BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC MÔÛ – BAÙN COÂNG THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH KHOA COÂNG NGHEÄ SINH HOÏC Ñeà taøi: BÖÔÙC ÑAÀU NGHIEÂN CÖÙU VAØ XAÂY DÖÏNG QUY TRÌNH LEÂN MEN RÖÔÏU VANG TÖØ TRAÙI CHUØM RUOÄT LUAÄN VAÊN TOÁT NGHIEÄP CÖÛ NHAÂN KHOA HOÏC CHUYEÂN NGAØNH SINH HOÙA GIAÙO VIEÂN HÖÔÙNG DAÃN : ThS. NGOÂ ÑAÏI NGHIEÄP ThS. NGUYEÃN THANH MAI SINH VIEÂN THÖÏC HIEÄN : TRAÀN HUY CÖÔØNG KHOÙA HOÏC : 2000 – 2004 Thaønh phoá Hoà Chí Minh, thaùng 11/2004 Luaän vaên toát nghieäp LÔØI CAÛM ÔN Em xin ñaëc bieät chaân thaønh caûm ôn Thaày Ngoâ Ñaïi Nghieäp - Khoa Sinh Tröôøng Ñaïi hoïc Khoa Hoïc Töï Nhieân vaø Coâ Nguyeãn Thanh Mai - Khoa Coâng Ngheä Sinh Hoïc tröôøng Ñaïi hoïc Môû baùn coâng Thaønh phoá Hoà Chí Minh ñaõ taän tình höôùng daãn giuùp ñôõ em trong suoát thôøi gian thöïc hieän ñeà taøi. Em xin chaân thaønh caûm ôn caùc Thaày Coâ trong tröôøng Ñaïi hoïc Môû Baùn coâng Thaønh phoá Hoà Chí Minh, ñaëc bieät laø trong khoa Coâng ngheä sinh hoïc ñaõ taän taâm truyeàn ñaït nhöõng kieán thöùc vaø taïo ñieàu kieän hoïc taäp toát trong nhöõng naêm em hoïc ôû giaûng ñöôøng.
Em chaân thaønh caûm ôn caùc anh chò, caùc baïn phuï traùch phoøng thí nghieäm Hoùa Sinh, Vi Sinh ñaõ giuùp ñôõ em raát nhieàu trong quaù trình em thöïc hieän ñeà taøi ôû phoøng. Sinh vieân thöïc hieän Traàn Huy Cöôøng Trang 2 Luaän vaên toát nghieäp MUÏC LUÏC Trang PHAÀN 1: MÔÛ ÑAÀU. Ñaët vaán ñeà. 7 PHAÀN 2: LYÙ THUYEÁT TOÅNG QUAN.
Giôùi thieäu chung veà caây chuøm ruoät. Nguoàn goác & söï phaân boá. Ñieàu kieän töï nhieân. Giôùi thieäu chung veà röôïu vang.
Toång quaùt. Naám men trong leân men röôïu. Ñaïi cöông veà leân men röôïu. 16 PHAÀN 3: PHÖÔNG PHAÙP NGHIEÂN CÖÙU.
Phöông phaùp vi sinh vaät. Phöông phaùp laøm moâi tröôøng dinh döôõng. Phöông phaùp laøm moâi tröôøng nhaân gioáng. Phöông phaùp laøm moâi tröôøng leân men.
Phöông phaùp ñeám soá teá baøo naám men trong 1 ml canh tröôøng. Phöông phaùp phaân tích hoùa, lyù duøng ñeå xaùc ñònh caùc chæ tieâ u tröôùc vaø sau khi leân men. Ñònh löôïng löôïng ñöôøng khöû baèng phöông phaùp Hagedorn vaø Jensen (Boå tuùc bôûi Issekuts vaø Both). 28 Trang 3 Luaän vaên toát nghieäp 3.
Phöông phaùp xaùc ñònh haøm löôïng acid toång. Ñònh löôïng vitamin C baèng phöông phaùp Tillman. Xaùc ñònh noàng ñoä röôïu. Xaùc ñònh haøm löôïng aldehyde trong röôïu theo phöông phaùp iod.
Xaùc ñònh haøm löôïng röôïu metylic (metanol). Ñaùnh giaù caûm quan. Caùch boá trí & thöïc hieän thí nghieäm. 42 PHAÀN 4: KEÁT QUAÛ & THAÛO LUAÄN.
Xaùc ñònh thaønh phaàn hoùa hoïc ban ñaàu cuûa traùi chuøm ruoät. Khaûo saùt quaù trình leân men. Söï aûnh höôûng cuûa tæ leä men gioáng boå sung. AÛnh höôûng cuûa noàng ñoä ñöôøng.
AÛnh höôûng cuûa ñoä pH. Ñaùnh giaù caûm quan. Xaây döïng quaù trình leân men röôïu vang töø traùi chuøm ruoät. 82 PHAÀN 5: KEÁT LUAÄN & ÑEÀ NGHÒ.
84 PHAÀN 6: TAØI LIEÄU THAM KHAÛO. 86 PHAÀN 7: PHUÏ LUÏC. 88 Trang 4 Luaän vaên toát nghieäp Phaàn 1 MÔÛ ÑAÀU Trang 5 Luaän vaên toát nghieäp 1.1 Ñaët vaàn ñeà Vieät Nam laø nöôùc naèm trong vuøng khí haäu nhieät ñôùi noùng aåm, möa nhieàu, raát nhieàu thuaän lôïi cho vieäc troàng troït vaø phaùt trieån phong phuù caùc loaïi caây aên traùi nhö: nho, nhaõn, cam, döùa… Ngoaøi giaù trò kinh teá cao (giaù trò xuaát khaåu), caùc loaïi traùi caây laø nguoàn thöïc phaåm ñoái vôùi con ngöôøi raát lôùn. Vôùi nguoàn traùi caây doài daøo vaø phong phuù, chuùng ta ñaõ vaø ñang taïo nhieàu saûn phaåm coù giaù trò kinh teá, mang laïi nhieàu lôïi ích, goùp phaàn giaûi quyeát khaû naêng tieâu thuï cuûa traùi caây.
Moät trong nhöõng saûn phaåm ñoù laø röôïu vang. Röôïu vang laø saûn phaåm ñöôïc leân men töø nöôùc eùp cuûa caùc loaïi traùi caây khaùc nhau. ÔÛ Vieät Nam noùi chung vaø thaønh phoá Hoà Chí Minh noùi rieâng, röôïu vang phaàn lôùn ñöôïc saûn xuaát daïng thuû coâng, mang tính chaát gia ñình. Chaát löôïng röôïu vang phuï thuoäc phöông phaùp saûn xuaát vaø thò hieáu ngöôøi tieâu duøng.
Chuùng ta caàn nghieân cöùu, tìm ra quy trình toái öu cho söï leân men treân töøng loaïi traùi caây khaùc nhau nhaèm taïo ra nhieàu loaïi röôïu vang töø nhieàu traùi caây khaùc nhau vôùi chaát löôïng cao, goùp phaàn xaây döïng moät ngheà ôû Vieät Nam cuõng nhö ôû Thaønh phoá Hoà Chí Minh. Tuy chuùng ta chöa coù truyeàn thoáng saûn xuaát röôïu vang nhö caùc nöôùc chaâu AÂu nhöng trong töông lai coâng ngheä saûn xuaát röôïu traùi caây chaéc chaén seõ chieám vò trí xöùng ñaùng trong ngaønh coâng nghieäp nöôùc ta. Ngoaøi nhöõng loaïi traùi caây truyeàn thoáng nhö nho, döùa, mô thì nhieàu loaïi traùi caây khaùc cuõng raát thích hôïp cho söï leân men trong ñoù coù traùi chuøm ruoät – moät loaïi traùi ít ñöôïc chuù yù ñeán vì giaù trò kinh teá khoâng cao. So vôùi nhieàu loaïi traùi caây khaùc, chuøm ruoät ñöôïc xem laø caây moïc hoang daïi, thöôøng thaáy nhieàu ôû mieàn Nam, vaøi nôi ôû mieàn Trung vaø raát ít ôû mieàn Baéc.
Töø tröôùc ñeán nay, chuøm ruoät chæ ñöôïc xem nhö laø moät loaïi caây thuoác duøng trong Ñoâng y nhöng so vôùi thaønh phaàn cuûa nho, döùa – nhöõng loaïi traùi caây truyeàn thoáng leân men röôïu vang – thì chuøm ruoät khoâng khaùc gì laém, khaû naêng öùng duïng traùi chuøm ruoät cho quaù trình leân men Trang 6 Luaän vaên toát nghieäp raát lôùn. Do ñoù, ñöôïc söï gôïi yù vaø ñoàng yù giuùp ñôõ cuûa Khoa vaø thaày coâ höôùng daãn, em tieán haønh thöïc hieän ñeà taøi “Böôùc ñaàu nghieân cöùu vaø xaây döïng quy trình leân men röôïu vang töø traùi chuøm ruoät” cuõng khoâng ngoaøi nhöõng muïc ñích treân.2 Muïc ñích ñeà taøi Ñeà taøi thöïc hieän nhaèm muïc ñích: ▪ Xaây döïng quy trình leân men röôïu vang töø traùi chuøm ruoät, goùp phaàn naâng cao giaù trò kinh teá cuûa chuøm ruoät. ▪ Ña daïng hoùa saûn phaåm röôïu vang ñöôïc leân men töø traùi caây. ▪ Taïo böôùc khôûi ñaàu cho vieäc nghieân cöùu tieáp taùc duïng cuûa röôïu vang chuøm ruoät.
Yeâu caàu ñeà taøi: ▪ Nghieân cöùu vaø tìm ñieàu kieän toái öu leân men röôïu vang töø traùi chuøm ruoät. ▪ Moät soá yeáu toá aûnh höôûng leân quaù trình leân men röôïu vang töø traùi chuøm ruoät. ▪ Ñeà xuaát quy trình leân men röôïu vang töø traùi chuøm ruoät. Trang 7 Luaän vaên toát nghieäp Phaàn 2 LYÙ THUYEÁT TOÅNG QUAN Trang 8 Luaän vaên toát nghieäp 2.1 GIÔÙI THIEÄU CHUNG VEÀ CAÂY CHUØM RUOÄT.
Ñaïi cöông Chuøm ruoät coù teân khoa hoïc laø Phyllanthus acidus, teân tieáng Anh laø Canned Otaheite – gooseberry, leafflowero, Tahitian Gooseberry. Chuøm ruoät thuoäc hoï Thaàu daàu (Euphorbiaceae). Ñaây laø moät caây buïi coù tính chaát trang trí, cao khoaûng 2 – 9 m, taùn roäng, raäm, caønh xuø xì moïc raäm raäp. Taïi nhöõng ñaàu nhaùnh caây laø nhaùnh nhoû hôi xanh hoaëc hôi hoàng daøi 15 – 30 cm.
Laù meàm moûng, moïc xen nhau, laù hình tröùng, daøi 2 – 7,5 cm, roäng 18 -20 mm, moûng, xanh, laùng ôû maët treân, xanh nhaït ôû maët döôùi. Coù 2 laù keøm raát nhoû taïi moãi laù. Hoa moïc thaønh chuøm, maøu hoàng nhoû coù hoa ñöïc, caùi vaø moät soá löôõng tính chia thaønh 4 phaàn ñöôïc mang trong nhöõng cuïm nhoû saép xeáp theo chuøy daøi 5 – 12,5 cm moïc tröïc tieáp treân nhöõng caønh lôùn daøi maø khoâng coù laù vaø thaân ôû treân. Traùi phaùt trieån daøy ñaëc taïo thaønh nhöõng khoái ñeïp maét.
Traùi deït, coù 4 maûnh hình caàu coù 6 – 8 gaân, ñöôøng kính 5 mm, daøy 2 cm, roäng 1 – 2,5 cm, taùi nhaït töø vaøng sang traéng khi ñaõ chín hoaøn toaøn, gioáng nhö saùp, coù nhieàu thòt, chaéc töôi, coù nhieàu nöôùc, chua nhieàu. Trang 9 Luaän vaên toát nghieäp Hình 2. Nguoàn goác vaø söï phaân boá Chuøm ruoät ñöôïc giaû thuyeát cho laø baét nguoàn töø Madagascar vaø chuùng ñöôïc mang ñeán baùn ñaûo Trung AÁn vaø ñöôïc ñöa vaøo Philippinnes vaøo thôøi tieàn söû vaø ñöôïc troàng khaép nôi nhöng khoâng roäng khaép ôû treân nhöõng ñaûo. Chuùng ñöôïc troàng ôû Indonesia, mieàn Nam Vieät Nam, Laøo, Baéc Malaysia vaø trong vöôøn nhaø ôû AÁn Ñoä.
Chuøm ruoät laø caây quen thuoäc ôû caùc laøng vaø noâng traïi ôû Guam, cuõng ñöôïc tìm thaáy ôû Hawaii vaø moät soá ñaûo ôû Thaùi Bình Döông. Trang 10 Luaän vaên toát nghieäp Chuøm ruoät ñöôïc mang ñeán Jamaica töø Timor naêm 1793 vaø ñöôïc phaân boá khaép caùc ñaûo ôû Caribbean, ñeán Bahamas vaø Bermuda; chuùng ñöôïc du nhaäp nhieàu ôû nam Mexico vaø nhöõng vuøng ñaát thaáp ôû Trung Myõ, ñöôïc troàng ôû Colombia, Venezuela, Surinam, Peru vaø Brazil. ÔÛ Vieät Nam, chuøm ruoät thöôøng moïc hoang ôû mieàn Nam ñeå aên quaû. Taïi mieàn Baéc (Haø Noäi), chuùng troàng tröôùc nhaø ñeå laøm caûnh.
Taïi Saøi Goøn, traùi ñöôïc baùn ñeå aên soáng, laøm möùt. Chuøm ruoät phaân boá roäng raõi treân theá giôùi, ñöôïc bieát ñeán vôùi nhieàu teân khaùc nhau nhö cheremai, chermela, chamin-chamin, hay kemangor (Malaysia); cherme, tjerme, hay tjareme (Java); taàm duoät, chuøm ruoät (Vieät Nam), mayom (Thailand); mak-nhom (Laos); jimbling, chalmeri, harpharori (AÁn Ñoä); iba (Philippines); ciruela corteña, manzana estrella (Mexico), pimienta hay guinda (El Salvador); grosella (Costa Rica, Cuba, Guatemala, Nicaragua); groselha (Brazil); groseillier des Antilles (French West Indies); cereza amarilla, cerezo comun, cerezo de la tierra (Puerto Rico); cerezo agrio (Venezuela); cerezo occidental (Cuba); wild plum (Belize, Yucatan); cheramina, jimbling, short jimbelin (Jamaica). Ñieàu kieän töï nhieân Khí haäu thích hôïp laø caän nhieät ñôùi ñeán nhieät ñôùi. Ñaát: caây phaùt trieån ôû treân khoaûng roäng cuûa ñaát nhöng thích hôïp nhaát treân vò trí aåm öôùt.
Noùi chung, caây phaùt trieån töø haït nhöng cuõng coù nhieàu caùch taêng soá löôïng nhö giaâm caønh. Caây con seõ cho thu hoaïch trong 4 naêm sau. Coâng duïng Chuøm ruoät ñöôïc söû duïng nhieàu muïc ñích khaùc nhau ôû nhieàu nöôùc treân theá giôùi. Trang 11 Luaän vaên toát nghieäp Thòt quaû ñöôïc laùt moûng hay traùi coù theå naáu sau ñoù eùp qua caùi raây ñeå taùch baõ.
Nhöõng laùt thòt quaû coøn chöa cheá bieán coù theå troän ñöôøng vaø giöõ trong tuû laïnh trong 1 ngaøy. Ñöôøng thaám vaøo nöôùc eùp laøm dòu ñoä chua ñeå thòt quaû vaø nöôùc eùp ñöôïc duøng nhö nöôùc xoát. Neáu ñeå laâu hôn thì thòt quaû co laïi, saùnh laïi nöôùc trong ñeán hôi vaøng thaønh siro. Nöôùc eùp coù theå söû duïng nhö thöù nöôùc uoáng laïnh ôû Philippines.
Do trong thaønh phaàn cuõng nhö tính chaát cuûa chuùng neân chuùng coøn söû duïng ñeå laøm giaám, leân men röôïu. ÔÛ Vieät Nam, quaû ñöôïc duøng ñeå soáng hoaëc naáu canh cho maùt, giaûi nhieät, chöõa chöùng nhöùc ñaàu, laøm möùt. Muïc ñích trò beänh: ôû AÁn Ñoä, traùi ñuôïc duøng nhö thuoác boå gan, giaøu maùu; siro ñöôïc keâ toa nhö thuoác deã tieâu vaø haït laø thuoác taåy nheï. Laù troän vôùi tieâu trò ñau thaàn kinh toïa, ñau löng, thaáp khôùp; laù ñöôïc saéc duøng laøm thuoác laøm thoaùt moà hoâi.
Trong phaïm vi ñeà taøi, thaønh phaàn sinh hoùa cuûa traùi chuøm ruoät caàn ñöôïc xem xeùt .