Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ptnt Trêng §¹i häc l©m nghiÖp -------------------- NguyÔn tuÊn Anh Nghiªn cøu c¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn quy ho¹ch ph¸t triÓn vïng trång c©y nguyªn liÖu giÊy huyªn phï yªn tØnh s¬n la. Chuyªn ngµnh: L©m nghiÖp M· sè: 606260 luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ngêi híng dÉn: PGS. TrÇn H÷u Viªn Hµ T©y - n¨m 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com §Æt vÊn ®Ò Trong ®êng lèi ph¸t triÓn kinh tÕ, §¶ng nhµ níc ta ®· x¸c ®Þnh tÇm quan träng cña ngµnh C«ng nghiÖp giÊy v× nã phôc vô trùc tiÕp cho sù nghiÖp v¨n hãa, gi¸o dôc, x· héi vµ ph¸t triÓn ®Êt níc. Mét x· héi ph¸t triÓn cßn ®îc thÓ hiÖn ë møc s¶n xuÊt vµ tiªu dïng giÊy tÝnh theo ®Çu ngêi.
Theo chiÕn lîc ph¸t triÓn ngµnh giÊy ®Õn n¨m 2010 ph¶i s¶n xuÊt ®ñ giÊy phôc vô tiªu dïng trong níc vµ mét phÇn dµnh cho xuÊt khÈu. KÕ ho¹ch ®Õn n¨m 2010, c¶ níc s¶n xuÊt 1,2 triÖu tÊn giÊy c¸c lo¹i vµ nguyªn liÖu giÊy cÇn cho s¶n xuÊt sÏ tõ 5-6 triÖu tÊn gç, tre nøa. §iÒu nµy còng t¬ng ®¬ng sÏ ph¶i khai th¸c mét diÖn tÝch rõng trång tõ 80.000 ha/ n¨m víi n¨ng suÊt b×nh qu©n 70-80 m3/ha. §Ó tháa m·n nhu cÇu vÒ giÊy trong níc vµ ph¸t triÓn ngµnh C«ng nghiÖp giÊy ViÖt Nam, Thñ tíng ChÝnh phñ ®· cã chØ thÞ ph¶i ®Çu t më réng c«ng xuÊt c¸c nhµ m¸y hiÖn cã vµ x©y dùng c¸c vïng s¶n xuÊt NLG tËp trung, ®¸p øng ®ñ nguyªn liÖu cho s¶n xuÊt.
Trong dù ¸n trång míi 5 triÖu ha rõng cña ChÝnh Phñ ®· ®îc quèc héi khãa X kú häp thø 2 th«ng qua còng nªu râ ph¶i ®Çu t x©y dùng vïng NLG 940.000 ha, trong ®ã cã mét phÇn cña vïng trung t©m phÝa B¾c, phôc vô cho C«ng ty giÊy B·i B»ng. Trong Tæng c«ng ty giÊy ViÖt Nam hiÖn nay, C«ng ty giÊy B·i B»ng lµ c«ng tr×nh s¶n xuÊt giÊy cã quy m« lín nhÊt. Theo kÕ ho¹ch C«ng ty sÏ n©ng c«ng xuÊt tõ 130.000 tÊn vµo n¨m 2012 tõ ®ã viÖc cung cÊp nguyªn liÖu cho nhµ m¸y sÏ tõ 600.000 tÊn hiÖn nay lªn 1,2-1,4 triÖu tÊn /n¨m. §Ó cã ®ñ nguyªn liªu cho nhµ m¸y ®i vµo ho¹t ®éng æn ®Þnh, th× diÖn tÝch quy ho¹ch vïng nguyªn liÖu ph¶i cÇn 164.
V× vËy môc tiªu më réng vïng nguyªn liÖu giÊy ®Ó t¹o thÕ chñ ®éng trong kh©u nguyªn liÖu cho s¶n xuÊt lµ chiÕn lîc l©u dµi cña Tæng c«ng ty giÊy ViÖt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 Phï Yªn lµ huyÖn miÒn nói phÝa B¾c cña tØnh S¬n La cã tiÒm n¨ng rÊt lín vÒ ®Êt ®ai, lao ®éng xong do nhiÒu yÕu tè kinh tÕ, x· héi, con ngêi … hiÖn t¹i ®Êt ®ai n¬i ®©y cßn cha ®îc sö dông hiÖu qu¶, ®Êt trèng ®åi träc cßn bá hoang hãa. ViÖc trång rõng thuéc dù ¸n 661, 747 cho phßng hé, trong nh÷ng n¨m qua cha thùc sù ®em l¹i kÕt qu¶ mong muèn, ®Êt ®ai tiÕp tôc bÞ xãi mßn tho¸i ho¸, m«i trêng xuèng cÊp, kh«ng ®¸p øng ®îc ®ßi hái cña thêi kú míi. Do vËy viÖc triÓn khai quy ho¹ch ph¸t triÓn vïng trång c©y NLG lµ híng ®i míi cña tØnh S¬n La vµ nh©n d©n huyÖn Phï Yªn, lµ thêi c¬ ®Ó khai th¸c tiÒm n¨ng ®Êt ®ai, mang l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ, x· héi cho ngêi d©n võa cã t¸c dông b¶o vÖ m«i trêng sinh th¸i æn ®Þnh, bÒn v÷ng.
Trªn c¬ së nhËn thøc vµ thùc tiÔn s¶n xuÊt ®ßi hái chóng t«i tiÕn hµnh thùc hiÖn ®Ò tµi “ Nghiªn cøu c¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn quy ho¹ch ph¸t triÓn vïng trång c©y nguyªn liÖu giÊy t¹i huyÖn Phï Yªn tØnh S¬n La” nh»m gãp phÇn nghiªn cøu c¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn QHSD§ cÊp vÜ m« vµ quy ho¹ch trång rõng NLG t¹i huyÖn Phï Yªn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Ch¬ng 1 Tæng Quan vÊn ®Ò nghiªn cøu Trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn vµ tån t¹i, loµi ngêi cã mèi quan hÖ mËt thiÕt víi tµi nguyªn thiªn nhiªn, trong ®ã tµi nguyªn ®Êt cã vai trß then chèt trong s¶n xuÊt n«ng l©m nghiÖp nãi riªng vµ ngµnh kinh tÕ kh¸c nãi chung. Ngµy nay víi tèc ®é t¨ng d©n sè ®· ®a con ngêi tíi viÖc l¹m dông qu¸ møc vÒ tµi nguyªn thiªn nhiªn. Theo b¸o c¸o vÒ ph¸t triÓn thÕ giíi (1993) dù ®o¸n d©n sè sÏ kho¶ng 8,3 tû ngêi vµo n¨m 2025 [45] gÊp 1,3 lÇn d©n sè thÕ giíi hiÖn nay.
Víi tèc ®é t¨ng d©n sè nh trªn dÉn tíi viÖc khai th¸c tµi nguyªn rõng å ¹t. Tríc ®©y thÕ giíi cã kho¶ng 17,6 tû ha rõng nhng hiÖn nay chØ cßn kho¶ng 4,1 tû ha {35}. DiÖn tÝch rõng che phñ chiÕm 31,7% diÖn tÝch lôc ®Þa. Mçi n¨m diÖn tÝch rõng nhiÖt ®íi gi¶m 11 triÖu ha, trong khi rõng trång ë c¸c níc nhiÖt ®íi chØ b»ng 1/10 diÖn tÝch rõng bÞ mÊt.
Víi tèc ®é ph¸ rõng nh vËy sÏ ®a loµi ngêi trªn hµnh tinh chóng ta ®øng tríc nguy c¬ vÒ nhiÖt ®é tr¸i ®Êt sÏ nãng lªn, vÊn ®Ò sa m¹c hãa nhiÒu vïng trë thµnh hiÖn thùc, h¹n h¸n lò lôt x¶y ra thêng xuyªn g©y thiÖt h¹i kh«n lêng vÒ tµi s¶n vµ tÝnh m¹ng con ngêi. Thùc tÕ ®iÒu nµy ®· cho chóng ta thÊy nh÷ng thiÖt h¹i vÒ thiªn tai x¶y ra trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y.1 Trªn thÕ giíi C¬ së khoa häc vÒ ®Êt ®· tr¶i qua h¬n tr¨m n¨m nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn, nh÷ng thµnh tùu nghiªn cøu vÒ ph©n lo¹i ®Êt vµ x©y dùng b¶n ®å ®Êt ®· ®îc sö dông lµm c¬ së quan träng cho viÖc t¨ng n¨ng suÊt vµ sö dông ®Êt ®ai mét c¸ch cã hiÖu qu¶. Tuú theo c¸ch nh×n nhËn vÒ qu¶n lý sö dông ®Êt sao cho hîp lý ®· ®îc nhiÒu t¸c gi¶ ®Ò cËp tíi møc ®é réng hÑp kh¸c nhau. ViÖc t×m ra mét kh¸i niÖm thèng nhÊt lµ mét ®iÒu rÊt khã thùc hiÖn, song ph©n tÝch qua c¸c kh¸i niÖm cho thÊy cã nh÷ng ®iÓm gièng nhau, ®ã lµ dùa trªn quan ®iÓm ph¸t triÓn bÒn v÷ng th× c¸c ho¹t ®éng cã liªn quan ®Õn ®Êt ®ai ph¶i ®îc xem LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 xÐt mét c¸ch toµn diÖn vµ ®ång thêi ®¶m b¶o mét c¸ch l©u dµi bÒn v÷ng.
Nh÷ng néi dung chñ yÕu thêng ®îc chó ý lµ c¸c yÕu tè vÒ mÆt kinh tÕ, b¶o vÖ m«i trêng, b¶o vÖ c¸c hÖ sinh th¸i, ®a d¹ng sinh häc vµ c¸c ®Æc ®iÓm vÒ mÆt x· héi nh©n v¨n. Qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña viÖc qu¶n lý sö dông ®Êt trªn thÕ giíi lu«n g¾n liÒn víi lÞch sö ph¸t triÓn cña x· héi loµi ngêi. Tõ thêi céng ®ång nguyªn thuû, loµi ngêi sèng chñ yÕu b»ng c¸ch h¸i lîm, cha h×nh thµnh s¶n xuÊt nªn kh«ng cã nhËn xÐt vÒ ®Êt. Thêi kú phong kiÕn do t tëng t«n gi¸o thèng trÞ nªn khoa häc vÒ ®Êt cã ph¸t triÓn nhng rÊt chËm.
Nghiªn cøu vÒ QHSD§ ®· ®îc thùc sù quan t©m tõ thÕ kû thø 19, c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu lÜnh vùc nµy liªn tôc ph¸t triÓn c¶ vÒ mÆt sè lîng vµ chÊt lîng, ®· ®¹t nh÷ng thµnh tùu vÒ ph©n lo¹i ®Êt vµ x©y dùng b¶n ®å ®Êt, ®îc sö dông lµm c¬ së quan träng cho viÖc t¨ng n¨ng suÊt vµ sö dông ®Êt ®ai mét c¸ch cã hiÖu qu¶. Do vËy QHSD§ ®ãng vai trß quan träng trong nÒn s¶n xuÊt, nã lµ mét bé phËn cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt x· héi. V× vËy lÞch sö ph¸t triÓn cña QHSD§ ®ai chØ lµ sù ph¶n ¸nh lÞch sö ph¸t triÓn cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt. C¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn cña QHSD§ phï hîp víi giai ®o¹n ph¸t triÓn cña mét nÒn s¶n xuÊt x· héi.
Néi dung cña c¸c ph¬ng ph¸p QHSD§ lu«n ph¸t triÓn, biÕn ®æi vµ hoµn thiÖn ®Ó phï hîp víi nh÷ng biÕn ®æi cña c¸c hÖ thèng kinh tÕ vµ chÝnh trÞ trong tõng giai ®o¹n. Chóng ta ®· tr¶i qua mét giai ®o¹n khai th¸c, bãc lét tµi nguyªn thiªn nhiªn mµ kh«ng nghÜ tíi phôc håi b¶o vÖ nã, chÝnh v× lÏ ®ã mµ thiªn nhiªn ®· quay lng l¹i víi con ngêi, thiªn tai x¶y ra thêng xuyªn, mÆt ®Êt nãng lªn vµ l¹nh ®i thÊt thêng. ViÖc sö dông nhiÒu chÊt ®èt ho¸ th¹ch, c¸c chÊt ho¸ häc ®· dÉn tíi tÇng « z«n bÞ ph¸ huû, hiÖu øng nhµ kÝnh xuÊt hiÖn, tr¸i ®Êt nãng lªn, b¨ng ®¸ hai cùc tan ra níc biÓn d©ng cao nhÊn ch×m nh÷ng vïng ®Êt ven biÓn, nh÷ng ¶nh hëng ®ã phÇn nµo ®· lµm con ngêi thøc tØnh. ChÝnh v× thÕ mµ nh÷ng n¨m gÇn ®©y con ngêi ®· biÕt sö dông ®Êt bÒn v÷ng hîp lý h¬n.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 HiÖn nay trªn thÕ giíi, c¸c níc ®ang ph¸t triÓn ë ch©u ¸ ®Òu cã mét thùc tr¹ng gÇn gièng nhau, ®ã lµ d©n sè t¨ng nhanh n¹n du canh, du c, khai th¸c rõng bõa b·i ®Ó lÊy l©m s¶n vµ ®Êt canh t¸c c©y n«ng nghiÖp, c«ng nghiÖp. §øng tríc vÊn ®Ò cÊp b¸ch ®ã, mét lo¹t c¸c nghiªn cøu vÒ c¸c m« h×nh sö dông ®Êt ®îc ra ®êi. T¹i c¸c níc ph¸t triÓn ®· cã rÊt nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu quy ho¹ch sö dông hîp lý tµi nguyªn thiªn nhiªn nhÊt lµ vÒ ®Êt. C¸c níc cã nÒn n«ng nghiÖp ph¸t triÓn cao nh §øc, Thôy §iÓn, BØ, Ph¸p… C«ng t¸c QHSD§ ®· cã lÞch sö hµng tr¨m n¨m.
Nh÷ng thµnh tùu nghiªn cøu vÒ ph©n lo¹i ®Êt, ph©n tÝch mèi quan hÖ gi÷a c©y trång vµ tõng lo¹i ®Êt, x©y dùng b¶n ®å hiÖn tr¹ng sö dông ®Êt, b¶n ®å lËp ®Þa ®îc coi lµ c¬ së quan träng cho viÖc t¨ng n¨ng suÊt vµ sö dông ®Êt ®ai cã hiÖu qu¶ h¬n. Tõ cuèi thËp niªn 70 cña thÕ kû 20, vÊn ®Ò QHSD§ ®ai cã sù tham gia cña ngêi d©n ®îc nhiÒu nhµ khoa häc nghiªn cøu vµ c«ng bè kÕt qu¶. C¸c ph¬ng ph¸p ®iÒu tra ®¸nh gi¸, nh ®¸nh gi¸ nhanh n«ng th«n (RRA), ®¸nh gi¸ n«ng th«n cã sù tham gia cña ngêi d©n (PRA). Nh÷ng Thö nghiÖm ph¬ng ph¸p RRA vµo thËp kû 80 vµ lËp kÕ ho¹ch sö dông ®Êt ®îc thùc hiÖn trªn 30 níc ph¸t triÓn (Chambers 1994) {61} ®· cho thÊy u thÕ cña ph¬ng ph¸p nµy trong QHSD§.
Wulfgen (1823) {63} ®· ph©n tÝch hÖ thèng canh t¸c cña §øc, «ng cho r»ng ®é ph× cña ®Êt ®îc b¶o toµn tèt h¬n khi c©n ®èi ®Çu vµo vµ ®Çu ra trªn mçi diÖn tÝch canh t¸c. Ph¬ng ph¸p ph©n tÝch c¸c hÖ thèng canh t¸c cho QHSD§ ®ai ®îc nghiªn cøu réng r·i. Mét trong nh÷ng nghiªn cøu cã gi¸ trÞ ®ã lµ tµi liÖu héi th¶o gi÷a trêng §¹i häc l©m nghiÖp ViÖt Nam vµ trêng Tæng hîp kü thuËt Dresden, VÊn ®Ò QHSD§ cã sù tham gia cña ngêi d©n ®· ®îc Holm Wibrig ®Ò cËp ®Õn mét c¸ch kh¸ ®Çy ®ñ vµ toµn diÖn {62}.