Mở đầu, Phụ lục, Tài liệu tham khảo. NGUYỄN TẤN DŨNG 2 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SVTH: HÀ THỊ SANH CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1. Nguyên liệu chanh dây 1. Nguồn gốc Tên khoa học: Passiflora edulis Giới: Plantae Bộ: Malpighiales Họ: Passifloracese bao gồm 550 loài.
Chi Passifloracese quan trọng nhất có khoảng 400 loài và khoảng 40 loài ở Châu Á, Úc và Nam Thái Bình Dương. ác loài sản xuất thực phẩm ăn được quả thuộc phân chi Passiflora và Tacsonia. Incarnatae (bao gồm P. incarnata), Tiliaefoliae (bao gồm P.
ligularis), Quadrangulares (bao gồm P. alata) và Laurifoliae (bao gồm P. Phân chi Tacsonia, bao gồm chanh dây chuối (P. (Knight et al.
Tên gọi khác: lạc tiên, chanh thơm, nho mơ, hoa lạc tiên dại, trái Mê Ly. Cây chanh dây được tìm thấy và phát hiện vào năm 1569 ở Peru. Các loài Pas- siflora. Biểu tượng cho cuộc khổ nạn của Chúa Kitô trong đó “Passus” có nghĩa là “đau khổ” và “Flos” có nghĩa là “hoa”.
Quả của nó được gọi là lilikoi ở Hawaii, chanh dây vàng ở Úc, maracuja peroba ở Brazil và granadilla vàng ở Nam Phi. (Knight et al.1 Hoa và trái chanh dây GVHD: PGS. NGUYỄN TẤN DŨNG 3 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SVTH: HÀ THỊ SANH 1. Đặc điểm hình thái Hình 1.2 Hình thái của chanh dây tím Vỏ chanh dây cấu tạo bởi epicarp (lớp da màu tím đậm ngoài cùng), mesocarp (lớp nhũ mô màu trắng, xốp) và endcarp (lớp vỏ trong cùng).
Ruột chanh dây được hình thành bởi nhiều hạt được bao bọc trong các lớp màng sền sệt. Quả chanh dây mộng, dày và nhãn, có hình gần tròn hoặc bầu dục, giống quá trứng. Thịt quả có vị rất chua, nhớt, sánh, có màu vàng. Dạng hình cầu hoặc hình trứng với đường kính 4–5 cm (Hình 1.2) và trọng lượng trung bình khoảng 35g.
Chanh dây có vỏ mịn như da và trở nên nhăn nheo khi quả chín. (Knight et al. Khi chín chanh dây tỏa ra mùi hương đặc trưng, rất thơm và hấp dẫn. Mùi hương nồng nàn rất đặc biệt, mùi nồng và cuốn hút.
Đặc biệt hơn tất cả các loài trái cây khác sẽ có mùi nhẹ nhàng.3 Quả chanh dây tím và chanh dây vàng GVHD: PGS. NGUYỄN TẤN DŨNG 4 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SVTH: HÀ THỊ SANH 1. Phân bố Hình 1. Phân bố của chanh dây Do yêu cầu về khí hậu và sở thích về trái cây trên thị trường địa phương và thế giới đối với chanh dây, chanh dây tím chủ yếu được trồng ở các vùng nhiệt đới đến cận nhiệt đới của Đông Phi (Kenya, Tanzania và Zimbabwe) và Mỹ Latinh (Brazil, Colombia, Ecuador và Peru).
Nó cũng được trồng ở mức độ lớn ở Châu Đại Dương (Úc và New Zealand) nơi khí hậu ấm áp nhưng ôn hòa. Những nước sản xuất nhiều nhất về khối lượng là Brazil và Châu Đại Dương, tiếp theo là Đông Phi và các nước Mỹ Latinh còn lại. Tiềm năng tăng sản lượng ở tất cả các khu vực này là rất cao, đặc biệt là ở một vùng nông nghiệp đa dạng như Andes (Jiménez et al., 2012; Ortiz et al,. Ở nước ta, chanh dây được trồng phổ biến ở Tây Nguyên, Lâm Đồng, Gia Lai.
Phân loại Các loại chanh dây có thể chia làm 5 loại: Chanh dây tím (Passiflora edulis) Chanh dây vàng (Passiflora edulis flavicarpa) Chanh dây chuối GVHD: PGS. NGUYỄN TẤN DŨNG 5 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SVTH: HÀ THỊ SANH Hình 1.5 Chanh dây chuối Granadilla ngọt (Passiflora ligularis) Hình 1. Quả chanh dây ngọt Granadilla khổng lồ (Passiflora quadrangularis) Hình 1. Chanh dây khổng lồ Bảng 1.1 Thành phần hóa lý của 5 giống chanh dây khác nhau STT Parame Chanh Chanh Giant Kaveri P.foetida dây tím dây vàng 1 Cân nặng (g) 34,0 80,0 650,0 95,0 3,0 2 Kích thước 4,5*3,8 6,5*5,5 8,5*16 6,7*5,6 2,2*1,8 quả (cm) 3 Độ cứng 28 28,5 8 28 3 (lb/𝑖𝑛𝑐ℎ2 ) GVHD: PGS.
NGUYỄN TẤN DŨNG 6 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SVTH: HÀ THỊ SANH 4 Nước ép (%) 29 30 12,5 28 34 5 °𝐵𝑟𝑖𝑥 17,5 16,5 15,5 17 16,5 6 Độ axit 2,8 3,2 2,8 2,6 2,0 7 Vitamin C 35 30 30 34 32 (mg/100ml) 8 Đường tổng 13,5 13,2 12,5 13,5 13 (%) 1. Đặc điểm sinh học 1. Quá trình thụ phấn Hoa nở: Hoa chanh dây có 5 cánh hoa màu trắng đục, 7-10 cm. Hoa sẽ được thụ phấn bởi côn trùng, ong và chim.
Quá trình này sẽ diễn ra sau khi hoa nở từ 1-2 giờ lúc đầu nhụy có dấu hiệu. Quả sẽ thường trưởng thành từ 70-80 ngày khi ra hoa. Hoa thường có màu trắng hoặc màu hồng. Quả non phát triển: Sau khi thụ phấn, hoa tàn và quả non bắt đầu to dần.
Quả chín: Trong khoảng 2-3 tháng, kích thước trưởng thành của quả khoảng 10- 15 cm. Sau đó khi chín vỏ dần chuyển sang màu vàng hoặc tím. Cây chanh leo tím có hoa nở rộ vào tháng 3-4 và tháng 6-8. Cây chanh dây vàng có hoa nở rộ vào tháng 5-6 và tháng 8-10.
(Hardin et al.8 Mặt cắt dọc hoa chanh dây tím GVHD: PGS. NGUYỄN TẤN DŨNG 7 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SVTH: HÀ THỊ SANH 1. Quá trình chín của trái chanh dây Sau khi trái đã đạt đến kích thước trưởng thành, trái sẽ có các đặc điểm dần thay đổi từ trái xanh sang trái chín. Đầu tiên là mùi thơm đặc trưng tỏa ra.
Màu sắc sẽ thay đổi từ trong ra ngoài. Hàm lượng đường trong quả cũng tăng dần lên. (Pocasangre et al.9 Sự phát triển của quả chanh dây tím trong 12 tuần 1. Thiếu chất dinh dưỡng Về việc thiếu hụt chất dinh dưỡng rất phổ biến ở chanh dây vì độ pH của đất rất thấp, hạn chế sự sẵn có của N, Ca và Mg.
Độ chua của đất. Nitơ: Là một phần protein và enzyme, thành phần của chất diệp lục, axit nu- cleic và hormone thực vật. Màu vàng của lá bắt đầu khi già lá, thưa thớt. Thường xảy ra vào mùa đông và mùa xuân vì lượng N dự trữ thấp và độ ẩm đất thấp.10 Thiếu Nito ở cây chanh dây Kali: Kali tham gia vào hoạt động sinh lý.
Kali giúp tổng hợp protein, chịu trách nhiệm về chất lượng quả. NGUYỄN TẤN DŨNG 8 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SVTH: HÀ THỊ SANH Hình 1.11 Thiếu Kali ở cây chanh dây Magie: Mg là thành phần chất diệp lục. Sự thiếu hụt Mg có thể ảnh hưởng đến sự hấp thụ Nito. Sự thiếu hụt Mg phổ biến ở đất chua.
Thiếu Mg gây vàng lá, suy yếu nghiêm trọng.12 Thiếu Mg ở cây chanh dây Cây chanh dây bị một số côn trùng lớn tấn công gây thiệt hại đến cây và quả. Do độ ẩm cao (75%). Bệnh chủ yếu là thân sưng tấy, thối rể, đốm nâu, bệnh gỗ. (Kishore, et al.13 Bệnh thân sưng tấy, thối rễ, đốm nâu, bệnh gỗ trên 3 giống chanh dây.
NGUYỄN TẤN DŨNG 9 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SVTH: HÀ THỊ SANH Quả chanh dây bị côn trùng gây thiệt hại ngoại trừu ruồi đục quả.14 Tỷ lệ sâu bệnh do ruồi giấm, ve, châu chấu, mối trên 3 giống chanh dây. Thành phần hóa học của chanh dây Quả chanh dây cũng như các loại trái cây khác đều chứa các thành phần hóa học quan trọng, ảnh hưởng đến các giá trị dinh dưỡng, hương vị. Quả chanh dây là thực phẩm có tính axit cao (pH~2,8-3,2) gồm hai loại axit là axit citric và axit malic chiếm phần lớn. Gồm đường, vitamin C, chất xơ, acid citric.
Acid citric là axit tự nhiên trong trái chanh dây, tạo nên hương vị đặc trưng. Cung cấp một nguồn dinh dưỡng tốt như Vitamin A, B2 và C và các chất phytochemical không dinh dưỡng, carotenoids và polyphenol. Nó cũng rất giàu khoáng chất như K, P, Ca, Fe, Na, Mg, S, Cl và protein (Deshmukh, N. Trong 100 gram thịt chanh dây cung cấp khoảng 90 calo, vitamin, chất khoáng (Kishore, Kundan, et al, 2020).2 Thành phần hóa học trên 100g phần ăn được (theo bộ Nông Nghiệp Hoa Kỳ, ARS) Thành phần hóa học Hàm lượng Độ ẩm (%) 75,1 Protein (g) 2,2 Fat (g) 0,7 GVHD: PGS.
NGUYỄN TẤN DŨNG 10 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SVTH: HÀ THỊ SANH Carbohydrates (g) 24,2 Chất xơ (g) 0,8 Natri (mg) 28 Kali (mg) 348 Sắt (mg) 1,6 Riboflavin (mg) 0,13 Niacin (mg) 1,5 Phospho (mg) 64 Vitamin C (mg) 30 Vitamin A (I. Công dụng của chanh dây Nước ép chanh dây có tác dụng làm dịu và giúp đầu óc thư giãn. Axit phenolic và flavonoid có chức năng hỗ trợ bảo vệ tim. Nguồn chất chống oxi hóa.
Hỗ trợ giảm cân và huyết áp. Trong thực phẩm: Cùi chanh dây làm mứt, thạch hoặc nước giải khát rất ngon. Tình hình sản xuất, thu hoạch và tiêu thụ chanh dây Quốc tế: Theo FAO, thị trường nước ép trái cây nhiệt đới, bao gồm chanh dây, có giá trị khoảng 1 tỷ đô la Mỹ (Brasil, 2000). Chanh dây nổi bật không chỉ vì hương vị kỳ lạ mà còn vì hàm lượng vitamin của nó.
Mức tiêu thụ này phản ánh mối quan tâm ngày càng tăng đối với dinh dưỡng tự nhiên và lành mạnh hơn, chủ yếu ở Châu Âu và Hoa Kỳ (Bliska et al,. Các nhà sản xuất lớn nhất là Hawaii, Brazil, Co- lombia, Ecuador, Peru, Úc, Quần đảo Fiji, Kenya, Nam Phi, Papua New Guinea, New GVHD: PGS. NGUYỄN TẤN DŨNG 11 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SVTH: HÀ THỊ SANH Zealand, Venezuela, Ấn Độ, Sri Lanka, Philippines và Đài Loan. Brazil, Colombia, Ecuador và Peru cung cấp phần lớn thị trường thế giới, và Hoa Kỳ và các nước châu Âu là những nước nhập khẩu chính, với nhu cầu ngày càng tăng đối với sản phẩm này (Loeillet, 1995; Somagyi et al,.
Trong nước: Năm 2022, sản lượng chanh dây của nước mình ước tính đạt một con số ấn tượng, thể hiện tiềm năng lớn của ngành trồng trọt chanh dây trong nước. Một số sản phẩm chế biến từ chanh dây trên thị trường Trái chanh dây được ăn tươi hoặc được đun sôi thành xi-rô dùng làm nước sốt được làm thành bánh ngọt, bánh tươi, mật hoa quả, món tráng miệng bằng gelatin, kẹo, kem, nước trái cây, kem phủ bánh, nhân bánh. 15 Sản phẩm chế biến từ chanh dây Nước ép cũng có thể được bảo quản bằng sulfur dioxide trong nước ép có đường và nước. Cùi chanh dây làm mứt.
NGUYỄN TẤN DŨNG 12 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SVTH: HÀ THỊ SANH 1. Các bài báo khoa học nghiên cứu về chanh dây Các bài nghiên cứu đã tìm được là năm 2022, Nguyễn Diệu Linh và công sự đã có bài báo Nghiên cứu chế biến nước trái cây lên men từ quả chanh dây. Năm 2014, Marian Calbral Reboucas và cộng sự nghiên cứu về Tối ưu hóa việc chấ nhận đồ uống Prebiotic từ hạt điều và nước ép chanh dây. Năm 2017, Yang và cộng sự đã có bài nghiên cứu Công nghệ thủy phân enzyme toàn bộ quả chanh dây.
Tiêu chuẩn chất lượng của chanh dây nguyên liệu Theo tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 11411:2016, chanh dây quả tươi có yêu cầu Bảng 1.