Luận văn thạc sĩ về sinh kế và thu nhập của hộ gia đình tại thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên

Khám phá luận văn thạc sĩ về sinh kế và thu nhập hộ gia đình tại thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên, phân tích thực trạng và giải pháp.

• Tác giả: Nguyễn Bắc Lệ
• Người hướng dẫn: PGS.TS Dương Văn Sơn
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Sinh kế và thu nhập của hộ gia đình tại thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn
• 2. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu
• 2.1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 2.1.2. Tác động của tái định cư sau thu hồi đất đối với sinh kế và thu nhập
• 2.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 2.2.1. Tổng quan nghiên cứu ngoài nước
• 2.2.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.2.3. Kinh nghiệm của một số địa phương trong nước về nâng cao sinh kế cho người dân
• 2.2.4. Bài học về sinh kế cho thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• 3. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu thị xã Phổ Yên
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.3.2. Phương pháp tổng hợp phân tích thông tin
• 3.4. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.4.1. Các chỉ tiêu về tình hình phát triển kinh tế xã hội thị xã Phổ Yên
• 3.4.2. Các chỉ tiêu đánh giá sinh kế và thu nhập của các hộ gia đình tại thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Sinh kế và hoạt động sinh kế của hộ gia đình thị xã Phổ Yên
• 4.1.1. Nguồn vốn con người
• 4.1.2. Nguồn vốn xã hội
• 4.1.3. Nguồn vốn tự nhiên
• 4.1.4. Nguồn vốn vật chất
• 4.1.5. Nguồn vốn tài chính
• 4.2. Thu nhập của hộ gia đình tại thị xã Phổ Yên
• 4.3. Định hướng và mục tiêu cải thiện sinh kế và nâng cao thu nhập hộ gia đình tại thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• 4.4. Một số giải pháp chủ yếu nhằm cải thiện sinh kế và nâng cao thu nhập hộ gia đình tại thị xã Phổ Yên
• 4.4.1. Giải pháp về phát triển kinh tế
• 4.4.2. Giải pháp về nguồn lực tự nhiên
• 4.4.3. Giải pháp về lao động, việc làm
• 4.4.4. Giải pháp về việc sử dụng tiền đền bù, hỗ trợ có hiệu quả
• 4.4.5. Giải pháp về cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất xã hội tại các khu vực tái định cư
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sinh kế và thu nhập hộ gia đình tại Phổ Yên Thái Nguyên

Nghiên cứu sinh kế và thu nhập hộ gia đình tại Phổ Yên, Thái Nguyên là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế nông thôn. Đề tài này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình hình kinh tế của người dân mà còn đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống. Thị xã Phổ Yên, với sự phát triển mạnh mẽ của các khu công nghiệp, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì sinh kế cho các hộ gia đình.

1.1. Định nghĩa sinh kế và thu nhập hộ gia đình

Sinh kế được hiểu là các nguồn lực và khả năng mà hộ gia đình sử dụng để kiếm sống. Thu nhập hộ gia đình là tổng thu nhập từ các hoạt động kinh tế, bao gồm nông nghiệp, phi nông nghiệp và các nguồn thu khác.

1.2. Tình hình kinh tế xã hội tại Phổ Yên

Phổ Yên là một trong những địa phương có tốc độ phát triển kinh tế nhanh chóng. Tuy nhiên, tỷ lệ nghèo và cận nghèo vẫn còn cao, đòi hỏi các giải pháp cải thiện sinh kế cho người dân.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu sinh kế tại Phổ Yên

Mặc dù có nhiều cơ hội phát triển, nhưng người dân Phổ Yên vẫn gặp phải nhiều thách thức trong việc duy trì sinh kế. Các vấn đề như thiếu vốn, kỹ năng lao động và sự chuyển đổi mô hình kinh tế là những yếu tố cần được giải quyết.

2.1. Thiếu vốn và nguồn lực

Nhiều hộ gia đình gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn đầu tư cho sản xuất. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát triển kinh tế của họ.

2.2. Chuyển đổi mô hình kinh tế

Sự chuyển đổi từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ đòi hỏi người dân phải thay đổi cách thức sản xuất và kinh doanh, điều này không phải ai cũng có thể thích nghi kịp thời.

III. Phương pháp nghiên cứu sinh kế và thu nhập hộ gia đình

Để đánh giá thực trạng sinh kế và thu nhập, nghiên cứu sử dụng các phương pháp thu thập dữ liệu định tính và định lượng. Các chỉ tiêu kinh tế xã hội sẽ được phân tích để đưa ra các giải pháp phù hợp.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát, phỏng vấn và thu thập số liệu từ các cơ quan chức năng để có cái nhìn tổng quan về tình hình sinh kế.

3.2. Phân tích dữ liệu

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích bằng các công cụ thống kê để đánh giá thực trạng và đưa ra các khuyến nghị.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại Phổ Yên

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt rõ rệt về thu nhập giữa các hộ gia đình. Những hộ gia đình có khả năng tiếp cận nguồn lực tốt hơn thường có thu nhập cao hơn. Các giải pháp cải thiện sinh kế cần được triển khai ngay.

4.1. Đánh giá thu nhập hộ gia đình

Nghiên cứu chỉ ra rằng thu nhập từ nông nghiệp vẫn chiếm tỷ lệ lớn, nhưng các hoạt động phi nông nghiệp đang dần gia tăng.

4.2. Giải pháp cải thiện sinh kế

Cần có các chính sách hỗ trợ về vốn, đào tạo nghề và phát triển hạ tầng để nâng cao sinh kế cho người dân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của sinh kế tại Phổ Yên

Nghiên cứu sinh kế và thu nhập hộ gia đình tại Phổ Yên không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình hình hiện tại mà còn mở ra hướng đi mới cho sự phát triển bền vững. Cần có sự phối hợp giữa các cấp chính quyền và cộng đồng để thực hiện các giải pháp hiệu quả.

5.1. Tương lai của sinh kế tại Phổ Yên

Với sự phát triển của các khu công nghiệp, sinh kế của người dân có thể được cải thiện nếu có các chính sách hỗ trợ hợp lý.

5.2. Khuyến nghị cho các chính sách

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ cụ thể cho từng nhóm hộ gia đình để đảm bảo sự phát triển đồng đều và bền vững.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Sinh kế và thu nhập của hộ gia đình là vấn đề trọng tâm trong phát triển kinh tế nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới tại Việt Nam, đặc biệt tại các địa phương có sự chuyển đổi mạnh mẽ về kinh tế-xã hội như thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. Với dân số khoảng 173.945 người và hơn 31.810 hộ gia đình, trong đó lao động trong độ tuổi chiếm hơn 70%, thị xã Phổ Yên đang trải qua quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nhanh chóng với sự phát triển của các khu công nghiệp như KCN Yên Bình và KCN Nam Phổ Yên. Tuy nhiên, tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn ở mức 7,34% và hộ cận nghèo 6,49% (Phòng thống kê thị xã Phổ Yên, 2017), cho thấy sự chênh lệch về thu nhập và sinh kế giữa các nhóm dân cư.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng sinh kế và thu nhập của các hộ gia đình tại thị xã Phổ Yên trong giai đoạn 2015-2017, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao sinh kế và thu nhập đến năm 2022. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các hộ gia đình tại thị xã Phổ Yên, sử dụng số liệu thứ cấp và sơ cấp thu thập trong năm 2018. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc hệ thống hóa lý luận về sinh kế và thu nhập hộ gia đình, đồng thời cung cấp cơ sở thực tiễn cho các chính sách phát triển kinh tế xã hội địa phương, góp phần thúc đẩy xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khung sinh kế bền vững (Sustainable Livelihood Framework) của DFID (2001), tập trung vào năm loại nguồn vốn sinh kế: vốn con người, vốn xã hội, vốn tự nhiên, vốn vật chất và vốn tài chính. Khung này giúp phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sinh kế và mối quan hệ giữa các nguồn lực trong việc tạo ra kết quả sinh kế bền vững. 

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng lý thuyết về thu nhập hộ gia đình, trong đó thu nhập được định nghĩa là tổng giá trị tiền và hiện vật mà hộ gia đình nhận được trong một năm, bao gồm thu nhập từ tiền công, sản xuất nông nghiệp, phi nông nghiệp và các nguồn thu khác hợp pháp. Các khái niệm về tái định cư và tác động của nó đến sinh kế cũng được xem xét nhằm hiểu rõ sự thay đổi trong mô hình sinh kế của các hộ gia đình sau thu hồi đất.

### Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp thu thập dữ liệu thứ cấp và sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp bao gồm các báo cáo kinh tế - xã hội, số liệu thống kê của thị xã Phổ Yên giai đoạn 2015-2017, các chính sách liên quan đến sinh kế và thu nhập. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát trực tiếp các hộ gia đình và phỏng vấn chuyên gia, cán bộ địa phương năm 2018.

Cỡ mẫu khảo sát gồm các hộ gia đình đại diện cho các nhóm dân cư khác nhau tại thị xã Phổ Yên, với phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện. Phân tích dữ liệu sử dụng các kỹ thuật thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm và phân tích chuyên gia. Công cụ xử lý số liệu chính là phần mềm Excel, giúp đánh giá thực trạng sinh kế và thu nhập, đồng thời phân tích các yếu tố ảnh hưởng.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Nguồn vốn con người:** Tỷ lệ lao động trong độ tuổi chiếm trên 70% dân số, tuy nhiên trình độ học vấn và kỹ năng nghề còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng chuyển đổi sinh kế. Khoảng 50% hộ gia đình thiếu vốn để đầu tư phát triển sản xuất.

- **Nguồn vốn xã hội:** Mạng lưới quan hệ xã hội và sự tham gia các tổ chức cộng đồng tăng lên từ 2015 đến 2017, giúp các hộ gia đình tiếp cận thông tin và hỗ trợ tài chính phi chính thức.

- **Nguồn vốn tự nhiên và vật chất:** Diện tích đất nông nghiệp giảm từ 21.851,95 ha năm 2015 xuống còn 19.326,58 ha năm 2017, trong khi diện tích đất phi nông nghiệp tăng lên 25,26%. Cơ sở hạ tầng giao thông và thủy lợi được cải thiện nhưng vẫn còn hạn chế ở một số vùng.

- **Thu nhập hộ gia đình:** Thu nhập bình quân đầu người tăng nhưng chưa đồng đều; thu nhập từ nông nghiệp chiếm khoảng 20,42% tổng thu nhập, trong khi thu nhập từ công nghiệp và dịch vụ tăng nhanh, chiếm trên 58% giá trị sản xuất. Khoảng 7,34% hộ vẫn thuộc diện nghèo.

### Thảo luận kết quả

Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ tại Phổ Yên tạo ra cơ hội nâng cao thu nhập cho nhiều hộ gia đình, nhất là những hộ có lao động tham gia vào các khu công nghiệp. Tuy nhiên, sự giảm diện tích đất nông nghiệp và hạn chế về vốn con người, vốn tài chính đã làm giảm khả năng thích nghi và chuyển đổi sinh kế của một bộ phận dân cư, đặc biệt là các hộ nghèo và cận nghèo.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả cho thấy đa dạng hóa sinh kế và nâng cao vốn con người là yếu tố then chốt để cải thiện thu nhập bền vững. Việc cải thiện cơ sở hạ tầng và phát triển các chính sách hỗ trợ tài chính, đào tạo nghề cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực sản xuất và sinh kế của hộ gia đình.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cơ cấu thu nhập theo nguồn, bảng so sánh diện tích đất và tỷ lệ hộ nghèo qua các năm, giúp minh họa rõ nét sự chuyển dịch và tác động đến sinh kế.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Tăng cường đào tạo và nâng cao kỹ năng lao động:** Triển khai các chương trình đào tạo nghề, nâng cao trình độ học vấn cho lao động nông thôn nhằm tăng khả năng tiếp cận việc làm trong các khu công nghiệp và dịch vụ. Mục tiêu tăng tỷ lệ lao động có kỹ năng lên 60% vào năm 2022. Chủ thể thực hiện: UBND thị xã, các trung tâm đào tạo nghề.

- **Phát triển đa dạng sinh kế:** Khuyến khích hộ gia đình đa dạng hóa ngành nghề, kết hợp nông nghiệp với các hoạt động phi nông nghiệp như thương mại, dịch vụ, tiểu thủ công nghiệp. Mục tiêu tăng thu nhập phi nông nghiệp lên 30% vào năm 2022. Chủ thể thực hiện: Các tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp địa phương.

- **Cải thiện tiếp cận vốn tài chính:** Mở rộng các chương trình tín dụng ưu đãi, hỗ trợ vay vốn cho hộ nghèo và cận nghèo, đồng thời tăng cường quản lý và giám sát để tránh tín dụng đen. Mục tiêu giảm tỷ lệ hộ thiếu vốn xuống dưới 30% trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng chính sách xã hội, các tổ chức tín dụng vi mô.

- **Đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng:** Tăng cường đầu tư hệ thống giao thông, thủy lợi, điện và các dịch vụ xã hội tại các khu vực tái định cư và vùng nông thôn nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và sinh hoạt. Mục tiêu hoàn thiện 90% tuyến đường liên xã và 80% kênh mương nội đồng đến năm 2022. Chủ thể thực hiện: UBND thị xã, các sở ngành liên quan.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Cơ quan quản lý nhà nước địa phương:** Sử dụng luận văn để xây dựng chính sách phát triển kinh tế xã hội, giảm nghèo và nâng cao sinh kế cho các hộ gia đình.

- **Các tổ chức phát triển và phi chính phủ:** Áp dụng các giải pháp đề xuất trong việc thiết kế chương trình hỗ trợ sinh kế, đào tạo nghề và tín dụng vi mô.

- **Doanh nghiệp và nhà đầu tư:** Hiểu rõ bối cảnh sinh kế và thu nhập của người dân địa phương để phát triển các dự án đầu tư phù hợp, tạo việc làm và nâng cao thu nhập.

- **Học giả và sinh viên ngành kinh tế nông nghiệp:** Tham khảo để nghiên cứu sâu hơn về sinh kế bền vững, tác động của tái định cư và phát triển kinh tế nông thôn.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Sinh kế bền vững là gì?**  
Sinh kế bền vững là khả năng của các hộ gia đình sử dụng và kết hợp các nguồn lực để kiếm sống, đồng thời duy trì và cải thiện chất lượng cuộc sống trong dài hạn, không làm tổn hại đến môi trường và tài nguyên thiên nhiên.

2. **Tại sao thu nhập hộ gia đình lại quan trọng trong phát triển nông thôn?**  
Thu nhập hộ gia đình phản ánh khả năng đáp ứng nhu cầu thiết yếu và nâng cao chất lượng cuộc sống, đồng thời là chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả các chính sách phát triển kinh tế xã hội.

3. **Các nguồn vốn sinh kế gồm những gì?**  
Bao gồm vốn con người (kỹ năng, sức khỏe), vốn xã hội (mối quan hệ, mạng lưới), vốn tự nhiên (đất đai, nước), vốn vật chất (cơ sở hạ tầng, tài sản) và vốn tài chính (tiền mặt, tín dụng).

4. **Tác động của tái định cư đến sinh kế như thế nào?**  
Tái định cư thay đổi môi trường sống, công việc và các mối quan hệ xã hội của người dân, có thể gây khó khăn trong việc thích nghi và duy trì sinh kế nếu không có chính sách hỗ trợ phù hợp.

5. **Làm thế nào để đa dạng hóa sinh kế hiệu quả?**  
Đa dạng hóa sinh kế hiệu quả cần sự kết hợp giữa phát triển kỹ năng lao động, tiếp cận vốn, mở rộng thị trường và cải thiện cơ sở hạ tầng, giúp hộ gia đình giảm rủi ro và tăng thu nhập ổn định.

## Kết luận

- Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về sinh kế và thu nhập hộ gia đình tại thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên.  
- Đã đánh giá thực trạng sinh kế và thu nhập qua giai đoạn 2015-2017 với các số liệu cụ thể về nguồn vốn và thu nhập.  
- Đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao sinh kế và thu nhập, tập trung vào đào tạo nghề, đa dạng hóa sinh kế, cải thiện tiếp cận vốn và đầu tư cơ sở hạ tầng.  
- Luận văn cung cấp tài liệu tham khảo quan trọng cho các cơ quan quản lý, tổ chức phát triển và doanh nghiệp địa phương.  
- Khuyến nghị tiếp tục nghiên cứu và theo dõi thực hiện các giải pháp đến năm 2022 để đảm bảo phát triển bền vững sinh kế và thu nhập hộ gia đình.

Các cơ quan chức năng và tổ chức liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tổ chức các chương trình đào tạo, hỗ trợ tài chính và nâng cấp cơ sở hạ tầng nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội tại thị xã Phổ Yên.

**Hãy bắt đầu hành trình nâng cao sinh kế và thu nhập cho các hộ gia đình ngay hôm nay để góp phần xây dựng nông thôn mới bền vững!**

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về sinh kế Sinh kế có thể được miêu tả như là sự tập hợp các nguồn lực và khả năng mà con người kết hợp với những quyết định và hoạt động mà họ thực hiện để kiếm sống và đạt được các mục tiêu và ước nguyện của họ (DFID, 2001).

Một trong những con đường để hiểu một hệ thống sinh kế là phân tích chiến lược sử dụng nguồn lực sinh kế cũng như cách thức chống đỡ và thích ứng của cá nhân và cộng đồng đó đối với các tác động bất thường từ bên ngoài (dẫn theo Phạm Minh Hạnh, 2009). Sinh kế được hiểu đơn giản là phương tiện đảm bảo đời sống của con người. Sinh kế có thể được xem xét ở các mức độ khác nhau, trong đó phổ biến nhất là sinh kế quy mô hộ gia đình. Sinh kế bao gồm năng lực, tài sản (dự trữ, nguồn lực, yêu cầu, tiếp cận) và các hoạt động cần có để bảo đảm phương tiện sinh sống.

Đánh giá sinh kế (Livelihood assessment) là việc xem xét các thành tố trong khung phân tích sinh kế bền vững đối với các hoạt động sản xuất của các hộ gia đình trong bối cảnh điều kiện kinh tế xã hội của địa phương đó (dẫn theo Đỗ Thị Dung, 2017). Chiến lược sinh kế là những quyết định trong việc lựa chọn, kết hợp, sử dụng và quản lý các nguồn lực sinh kế của hộ gia đình hoặc cá nhân để kiếm sống cũng như đạt được ước vọng của họ. Là tất cả các hoạt động kiếm ra tiền mặt hoặc các sản phẩm tự tiêu dùng (một cách hợp pháp) phục vụ mục tiêu kiếm sống của cộng đồng, hộ gia đình hoặc cá nhân. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Khung sinh kế bền vững bao gồm những nhân tố chính ảnh hưởng đến sinh kế của con người, và những mối quan hệ cơ bản giữa chúng.

Nó có thể sử dụng để lên kế hoạch cho những hoạt động phát triển mới và đánh giá sự đóng góp vào sự bền vững sinh kế của những hoạt động hiện tại. Cụ thể là: - Cung cấp bảng liệt kê những vấn đề quan trọng nhất và phác hoạ mối liên hệ giữa những thành phần này. - Tập trung sự chú ý vào các tác động và các quy trình quan trọng. - Nhấn mạnh sự tương tác phức tạp giữa các nhân tố khác nhau, làm ảnh hưởng tới sinh kế.

Khung sinh kế bền vững có dạng như sau: Hình 1.1: Khung sinh kế bền vững Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Đây là khung giúp cho người sử dụng hiểu được các loại hình sinh kế hiện hữu và dùng nó làm cơ sở để lập kế hoạch cho các hoạt động phát triển và các hoạt động khác. Điều này kéo theo việc phân tích và sử dụng nhiều loại công cụ hiện có như phân tích xã hội và phân tích các bên liên quan, các phương pháp đánh giá nhanh và đánh giá kinh tế về: - Bối cảnh sống của người dân, trong đó bao gồm những ảnh hưởng của các xu hướng bên ngoài với họ (xu hướng về kinh tế, xu hướng phát triển dân số). - Khả năng tiếp cận của người dân đối với các loại tài sản sinh kế và khả năng sử dụng chúng vào sản xuất. - Những thể chế, những chính sách và tổ chức định hình cho các loại hình tài sản sinh kế của người dân.

- Các chiến lược mà người dân áp dụng để theo đuổi mục đích của mình. Khung sinh kế giúp ta sắp xếp những nhân tố gây cản trở hoặc tăng cường các cơ hội sinh kế, đồng thời cho ta thấy cách thức chúng liên quan với nhau như thế nào. Nó không phải là mô hình chính xác trong thực tế mà nó chỉ đưa ra một cách tư duy về sinh kế, nhìn nhận nó trên góc độ phức hợp và sâu rộng nhưng vẫn trong khuôn khổ có thể quản lý được. Khung sinh kế luôn được đặt trong trạng thái động, nó không có điểm đầu, điểm cuối.

Giá trị của một khung sinh kế giúp cho người sử dụng nhìn nhận một cách bao quát và có hệ thống các tác nhân gây ra nghèo khổ và mối quan hệ giữa chúng. Có thể đó là những cú sốc và các xu hướng bất lợi, các chính sách và thể chế hoạt động kém hiệu quả hoặc việc thiếu cơ bản các tài sản sinh kế. Mục đích sử dụng khung sinh kế là để tìm hiểu những cách thức mà con người đã kết hợp và sử dụng các nguồn lực, khả năng nhằm kiếm sống cũng như để đạt được các mục tiêu và ước nguyện của họ. Mà những mục tiêu và ước nguyện mà con người đạt được nhờ sử dụng và kết hợp các nguồn lực khác nhau có thể gọi là kết quả sinh kế.

Đây là những thứ mà con người muốn đạt được trong cuộc sống kể cả trước mắt cũng như lâu dài. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Nghiên cứu kết quả sinh kế sẽ cho chúng ta hiểu được động lực nào dẫn tới các hoạt động mà họ đang thực hiện và những ưu tiên của họ là gì. Đồng thời cũng cho thấy phản ứng của người dân trước những cơ hội và nguy cơ mới. Kết quả sinh kế thể hiện trên chỉ số như cuộc sống hưng thịnh hơn, đời sống được nâng cao, khả năng tổn thương giảm, an ninh lương thực được củng cố và sử dụng bền vững các nguồn tài nguyên thiên nhiên.

Do đó cần phải kết hợp và sử dụng khác nhau như đất đai, vốn, khoa học công nghệ.  Hoàn cảnh dễ bị tổn thương Hoàn cảnh dễ bị tổn thương là môi trường sống bên ngoài của con người. Sinh kế và tài sản sẵn có của con người bị ảnh hưởng cơ bản bởi những xu hướng chủ yếu, cũng như bởi những cú sốc và tính thời vụ. Chính những điều này khiến sinh kế và tài sản trở nên bị giới hạn và không kiểm soát được.

Một số ví dụ về các nhân tố ảnh hưởng đến tài sản và sinh kế của con người: - Xu hướng: xu hướng dân số, xu hướng tài nguyên kể cả xung đột, xu hướng kinh tế quốc gia, quốc tế, những xu hướng thể chế (bao gồm chính sách, những xu hướng kỹ thuật. - Cú sốc: cú sốc về sức khoẻ con người, thiên tai, chiến tranh, dịch bệnh cây trồng vật nuôi. - Tính thời vụ: biến động giá cả, sản xuất, sức khoẻ, những cơ hội làm việc. Những nhân tố cấu thành hoàn cảnh dễ bị tổn thương quan trọng vì chúng có tác động trực tiếp lên tình trạng tài sản và những lựa chọn của con người mà với chúng sẽ mở ra cơ hội để họ theo đuổi những kết quả sinh kế có lợi.

 Chiến lược sinh kế và kết quả sinh kế Chiến lược sinh kế là cách thức sinh nhai để người dân đạt được mục tiêu của họ. Các hộ gia đình, các cộng đồng thường theo đuổi chiến lược đa sinh kế (nhiều cách sinh sống). Các chiến lược sinh kế đó có thể phụ thuộc hoặc không phụ thuộc vào điều kiện môi trường, chúng phụ thuộc ít nhiều vào thi trường, việc làm trong nền kinh tế và chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Người dân có thể sử dụng những gì mà họ có thể tiếp cận được để tồn tại hoặc cải thiện tình hình hiện tại.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Chiến lược sinh kế của người dân bao gồm những quyết định và lựa chọn của họ về sự đầu tư và sự kết hợp các nguồn lực sinh kế nào với nhau. Quy mô của các hoạt động tạo thu nhập mà họ đang theo đuổi. Quản lý như thế nào để bảo tồn được các nguồn lực sinh kế và thu nhập của họ? Cách người dân thu thập và phát triển các kiến thức, kĩ năng cần thiết để kiếm sống ? Cách sử dụng thời gian và công sức? Cách họ đối phó với rủi ro. Kết quả sinh kế mang tính chất là tiêu chí cao nhất trong khung sinh kế bền vững.

Kết quả sinh kế là vấn đề thuộc về an sinh xã hội, cuộc sống của người dân ra sao ? Thu nhập của họ như thế nào? An ninh lương thực, khả năng ứng biến sinh kế trước những thay đổi, cải thiện công bằng xã hội. Đây là kết quả của những thay đổi cuối cùng mà người dân, cộng đồng và các tổ chức phát triển mong muốn đạt được.  Mối quan hệ giữa các loại tài sản trong khung * Quan hệ giữa các tài sản Những tài sản sinh kế nối kết với nhau theo vô số cách để tạo ra kết quả sinh kế có lợi. Hai loại quan hệ quan trọng là: - Sự tuần tự: Việc sở hữu một loại tài sản giúp người dân từ đó tạo thêm các loại tài sản khác.

Ví dụ người dân dùng tiền (nguồn vốn tài chính) để mua sắm vật dụng sản xuất và tiêu dùng (nguồn vốn vật thể). - Sự thay thế: Một loại tài sản có thể thay thế cho những loại tài sản khác không? Sự gia tăng nguồn vốn con người có đủ đền bù sự thiếu hụt nguồn vốn tài chính không? Nếu có, điều này có thể dựa vào mở rộng lựa chọn cho cung cấp. * Mối quan hệ trong khung - Tài sản và hoản cảnh dễ bị tổn thương: Tài sản có thể vừa bị phá huỷ vừa được tạo ra thông qua các biến động của hoàn cảnh. - Tài sản và sự tái cấu trúc và thay đổi quy trình thể chế: Thể chế, chính sách và sự chuyển dịch cơ cấu, quy trình sản xuất có ảnh hưởng sâu sắc đến khả năng tiếp cận tài sản.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 - Tạo ra tài sản: Chính sách đầu tư xây dựng CSHT cơ bản (nguồn vốn hữu hình) hoặc phát minh kỹ thuật (nguồn vốn con người) hoặc sự tồn tại của những thể chế địa phương làm mạnh lên nguồn vốn xã hội. - Xác định cách tiếp cận tài sản: Quyền sở hữu, những thể chế điều chỉnh cách tiếp cận với những nguồn tài nguyên phổ biến. - Ảnh hưởng tỉ lệ tích luỹ tài sản: Chính sách thuế ảnh hưởng đến doanh thu của những chiến lược sinh kế.