giúp hiểu rõ hơn về sự phát sinh và biến đổi cảnh quan. Các khái niệm chính bao gồm: đơn vị cảnh quan (hệ, phụ hệ, lớp, phụ lớp, kiểu, phụ kiểu, loại cảnh quan), tính thích hợp sinh thái, và phát triển bền vững. Hệ thống phân loại cảnh quan được áp dụng theo mô hình 7 cấp của nhóm tác giả Phạm Hoàng Hải và cộng sự (1997), phù hợp với điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa của Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu bao gồm tài liệu khí hậu, thủy văn, địa chất, thổ nhưỡng, kinh tế xã hội, bản đồ địa hình, lớp phủ thực vật và số liệu điều tra xã hội học tại huyện Giao Thủy. Phương pháp phân tích kết hợp điều tra tổng hợp, khảo sát thực địa theo tuyến và điểm chìa khóa, sử dụng công nghệ viễn thám và hệ thống thông tin địa lý (GIS) để xây dựng bản đồ cảnh quan tỷ lệ 1:50.000. Phương pháp phân loại cảnh quan dựa trên các chỉ tiêu sinh thái, địa hình, thổ nhưỡng và lớp phủ thực vật, kết hợp phân tích trọng số các tiêu chí để đánh giá mức độ thích hợp cho các mục đích nông nghiệp, lâm nghiệp và du lịch. Cỡ mẫu khảo sát thực địa được lựa chọn đại diện cho các cảnh quan chính trong huyện, đảm bảo tính khách quan và chính xác. Timeline nghiên cứu kéo dài từ thu thập dữ liệu, xử lý, phân tích đến khảo sát thực địa và hoàn thiện bản đồ, trong khoảng thời gian một năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm tự nhiên và phân hóa cảnh quan: Huyện Giao Thủy có địa hình tương đối bằng phẳng, chia thành vùng nội đồng và vùng bãi bồi ven biển. Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa với nhiệt độ trung bình năm 24°C, lượng mưa trung bình 1.775 mm/năm, độ ẩm không khí trung bình 84%. Địa tầng gồm các lớp bùn sét, cát mịn và sét pha, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển nông nghiệp và thủy sản. Bản đồ cảnh quan phân loại được 19 đơn vị cảnh quan chính, trong đó cảnh quan lúa nước trên đất phù sa chiếm khoảng 40% diện tích, cảnh quan rừng ngập mặn chiếm 5%, và cảnh quan đầm tôm chiếm 7%.

2. Cơ cấu kinh tế xã hội: Dân số huyện năm 2010 khoảng 180.000 người, mật độ dân số trung bình 1.200 người/km². Lao động chủ yếu tập trung trong nông nghiệp (chiếm 65%), tiếp theo là thủy sản và dịch vụ du lịch. Số khách du lịch năm 2010 đạt khoảng 15.000 lượt, chủ yếu tập trung tại Vườn Quốc gia Xuân Thủy và các bãi biển ven biển.

3. Đánh giá mức độ thích hợp cảnh quan: Qua phân tích các chỉ tiêu sinh thái, địa hình, thổ nhưỡng và khí hậu, cảnh quan lúa nước trên đất phù sa được đánh giá có mức độ thích hợp cao cho phát triển nông nghiệp với điểm thích hợp trung bình 85/100. Cảnh quan rừng ngập mặn và đầm tôm có điểm thích hợp trên 75/100 cho phát triển lâm nghiệp và nuôi trồng thủy sản. Cảnh quan bãi biển và bãi triều ven biển được đánh giá thích hợp cho phát triển du lịch sinh thái với điểm thích hợp trung bình 80/100.

4. Ảnh hưởng của hoạt động con người: Hoạt động khai thác tài nguyên chưa hợp lý, như khai thác cát xây dựng khoảng 100.000 m³/năm và phát triển nuôi trồng thủy sản quá mức, đã gây ra biến đổi cảnh quan và suy thoái môi trường cục bộ. Tuy nhiên, các hoạt động bảo vệ rừng ngập mặn và quy hoạch du lịch sinh thái đã góp phần duy trì cân bằng sinh thái.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự phân hóa cảnh quan huyện Giao Thủy phản ánh rõ các điều kiện tự nhiên và tác động của con người. Việc sử dụng hệ thống phân loại cảnh quan 7 cấp đã giúp xác định chính xác các đơn vị cảnh quan phù hợp với từng mục đích phát triển kinh tế. So sánh với các nghiên cứu tương tự tại các huyện ven biển khác trong vùng đồng bằng sông Hồng, mức độ thích hợp cảnh quan cho nông nghiệp và thủy sản của Giao Thủy tương đối cao, nhờ vào nguồn phù sa dồi dào và điều kiện khí hậu thuận lợi. Tuy nhiên, sự gia tăng khai thác tài nguyên và biến đổi môi trường đòi hỏi phải có các giải pháp quản lý chặt chẽ hơn. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố diện tích các cảnh quan chính, bảng điểm đánh giá mức độ thích hợp và bản đồ tổng hợp mức độ thích hợp cảnh quan cho từng ngành sản xuất, giúp trực quan hóa kết quả nghiên cứu và hỗ trợ ra quyết định.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và bảo vệ tài nguyên đất và nước: Áp dụng các biện pháp kiểm soát khai thác cát xây dựng, hạn chế khai thác quá mức, nhằm bảo vệ cấu trúc cảnh quan và giảm thiểu suy thoái môi trường. Chủ thể thực hiện: chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý tài nguyên; thời gian: trong vòng 2 năm tới.

2. Phát triển nông nghiệp bền vững: Khuyến khích áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hợp lý, tăng cường hệ thống thủy lợi để nâng cao năng suất lúa nước trên đất phù sa. Mục tiêu tăng năng suất 10-15% trong 3 năm; chủ thể: nông dân, các tổ chức nông nghiệp và chính quyền địa phương.

3. Bảo tồn và phát triển rừng ngập mặn: Mở rộng diện tích rừng ngập mặn, phục hồi các khu vực bị suy thoái, đồng thời phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo vệ môi trường. Chủ thể: Ban quản lý Vườn Quốc gia Xuân Thủy, chính quyền địa phương; timeline: 5 năm.

4. Quy hoạch phát triển du lịch sinh thái: Xây dựng các khu du lịch sinh thái bền vững tại các bãi biển và vùng đầm phá, kết hợp với bảo vệ cảnh quan tự nhiên và phát triển cộng đồng địa phương. Mục tiêu tăng lượng khách du lịch 20% trong 5 năm; chủ thể: Sở Du lịch, doanh nghiệp du lịch, cộng đồng dân cư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách phát triển bền vững, quản lý tài nguyên và quy hoạch sử dụng đất hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành khoa học môi trường, địa lý: Tham khảo phương pháp luận, hệ thống phân loại cảnh quan và kết quả đánh giá sinh thái cảnh quan phục vụ nghiên cứu chuyên sâu.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và du lịch: Áp dụng các định hướng phát triển bền vững và đánh giá mức độ thích hợp cảnh quan để lựa chọn địa điểm đầu tư phù hợp.

4. Cộng đồng dân cư địa phương và các tổ chức phi chính phủ: Nắm bắt thông tin về tiềm năng và thách thức của vùng, từ đó tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Sinh thái cảnh quan là gì và tại sao quan trọng trong phát triển bền vững?
   Sinh thái cảnh quan là khoa học nghiên cứu cấu trúc, chức năng và động lực của các cảnh quan tự nhiên và nhân tạo. Nó giúp hiểu rõ mối quan hệ giữa các yếu tố tự nhiên và con người, từ đó sử dụng tài nguyên hợp lý, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế bền vững.

2. Phương pháp phân loại cảnh quan được áp dụng trong nghiên cứu này như thế nào?
   Nghiên cứu sử dụng hệ thống phân loại 7 cấp dựa trên các chỉ tiêu sinh thái, địa hình, thổ nhưỡng và lớp phủ thực vật, giúp phân chia cảnh quan thành các đơn vị có đặc điểm đồng nhất, phục vụ đánh giá mức độ thích hợp cho các mục đích phát triển.

3. Làm thế nào để đánh giá mức độ thích hợp của cảnh quan cho các ngành sản xuất?
   Đánh giá dựa trên các chỉ tiêu sinh thái như đất đai, khí hậu, thủy văn, kết hợp với phân tích trọng số và khảo sát thực địa để xác định điểm thích hợp, từ đó phân loại cảnh quan theo mức độ phù hợp với nông nghiệp, lâm nghiệp hoặc du lịch.

4. Tác động của con người đến cảnh quan huyện Giao Thủy ra sao?
   Hoạt động khai thác tài nguyên như khai thác cát, nuôi trồng thủy sản quá mức đã làm biến đổi cảnh quan và suy thoái môi trường cục bộ. Tuy nhiên, các hoạt động bảo vệ rừng ngập mặn và quy hoạch du lịch sinh thái đã góp phần duy trì cân bằng sinh thái.

5. Các giải pháp chính để phát triển bền vững tại huyện Giao Thủy là gì?
   Bao gồm quản lý chặt chẽ tài nguyên đất và nước, phát triển nông nghiệp bền vững, bảo tồn rừng ngập mặn, và quy hoạch phát triển du lịch sinh thái. Các giải pháp này nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội.

Kết luận

• Đã xây dựng thành công bản đồ cảnh quan sinh thái huyện Giao Thủy với 19 đơn vị cảnh quan chính, phản ánh rõ đặc điểm tự nhiên và phân hóa không gian tài nguyên.
• Đánh giá mức độ thích hợp cảnh quan cho phát triển nông - lâm nghiệp và du lịch cho thấy nhiều cảnh quan có tiềm năng cao, đặc biệt là lúa nước trên đất phù sa và rừng ngập mặn.
• Hoạt động khai thác tài nguyên chưa hợp lý đang gây áp lực lên môi trường, đòi hỏi các giải pháp quản lý và bảo vệ hiệu quả.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường quản lý tài nguyên, phát triển nông nghiệp bền vững, bảo tồn rừng ngập mặn và phát triển du lịch sinh thái.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi đánh giá tác động và mở rộng nghiên cứu sang các vùng lân cận để phát triển bền vững toàn vùng.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ và phát huy tiềm năng sinh thái cảnh quan huyện Giao Thủy, góp phần xây dựng nền kinh tế xanh, bền vững cho tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 - TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Cơ sở khoa học của nghiên cứu sinh thái cảnh quan phục vụ sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trƣờng 1. Nghiên cứu sinh thái cảnh quan, đánh giá cảnh quan Những luận điểm về Cảnh quan học (Landscape science) và Sinh thái học (Ecology) và Sinh địa quần lạc học (Biogeocenology) đƣợc coi là cơ sở khoa học cho sự hình thành Sinh thái học cảnh quan (Landscape ecology). Cảnh quan học Hiện nay, khái niệm về “cảnh quan” đang đƣợc sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau nhƣ: địa lý, môi trƣờng, hội họa… Tùy vào từng lĩnh vực mà khái niệm này đƣợc hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau. Tổng quát lại, khái niệm “cảnh quan” có thể đƣợc hiểu theo nghĩa nhƣ sau: + Khái niệm cảnh quan đƣợc hiểu theo nghĩa rộng: Theo từ điển Webster’s (1963) và The Oxford English Dictionary (1933) khái niệm cảnh quan đƣợc hiểu nhƣ sau: - Là một bức tranh miêu tả lãnh thổ thiên nhiên (sông, suối, rừng, núi.) - Chỉ tổng thể địa hình của một vùng nào đó - Chỉ phong cảnh thiên nhiên của một vùng, một dải đất nào đó có thể quan sát đƣợc.

“Cấu trúc cảnh quan là sự sắp xếp và thay đổi phong cảnh thiên nhiên qua các miền đất khác nhau tạo ra các tác động thẩm mỹ”. Khái niệm này mang tính cảm nhận của con ngƣời với môi trƣờng xung quanh, hiện đƣợc mở rộng và sử dụng rộng rãi trong kiến trúc cảnh quan. + Khái niệm cảnh quan bao hàm nội dung khoa học: Vào cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, thông qua các công trình nghiên cứu tự nhiên của các nhà nghiên cứu Nga và Đức, nội dung khoa học đã bắt đầu đƣa vào khái niệm cảnh quan. Cơ sở khoa học quan trọng của học thuyết này là sự nhận thức sâu sắc về tính toàn vẹn lãnh thổ, tính thống nhất nội tại của mối quan hệ nhân quả giữa các hợp phần tự nhiên cấu thành các “thể tổng hợp lãnh thổ tự nhiên” tồn tại 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] một cách khách quan theo một trật tự phân cấp trong lớp vỏ địa lý.

Thứ hai là có thể xác định đƣợc ranh giới các thể tổng hợp lãnh thổ tự nhiên trên thực địa. Việc nghiên cứu cấu trúc cũng nhƣ sự phát triển của các tổng hợp thể tự nhiên đƣợc tiến hành dƣới góc độ khác nhau. Dƣới góc độ địa lý có các hƣớng nghiên cứu địa lý cảnh quan, dƣới góc độ địa hóa học có các hƣớng nghiên cứu địa hóa học cảnh quan và dƣới góc độ sinh thái có hƣớng nghiên cứu sinh thái cảnh quan. Thuật ngữ cảnh quan có thể đƣợc hiểu theo một trong các nội dung sau đây: - “Cảnh quan là những các thể địa lý không lặp lại trong không gian, là đơn vị cơ bản trong hệ thống phân vùng địa lý tự nhiên” Quan niệm này cho rằng cảnh quan là đơn vị cơ bản của phân vùng địa lý tự nhiên.

Các đơn vị cá thể cảnh quan đƣợc xác định theo nguyên tắc, phƣơng pháp phân vùng địa lý tự nhiên với hệ thống phân vị từ trên xuống dƣới thể hiện bằng phƣơng pháp họa đồ cảnh quan thực địa. Theo quan điểm này: “Cảnh quan địa lý là một thể tổng hợp lãnh thổ tự nhiên, đồng nhất về mặt phát sinh, có một nền tảng địa chất đồng nhất, có một kiểu địa hình, có một kiểu khí hậu đồng nhất và bao gồm một tập hợp dạng địa lý, chủ yếu và thứ yếu liên kết với nhau về mặt động lực và lặp lại một cách có quy luật trong không gian, tập hợp này chỉ thuộc riêng cho cảnh quan địa lý đó…” Với định nghĩa trên, N.Xolsev đã xác định đƣợc cấu trúc không gian thẳng đứng của cảnh quan thông qua việc xác định các hợp phần địa chất, địa hình, khí hậu cũng nhƣ cấu trúc ngang của cấp cảnh địa lý nhƣ là một tập hợp có quy luật.Ixatrenko (1965) định nghĩa: “Cảnh quan địa lý là một bộ phận được tách ra trong quá trình phát sinh của một miền, một đới địa lý và nói chung là của bất kì một đơn vị lãnh thổ nào lớn hơn, có đặc điểm là đồng nhất cả về mặt địa đới và phi địa đới và có một cấu trúc riêng, một cấu tạo hình thái riêng”. Khi nghiên cứu cảnh quan địa lý miền Bắc Việt Nam, GS. Vũ Tƣ Lập (1976) đã đƣa ra định nghĩa: “Cảnh quan địa lý là một địa tổng thế, được phân hóa ra trong phạm vi một đới ngang ở đồng bằng, và một đai cao ở miền núi, có một cấu trúc thẳng đứng đồng nhất về nền địa chất, về kiểu địa hình, kiểu thủy văn, về đại tổ 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hợp thổ nhưỡng và đại tổ hợp thực vật, và bao gồm một tập hợp có quy luật những dạng địa lý và những đơn vị cấu tạo nhỏ khác theo một cấu trúc ngang đồng nhất”[16].

- Cảnh quan đồng nghĩa với khái niệm thể tổng hợp tự nhiên lãnh thổ ở các cấp Tác giả D.Armand tán thành quan điểm này và cho rằng “Tổng hợp thể lãnh thổ tự nhiên là một phần lãnh thổ hay khu vực được phân chia một cách ước lệ bằng các ranh giới thẳng đứng theo nguyên tắc đồng nhất tương đối và các ranh giới nằm ngang theo nguyên tắc mất dần ảnh hưởng của nhân tố mà theo đó tổng thể được định ra… vì thuật ngữ tổng thể lãnh thổ hay khu vực tự nhiên rất dài, tuy chính xác nhưng không thuận tiện nên tôi thay nó bằng thuật ngữ ngắn gọn là cảnh quan”. - Quan niệm cảnh quan là đơn vị mang tính kiểu loại: Những ngƣời theo quan niệm này cho rằng: các thể tổng hợp địa lý tự nhiên chứa đựng trong nó các đặc tính phản ánh tính chất của tổ hợp các thành phần cấu tạo nên chúng. Nhờ vào việc nghiên cứu các đặc tính chung nào đó mà ngƣời ta có thể phát hiện các thể tổng hợp tự nhiên bằng con đƣờng phân loại cảnh quan theo các cấp loại nhƣ hệ cảnh quan- phụ hệ cảnh quan - kiểu cảnh quan - phụ kiểu cảnh quan - loại cảnh quan - hạng cảnh quan… Nhƣ vậy, CQ đƣợc hiểu và áp dụng khác nhau phụ thuộc vào quan điểm của ngƣời nghiên cứu. Theo quan điểm của Phạm Hoàng Hải và nhóm nghiên cứu, thuật ngữ này có thể hiểu theo một trong các nội dung sau [6]: 1.

Cảnh quan đƣợc coi là một thể tổng hợp lãnh thổ tự nhiên ở bất kỳ một cấp phân chia nào, đó là quan niệm chung. Cảnh quan là một đơn vị phân loại trong hệ phân vị lãnh thổ tự nhiên, trong đó cảnh quan là đơn vị chủ yếu đƣợc xem xét đến những biến đổi do tác động của con ngƣời. Quan niệm cảnh quan là đơn vị mang tính kiểu loại. Cảnh quan là những cá thể địa lý, là một phần nào đó riêng biệt của lớp vỏ địa lý, trong đó có những đặc tính chung nhất.

13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong đó quan niệm kiểu loại và quan niệm cá thể đƣợc nhiều nhà nghiên cứu cảnh quan sử dụng, phổ biến là quan niệm kiểu loại. Trong nghiên cứu cảnh quan có nhiều hƣớng khác nhau, cần phải hiểu cảnh quan theo đúng bản chất của nó, không thể hiểu theo tên gọi vì chƣa có một định nghĩa cảnh quan thống nhất. Sinh thái học Sinh thái học đƣợc nhà động vật học Đức Haeckel (1866) đề xuất, nhƣng mãi đến đầu thế kỷ XX mới có một số công trình sinh thái học tích hợp các vấn đề địa lý nhƣ: nghiên cứu diễn thế sinh thái trên dải cồn cát hồ Michigan (Cowles, 1899); quy luật phát triển của sinh quần lạc trong mối quan hệ với nhân tố thổ nhƣỡng (Clements, 1916). Hệ sinh thái do nhà sinh thái học Anh Tansley (1935) đề xuất là một tập hợp các vật sống (thực vật, động vật, vi sinh vật) và môi trƣờng vô cơ nơi chúng sinh sống (khí hậu, đất), sau đó đƣợc các nhà sinh thái học Mỹ kế thừa và phát triển (Linderman, 1942; Odum, 1971; Whittaker, 1975).

Khái niệm này tạo ra mối liên hệ giữa các yếu tố vô sinh với các yếu tố hữu sinh đã gây ấn tƣợng sâu sắc cho nhà địa vật lý C.Troll nhìn nhận sinh thái cảnh quan nhƣ là khoa học nghiên cứu tổng hợp các hiện tƣợng tự nhiên phức tạp. Các nghiên cứu của Holling (1992) cũng đƣa ra kết luận: mọi hệ sinh thái đều đƣợc điều khiển và tổ chức bởi các loài sinh vật ƣu thế và các quá trình vô sinh đặc thù để tạo thành cấu trúc cảnh quan ở tỷ lệ khác nhau. Sinh địa quần lạc học Cũng trong thời gian này, trên cơ sở kế thừa học thuyết Hệ sinh thái rừng của GF Morozov (1912), nhà khoa học Nga Sucasov (1942) đã đề xƣớng học thuyết Sinh địa quần lạc học (Biogeocenology) với đối tƣợng nghiên cứu khác đi. Sinh địa quần lạc đƣợc quan niệm là “Tổng hợp trên bề mặt nhất định các hiện tượng tự nhiên theo kiểu chỉnh hợp với 1 dòng trao đổi và chuyển hóa vật chất giữa các điều kiện tự nhiên đó (đá mẹ, thảm thực vật, thế giới động vật, thế giới sinh vật, đất và điều kiện khí hậu - thủy văn)”.

Theo đó, bản chất quan hệ giữa các thành phần sinh địa quần lạc là quá trình tích lũy, chuyển hóa vật chất và năng lƣợng, quyết định sự phát sinh, phát triển và biến đổi của các hệ sinh thái rừng. Khái niệm sinh địa quần 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] lạc học đƣợc các nhà sinh thái cảnh quan Bắc Mỹ đánh giá là gần tƣơng tự với khái niệm sinh thái cảnh quan của Troll. Ngoài ra còn phải kể đến sự ảnh hƣởng rất lớn của Khoa học lập địa (Site science), xã hội thực vật học (Phytosociology) và địa sinh học (Biogeography). Khoa học lập địa với phƣơng pháp luận xây dựng bản đồ lập địa rừng đƣợc đánh giá là một nhận tố quan trọng của sinh thái cảnh quan tại Đức.

Tại Bắc Mỹ, thực vật học đã nghiên cứu sâu quy luật phân bố không gian của các quần thể thực vật ƣu thế (Braun -Blanquet, 1932), thậm chí còn sử dụng cả phƣơng pháp luận của Von Humboldt (1807) về hệ thống sinh thái tƣơng tác với nhân tố môi trƣờng trong không gian lãnh thổ để giải thích sự phát sinh các kiểu thảm thực vật khác nhau (Bakker, 1979); Whittaker, 1965.