Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu sinh học và biện pháp phòng trừ sâu đục ngọn lát hoa tại Nghệ An

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu một số đặc điểm sinh học sinh thái và đề xuất biện pháp phòng trừ sâu đục ngọn lát, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Dương Xuân Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Minh Chí
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Đặc Điểm Sinh Học, Sinh Thái Và Đề Xuất Biện Pháp Phòng Trừ Sâu Đục Ngọn Lát Hoa Tại Tỉnh Nghệ An
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: ỔN QUAN VỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.1.1. Các nghiên cứu về sâu đục ngọn gây hại cây họ Xoan
• 1.1.2. Các nghiên cứu về quản lý sâu đục ngọn
• 1.1.3. Các nghiên cứu về gây trồng Lát hoa
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.2.1. Các nghiên cứu về sâu đục ngọn gây hại cây họ Xoan
• 1.2.2. Các nghiên cứu về quản lý sâu bệnh hại
• 1.2.3. Các nghiên cứu về gây trồng Lát hoa
• 2. MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu chung
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.1. Điều tra bổ sung thành phần loài sâu hại trên cây Lát hoa
• 2.3.2. Nghiên cứu một số đặc điểm hình thái, tập tính gây hại và triệu chứng gây hại của sâu đục ngọn trên cây Lát hoa
• 2.3.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố môi trường đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa
• 2.3.4. Đề xuất một số biện pháp phòng trừ sâu đục ngọn Lát hoa
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 2.4.2. Phương pháp điều tra thành phần loài sâu hại trên cây Lát hoa
• 2.4.3. Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm hình thái, tập tính gây hại và triệu chứng gây hại của sâu đục ngọn trên cây Lát hoa
• 2.4.4. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố môi trường đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa
• 2.4.5. Phương pháp đề xuất một số biện pháp phòng trừ sâu đục ngọn Lát hoa
• 2.4.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, DÂN SINH KINH TẾ
• 3.1. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 3.2. Điều kiện kinh tế
• 3.3. Điều kiện xã hội
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả điều tra bổ sung thành phần loài sâu hại trên cây Lát hoa tại Nghệ An
• 4.2. Đặc điểm hình thái, tập tính gây hại và triệu chứng gây hại của sâu đục ngọn trên cây Lát hoa
• 4.2.1. Đặc điểm hình thái
• 4.2.2. Tập tính gây hại
• 4.2.3. Triệu chứng gây hại
• 4.3. Ảnh hưởng của một số yếu tố môi trường đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa
• 4.3.1. Ảnh hưởng của tuổi cây đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa
• 4.3.2. Ảnh hưởng của phương thức trồng đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa
• 4.3.3. Ảnh hưởng của độ cao tuyệt đối đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa
• 4.3.4. Ảnh hưởng của đất đai đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa
• 4.4. Đề xuất một số biện pháp phòng trừ sâu đục ngọn Lát hoa
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sinh học cây Lát hoa tại Nghệ An

Cây Lát hoa (Chukrasia tabularis A. Juss) là một trong những loài cây gỗ quý, có giá trị kinh tế cao. Nghiên cứu về sinh học cây Lát hoa không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đặc điểm sinh trưởng mà còn chỉ ra những thách thức trong việc bảo vệ cây trồng trước các loại sâu hại. Tại Nghệ An, cây Lát hoa được trồng rộng rãi, tuy nhiên, sự xuất hiện của sâu đục ngọn đã gây ra nhiều thiệt hại nghiêm trọng. Việc nghiên cứu và đề xuất các biện pháp phòng trừ là rất cần thiết để bảo vệ nguồn tài nguyên này.

1.1. Đặc điểm sinh học của cây Lát hoa

Cây Lát hoa có chiều cao lên đến 35-37m, với đường kính ngang ngực đạt 1,5-2m. Gỗ của cây có vân đẹp, thớ mịn, ít co giãn và không bị mối mọt. Đặc điểm này làm cho cây trở thành lựa chọn hàng đầu trong ngành chế biến gỗ cao cấp.

1.2. Tình hình trồng cây Lát hoa tại Nghệ An

Nghệ An là một trong những tỉnh có diện tích rừng trồng Lát hoa lớn. Tuy nhiên, việc trồng cây này gặp nhiều khó khăn do sự tấn công của sâu đục ngọn. Các nghiên cứu cho thấy cần có biện pháp bảo vệ hiệu quả để đảm bảo sự phát triển bền vững của cây.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phòng trừ sâu đục ngọn

Sâu đục ngọn (Hypsipyla robusta) là một trong những loài gây hại chính đối với cây Lát hoa. Sự tấn công của loài sâu này không chỉ làm giảm năng suất mà còn ảnh hưởng đến chất lượng gỗ. Việc nhận diện và hiểu rõ về đặc điểm sinh học của sâu đục ngọn là rất quan trọng để tìm ra các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

2.1. Đặc điểm gây hại của sâu đục ngọn

Sâu đục ngọn thường tấn công vào các chồi non, làm cho ngọn cây bị chết và dẫn đến hiện tượng đa thân. Điều này không chỉ làm giảm chất lượng hình thân mà còn ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng của cây.

2.2. Tác động của môi trường đến sự phát triển của sâu

Các yếu tố như ánh sáng, độ ẩm và điều kiện đất đai có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của sâu đục ngọn. Nghiên cứu cho thấy cây trồng trong điều kiện ánh sáng đầy đủ thường bị tấn công nhiều hơn so với cây được che bóng.

III. Phương pháp nghiên cứu sinh học và phòng trừ sâu đục ngọn

Để nghiên cứu và đề xuất biện pháp phòng trừ hiệu quả cho sâu đục ngọn, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu sinh học hiện đại. Việc kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn sẽ giúp đưa ra các giải pháp khả thi cho nông nghiệp bền vững.

3.1. Phương pháp điều tra thành phần loài sâu hại

Phương pháp điều tra thành phần loài sâu hại trên cây Lát hoa bao gồm việc thu thập mẫu và phân tích các loài sâu đục ngọn. Điều này giúp xác định mức độ thiệt hại và tìm ra các biện pháp phòng trừ phù hợp.

3.2. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của môi trường

Nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến khả năng bị sâu đục ngọn là rất quan trọng. Các thí nghiệm sẽ được thực hiện để đánh giá tác động của độ cao, phương thức trồng và loại đất đến sự phát triển của sâu.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp có thể giảm thiểu thiệt hại do sâu đục ngọn gây ra. Các biện pháp này bao gồm việc sử dụng thuốc sinh học, cải thiện điều kiện trồng trọt và áp dụng các kỹ thuật quản lý rừng bền vững.

4.1. Kết quả điều tra thành phần loài sâu hại

Kết quả điều tra cho thấy có nhiều loài sâu hại khác nhau, trong đó Hypsipyla robusta là loài gây hại chính. Việc nhận diện đúng loài sâu hại sẽ giúp đưa ra các biện pháp phòng trừ hiệu quả hơn.

4.2. Ứng dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả

Các biện pháp phòng trừ như sử dụng thuốc sinh học và cải thiện điều kiện trồng trọt đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm thiểu thiệt hại do sâu đục ngọn. Điều này không chỉ giúp bảo vệ cây Lát hoa mà còn nâng cao năng suất và chất lượng gỗ.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về sâu đục ngọn và biện pháp phòng trừ tại Nghệ An là rất cần thiết để bảo vệ cây Lát hoa. Các kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để phát triển các chiến lược quản lý rừng bền vững trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu sinh học

Nghiên cứu sinh học không chỉ giúp hiểu rõ về đặc điểm sinh trưởng của cây mà còn chỉ ra các biện pháp phòng trừ hiệu quả. Điều này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ nguồn tài nguyên rừng.

5.2. Triển vọng phát triển bền vững

Triển vọng phát triển bền vững cho cây Lát hoa tại Nghệ An phụ thuộc vào việc áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả và quản lý rừng bền vững. Điều này sẽ giúp nâng cao giá trị kinh tế và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây Lát hoa (Chukrasia tabularis A. Juss) thuộc họ Xoan (Meliaceae) là loài cây gỗ lớn bản địa quý hiếm thuộc nhóm 1, sở hữu phẩm chất gỗ vượt trội với vân thớ mịn đẹp, không mối mọt và có giá trị kinh tế cao trong sản xuất đồ mộc cao cấp. Triển khai Quyết định số 1565/QĐ-BNN-TCLN về Đề án tái cơ cấu ngành Lâm nghiệp và Quyết định số 4961/QĐ-BNN-TCLN xác định Lát hoa là loài cây chủ lực cho bốn vùng sinh thái trọng điểm, diện tích rừng trồng Lát hoa cả nước đã vượt mức 35.000 ha, bao gồm 20.388 ha rừng sản xuất và 14.661 ha rừng phòng hộ. Tỉnh Nghệ An là một trong những trung tâm phát triển loài cây này với tổng diện tích đất lâm nghiệp có rừng đạt 885.339 ha và độ che phủ rừng duy trì gần 54%.

Tuy nhiên, việc gia tăng diện tích rừng trồng tập trung thuần loài đã tạo ra nguồn sinh khối thức ăn dồi dào, kích thích sự bùng phát dữ dội của sâu đục ngọn (Hypsipyla robusta). Khi sâu non tấn công làm chết đỉnh sinh trưởng, cây sẽ hình thành các cụm chồi phụ gây hiện tượng đa thân, cong queo, làm suy giảm hơn 40% giá trị thương phẩm gỗ lớn và làm chậm tốc độ tăng trưởng chiều cao tự nhiên vốn có thể đạt từ 1,5 đến 2,1 m/năm.

Nghiên cứu được triển khai từ tháng 4 đến tháng 10 năm 2019 tại 4 huyện trọng điểm gồm Quỳ Hợp, Quỳ Châu, Con Cuông và Quế Phong thuộc tỉnh Nghệ An. Mục tiêu cụ thể là điều tra bổ sung thành phần côn trùng gây hại, phân tích đặc tính hình thái - sinh học của sâu đục ngọn và lượng hóa tác động của các nhân tố môi trường (tuổi cây, phương thức trồng, độ cao tuyệt đối, tính chất đất). Kết quả cung cấp hệ thống giải pháp quản lý dịch hại tổng hợp, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ cây bị hại xuống dưới 15%, bảo vệ chất lượng thân cây gỗ lớn phục vụ tái cơ cấu ngành lâm nghiệp bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết sinh thái học quần xã côn trùng rừng và nguyên lý quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) trong lâm nghiệp nhiệt đới. Đề tài vận dụng mô hình tương tác đa chiều giữa Cây chủ - Sâu hại - Điều kiện lập địa (Host - Pest - Site Interaction Model) để giải thích cơ chế bùng phát dịch hại khi chuyển đổi hệ sinh thái tự nhiên sang rừng trồng tập trung.

Bốn khái niệm chuyên ngành then chốt được áp dụng bao gồm:

• Tính mẫn cảm lâm sinh: Mức độ dễ bị tổn thương của cây non họ Xoan trước sự xâm nhiễm của sâu đục nõn theo từng giai đoạn phát triển sinh khối;
• Tỷ lệ cây bị hại (P%): Chỉ số phản ánh tỷ lệ phần trăm số cây xuất hiện triệu chứng bị hại trên tổng số cây điều tra trong quần thể;
• Chỉ số bị hại trung bình (R): Đại lượng định lượng mức độ tổn thương tán ngọn được phân cấp theo 5 mức từ cấp 0 (không bị hại) đến cấp 4 (trên 50% số ngọn bị chết);
• Cân bằng sinh thái vi khí hậu: Mối quan hệ giữa độ mở tán, ánh sáng và khả năng đẻ trứng của côn trùng trưởng thành.

Khung lý thuyết kế thừa các nghiên cứu kinh điển về chi Hypsipyla của các tác giả quốc tế như Varma, Eungwijarnpanya và các nghiên cứu lâm sinh của Nguyễn Văn Độ, khẳng định chồi non ở độ cao trên 90% chiều cao cây là đích tấn công chính của sâu non.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu và cỡ mẫu: Thiết lập hệ thống 24 ô tiêu chuẩn (OTC) định vị tạm thời với diện tích chuẩn 500 m2/ô (kích thước 20 m x 25 m) tại các vùng sinh thái đặc trưng của 4 huyện Quỳ Hợp, Quỳ Châu, Con Cuông và Quế Phong. Thu thập mẫu vật định kỳ 30 ngày một lần liên tục trong 3 tháng cao điểm phát sinh dịch hại (tháng 6 đến tháng 8 năm 2019). Thu thập 24 mẫu đất tầng mặt từ 0 đến 30 cm để phân tích đặc tính lý hóa tính tại phòng thí nghiệm chuyên ngành của Viện Nghiên cứu Sinh thái và Môi trường rừng.
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng theo Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8927:2013. Mẫu điều tra được phân theo 3 cấp tuổi (dưới 3 tuổi, 3 - 5 tuổi, trên 5 tuổi), 4 phương thức trồng (thuần loài, hỗn giao cây bản địa, xen cây nông nghiệp, trồng phân tán) và 4 đai độ cao (dưới 200 m, 200 - 400 m, 400 - 600 m, trên 600 m).
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Toàn bộ số liệu thực địa được xử lý thống kê bằng phần mềm Genstat 12 chuyên dụng trong nghiên cứu lâm nghiệp kết hợp Microsoft Excel. Việc áp dụng thuật toán phân tích phương sai ANOVA một nhân tố và kiểm định Duncan cho phép kiểm soát sai số ngẫu nhiên, xác định chính xác ý nghĩa thống kê của các sai biệt với mức xác suất Fpr < 0,001 và khoảng sai dị nhỏ nhất Lsd ở độ tin cậy 95%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, điều tra đã ghi nhận tổng cộng 13 loài sâu hại thuộc 5 nhóm chức năng trên cây Lát hoa tại Nghệ An. Cơ cấu nhóm loài cho thấy sâu hại thân chiếm tỷ lệ áp đảo 40,00% (6 loài, bao gồm xén tóc, vòi voi, bọ ánh kim đùi ếch, bổ củi, mọt và mối), tiếp theo là sâu hại lá chiếm 33,33% (5 loài), sâu hại rễ chiếm 13,33% (2 loài), sâu hại vỏ chiếm 6,67% (1 loài) và sâu đục ngọn chiếm 6,67% (1 loài duy nhất là Hypsipyla robusta).

Thứ hai, tuổi cây có mối liên hệ tỷ lệ nghịch rõ rệt với mức độ bị sâu đục ngọn gây hại (P < 0,001). Rừng Lát hoa thuần loài dưới 3 năm tuổi chịu thiệt hại nghiêm trọng nhất với tỷ lệ gây hại P% đạt 53,15% tại Quỳ Hợp (chỉ số R = 1,92) và 52,75% tại Con Cuông (chỉ số R = 1,93). Khi cây đạt 3 - 5 tuổi, tỷ lệ hại giảm xuống còn 34,88% - 35,13% (R = 0,96). Ở giai đoạn trên 5 tuổi, tỷ lệ hại giảm mạnh xuống mức thấp nhất là 15,55% - 15,68% (R = 0,40 - 0,42).

Thứ ba, phương thức canh tác tạo ra sự phân hóa lớn về mức độ nhiễm sâu: Rừng trồng thuần loài có tỷ lệ bị hại cao nhất (trên 52%), trong khi các mô hình trồng hỗn giao với cây bản địa hoặc trồng xen cây nông nghiệp ghi nhận tỷ lệ bị hại giảm xuống chỉ còn khoảng 15% đến 25%.

Thứ tư, điều kiện lập địa và đai cao thể hiện tác động rõ nét: Đai cao dưới 200 m nơi có đất ẩm, tầng đất dày và nhiệt độ trung bình 24,2°C ghi nhận mật độ sâu hại cao hơn khoảng 30% so với các đai cao trên 600 m.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm giải thích rõ tập tính sinh thái học của loài Hypsipyla robusta. Sâu non tuổi 1 và 2 ăn biểu bì lá non rồi đục trực tiếp vào tủy chồi ngọn, tạo ra các đường hầm rỗng làm ngọn non bị héo rũ và gãy khô. Cây non 1 - 3 năm tuổi có tốc độ tăng trưởng chiều cao mạnh mẽ nhất nên liên tục sản sinh mô non giàu dưỡng chất, tạo môi trường thuận lợi tối đa cho sâu đẻ trứng và phát triển ấu trùng.

Khi so sánh với các nghiên cứu quốc tế tại Thái Lan (tỷ lệ hại dao động từ 7% đến 100%) và khảo nghiệm tại Ba Vì - Hà Nội (tỷ lệ hại từ 58,8% đến 95,7%), mức độ gây hại tại Nghệ An nằm ở ngưỡng trung bình cao của khu vực nhiệt đới gió mùa. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả qua biểu đồ cột kép so sánh chỉ số P% và R giữa hai huyện theo các cấp tuổi, biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ 13 loài sâu hại và bảng ma trận đối sánh giữa hàm lượng dinh dưỡng đất với mật độ ấu trùng. Kết quả này chứng minh rằng việc trồng thuần loài tạo điều kiện cho mùi dẫn dụ của cây Lát hoa khuếch tán mạnh, trong khi trồng hỗn giao giúp phân tán mùi hương và thu hút các loài thiên địch tự nhiên như ong ký sinh hay nấm đối kháng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuyển đổi cơ cấu lâm sinh sang mô hình rừng hỗn giao: Nghiêm cấm phát triển rừng thuần loài quy mô lớn tại các đai cao dưới 200 m. Áp dụng phương thức trồng Lát hoa hỗn giao với cây bản địa (như Re gừng, Lim xẹt) hoặc trồng theo băng xen keo phù trợ (băng trồng rộng 30 m xen băng chừa 20 m) với mật độ duy trì 400 - 1.100 cây/ha. Target: Giảm tỷ lệ sâu đục ngọn từ trên 52% xuống dưới 15% trong 24 tháng đầu. Timeline: Giai đoạn 2020 - 2023. Chủ thể thực hiện: Các Ban quản lý rừng phòng hộ, Công ty TNHH Lâm nghiệp Sông Hiếu và Lâm trường Quỳ Hợp.

2. Áp dụng kỹ thuật cắt tỉa nõn và tạo tán thân đơn: Tổ chức kiểm tra rừng định kỳ 15 - 30 ngày/lần trong mùa cao điểm sâu phát sinh (tháng 4 đến tháng 8). Cắt bỏ triệt để các ngọn chồi bị sâu đục trước khi ấu trùng hóa nhộng, thu gom đem đốt tiêu hủy và tỉa chọn lọc giữ lại một chồi khỏe nhất làm thân chính. Target: Giảm tỷ lệ cây biến dạng đa thân xuống dưới 8%, nâng độ thẳng thân đạt tiêu chuẩn gỗ loại 1. Timeline: Thực hiện 2 - 3 đợt/năm trong 3 năm đầu. Chủ thể thực hiện: Các hộ gia đình nhận khoán đất lâm nghiệp và công nhân kiểm lâm địa bàn.

3. Triển khai biện pháp kiểm soát sinh học quy mô rộng: Phun chế phẩm nấm ký sinh Beauveria bassiana (mật độ 10 mũ 8 CFU/mg, liều lượng 3 - 4 kg/ha) hoặc chế phẩm vi khuẩn Bacillus thuringiensis (Bt) nhằm diệt sâu non ở giai đoạn tuổi 1 và 2. Nghiên cứu bảo vệ các loài thiên địch tự nhiên như ong ký sinh Trichogramma spp. Target: Tiêu diệt trên 75% ấu trùng sâu đục ngọn mà không làm mất cân bằng vi sinh thái đất. Timeline: Phun định kỳ vào đầu tháng 5 và tháng 6 hàng năm. Chủ thể thực hiện: Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật kết hợp Trung tâm Khuyến nông tỉnh Nghệ An.

4. Nâng cao tiêu chuẩn chọn giống và kỹ thuật thâm canh: Tuyển chọn nguồn giống từ các xuất xứ có tính chống chịu sâu bệnh vượt trội (như xuất xứ Thanh Hóa, Gia Lai); ứng dụng kỹ thuật nhân giống hom xử lý IBA nồng độ 0,5 - 2 mg/l cho tỷ lệ ra rễ đạt trên 80%. Bón lót 100 - 150 g NPK (15:15:15)/hố và duy trì xới xáo làm cỏ 2 lần/năm. Target: Đảm bảo tỷ lệ cây sống xuất vườn trên 90%, tốc độ tăng trưởng đường kính đạt 2,0 - 2,5 cm/năm. Timeline: Hoàn thiện quy trình trong 12 tháng. Chủ thể thực hiện: Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam và các vườn ươm giống lâm nghiệp địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Các nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm học, Bảo vệ thực vật: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuyên sâu về phương pháp lập ô tiêu chuẩn TCVN 8927:2013, khóa phân loại hình thái côn trùng hại cây họ Xoan và ứng dụng phần mềm Genstat 12 xử lý số liệu lâm nghiệp.
• Cán bộ kỹ thuật và lãnh đạo các Công ty TNHH Lâm nghiệp, Ban quản lý rừng vùng Bắc Trung Bộ: Ứng dụng khung hướng dẫn lâm sinh để thiết kế hồ sơ thiết kế trồng rừng gỗ lớn, hạn chế tối đa rủi ro dịch bệnh trên các dự án quy mô từ 500 ha trở lên.
• Cán bộ Chi cục Kiểm lâm, Trạm Khuyến nông cấp huyện: Sử dụng kết quả dự báo quy luật phát sinh sâu bệnh theo mùa (tháng 6 - 7) để xây dựng lịch thông báo dịch hại, hướng dẫn kỹ thuật phòng trừ sinh học an toàn cho cộng đồng địa phương.
• Các trang trại, hợp tác xã và chủ rừng hộ gia đình: Tiếp cận cẩm nang thực hành cắt tỉa chồi ngọn, lựa chọn phương thức trồng xen cây nông nghiệp (lạc, đậu) trong 2 năm đầu để tăng thu nhập ngắn hạn và bảo vệ tán rừng Lát hoa bền vững.

Câu hỏi thường gặp

• Sâu đục ngọn Hypsipyla robusta gây hại nặng nhất vào thời điểm nào trong năm? Tại khu vực Nghệ An, sâu đục ngọn phát sinh gây hại dữ dội nhất vào tháng 6 và tháng 7 hàng năm. Thời kỳ này có nhiệt độ trung bình khoảng 24,2°C và độ ẩm trên 80%, trùng với đợt sinh trưởng cành non rộ nhất của cây Lát hoa, tạo điều kiện thuận lợi cho sâu non đục phá mô tủy.

• Vì sao cây Lát hoa giai đoạn dưới 3 năm tuổi bị sâu hại nặng hơn cây trên 5 tuổi? Cây dưới 3 tuổi có tốc độ tăng trưởng chiều cao nhanh, các mô tế bào ở đỉnh chồi non rất mềm và chứa nhiều nước, giúp sâu non tuổi 1 - 2 dễ dàng đục xuyên qua. Kết quả cho thấy tỷ lệ cây dưới 3 tuổi bị hại đạt trên 53%, cao gấp hơn 3,3 lần so với cây trên 5 tuổi (khoảng 15,6%).

• Phương thức trồng xen canh hoặc hỗn giao có thực sự giảm thiểu được sâu đục ngọn không? Hoàn toàn có hiệu quả. Rừng hỗn giao hoặc trồng xen cây nông nghiệp giúp che bớt ánh sáng trực xạ, làm giảm tỷ lệ đẻ trứng của sâu trưởng thành từ 59% xuống 41%, đồng thời mùi của các loài cây khác giúp ngăn chặn bướm ngài định vị cây chủ, kéo giảm tỷ lệ hại xuống mức 15% - 25%.

• Ngoài sâu đục ngọn, những loài sâu hại nào cần đặc biệt chú ý khi cây Lát hoa trên 5 tuổi? Khi cây đạt trên 5 tuổi, nhóm sâu hại thân chiếm 40% cơ cấu loài trở nên rất nguy hiểm, tiêu biểu là Xén tóc (Aeolesthes sp.), Vòi voi (Aclees sp.) và Bọ ánh kim đùi ếch (Sagra femorata). Các loài này đục khoét lớp vỏ và giác gỗ quanh gốc, có thể làm cây chết khô nếu không xử lý kịp thời.

• Biện pháp sinh học nào mang lại hiệu quả cao và an toàn nhất hiện nay? Sử dụng chế phẩm nấm ký sinh Beauveria bassiana liều lượng 3 - 4 kg/ha kết hợp vi khuẩn Bacillus thuringiensis phun vào đầu vụ dịch. Phương pháp này đạt hiệu quả diệt trừ trên 70% ấu trùng non mà không gây ô nhiễm môi trường hay độc hại cho nguồn nước ngầm lâm nghiệp.

Kết luận

• Xác định và bổ sung danh mục 13 loài sâu hại trên cây Lát hoa tại tỉnh Nghệ An, phân nhóm thành 5 nhóm gây hại với nhóm sâu hại thân chiếm tỷ lệ lớn nhất (40,00%).
• Làm rõ đặc tính sinh học của sâu đục ngọn (Hypsipyla robusta), chứng minh tỷ lệ gây hại đạt đỉnh ở cấp tuổi dưới 3 (trên 52%) và giảm sâu ở cấp tuổi trên 5 (dưới 16%) với độ tin cậy thống kê cao (Fpr < 0,001).
• Chứng minh tính ưu việt của phương thức trồng hỗn giao và các đai cao trên 400 m trong việc hạn chế sự tích lũy mật độ dịch hại so với mô hình thuần loài vùng thấp.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp kỹ thuật từ lâm sinh hỗn giao, xử lý cơ học, phun chế phẩm sinh học đến thâm canh giống đạt chuẩn phục vụ mục tiêu kinh doanh gỗ lớn.
• Khuyến nghị tiếp tục mở rộng khảo nghiệm các dòng vô tính kháng sâu và ứng dụng công nghệ giám sát viễn thám trong theo dõi sức khỏe rừng Lát hoa giai đoạn 2021 - 2025.

Hãy áp dụng ngay quy trình quản lý dịch hại tổng hợp này để bảo vệ diện tích rừng trồng Lát hoa, nâng cao giá trị chuỗi sản phẩm gỗ lớn bản địa và thúc đẩy phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN VẤ Ề NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu trên thế giới. Các nghiên cứu về sâu đục ngọn gây hại cây họ Xoan.

Các nghiên cứu về quản lý sâu đục ngọn. Các nghiên cứu về gây trồng Lát hoa. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam. Các nghiên cứu về sâu đục ngọn gây hại cây họ Xoan.

Các nghiên cứu về quản lý sâu bệnh hại. Các nghiên cứu về gây trồng Lát hoa. MỤC ÊU, Ố ƢỢNG, PH M VI, NỘI DUNG VÀ ƢƠ Á Ê CỨU. Mục tiêu nghiên cứu.

Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Điều tra bổ sung thành phần loài sâu hại trên cây Lát hoa. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Nghiên cứu một số đặc điểm hình thái, tập tính gây hại và triệu chứng gây hại của sâu đục ngọn trên cây Lát hoa. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố môi trường đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa. Đề xuất một số biện pháp phòng trừ sâu đục ngọn Lát hoa. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp kế thừa tài liệu. Phương pháp điều tra thành phần loài sâu hại trên cây Lát hoa. Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm hình thái, tập tính gây hại và triệu chứng gây hại của sâu đục ngọn trên cây Lát hoa. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố môi trường đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa.

Phương pháp đề xuất một số biện pháp phòng trừ sâu đục ngọn Lát hoa. Phương pháp xử lý số liệu. ỀU KI N TỰ NHIÊN, DÂN SINH KINH TẾ. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu.

Điều kiện kinh tế. Điều kiện xã hội. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Kết quả điều tra bổ sung thành phần loài sâu hại trên cây Lát hoa tại Nghệ An.

Đặc điểm hình thái, tập tính gây hại và triệu chứng gây hại của sâu đục ngọn trên cây Lát hoa. Đặc điểm hình thái. Tập tính gây hại. Triệu chứng gây hại.

Ảnh hưởng của một số yếu tố môi trường đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa. 40 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ảnh hưởng của tuổi cây đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa. Ảnh hưởng của phương thức trồng đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa.

Ảnh hưởng của độ cao tuyệt đối đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa. Ảnh hưởng của đất đai đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa. Đề xuất một số biện pháp phòng trừ sâu đục ngọn Lát hoa. 48 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

50 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 52 PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vi DA ỤC CÁC KÝ U VÀ C Ữ V Ế Ắ Ký hiệu và chữ viết tắt iải nghĩa đầy đủ ACIAR Australian Centre for International Agricultural Research BNN Bộ nông nghiệp Bộ NN&PTNT Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn CSIRO Australian Tree Seed Centre CHDCND Cộng hòa dân chủ nhân dân Fpr Xác xuất tính IAA Indole-3-acetic acid IBA Indole-3-butyric acid KVNC Khu vực nghiên cứu Lsd Khoảng sai dị NPV Nucleopolyhedrovirus OTC Ô tiêu chuẩn P Xác xuất P% Tỷ lệ cây bị sâu đục ngọn QĐ Quyết định R Chỉ số bị hại trung bình TCLN Tiêu chuẩn lâm nghiệp TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam TNHH Trách nhiệm hữu hạn TTG Trung tâm giống ΔD Lượng tăng trưởng bình quân đường kính ΔH Lượng tăng trưởng bình quân chiều cao LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vii DANH ỤC CÁC BẢ Bảng 4. Thành phần các loài côn trùng trên cây Lát hoa tại Nghệ An. Tỷ lệ các nhóm côn trùng thu được trên cây Lát hoa.

Kết quả ảnh hưởng của tuổi cây đến khả năng bị sâu đục ngọn. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của phương thức trồng Lát hoa. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của độ cao đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa. Một số đặc điểm lý, hóa tính của các loại đất trồng Lát hoa.

Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của loại đất đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa. 47 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] viii DA ỤC CẤC HÌNH Hình 4. Vòi voi (Aclees sp.) đục thân gây hại Lát hoa ở Quỳ Hợp. Xén tóc (Aeolesthes sp.) đục thân gây hại Lát hoa ở Quỳ Hợp.

Bọ ánh kim (Sagra femorata) đục thân gây hại Lát hoa ở Quỳ Hợp. Bổ củi, mối và sâu hại vỏ hại Lát hoa trồng xen ở Con Cuông. Sâu đục ngọn (H. robusta) gây hại lát hoa.

Triệu chứng gây hại của sâu đục ngọn trên cấy Lát hoa. 40 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 Ặ VẤ Ề Cây Lát hoa (Chukrasia tabularis A. Juss) thuộc họ xoan Meliaceae, chúng còn có các tên gọi khác là Lát da đồng và Lát chun. Lát hoa là cây gỗ lớn, thân tròn, thẳng, có bạnh vè nhỏ.

Chiều cao cây đạt tới 35 - 37 m, đường kính ngang ngực có thể đạt 1,5 - 2 m. Vỏ dày, nứt dọc, có rãnh sâu, màu nâu nhạt đến nâu đen, có nhiều bì khổng nổi rõ, lớp vỏ trong có màu đỏ tươi. Lá kép lông chim 1 lần, cây non dưới 4 tuổi có lá kép giả 2 lần. Nách lá có lông, khi non có màu tím nhạt (Trần Hợp, 2002; Nguyễn Hoàng Nghĩa, 2007).

Gỗ Lát hoa rất quý, được xếp vào nhóm 1, có giá trị kinh tế cao. Gỗ có vân rất đẹp, thớ mịn, ít co giãn cong vênh, không bị mối mọt, gỗ giác màu hồng nhạt, gỗ lõi màu đỏ có ánh đồng, được ưa chuộng để làm đồ mộc cao cấp ở nước ta (Phạm Đức Tuấn et al., 2002, Nguyễn Hoàng Nghĩa, 2007). Nhằm góp phần thực hiện tốt mục tiêu của Đề án tái cơ cấu ngành Lâm nghiệp theo quyết định số 1565/QĐ-BNN-TCLN, Bộ NN&PTNT với kế hoạch hành động và ưu tiên thực hiện 4 nhiệm vụ trọng tâm, gồm: (1) Nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị rừng trồng sản xuất; (2) nâng cao giá trị gia tăng sản phẩm gỗ qua chế biến; (3) phát triển kinh tế hợp tác và liên kết theo chuỗi giá trị sản phẩm trong lâm nghiệp; (4) phát triển thị trường gỗ và sản phẩm. Theo định hướng đó, cần đẩy mạnh hoạt động kinh doanh trồng rừng gỗ lớn đối với các tỉnh miền núi, nơi có thế mạnh về phát triển Lâm nghiệp nói chung và các tỉnh thuộc khu vực miền núi Tây Bắc và Bắc Trung Bộ.

Để phục vụ cho đề án tái cơ cấu ngành Lâm nghiệp, Bộ NN&PTNT cũng đã có Quyết định số 4961/QĐ-BNN-TCLN ngày 17/11/2014 xác định Lát hoa là loài cây chủ yếu cho trồng rừng ở bốn vùng sinh thái Tây Bắc, Trung Tâm, Đồng bằng Sông Hồng và Bắc Trung Bộ. Kết quả kiểm kê rừng của Tổng cục Lâm nghiệp, giai đoạn 2012 - 2014 có trên 35.000 ha rừng Lát hoa với 20.388 ha rừng sản xuất và 14.661 ha rừng phòng hộ, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 trong đó tỉnh Nghệ An là một trong những địa phương có diện tích rừng trồng Lát hoa rất lớn. tabularis) là cây bản địa, gỗ lớn, sinh trưởng khá nhanh, có giá trị kinh tế cao, gỗ có vân đẹp, rất được ưa chuộng để làm đồ mộc cao cấp. Để rừng trồng có thể phát triển bền vững thì công tác chăm sóc, bảo vệ sau khi trồng là hết sức quan trọng.

Do nhu cầu của xã hội, cây Lát hoa được trồng trên diện tích rộng ở các tỉnh, hiện tại diện tích rừng cây Lát hoa thuần loài là khá lớn. Theo đúng quy luật sinh học, khi có nguồn thức ăn là có sâu hại, có thể thấy rõ điều này khi rừng cây Lát hoa được hình thành, một khối lượng thức ăn là lá, thân cành rất lớn đã tạo điều kiện thuận lợi cho những loài côn trùng đơn thực và hẹp thực sinh sôi và phát triển. Qua quá trình điều tra sơ bộ đã phát hiện một số loài sâu hại, trong đó có sâu đục ngọn cây Lát hoa là rất nguy hiểm. Sau khi cây Lát hoa bị sâu đục ngọn, ngọn cây bị chết và sẽ mọc thành cụm chồi mới, gây hiện tượng đa thân, nhiều cành, làm giảm chất lượng hình thân và ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng.

Cây Lát hoa đã được quan tâm nghiên cứu ở Việt Nam, các nghiên cứu trước đây tập trung vào mô tả đặc điểm hình thái, phân bố, đặc điểm sâu hại, xây dựng các khảo nghiệm xuất xứ và kỹ thuật gây trồng nhưng trở ngại rất lớn để trồng rừng Lát hoa là sâu đục ngọn. Do đó, việc nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái và đề xuất biện pháp phòng trừ sâu đục ngọn Lát hoa tại tỉnh Nghệ An là rất cần thiết và có ý nghĩa cao cả về khoa học và thực tiễn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Chƣơng 1 Ổ QUA VẤ Ề Ê CỨU 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới 1.

Các nghiên cứu về sâu đục ngọn gây hại cây họ Xoan Các loài sâu đục ngọn Hypsipyla spp. thường gây hại các loài cây họ xoan, cụ thể như Hypsipyla robusta đục ngọn cây Dái ngựa, Xà cừ, và Xoan mộc ở Ấn Độ, Sri Lanka, Philippin (Varma, 2001), H. robusta đục ngọn Lát hoa ở Bangladesh, Lào, Malaysia, Thái Lan (Eungwijarnpanya, 2001; Samontry, 2001). Nghiên cứu đặc điểm gây hại của sâu đục ngọn trên cây Hồng xuân (Toona australis) cho thấy vị trí chồi cây có liên quan rất chặt đến sự tấn công của sâu đục ngọn.

Những cành ở độ cao trên 90% so với chiều cao của cây thường bị hại nặng nhất (Mo et al. Rừng trồng Lát hoa thuần loài, tập trung, không che bóng tại 5 địa điểm ở Thái Lan cho thấy tỷ lệ cây bị sâu đục ngọn Hypsipyla gây hại thấp nhất ở Ratchaburi, từ 7 - 68%, nơi trung bình (Prachuap Khiri Khan) từ 21 - 77%, và nơi cao nhất (Kansanaburi) từ 98 - 100% (Pinyopusarerk and Kalinganire, 2003). Lát hoa bị sâu đục ngọn (H. robusta) gây hại nhiều khi trồng nơi chúng phân bố tự nhiên (Thái Lan, Lào) và bị hại nhẹ hơn ở khi trồng các nước khác (Australia và Phillipin) (Cunningham et al.

Ở Malaysia, Lát hoa dễ bị sâu đục ngọn gây hại hơn so với các loài cây họ xoan khác. Sâu đục ngọn cũng gây hại Lát hoa ở các nước thuộc phía Nam Châu Phi và ở Trung và Nam châu Mỹ (Ho and Noshiro, 1995).