Luận văn thạc sĩ về quy hoạch và quản lý hiệu quả hệ thống rừng đặc dụng ở tỉnh Quảng Trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quy hoạch xây dựng và quản lý hiệu quả hệ thống rừng đặc dụng tại tỉnh Quảng Trị, góp phần bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Khổng Trung
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Bình Quyền
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu quy hoạch xây dựng và quản lý hiệu quả hệ thống rừng đặc dụng ở tỉnh Quảng Trị
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• Chữ viết tắt
• Danh sách các biểu bảng, bản đồ và ảnh
• MỞ ĐẦU
• Mục tiêu luận văn
• Nội dung nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1. Chương I: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu
• 1.1. Đa dạng sinh học - Tầm quan trọng và tình hình nghiên cứu bảo tồn
• 1.1.1. Đa dạng sinh học
• 1.1.2. Tầm quan trọng của đa dạng sinh học
• 1.1.3. Các nghiên cứu về ĐDSH trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.1.3.1. Trên thế giới
• 1.2. Bảo tồn đa dạng sinh học và xây dựng hệ thống khu bảo tồn
• 1.2.1. Các biện pháp bảo tồn đa dạng sinh học
• 1.2.2. Bảo tồn ĐDSH và hệ thống bảo tồn trên thế giới
• 1.2.3. Bảo tồn ĐDSH và hệ thống KBT ở Việt Nam
• 1.2.4. Tình hình tổ chức quản lý hệ thống RĐD ở Việt Nam
• 1.2.5. Tình hình bảo tồn qua các giai đoạn
• 1.2.6. Tình hình bảo tồn ở Quảng Trị
• 2. Chương II: Địa điểm, thời gian và phương pháp nghiên cứu
• 2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp
• 2.2.1. Phương pháp kế thừa và tổng hợp tài liệu
• 2.2.2. Điều tra nghiên cứu bổ sung
• 2.2.3. Phân tích, đánh giá
• 2.2.4. Xử lý các số liệu và tài liệu
• 2.2.5. Sử dụng phần mềm và số liệu GIS
• 3. Chương III
• 3.1. Khái quát về đặc điểm tự nhiên và kinh tế - xã hội vùng nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 3.1.1.1. Thổ nhưỡng
• 3.1.1.2. Tài nguyên đất và tình hình sử dụng đất
• 3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội. Nông – Lâm nghiệp
• 3.1.3. Công nghiệp và Thương mại- Dịch vụ
• 3.1.4. Y tế - giáo dục
• 3.1.5. Cơ sở hạ tầng
• 3.1.6. Đánh giá chung
• 3.2. Tình hình nghiên cứu và bảo tồn đa dạng sinh học ở Quảng trị
• 3.2.1. Đặc điểm đa dạng Thực vật ở Tỉnh Quảng trị
• 3.2.1.1. Đánh giá chung về tiềm năng Tài nguyên Thực vật ở Quảng trị
• 3.2.1.2. Các loài thực vật quý hiếm ở Quảng trị
• 3.2.1.3. Những vấn đề bảo tồn tính đa dạng thực vật ở Quảng trị
• 3.2.2. Hiện trạng bảo tồn đa dạng sinh học ở Quảng Trị
• 3.2.3. Tiềm năng đa dạng khu hệ động vật trên cạn ở Quảng trị
• 3.2.3.1. Đa dạng về thành phần loài động vật trên cạn
• 3.2.3.2. Giá trị tài nguyên động vật trên cạn
• 3.2.3.3. Các loài chim, thú quý hiếm ở Quảng trị
• 3.2.3.4. Giá trị thực phẩm
• 3.2.3.5. Giá trị dược liệu
• 3.2.3.6. Giá trị vật nuôi
• 3.3. Phân tích giá trị tài nguyên ĐDSH thuộc RĐD đề xuất ở Quảng Trị
• 3.3.1. Giá trị ĐDSH
• 3.3.2. Giá trị về nguồn tài nguyên thực vật
• 3.3.3. Giá trị về sinh thái và môi trường
• 3.3.4. Giá trị về an ninh- quốc phòng/ biên giới
• 3.4. Đánh giá tình hình diễn biến rừng ở Quảng trị
• 3.4.1. Nguyên nhân suy thoái rừng, giảm ĐDSH và giải pháp khắc phục
• 3.4.2. Một số biện pháp tăng cường công tác bảo vệ rừng và bảo tồn ĐDSH
• 3.5. Đề xuất quy hoạch xây dựng hệ thống RĐD ở tỉnh Quảng Trị
• 3.5.1. Cơ sở pháp lý của việc đề xuất
• 3.5.2. Cở sở thực tiễn về kinh tế - xã hội tại hệ thống RĐD đề xuất
• 3.5.3. Các khu rừng đặc dụng đề xuất ở tỉnh Quảng trị
• 3.5.3.1. Đặc điểm khu BTTN Đakrông và các khu BT đề xuất ở tỉnh Quảng trị. Khu BTTN Đakrông
• 3.5.3.2. Khu đề xuất BTTN Bắc Hướng Hoá
• 3.5.3.3. Khu đề xuất BTTN đường Hồ Chí Minh huyền thoại huyện Đakrông
• 3.6. Một số giải pháp đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả quản lý bảo tồn ĐDSH ở các khu rừng đặc dụng tỉnh Quảng trị
• 3.6.1. Nhóm giải pháp về phát triển KT - XH nhằm nâng cao đời sống người dân sống trong và xung quanh các khu rừng đặc dụng
• 3.6.1.1. Tăng cường bảo tồn có sự tham gia của cộng đồng
• 3.6.1.2. Nâng cao đời sống cộng đồng trong vùng đệm khu RĐD
• 3.6.1.3. Nâng cao nhận thức cho cộng đồng và các hình thức hỗ trợ khác
• 3.6.2. Nhóm giải pháp về tổ chức quản lý, nhân lực và quy hoạch các khu RĐD
• 3.6.2.1. Thay đổi cơ cấu bộ máy tổ chức và quy định rõ chức năng nhiệm vụ của các phòng và khối đơn vị trực thuộc
• 3.6.2.2. Phát triển nguồn nhân lực ở các khu RĐD
• 3.6.2.3. Quy hoạch các khu rừng đặc dụng
• 3.6.3. Nhóm giải pháp về thể chế chính sách và đầu tư cho các khu RĐD
• 3.6.3.1. Hoàn thiện và bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật
• 3.6.3.2. Xây dựng luật đa dạng sinh học
• 3.6.3.3. Quy định rõ chức năng nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức quản lý các khu rừng đặc dụng
• 3.6.3.4. Hoàn thiện cơ chế chính sách đầu tư cho rừng đặc dụng
• 3.6.4. Giải pháp quản lý, bảo tồn hệ thống RĐD đề xuất ở tỉnh Quảng Trị
• 3.6.4.1. Nội dung đề xuất tổ chức quản lý các Khu RĐD tỉnh Quảng Trị
• 3.6.4.2. Đề xuất mô hình Ban quản lý cho hệ thống RĐD tỉnh Quảng Trị
• Kết luận và kiến nghị
• Kiến nghị
• Tài liệu tham khảo
• Phần phụ lục
• Một số hình ảnh

Tóm tắt

I. Tổng quan về quy hoạch và quản lý rừng đặc dụng tại Quảng Trị

Quảng Trị, một tỉnh thuộc vùng Bắc Trung Bộ Việt Nam, có diện tích rừng chiếm trên 45,26% tổng diện tích tự nhiên. Rừng ở đây không chỉ đa dạng về sinh học mà còn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Việc nghiên cứu quy hoạch và quản lý rừng đặc dụng là cần thiết để bảo tồn các nguồn tài nguyên quý giá này.

1.1. Đặc điểm sinh thái và đa dạng sinh học của rừng Quảng Trị

Rừng Quảng Trị có tính đa dạng sinh học cao với hàng nghìn loài động thực vật, bao gồm nhiều loài đặc hữu. Hệ sinh thái rừng ở đây đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái và bảo vệ nguồn nước.

1.2. Vai trò của rừng đặc dụng trong phát triển bền vững

Rừng đặc dụng không chỉ cung cấp tài nguyên sinh học mà còn hỗ trợ phát triển kinh tế địa phương thông qua du lịch sinh thái và bảo tồn văn hóa của các dân tộc thiểu số.

II. Thách thức trong quản lý rừng đặc dụng tại Quảng Trị

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc quản lý rừng đặc dụng tại Quảng Trị đang đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như khai thác trái phép, biến đổi khí hậu và áp lực từ phát triển kinh tế đang đe dọa đến sự tồn tại của các khu rừng này.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến rừng đặc dụng

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi các điều kiện sinh thái, ảnh hưởng đến sự phát triển của các loài thực vật và động vật trong rừng. Điều này đòi hỏi các biện pháp quản lý linh hoạt và hiệu quả.

2.2. Khai thác tài nguyên rừng trái phép

Nạn khai thác lâm sản trái phép đang diễn ra phổ biến, gây tổn hại nghiêm trọng đến đa dạng sinh học và làm suy giảm chất lượng rừng. Cần có các biện pháp mạnh mẽ để ngăn chặn tình trạng này.

III. Phương pháp quy hoạch rừng đặc dụng hiệu quả tại Quảng Trị

Để quản lý và bảo tồn rừng đặc dụng hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp quy hoạch khoa học. Việc sử dụng công nghệ GIS và các mô hình quản lý hiện đại sẽ giúp tối ưu hóa quy hoạch và bảo vệ tài nguyên rừng.

3.1. Ứng dụng công nghệ GIS trong quy hoạch rừng

Công nghệ GIS cho phép phân tích và quản lý dữ liệu không gian, giúp xác định các khu vực cần bảo tồn và phát triển. Điều này hỗ trợ việc ra quyết định chính xác hơn trong quy hoạch rừng.

3.2. Các mô hình quản lý rừng bền vững

Áp dụng các mô hình quản lý bền vững sẽ giúp bảo vệ đa dạng sinh học và nâng cao hiệu quả kinh tế từ rừng. Các mô hình này cần được điều chỉnh phù hợp với điều kiện cụ thể của Quảng Trị.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại Quảng Trị

Nghiên cứu quy hoạch và quản lý rừng đặc dụng đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các khu bảo tồn được thành lập đã góp phần bảo vệ đa dạng sinh học và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

4.1. Thành công trong bảo tồn đa dạng sinh học

Các khu bảo tồn đã giúp bảo vệ nhiều loài động thực vật quý hiếm, đồng thời phục hồi các hệ sinh thái bị suy thoái. Điều này khẳng định tầm quan trọng của việc bảo tồn rừng đặc dụng.

4.2. Tăng cường nhận thức cộng đồng về bảo vệ rừng

Các chương trình giáo dục và tuyên truyền đã nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của rừng trong cuộc sống. Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quan trọng trong công tác bảo tồn.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho rừng đặc dụng tại Quảng Trị

Việc quy hoạch và quản lý rừng đặc dụng tại Quảng Trị cần được tiếp tục thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Các chính sách bảo vệ rừng cần được hoàn thiện để đảm bảo sự phát triển bền vững cho cả rừng và cộng đồng.

5.1. Đề xuất chính sách bảo vệ rừng

Cần xây dựng các chính sách cụ thể nhằm bảo vệ rừng đặc dụng, bao gồm việc tăng cường kiểm soát khai thác và phát triển bền vững các nguồn tài nguyên rừng.

5.2. Tương lai của rừng đặc dụng tại Quảng Trị

Rừng đặc dụng tại Quảng Trị có tiềm năng lớn trong việc phát triển kinh tế và bảo tồn đa dạng sinh học. Cần có sự đầu tư và quan tâm đúng mức để phát huy giá trị của rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Quảng Trị nằm ở trung tâm vùng Bắc Trung Bộ với tổng diện tích tự nhiên đạt 474.577 ha, trong đó diện tích đất có rừng là 210.852 ha, tương ứng độ che phủ rừng đạt 44,4%. Con số này vẫn còn thấp hơn đáng kể so với mức che phủ 66,2% của tỉnh lân cận là Quảng Bình. Nằm trong vùng sinh thái Trung Trường Sơn – một trong những khu vực bảo tồn đa dạng sinh học trọng điểm toàn cầu đang đối mặt với nguy cơ đe dọa cực kỳ nguy cấp, tài nguyên rừng Quảng Trị sở hữu tính đa dạng sinh học phong phú cùng hàng loạt loài động thực vật quý hiếm đặc hữu. Tuy nhiên, trước thời điểm nghiên cứu năm 2007, toàn tỉnh mới chỉ thành lập duy nhất Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông, chưa hình thành được một mạng lưới rừng đặc dụng đồng bộ và liên hoàn.

Áp lực sinh kế từ cộng đồng dân cư vùng cao với tỷ lệ hộ nghèo miền núi lên tới 29%, cùng với tình trạng khai thác gỗ trái phép, săn bắt động vật hoang dã và tập quán canh tác nương rẫy kéo dài đã làm suy thoái nghiêm trọng cấu trúc hệ sinh thái rừng tự nhiên. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 7/2006 đến tháng 5/2007 nhằm phân tích hiện trạng tài nguyên sinh vật, rà soát quỹ đất lâm nghiệp và xây dựng luận cứ khoa học để quy hoạch hệ thống 3 khu rừng đặc dụng trọng điểm. Mục tiêu cụ thể là mở rộng mạng lưới bảo tồn, nâng tỷ lệ diện tích rừng đặc dụng lên 57.790 ha (chiếm 12,2% diện tích toàn tỉnh), bảo vệ an toàn lưu vực 3 hệ thống sông chính gồm sông Thạch Hãn (chiều dài 150 km, lưu vực 2.660 km²), sông Ô Lâu (chiều dài 65 km, lưu vực 230 km²) và sông Bến Hải (chiều dài 59 km, lưu vực 809 km²), đồng thời tạo sinh kế bền vững cho đồng bào các dân tộc thiểu số tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết Sinh thái học cảnh quan và Sinh học bảo tồn hiện đại kết hợp với khung tiêu chuẩn phân hạng khu bảo vệ của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) gồm 6 hạng bảo tồn, được đối sánh tương thích với hệ thống phân loại 4 hạng rừng đặc dụng của Việt Nam: Vườn quốc gia, Khu bảo tồn thiên nhiên (Khu dự trữ thiên nhiên và Khu bảo tồn loài - sinh cảnh), Khu bảo vệ cảnh quan và Khu nghiên cứu thực nghiệm khoa học.

Bên cạnh đó, đề tài tích hợp lý thuyết Quản lý rừng dựa vào cộng đồng và mô hình Tiếp cận cảnh quan sinh thái liên vùng. Các khái niệm nền tảng được làm rõ bao gồm:

• Bảo tồn nguyên vị (In-situ): Duy trì và bảo vệ quần thể loài cùng sinh cảnh tự nhiên tại các khu bảo tồn thực địa.
• Bảo tồn chuyển vị (Ex-situ): Di dời nguồn gen ra khỏi nơi cư trú tự nhiên đến các vườn thực vật, trạm cứu hộ hoặc ngân hàng giống.
• Hành lang đa dạng sinh học: Dải kết nối sinh cảnh tự nhiên giữa các khu bảo vệ liền kề nhằm giải quyết tình trạng phân mảnh sinh cảnh do địa hình chia cắt.
• Vùng đệm sinh thái: Khu vực địa lý giáp ranh ranh giới bảo tồn nghiêm ngặt, có chức năng giảm thiểu xung đột giữa phát triển kinh tế dân sinh và bảo vệ nghiêm ngặt tài nguyên rừng.

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa kế thừa dữ liệu thứ cấp và điều tra thực địa có sự hỗ trợ của công nghệ địa lý không gian. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ số liệu kiểm kê đất đai năm 2005, kết quả rà soát 3 loại rừng năm 2005 của Chi cục Kiểm lâm Quảng Trị, chuỗi số liệu khí hậu - thủy văn giai đoạn 2000 - 2005 tại Trạm Khí tượng Khe Sanh, cùng các báo cáo chuyên khảo của Viện Điều tra Quy hoạch Rừng, Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật, Tổ chức BirdLife International và Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF).

Phương pháp chọn mẫu điều tra thực địa được thực hiện theo phương thức chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng sinh thái. Cỡ mẫu điều tra xã hội học bao gồm 120 hộ gia đình bản địa (người Vân Kiều và Pa Cô) sinh sống tại 15 thôn bản trọng điểm thuộc vùng đệm của hai huyện Đakrông và Hướng Hóa, cùng 25 cuộc phỏng vấn sâu với già làng, thợ săn giàu kinh nghiệm và cán bộ kiểm lâm cơ sở. Đồng thời, 18 tuyến điều tra thực địa cắt ngang qua các sinh cảnh rừng thường xanh núi đất, rừng trên núi đá vôi và thung lũng sông suối đã được thiết lập để giám sát bổ sung hệ động thực vật.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích không gian GIS kết hợp thống kê sinh học là nhằm tích hợp chính xác các lớp bản đồ địa hình, bản đồ hiện trạng rừng và ranh giới hành chính, tạo cơ sở xác định tọa độ và phân vùng chức năng cho các khu rừng đặc dụng đề xuất với độ tin cậy khoa học cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu đã thống kê và xác lập danh mục hệ thực vật bậc cao tại Quảng Trị gồm 1.813 loài thuộc 910 chi và 211 họ. Trong đó, ngành Hạt kín chiếm ưu thế tuyệt đối với 1.700 loài (843 chi, 176 họ), tiếp theo là ngành Dương xỉ với 85 loài (55 chi, 25 họ), ngành Hạt trần có 18 loài (8 chi, 6 họ), ngành Thông đất có 8 loài, ngành Quyết lá thông và Cỏ tháp bút mỗi ngành có 1 loài. Hệ thực vật chứa đựng giá trị kinh tế rất lớn với khoảng 120 loài cho gỗ quý nhóm I-IV (như Pơ mu, Thông nàng, Sến mật, Gụ lau, Lim xanh) và trên 500 loài cây dược liệu, trong đó có 200 loài được nhân dân khai thác sử dụng thường xuyên (tiêu biểu như Trầm hương, Quế, Lan kim tuyến, Linh chi).

Thứ hai, kết quả điều tra đã phát hiện số lượng phong phú các loài động thực vật quý hiếm nằm trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN. Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông ghi nhận 33 loài thực vật quý hiếm, Khu đề xuất Bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa ghi nhận 36 loài và Khu đề xuất Bảo vệ cảnh quan đường Hồ Chí Minh huyền thoại huyện Đakrông ghi nhận 18 loài. Đáng chú ý, vùng nghiên cứu là nơi cư trú trọng yếu của các loài chim đặc hữu Đông Dương như Gà lôi lam mào trắng (Lophura edwardsi), Gà lôi hông tía (Lophura diardi), Trĩ sao (Rheinartia ocellata), cùng các loài linh trưởng nguy cấp như Voọc chà vá chân nâu (Pygathrix nemaeus), Voọc đen má trắng (Nomascus leucogenys) và các loài thú quý hiếm như Thỏ vằn (Nesolagus timminsi), Sao la (Pseudoryx nghetinhensis), Mang lớn (Megamuntiacus vuquangensis).

Thứ ba, việc phân tích hiện trạng cơ cấu đất lâm nghiệp năm 2007 cho thấy tổng diện tích quy hoạch 3 loại rừng toàn tỉnh gồm: đất rừng sản xuất đạt 91.542 ha, đất rừng phòng hộ đạt 61.126 ha và đất rừng đặc dụng đạt 57.790 ha. Nghiên cứu đã đề xuất hoàn thiện quy hoạch mạng lưới 3 khu rừng đặc dụng trọng điểm cấp tỉnh với tổng diện tích 57.790 ha, bao gồm: Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông (hiện hữu), Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa (đề xuất mới) và Khu bảo tồn thiên nhiên cảnh quan đường Hồ Chí Minh huyền thoại (đề xuất mới).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn tới sự suy giảm đa dạng sinh học và diện tích rừng tự nhiên tại Quảng Trị xuất phát từ hậu quả chiến tranh tàn phá hóa chất và bom đạn kéo dài, kết hợp với các hoạt động nhân sinh tiêu cực. Tỷ lệ dân số nông thôn chiếm tới 75,12% (469.569 người trên tổng số 625.067 dân toàn tỉnh), thu nhập bình quân của cư dân vùng núi chỉ đạt khoảng 150.000 đồng/người/tháng, dẫn đến áp lực phụ thuộc lớn vào việc khai thác gỗ, lấy tinh dầu re, săn bắt động vật hoang dã và đốt rừng làm rẫy.

Dữ liệu nghiên cứu về cơ cấu đất lâm nghiệp và tỷ lệ phân bố loài nguy cấp có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ hình tròn về tỷ lệ 3 loại rừng (rừng sản xuất chiếm 43,5%, rừng phòng hộ chiếm 29,1%, rừng đặc dụng chiếm 27,4% trong tổng diện tích đất lâm nghiệp có rừng) và biểu đồ cột so sánh số lượng loài thực vật quý hiếm giữa 3 khu rừng đặc dụng. So sánh với các nghiên cứu tương tự tại Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng (Quảng Bình) hay Vườn quốc gia Pù Mát (Nghệ An), hệ sinh thái rừng đặc dụng tại Quảng Trị giữ vai trò là "mắt xích" cầu nối sinh thái sống còn thuộc dải hành lang xanh Trung Trường Sơn, kết nối trực tiếp với các khu bảo tồn tự nhiên thuộc tỉnh Savannakhet và Salavan của nước bạn Lào.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy hoạch và thể chế quản lý mạng lưới rừng đặc dụng: Ban hành quyết định thành lập chính thức và kiện toàn bộ máy Ban quản lý cho 2 khu bảo tồn đề xuất mới là Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa và Khu bảo vệ cảnh quan đường Hồ Chí Minh huyền thoại trong giai đoạn 2008 - 2012. Tổ chức cắm mốc ranh giới rõ ràng trên thực địa và hoàn thiện số hóa bản đồ quy hoạch lâm nghiệp tỷ lệ 1/50.000 cho 100% diện tích 57.790 ha rừng đặc dụng. Cơ quan thực hiện: Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị phối hợp với Sở Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn.

2. Thực thi mô hình phát triển sinh kế và đồng quản lý vùng đệm: Triển khai chương trình giao khoán bảo vệ rừng gắn với hỗ trợ sản xuất nông - lâm kết hợp, trồng cây công nghiệp dài ngày (cà phê, hồ tiêu) và cây dược liệu dưới tán rừng cho 100% các thôn bản vùng đệm thuộc 2 huyện Đakrông và Hướng Hóa. Phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo miền núi từ 29% xuống dưới 15% vào năm 2015. Cơ quan thực hiện: Ủy ban nhân dân các huyện Đakrông, Hướng Hóa phối hợp với các Ban quản lý khu bảo tồn.

3. Nâng cao năng lực tuần tra và ứng dụng công nghệ giám sát: Tổ chức đào tạo kỹ thuật định vị GPS, phân tích dữ liệu ảnh viễn thám và hệ thống thông tin địa lý GIS cho 100% cán bộ kiểm lâm chuyên trách tại các khu bảo tồn. Thành lập các tổ tuần tra bảo vệ rừng liên ngành định kỳ hằng tháng nhằm ngăn chặn dứt điểm nạn khai thác tinh dầu re và săn bẫy thú rừng trái phép. Cơ quan thực hiện: Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Trị.

4. Đa dạng hóa cơ chế tài chính và hợp tác quốc tế: Xây dựng cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng đối với các công trình thủy điện và lưu vực sông Thạch Hãn, trích tối thiểu 15 - 20% nguồn thu tái đầu tư cho công tác bảo vệ rừng đặc dụng. Tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế như WWF, BirdLife International và Quỹ Môi trường Toàn cầu (GEF) để tìm kiếm nguồn viện trợ kỹ thuật và tài chính giai đoạn 2008 - 2015. Cơ quan thực hiện: Sở Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn và Sở Tài chính tỉnh Quảng Trị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý ngành Nông nghiệp và Chi cục Kiểm lâm: Cung cấp cơ sở khoa học và dữ liệu rà soát thực địa để hoạch định chính sách, phân vùng 3 loại rừng và xây dựng đề án thành lập các khu bảo tồn thiên nhiên cấp tỉnh.
• Các nhà nghiên cứu, chuyên gia lâm nghiệp và sinh thái học: Cung cấp tài liệu tham khảo giá trị về danh lục 1.813 loài thực vật bậc cao, đặc điểm phân bố các loài chim thú đặc hữu Trung Trường Sơn và phương pháp tiếp cận cảnh quan bảo tồn.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng: Cung cấp một nghiên cứu điển hình hoàn chỉnh về quy trình ứng dụng GIS, phương pháp điều tra đánh giá xã hội học nông thôn kết hợp khảo sát đa dạng sinh học thực địa.
• Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan tài trợ quốc tế (WWF, BirdLife, IUCN): Cung cấp dữ liệu nền tảng phục vụ việc thiết kế các dự án bảo tồn xuyên biên giới Việt - Lào, xây dựng hành lang sinh thái và hỗ trợ sinh kế cộng đồng dân tộc bản địa.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao việc quy hoạch hệ thống rừng đặc dụng tại Quảng Trị lại mang ý nghĩa cấp thiết?
Trước năm 2007, Quảng Trị chỉ có duy nhất Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông, trong khi độ che phủ rừng của tỉnh mới đạt 44,4% và tỷ lệ hộ nghèo miền núi lên tới 29%. Quy hoạch mạng lưới rừng đặc dụng liên hoàn giúp ngăn chặn tình trạng suy thoái sinh thái, bảo vệ nguồn nước đầu nguồn của 3 hệ thống sông lớn và bảo tồn các loài động thực vật nguy cấp mang giá trị toàn cầu.

Hệ thực vật tỉnh Quảng Trị có những giá trị đặc trưng nào nổi bật?
Nghiên cứu ghi nhận 1.813 loài thực vật bậc cao thuộc 211 họ, với sự góp mặt của các luồng di cư thực vật Himalaya, Malaysia - Indonesia và Ấn Độ - Miến Điện. Hệ thực vật sở hữu 120 loài cây gỗ quý nhóm I-IV (Pơ mu, Thông nàng, Sến mật) cùng hơn 500 loài cây dược liệu có giá trị kinh tế và y học cao như Trầm hương, Ba gạc lớn, Lan kim tuyến.

Mạng lưới rừng đặc dụng đề xuất mới trong luận văn gồm những đơn vị nào?
Mạng lưới quy hoạch bao gồm 3 khu vực trọng điểm với tổng diện tích 57.790 ha: củng cố nâng cao năng lực Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông, thành lập mới Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa (36 loài thực vật quý hiếm) và thành lập mới Khu bảo vệ cảnh quan đường Hồ Chí Minh huyền thoại huyện Đakrông (18 loài thực vật quý hiếm).

Đề tài đã ứng dụng công nghệ gì để nâng cao độ chính xác trong quy hoạch?
Luận văn đã ứng dụng phần mềm hệ thống thông tin địa lý GIS kết hợp xử lý ảnh viễn thám và số hóa các lớp bản đồ địa hình, bản đồ ranh giới hành chính tỷ lệ 1/50.000. Phương pháp này cho phép tính toán chính xác diện tích, xác định tọa độ phân khu bảo vệ nghiêm ngặt và phân khu phục hồi sinh thái trên thực địa.

Giải pháp nào được xem là then chốt để giải quyết mâu thuẫn giữa bảo tồn và sinh kế dân sinh?
Giải pháp mang tính quyết định là thực thi chính sách đồng quản lý và giao khoán bảo vệ rừng gắn với phát triển sinh kế vùng đệm. Việc hỗ trợ đồng bào dân tộc Vân Kiều, Pa Cô chuyển đổi cơ cấu cây trồng nông - lâm kết hợp giúp nâng cao thu nhập, giảm dần sự phụ thuộc vào khai thác lâm sản tự nhiên.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng tài nguyên rừng và khẳng định vị trí chiến lược của Quảng Trị trong hành lang đa dạng sinh học Trung Trường Sơn.
• Thống kê chi tiết danh lục 1.813 loài thực vật bậc cao cùng sự hiện diện của hàng loạt loài động thực vật quý hiếm, đặc hữu có nguy cơ tuyệt chủng cao như Gà lôi lam mào trắng, Voọc chà vá chân nâu, Sao la.
• Xây dựng phương án quy hoạch đồng bộ hệ thống 3 khu rừng đặc dụng với tổng diện tích 57.790 ha, chiếm 12,2% diện tích tự nhiên của tỉnh.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi bao gồm hoàn thiện thể chế quản lý, phát triển sinh kế vùng đệm, ứng dụng công nghệ GIS và đa dạng hóa nguồn tài chính bảo tồn.
• Đây là công trình nghiên cứu hệ thống đầu tiên về quy hoạch rừng đặc dụng tại Quảng Trị, cung cấp luận cứ khoa học tin cậy cho các nhà hoạch định chính sách lâm nghiệp.

Để triển khai hiệu quả các khuyến nghị, các cơ quan ban ngành cần sớm phê duyệt đề án thành lập các khu bảo tồn thiên nhiên mới và lồng ghép nguồn lực phát triển vùng đệm ngay trong giai đoạn tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Đa dạng sinh học - Tầm quan trọng và tình hình nghiên cứu bảo tồn 1. Đa dạng sinh học Đa dạng sinh học được hiểu là sự phong phú về sự sống trên trái đất bao gồm các nguồn gen; các loài (vi sinh vật, thực vật, động vật) và các hệ sinh thái. Theo đó, đa dạng sinh học được định nghĩa là sự đa dạng giữa các loài sinh vật từ tất cả các nguồn, vùng trời, vùng đất, vùng biển, các hệ sinh thái thuỷ vực nội địa và các phức hệ sinh thái mà chúng là thành viên, bao gồm sự đa dạng trong mỗi loài, giữa các loài và các hệ sinh thái.

Trên cơ sở đó, các nhà sinh học thường xem xét đa dạng sinh học ở 3 góc độ: đa dạng di truyền, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái. Đa dạng sinh học được xem xét trong mối tương tác của hệ thống tự nhiên và hệ thống xã hội. Tầm quan trọng của đa dạng sinh học Đa dạng sinh học có một giá trị vô cùng to lớn không thay thế được, trước tiên là đối với sự tồn tại và phát triển của thế giới sinh học, trong đó có con người, tiếp đến là về mặt kinh tế, xã hội, văn hoá và giáo dục. Nhưng quan trọng hơn cả là ĐDSH có một giá trị đặc biệt về khoa học và ứng dụng trong thực tiễn thuộc các lãnh vực sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, công nghiệp, y tế và các lĩnh vực khác.

Về giá trị đa dạng sinh học có thể khái quát như sau: - Giá trị kinh tế; - Giá trị sinh thái và môi trường; - Giá trị về đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ, văn hoá, lịch sử, tín ngưỡng và giải trí của con người. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các nghiên cứu về ĐDSH trên thế giới và Việt Nam 1. Trên thế giới Ngày nay bảo tồn ĐDSH đã trở thành một chiến lược toàn cầu.

Nhiều tổ chức quốc tế đã có hoạt động hướng dẫn, giúp đỡ và tổ chức việc đánh giá, bảo tồn và phát triển ĐDSH trên toàn phạm vi thế giới như IUCN, Chương trình môi trường Liên hợp quốc (UNDP), WWF, Viện tài nguyên quốc tế (IPGRI) v. Nhu cầu cơ bản và sự sống còn của loài người phụ thuộc vào các nguồn tài nguyên của trái đất, nhất là tài nguyên ĐDSH, nếu những nguồn tài nguyên đó bị giảm sút thì cuộc sống của chúng ta và con cháu mai sau sẽ bị đe doạ.Con người đã quá lam dụng trong việc khai thác các nguồn tài nguyên của trái đất mà không nghĩ đến tương lai, có thể nói đây là một thảm hoạ. Để tránh điều này, chúng ta phải tôn trọng trái đất và sống một cách bền vững, dù chậm vẫn hơn không. Vì thế, tại Hội nghị thượng đỉnh bàn về vấn đề môi trường và ĐDSH đã được tổ chức ở Rio de Janero (Brazil) vào tháng 6 năm 1992, 150 nước đã ký vào công ước về bảo tồn ĐDSH.

Từ đó nhiều hội thảo được tổ chức và nhiều cuốn sách có nội dung liên quan đã được xuất bản từ những năm đầu thập kỷ 90 của thế kỷ trước. Tất cả những tài liệu đó đều mang tính chiến lược và chương trinh hành động nhằm hướng dẫn về bảo tồn ĐDSH, làm nền tảng cho công tác bảo tồn và phát triển trong tương lai. Việc hoàn thành các khu bảo vệ thiên nhiên để bảo tồn ĐDSH được con người chú ý từ lâu. VQG Yellowstone củ Mỹ là khu bảo vệ thiên nhiên đầu tiên trên thế giới được thành lập năm 1872.