BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH -------------- VÕ HOÀNG THƠ ĐỀ TÀI SINH KẾ ĐỒNG BÀO DÂN TỘC KH’MER TẠI XÃ THAM ĐÔN, HUYỆN MỸ XUYÊN, TỈNH SÓC TRĂNG LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH KẾ Tp. Hồ Chí Minh - Năm 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH -------------- VÕ HOÀNG THƠ SINH KẾ ĐỒNG BÀO DÂN TỘC KH’MER TẠI XÃ THAM ĐÔN, HUYỆN MỸ XUYÊN, TỈNH SÓC TRĂNG Chuyên ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 7701240082 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH KẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.
TRẦN TIẾN KHAI Tp. Hồ Chí Minh - Năm 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn “Sinh kế đồng bào dân tộc Kh’mer xã Tham Đôn, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng” là công trình nghiên cứu của bản thân, được thực hiện trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết và khảo sát tình hình thực tiễn nông hộ, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Trần Tiến Khai. Các số liệu được sử dụng trong luận văn từ số liệu thứ cấp của địa phương và số liệu sơ cấp được khảo sát ở nông hộ trên địa bàn 03 ấp của xã Tham Đôn. Kết quả được trình bày trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất lỳ luận văn nào trước đây.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. 1 DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ HÌNH VẼ .1 Vấn đề nghiên cứu.2 Câu hỏi nghiên cứu .3 Mục tiêu nghiên cứu.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. 3 CHƢƠNG II. TỔNG QUAN LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU .2 Các nhân tố sinh kế chính .1 Tài sản sinh kế .2 Chiến lược sinh kế.3 Kết quả sinh kế .3 Các yếu tố của chiến lược sinh kế .4 Hệ thống các chiến lược sinh kế hộ .2 Các nghiên cứu có liên quan.
102 CHƢƠNG III. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Phương pháp nghiên cứu.2 Khung phân tích .1 Tài sản sinh kế .1 Vốn con người (H):. 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Vốn tự nhiên (N): .4 Vốn vật chất (P): .5 Vốn tài chính (F): .2 Chiến lược sinh kế.3 Kết quả sinh kế .3 Phương pháp lấy mẫu.1 Chọn điểm nghiên cứu.2 Chọn mẫu điều tra .3 Thu thập số liệu .1 Số liệu thứ cấp:.2 Số liệu sơ cấp:. 26 CHƢƠNG IV.
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Đặc điểm cơ bản địa bàn nghiên cứu .1 Điều kiện tự nhiên .2 Điều kiện kinh tế - xã hội .1 Sản xuất nông nghiệp .3 Cơ sở hạ tầng .2 Kết quả nghiên cứu .1 Nguồn vốn sinh kế của hộ đồng bào Kh’mer tại xã Tham Đôn .1 Vốn con người .1 Quy mô hộ gia đình. 33 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Giáo dục và trình độ học vấn .3 Khả năng sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp .4 Tình trạng sức khỏe và khả năng lao động .3 Vốn tự nhiên .4 Vốn vật chất .5 Vốn tài chính .2 Bối cảnh dễ bị tổn thương và sự hỗ trợ của Chính phủ cho sinh kế .1 Bối cảnh dễ bị tổn thương .1 Sự thay đổi thời tiết khí hậu .2 Thay đổi trong thu nhập và chi tiêu .2 Các chính sách và sự hỗ trợ của Chính phủ .4 Kết quả sinh kế .1 Thu nhập của hộ gia đình .2 Chi tiêu của hộ gia đình .5 Tích lũy của hộ .6 Hoạt động cải thiện chiến lược sinh kế. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT. 62 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ HÌNH VẼ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Phân loại hộ nghiên cứu .2 Quy mô hộ gia đình, số lao động chính, tỷ lệ giới tính và cấu trúc theo nhóm tuổi.3 Giáo dục và trình độ học vấn của hộ (%) .4 Việc sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp (%) .1 Việc sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp .5 Tình trạng sức khỏe (%) .6 Vai trò của các tổ chức xã hội với cộng đồng (% số hộ phỏng vấn biết tên tổ chức) .7 Vai trò của các nguồn thông tin (%) .8 Tình hình đất đai của hộ gia đình .9 Tài sản phục vụ sinh hoạt .10 Tài sản phục vụ sản xuất.11 Tình hình vốn và các nguồn vốn vay của hộ .12 Chiến lược sinh kế .2 Cơ cấu nguồn thu của hộ (%) .13 Giá trị các nguồn thu theo nhóm hộ (1.3 Cơ cấu nguồn thu của từng nhóm hộ .14 Cơ cấu chi phí của các nhóm hộ (%) .15 Tích lũy của các nhóm hộ (1000VNĐ/hộ/năm).
58 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 CHƢƠNG I.1 Vấn đề nghiên cứu Sóc Trăng là tỉnh thuộc khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, nằm ở cuối hạ lưu sông Hậu, tiếp giáp Biển đông với 72 Km bờ biển, có diện tích tự nhiên 3.311 km2; đến cuối năm 2014, toàn tỉnh có 318.749 người, trong đó, dân tộc Kinh chiếm 64,24%, dân tộc Kh’mer chiếm 30,7%, dân tộc Hoa 5,02% và dân tộc khác chiếm 0,04%. Đối với đồng bào dân tộc Kh’mer tập quán sinh sống chủ yếu tập trung trên cát giồng phù sa và phân bố khắp địa bàn tỉnh, đan xen với dân tộc Kinh, Hoa; trong đó tập trung nhiều ở thị xã Vĩnh Châu, huyện Mỹ Xuyên, Trần Đề, Châu Thành, Long Phú. Đời sống kinh tế chủ yếu của đồng bào Kh’mer là sản xuất nông nghiệp, một số vùng chuyên canh trồng lúa, hoa màu. Bên cạnh sản xuất nông nghiệp là hoạt động kinh tế chính, một số vùng còn có các hoạt động kinh tế khác như tiểu thủ công nghiệp, chăn nuôi, đánh bắt, nuôi trồng thủy sản.
Các vùng ven biển như Vĩnh Châu, Long Phú, Trần Đề do nhiễm mặn canh tác lúa không hiệu quả, người dân chuyển sang nuôi thủy sản đem lại giá trị kinh tế cao. Một số vùng chăn nuôi bò sữa ở Mỹ Xuyên, Mỹ Tú; làng nghề đan đát ở Phú Tân huyện Châu Thành. Ngoài các hoạt động kinh tế nêu trên, đồng bào dân tộc Kh’mer Sóc Trăng còn tham gia làm việc tại các cở sở sản xuất kinh doanh, các công ty chế biến thủy sản trên địa bàn tỉnh. Từ nhiều năm nay Chính phủ có nhiều chương trình, những chính sách quan tâm hỗ trợ đặc biệt đối với đồng bào các dân tộc thiểu số như: Quyết định số 135/1998/QĐ-TTg, Quyết định số 134/2004/QĐ-TTg, Quyết định số 33/2007/QĐ- TTg, Quyết định số 74/1998/QĐ-TTg, Quyết định số 167/1998/QĐ-TTg.
Mục đích của các chương trình, dự án này nhằm giúp phát triển kinh tế, cải thiện đời sống cho đồng bào các dân tộc thiểu số, góp phần giảm bớt sự chênh lệch trong đời sống xã hội. Với sự nỗ lực và quyết tâm, tỉnh Sóc Trăng đã đạt được những kết quả trong công tác xóa đói, giảm nghèo, tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 64,4% năm 1992 xuống còn 28,53% vào năm 2010, đến năm 2014 toàn tỉnh có 39.717 hộ nghèo, chiếm tỷ lệ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 12,49%, trong đó hộ Kh’mer 18.960, chiếm tỷ lệ 19,50%. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu vào kết quả giảm nghèo của tỉnh có thể thấy rằng tuy số hộ thoát nghèo khá cao nhưng tỷ lệ hộ cận nghèo còn cao 41.753, chiếm 13,13%, trong đó hộ Kh’mer 17.504, chiếm tỷ lệ 18%. Đối với Tham Đôn là một xã nằm ở phía Nam, huyện Mỹ Xuyên cách Thành phố Sóc Trăng 20km và cách trung tâm huyện 10km.
Là một trong những xã có đông đồng bào dân tộc Kh’mer đời sống còn nhiều khó khăn. Diện tích tự nhiên 4.689,15 ha, diện tích canh tác nông nghiệp là 3.871 ha; xã có 14 ấp, với tổng số hộ dân trong toàn xã là 3.065 người, trong đó dân tộc Kinh 1.835 người, chiếm tỷ lệ 26,76%; dân tộc Kh’mer 2.687 người, chiếm tỷ lệ 70,22%; dân tộc Hoa 115 hộ, với 543 người, chiếm tỷ lệ 3,02%. Tỷ lệ hộ nghèo trong toàn xã còn khá cao, hiện có 770 hộ chiếm 19,43%, trong đó hộ Kh’mer chiếm trên 20% số hộ Kh’mer trong toàn xã. Đối với đồng bào dân tộc Kh’mer Sóc Trăng nói chung và xã Tham Đôn nói riêng thì sinh kế chính của họ chủ yếu là trong lĩnh vực nông nghiệp chiếm 93,91%.
Tuy nhiên với những hạn chế khác nhau trong việc tiếp thu những kiến thức và áp dụng sự tiến bộ khoa học kỹ thuật nên hoạt động sản xuất nông nghiệp của đồng bào dân tộc Kh’mer đem lại hiệu quả kinh tế không cao. Bên cạnh đó, những năm gần đây với sự biến đổi bất thường của thời tiết khí hậu cùng với dịch bệnh làm ảnh hưởng đến sản xuất, chăn nuôi khiến cho đời sống của người dân nông thôn đã khó khăn lại càng khó khăn hơn. Xuất phát từ tình hình trên, vấn đề đặt ra là tìm hiểu các nguồn sinh kế chính của đồng bào dân tộc Kh’mer là gì? sự khác nhau về sinh kế giữa các nhóm hộ; thuận lợi, khó khăn của đồng bào Kh’mer trong tiếp cận các nguồn sinh kế và chiến lược sinh kế của họ như thế nào? Từ đó phát hiện những nhân tố nào có thể giúp hộ cải thiện sinh kế, thoát nghèo góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào dân tộc Kh’mer đây là những vấn đề mà chúng ta cần quan tâm. Do đó, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 việc nghiên cứu đề tài “Sinh kế đồng bào dân tộc Kh’mer xã Tham Đôn, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng” là cần thiết.2 Câu hỏi nghiên cứu Sinh kế chính của đồng bào dân tộc Kh’mer ở xã Tham Đôn, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng là gì? Sự khác nhau về sinh kế và những thuận lợi, khó khăn của các nhóm hộ Kh’mer trong tiếp cận các nguồn vốn sinh kế là gì? 1.3 Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu được thực hiện thông qua điều tra, khảo sát thực tế để đánh giá các mô hình sinh kế và kết quả sinh kế của đồng bào dân tộc Kh’mer tại điểm nghiên cứu, từ đó có thể phát hiện và xác định những lý do có thể dẫn tới việc thoát nghèo của nông hộ, làm cơ sở cho các kiến nghị chính sách để cải thiện sinh kế cho hộ gia đình Kh’mer tại điểm nghiên cứu.4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề liên quan đến đời sống và chiến lược sinh kế của hộ đồng bào dân tộc Kh’mer tại điểm nghiên cứu.
Nội dung nghiên cứu: Phân tích các tài sản sinh kế; các chính sách và bối cảnh dễ gây tác động tổn thương; phân tích các chiến lược sinh kế của hộ gia đình Kh’mer; hoạt động sinh kế và kết quả của hoạt động sinh kế; đề xuất các hoạt động và chính sách tác động để cải thiện kết quả sinh kế góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho hộ Kh’mer tại điểm nghiên cứu.