Chương 1. Quản lý tiến trình nghiệp vụ (BPM) Phần đầu của chương trình bày các khái niệm căn bản đối với tiến trình nghiệp vụ, nhu cầu thực tiễn và các bài toán đặt ra đối với tiến trình nghiệp vụ trong hoạt động quản trị. Phần tiếp theo trình bày về quá trình hình thành, thực trạng và xu thế phát triển của BPM trên thế giới. Phần cuối trình bày kỹ về các vấn đề công nghệ có liên quan như mô hình hóa, ngôn ngữ mô hình hóa, các hệ quản trị tiến trình nghiệp vụ nhằm làm rõ cơ sở lý thuyết và thực tiễn cho quy trình BPM trong ngân hàng.
Hoạt động ngân hàng và ứng dụng BPM vào hoạt động tin học hóa nghiệp vụ tại các NHTM Việt nam Chương này tập trưng làm rõ sự cần thiết khách quan cần phải hoàn thiện quy trình nghiệp vụ tại các NHTM Việt nam. Phần đầu chương làm rõ mối quan hệ giữa tiến trình nghiệp vụ và hoạt động tin học hóa nghiệp vụ tại các NHTM. Phần tiếp theo tập trung vào phân tích thực trạng việc tổ chức, xây dựng và quản lý hoạt động quản lý quy trình và tin học hóa nghiệp vụ tại một so NHTM ở Việt Nam. Phần cuối làm rõ các công việc cần thiết khi ứng dụng giải pháp BPM nhằm hoàn thiện hệ thống quy trình nghiệp vụ tại các NHTM Việt nam, giải thích về mục đích của quy trình BPM và xác định rõ phạm vi giải quyết của quy trình bằng cách quy chiếu về các bài toán cụ thể.
Xây dựng quy trình BPM trong lĩnh vực NHTM Việt Nam Chương này trình bày lập luận của tác giả về quy trình trên các mặt: phương pháp luận, phương pháp triển khai và công cụ thực hiện. Quy trình BPM - về bản chất là những quy định về các bước phân tích, thiết kế, tích hợp, vận hành theo định hướng tiến trình tại các NHTM cũng được giải thích cụ thể. Các hoạt động thực nghiệm nhằm kiểm định và đánh giá quy trình đã đề xuất cũng được trình bày chi tiết. Phần cuối chương giải thích về các lợi ích và đưa ra các kiến nghị, đề xuất cho việc áp dụng quy trình.
Tổng quan tình hình nghiên cứu Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu khoa học của nước ngoài được công bố trên các tạp chí chuyên ngành quốc tế. Tuy nhiên các nghiên cứu chuyên sâu về quy trình triển khai ứng dụng BPM tại Việt Nam nói chung và trong hệ thống ngân hàng nói riêng hầu như chưa được thực hiện. Ngoài một số đề tài nghiên cứu về BPM và các bài báo giới thiệu về khả năng ứng dụng của BPM, chưa có đăng tải chính thức nào về các nghiên cứu trong lĩnh vực này tại Việt Nam. Các công bố quốc tế đã chỉ ra tầm quan trọng cũng như xu hướng phát triển của BPM trong thời gian tới.
Trong báo cáo “BPM: Xu hướng tới năm 2013 - chú trọng vào chiến lược” của Report Link, các lợi thế của BPM cũng như các vấn đề cản trở đến sự phát triển của BPM đã được đề cập [65], Báo cáo cũng khẳng định các xu thế phát triển mạnh mẽ đầy hứa hẹn của thị trường BPM trong thời gian tới. về khía cạnh đánh giá kết quả triển khai ứng dụng giải pháp BPM cũng được các nhà khoa học thế giới quan tâm. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc thành công của giải pháp BPM cho doanh nghiệp đã được Peter Trkman đề xuất [60], Tác giả đã xây dựng khung lý thuyết cho việc đánh giá và đề xuất các chỉ số đánh giá mức độ thành công của việc triển khai BPM. Tuy nhiên, tác giả không đề cập đến quy trình, phương thức triển khai hệ thống BPM như thế nào.
về khía cạnh công nghệ, các nghiên cứu chuyên sâu trên thế giới đang tập trung vào lĩnh vực ứng dụng của BPM sử dụng các công cụ và ngôn ngữ chuyên biệt. Trong nghiên cứu “Mô hình hoá tiến trình nghiệp vụ BPM với phưomg pháp URN” tại Đại học Ottawa, Canada năm 2007, các tác giả đã mô tả việc sử dụng ngôn ngữ đặc tả yêu cầu người dùng (URN) để xây dựng mô hình tiến trình nghiệp vụ [64], URN bao gồm các công cụ nhằm thu thập và suy luận các yêu cầu người dùng nhằm phục vụ cho các thiết kế chi tiết. Nghiên cứu đã đưa ra hướng phát triển đặc tả cho các lĩnh vực cụ thể, minh họa bằng tình huống trong các hệ thống viễn thông và dịch vụ. Các tác giả cũng đánh giá hiệu quả của phưomg pháp URN trong việc mô hình hóa tiến trình nghiệp vụ thông qua việc so sánh với các phưong pháp mô hình hóa khác.
Tuy nhiên, các tác giả chưa đề cập đến một quy trình chuẩn cho việc ứng dụng của URN trong các lĩnh vực nói chung và cũng không đề cập đến các tình huống trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng. Nghiên cứu “BPMN, tập công cụ và phương pháp luận: trường hợp ứng dụng của 11 quản lý tiến trình nghiệp vụ trong đào tạo đại học ” của các tác giả tại các trường đại học tại London - Anh tập trung vào việc ứng dụng giải pháp BPM trong lĩnh vực đào tạo. Các tác giả đã sử dụng các ký pháp mô hình hóa quy trình nghiệp vụ (BPMN) và bộ công cụ Italio Designer để mô tả những lợi ích cũng như những thách thức gặp phải trong quá trình phân tích thiết kế cho các bài toán quản lý trong lĩnh vực đào tạo đại học [28]. Nghiên cứu này cũng đưa ra ý tưởng cho việc xây dựng những quy trình đặc thù cho việc triển khai ứng dụng BPM các lĩnh vực như: giáo dục, y tế, tài chính - ngân hàng, sản xuất,.
Việc sử dụng các công nghệ mới của Semantic Web kết hợp với BPM cũng đã được đề cập trong rất nhiều nghiên cứu. Khái niệm SBPM - Semantic Business Process Management được đưa ra nhằm tăng tính tự động hóa cho các tiến trình nghiệp vụ sử dụng các dịch vụ Web [24], Điều này hứa hẹn việc giảm thời gian triển khai và nâng cao hiệu quả công việc phân tích và thiết kế hệ thống, tuy nhiên cũng đòi hỏi phải thiết lập được bộ ngôn ngữ, xác định công cụ phù hợp và quy trình triển khai cho từng lĩnh vực đặc thù - đây cũng chính là vẩn đề chưa được đề cập tới đối với lĩnh vực tài chỉnh - ngân hàng tại Việt Nam cũng như trên thế giới. Nhiều hướng nghiên cứu chuyên sâu đã được công bố trong các luận án tiến sĩ về BPM tại các trường đại học trên thế giới, tuy nhiên phần lớn các nghiên cứu tập trung về khía cạnh công nghệ của BPM. Luận án tiến sĩ của M.
Adams (2007) - Đại học công nghệ Queensland - úc đưa ra các kỹ thuật trong các hệ thống quản lý luồng công việc nhằm tạo điều kiện linh hoạt động và xử lý ngoại lệ cho quy trình công việc [22], Luận án tiến sĩ của M. Luận án đã làm rõ mối quan hệ giữa BPM và SOA trong việc phát triển các hệ thống thông tin. Đây cũng là cơ sở cho bài toán tích hợp các tiến trình nghiệp vụ với các hệ thống thông tin trong doanh nghiệp. 12 Các nghiên cứu trên chủ yếu nằm trong lĩnh vực CNTT, tuy nhiên các hướng nghiên cứu nhằm ứng dụng giải pháp BPM cho các lĩnh vực ngành cụ thể cũng được quan tâm.
Trong lĩnh vực ngân hàng, một nghiên cứu sử dụng phưong pháp DSRM đã đưa ra việc bổ sung ngôn ngữ đồ hoạ chuyên biệt dùng trong lĩnh vực ngân hàng [38]. Nghiên cứu này đưa ra đề xuất sử dụng ngôn ngữ chuyên biệt vào hoạt động mô hình hoá tiến trình nghiệp vụ trong ngân hàng - là hoạt động đầu tiên và đóng vai trò quan trọng trong BPM. Các lĩnh vực nghiên cứu về ứng dụng BPM cũng đang được nhiều trường đại học quan tâm (Đại học Mannheim (Đức) và Đại học công nghệ Queensland - úc). Đại học Công nghệ Queensland có đưa ra đề xuất cho việc nghiên cứu về chuẩn hóa, tái sử dụng quy trình và hướng tới việc phát triển hệ thống BPMS mã nguồn mở [29], Tuy nhiên, đến thời điểm 2/2015 vẫn chưa có công bố về kết quả nghiên cứu này.
Luận án tiến sĩ của Andrea Delgado Cavaliere (2012) tại đại học Castilla-La Mancha, Tây ban nha đưa ra kỹ thuật cho việc cải tiến quy trình nghiệp vụ và các công cụ liên quan theo định hướng dịch vụ [25], Trong luận án của mình, Andrea đề xuất một khung lý thuyết cho việc cải tiến liên tục tiến trình nghiệp vụ cùng với một chuỗi công cụ hỗ trợ thích hợp. Luận án của Andrea có tính chất liên kết giữa BPM, tính toán hướng dịch vụ và mô hình phát triển hệ thống. Luận án tiến sĩ của Alexander Luebbe (2011) - Đại học Potsdam tập trung nghiên cứu việc kỹ thuật mô hình hoá quy trình nghiệp vụ nhằm thiết kế và đánh giá các khả năng suy luận cho các mô hình quy trình [26], Các kỹ thuật này giải quyết những vấn đề gặp phải của các nhà phân tích và xây dựng các quy trình nghiệp vụ trong doanh nghiệp. Tại Việt Nam, rất nhiều nghiên cứu về thị trường và công nghệ đã được những công ty tin học quốc tế quan tâm.
IBM, công ty máy tính hàng đầu thế giới đã thiết lập những kênh tài liệu riêng nhằm giới thiệu BPM bằng tiếng Việt và tiếng Anh [18], Các nghiên cứu về BPM cũng đã được chú ý đến để tìm ra một giải pháp mới nhằm tối ưu hóa quá trình kinh doanh cho các doanh nghiệp [2] [7], Các đề tài về xây dựng ứng dụng hỗ trợ vận hành quy trình nghiệp vụ dựa trên đặc tả do công cụ mô hình hóa cũng đã được thực hiện [3], Tuy nhiên các đề tài này mới dừng ở việc tìm hiểu về khả năng ứng dụng BPM trong những bài toán đơn giản và độc lập. Qua các nghiên cứu trên thế giới và tại Việt nam, có thể thấy một số vấn đề chưa 13 được giải quyết triệt để như sau: vấn đề áp dụng BPM như thế nào, phưong pháp và quy trình ứng dụng BPM như thế nào còn là điều mới mẻ và chưa có các nghiên cứu lý thuyết về công nghệ này. Trong lĩnh vực ngân hàng Việt Nam, và nhất là tại các NHTM, mặc dù đã có những tiếp cận ban đầu với công nghệ BPM nhưng chưa có một quy trình hướng dẫn cụ thể về việc áp dụng BPM cho các hoạt động nghiệp vụ. Chưa có một đánh giá nào cho các phưong pháp quản lý sự thay đổi nhanh chóng - đối với quy trình nghiệp vụ tại các doanh nghiệp và ngân hàng.
Các hệ thống quản trị quy trình nghiệp vụ và các ngôn ngữ mô hình hoá đang được phát triển nhanh chóng và mạnh mẽ.