Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp quản lý và bảo vệ rừng tại khu bảo tồn thiên nhiên nà hẩu huyện văn yên tỉnh yên bái

Luận văn thạc sĩ phân tích nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp quản lý và bảo vệ rừng tại khu bảo tồn thiên nhiên nà, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Vũ Minh Phúc
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Thế Đồi
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Thực Trạng Và Đề Xuất Giải Pháp Quản Lý Và Bảo Vệ Rừng Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Nà Hẩu, Yên Bái
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học
• 1.2. Tình hình quản lý bảo vệ rừng trên thế giới
• 1.3. Tình hình quản lý bảo vệ rừng ở Việt Nam
• 1.4. Cơ sở pháp lý trong QLBV&PTR
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.3.1. Mục tiêu chung
• 2.3.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp
• 2.5.2. Phương pháp phỏng vấn
• 2.5.3. Phương pháp đánh giá thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức
• 2.5.4. Phương pháp điều tra theo tuyến
• 2.5.5. Xử lý, tổng hợp và phân tích số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí và ranh giới hành chính
• 3.1.2. Điều kiện địa hình, địa thế, thổ nhưỡng
• 3.1.3. Điều kiện khí hậu thủy văn
• 3.2. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 3.2.1. Dân số, dân tộc và phân bố dân cư
• 3.2.2. Kinh tế và đời sống
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng quản lý và bảo vệ rừng tại Khu BTTN Nà Hẩu
• 4.1.1. Đặc điểm tài nguyên rừng
• 4.1.2. Thực trạng công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng
• 4.1.3. Thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức đối với công tác quản lý bảo vệ rừng tại Khu bảo tồn
• 4.1.4. Đánh giá các mối đe dọa đến tài nguyên rừng tại Khu BTTN Nà Hẩu
• 4.1.4.1. Săn bắn, bẫy bắt động vật
• 4.1.4.2. Khai thác gỗ trái phép
• 4.1.4.3. Khai thác củi
• 4.1.4.4. Khai thác lâm sản quá mức
• 4.1.4.5. Chăn thả gia súc trong Khu bảo tồn
• 4.1.4.6. Trồng Thảo quả dưới tán rừng
• 4.2. Đề xuất một số giải pháp quản lý bảo vệ tài nguyên rừng
• 4.2.1. Xác định rõ ranh giới KBT
• 4.2.2. Giải pháp tổ chức, quản lý
• 4.2.3. Nâng cao năng lực cho cán bộ kiểm lâm
• 4.2.4. Tăng cường phổ biến pháp luật cho cộng đồng
• 4.2.5. Cải thiện sinh kế cho người dân
• 4.2.6. Tăng cường hoạt động nghiên cứu khoa học
• 4.2.7. Thu hút vốn đầu tư
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Quản Lý và Bảo Vệ Rừng Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Nà Hẩu

Nghiên cứu quản lý và bảo vệ rừng tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Nà Hẩu, Yên Bái, là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững. Khu bảo tồn này không chỉ có giá trị sinh thái mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì môi trường sống cho nhiều loài động thực vật quý hiếm. Việc nghiên cứu này nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp hiệu quả cho công tác quản lý và bảo vệ rừng.

1.1. Ý Nghĩa Của Nghiên Cứu Quản Lý Rừng

Nghiên cứu này giúp xác định vai trò của rừng trong việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế địa phương. Rừng không chỉ cung cấp tài nguyên mà còn duy trì cân bằng sinh thái.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu

Mục tiêu chính là đánh giá thực trạng quản lý và bảo vệ rừng, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn tại khu vực này.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Quản Lý Rừng Tại Nà Hẩu

Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Nà Hẩu đang đối mặt với nhiều thách thức trong công tác quản lý và bảo vệ rừng. Các vấn đề như khai thác gỗ trái phép, săn bắn động vật hoang dã, và sự phát triển kinh tế không bền vững đang gây áp lực lên tài nguyên rừng. Những thách thức này cần được giải quyết kịp thời để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

2.1. Khai Thác Gỗ Trái Phép

Khai thác gỗ trái phép là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất, gây ảnh hưởng lớn đến diện tích rừng và đa dạng sinh học. Cần có các biện pháp mạnh mẽ để ngăn chặn tình trạng này.

2.2. Săn Bắn Động Vật Hoang Dã

Săn bắn động vật hoang dã không chỉ làm giảm số lượng loài mà còn ảnh hưởng đến hệ sinh thái. Cần có các chương trình giáo dục cộng đồng để nâng cao nhận thức về bảo vệ động vật.

III. Phương Pháp Quản Lý và Bảo Vệ Rừng Hiệu Quả

Để quản lý và bảo vệ rừng hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc kết hợp giữa quản lý nhà nước và sự tham gia của cộng đồng địa phương là rất quan trọng. Các giải pháp như tăng cường giám sát, đào tạo cán bộ và nâng cao nhận thức cộng đồng sẽ giúp cải thiện tình hình.

3.1. Tăng Cường Giám Sát và Kiểm Soát

Cần thiết lập các hệ thống giám sát hiệu quả để phát hiện và ngăn chặn kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng.

3.2. Đào Tạo và Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ

Đào tạo cán bộ kiểm lâm và cộng đồng địa phương về các kỹ năng quản lý rừng bền vững là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu sẽ được áp dụng vào thực tiễn quản lý rừng tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Nà Hẩu. Các giải pháp đề xuất sẽ giúp cải thiện tình hình bảo vệ rừng, đồng thời nâng cao đời sống của người dân địa phương thông qua các hoạt động phát triển bền vững.

4.1. Các Giải Pháp Đề Xuất

Các giải pháp như phát triển du lịch sinh thái, trồng rừng và bảo tồn đa dạng sinh học sẽ được triển khai để nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng.

4.2. Đánh Giá Tác Động Môi Trường

Cần thực hiện các đánh giá tác động môi trường định kỳ để theo dõi và điều chỉnh các hoạt động quản lý rừng nhằm bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Quản Lý Rừng Tại Nà Hẩu

Quản lý và bảo vệ rừng tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Nà Hẩu là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Tương lai của khu bảo tồn phụ thuộc vào sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương. Cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích để bảo vệ tài nguyên rừng một cách bền vững.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Bảo Tồn Rừng

Bảo tồn rừng không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là nghĩa vụ của mỗi cá nhân trong cộng đồng. Sự tham gia của mọi người là rất quan trọng.

5.2. Hướng Đi Tương Lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp quản lý mới, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế trong công tác bảo vệ rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu thuộc địa bàn huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái sở hữu tổng diện tích tự nhiên đạt 16.039 ha, trong đó diện tích đất có rừng chiếm tới 15.328,27 ha, tương đương 95,57% tổng diện tích lãnh thổ. Giai đoạn từ năm 2009 đến năm 2018, độ che phủ rừng tại đây đã ghi nhận bước tăng trưởng ấn tượng từ 65% lên trên 97%. Tuy nhiên, khu bảo tồn đang phải đối mặt với áp lực lớn từ điều kiện kinh tế - xã hội địa phương khi tỷ lệ hộ nghèo tại vùng lõi xã Nà Hẩu chiếm tới 45% và hộ cận nghèo là 15%, dẫn đến tình trạng khai thác lâm sản và săn bắt động vật hoang dã trái phép diễn biến phức tạp.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá toàn diện hiện trạng quản lý, bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng; phân tích ma trận thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức; đồng thời lượng hóa các mối đe dọa sinh thái thực địa nhằm thiết lập hệ thống giải pháp quản lý bền vững.

Phạm vi không gian của đề tài bao quát toàn bộ vùng lõi bảo vệ nghiêm ngặt và phân khu phục hồi sinh thái trên địa bàn 4 xã: Nà Hẩu, Đại Sơn, Mỏ Vàng và Phong Dụ Thượng. Phạm vi thời gian nghiên cứu thực địa được tiến hành trong năm 2019, kết hợp phân tích chuỗi dữ liệu quản lý lâm nghiệp xuyên suốt giai đoạn 2009–2019.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp bộ dữ liệu kiểm kê chuẩn xác về 516 loài thực vật và 129 loài động vật có xương sống, làm căn cứ chuyển đổi mô hình quản lý rừng từ hành chính thuần túy sang đồng quản lý có sự tham gia của 429 hộ gia đình nhận khoán bảo vệ rừng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết Quản lý rừng bền vững (Sustainable Forest Management) và lý thuyết Lâm nghiệp xã hội (Social Forestry), nhấn mạnh sự cân bằng giữa bảo tồn đa dạng sinh học với nâng cao sinh kế cộng đồng dân cư bản địa. Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng khung đánh giá hiệu quả quản lý khu bảo tồn kết hợp mô hình ma trận SWOT (Điểm mạnh, Điểm yếu, Cơ hội, Thách thức) để phân tích các yếu tố nội tại và ngoại cảnh.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: quản lý bảo vệ rừng theo Luật Lâm nghiệp, hệ thống rừng đặc dụng, tính đa dạng sinh học, cơ chế giao khoán lâm nghiệp và vùng đệm sinh thái. Những khung lý thuyết này đảm bảo tính nhất quán trong việc đánh giá tương tác giữa can thiệp của con người và tính toàn vẹn của hệ sinh thái rừng nhiệt đới.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các văn bản pháp lý quy hoạch 3 loại rừng, báo cáo kiểm kê tài nguyên của Hạt Kiểm lâm Văn Yên và số liệu thống kê kinh tế - xã hội địa phương. Dữ liệu sơ cấp được thiết lập thông qua khảo sát thực địa với cỡ mẫu phỏng vấn gồm 60 đối tượng, bao gồm 50 hộ gia đình sinh sống tại 24 thôn bản và 10 cán bộ kiểm lâm phụ trách địa bàn. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng cho nhóm hộ dân người Dao và H'Mông, trong khi phương pháp chọn mẫu chuyên gia có chủ đích được áp dụng cho đội ngũ cán bộ kỹ thuật.

Nghiên cứu bố trí 5 tuyến điều tra thực địa xuất phát từ trung tâm các bản men theo các lối mòn dân sinh đi vào rừng sâu nhằm ghi nhận tọa độ, mức độ tác động của các hành vi can thiệp tài nguyên. Lý do lựa chọn phương pháp đánh giá mối đe dọa của Margoluis và Salafsky (2001) kết hợp xử lý thống kê bằng phần mềm chuyên dụng là nhằm định lượng hóa mức độ nguy hại dựa trên 3 tiêu chí khoa học: diện tích ảnh hưởng, cường độ tàn phá sinh cảnh và tính cấp thiết thời gian. Tiến độ nghiên cứu được triển khai đồng bộ từ khâu điều tra ngoại nghiệp tháng 5 năm 2019 đến xử lý nội nghiệp và hoàn thiện luận văn vào tháng 10 năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu tài nguyên đất lâm nghiệp đạt 16.328,27 ha, trong đó rừng tự nhiên chiếm ưu thế tuyệt đối với 13.504,1 ha (chiếm 82,7% diện tích lâm nghiệp), rừng trồng đạt 1.824,17 ha (11,17%) và diện tích đất chưa có rừng chỉ còn 710,73 ha (4,43%). Trong diện tích rừng tự nhiên, rừng gỗ có trữ lượng đạt 10.430,09 ha với 5.697,78 ha rừng trung bình và 4.732,31 ha rừng nghèo kiệt, phản ánh tiềm năng sinh khối phục hồi rất khả quan.

Thứ hai, giá trị bảo tồn sinh thái tại khu vực ở mức rất cao với 516 loài thực vật bậc cao thuộc 332 chi, 126 họ của 5 ngành thực vật, trong đó có 27 loài quý hiếm ghi nhận trong Sách đỏ Việt Nam. Khu hệ động vật ghi nhận 129 loài thuộc 54 họ, 17 bộ của 4 lớp động vật có xương sống (gồm 31 loài thú, 63 loài chim, 25 loài bò sát và ếch nhái), với 28 loài thuộc Sách đỏ Việt Nam và 30 loài thuộc danh mục Nghị định của Chính phủ.

Thứ ba, công tác giao khoán bảo vệ rừng đã thiết lập được 24 hợp đồng với sự tham gia tích cực của 429 hộ gia đình trên địa bàn 24 thôn bản, quản lý tổng diện tích 10.460,9 ha rừng tự nhiên. Giai đoạn trước đó, khu bảo tồn cũng đã khoanh nuôi tái sinh thành công 943,7 ha và trồng mới 200 ha rừng đặc dụng tại xã Phong Dụ Thượng.

Thứ tư, nghiên cứu đã lượng hóa 6 mối đe dọa trực tiếp bao gồm: săn bắt bẫy động vật hoang dã, khai thác gỗ trái phép, khai thác củi, thu hái lâm sản ngoài gỗ, chăn thả gia súc tự do và tình trạng trồng thảo quả dưới tán rừng. Về mặt tổ chức, đơn vị chưa có Ban quản lý chuyên trách độc lập mà vận hành thông qua Hạt Kiểm lâm huyện Văn Yên với 33 cán bộ phụ trách diện tích rộng lớn, tạo áp lực định mức lên tới gần 500 ha trên mỗi cán bộ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến các vi phạm lâm luật bắt nguồn từ tình trạng thiếu đất sản xuất lúa nước (bình quân chỉ 285 m2/khẩu) cùng tập quán canh tác nương rẫy lâu đời của cộng đồng bản địa. Tỷ lệ hộ nghèo lên tới 45% buộc người dân phải khai thác tài nguyên rừng để bổ sung nguồn thu nhập và chất đốt sinh hoạt.

Các dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu hiện trạng đất có rừng (95,57% diện tích) so với đất trống (4,43%), kết hợp biểu đồ cột ngang so sánh điểm số mức độ nguy hại của 6 mối đe dọa sinh thái. So sánh với các nghiên cứu lâm nghiệp tại vùng Tây Bắc, diễn biến tại Nà Hẩu thể hiện quy luật chung: diện tích che phủ tăng nhanh về lượng nhưng cấu trúc tầng tán rừng vùng ven chịu sự suy giảm cục bộ do việc thu hái lâm sản ngoài gỗ và canh tác thảo quả. Điều này khẳng định việc chỉ áp dụng biện pháp hành chính là chưa đủ, mà cần chuyển trọng tâm sang giải quyết bài toán kinh tế lâm sản bền vững cho người dân vùng đệm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, kiện toàn bộ máy tổ chức bằng cách thành lập Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu độc lập trực thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Yên Bái trước năm 2021, nâng định biên nhân sự từ 33 lên 40 cán bộ chuyên trách nhằm hạ định mức quản lý xuống dưới 400 ha/cán bộ.

Thứ hai, tiến hành số hóa và hoàn thiện hệ thống ranh giới ngoài thực địa, triển khai cắm bổ sung 60 cột mốc bê tông kiên cố quy chuẩn 10x10cm tại các vị trí giáp ranh khu dân cư, đồng thời ứng dụng công nghệ định vị vệ tinh GPS để quản lý toàn diện 16.039 ha ranh giới trong giai đoạn 2020–2022.

Thứ ba, cải thiện sinh kế và nâng cao mức chi trả dịch vụ môi trường rừng cho 429 hộ gia đình đang nhận khoán 10.460,9 ha rừng tự nhiên. UBND huyện Văn Yên chủ trì mở rộng vùng chuyên canh cây quế hữu cơ tại vùng đệm, đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo tại xã Nà Hẩu từ 45% xuống dưới 25% vào năm 2025.

Thứ tư, tăng cường thực thi pháp luật và nâng cao năng lực giám sát thông qua việc thiết lập 5 chốt kiểm soát liên ngành cơ động, tổ chức tối thiểu 2 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm về kỹ thuật tuần tra rừng cho 100% cán bộ kiểm lâm địa bàn trong giai đoạn 2020–2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước như Chi cục Kiểm lâm và Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có thể sử dụng dữ liệu luận văn để xây dựng quy hoạch phân khu bảo tồn và hoàn thiện đề án quản lý rừng đặc dụng cấp tỉnh.

Thứ hai, ban quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia trên toàn quốc có thể áp dụng quy trình đánh giá mối đe dọa sinh thái và phương pháp tổ chức mạng lưới giao khoán bảo vệ rừng dựa vào cộng đồng thôn bản.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm học và Sinh thái học có thể khai thác các dẫn liệu thực nghiệm về 516 loài thực vật và 129 loài động vật làm tài liệu nghiên cứu chuyên sâu.

Thứ tư, các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển quốc tế hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn đa dạng sinh học có thể sử dụng các chỉ số nghèo đói và sinh kế của 429 hộ dân để thiết kế các dự án viện trợ phát triển bền vững vùng đệm.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ che phủ rừng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu biến động như thế nào qua các giai đoạn?
Độ che phủ rừng tại Nà Hẩu đã ghi nhận bước tăng trưởng từ 65% vào năm 2009 lên trên 97% vào năm 2018. Tổng diện tích đất có rừng đạt 15.328,27 ha trên tổng diện tích 16.039 ha, khẳng định hiệu quả của các chương trình khoanh nuôi tái sinh và hạn chế tình trạng phá rừng làm nương rẫy.

Các mối đe dọa lớn nhất đối với đa dạng sinh học tại khu bảo tồn được xác định gồm những gì?
Nghiên cứu chỉ ra 6 áp lực chính gồm săn bẫy động vật, khai thác gỗ quý, lấy củi, thu hái lâm sản ngoài gỗ, trồng thảo quả dưới tán rừng và thả rông gia súc. Trong đó, khai thác gỗ và đặt bẫy động vật là các mối đe dọa có cường độ tàn phá và tính cấp thiết xử lý cao nhất.

Cơ chế giao khoán bảo vệ rừng tại Nà Hẩu đang được thực hiện theo quy mô nào?
Khu bảo tồn đã thực hiện 24 hợp đồng giao khoán trực tiếp với 429 hộ gia đình trên địa bàn 24 thôn bản, quản lý 10.460,9 ha rừng tự nhiên. Phương thức này phát huy hiệu quả bảo vệ rừng đầu nguồn nhờ gắn kết trách nhiệm và quyền lợi của đồng bào dân tộc Dao và H'Mông.

Luận văn đã sử dụng phương pháp nào để lượng hóa các tác động đe dọa tài nguyên rừng?
Tác giả áp dụng phương pháp của Margoluis và Salafsky, kết hợp điều tra trên 5 tuyến thực địa và phỏng vấn 60 người dân cùng cán bộ quản lý. Thang điểm đánh giá dựa trên 3 tiêu chí độc lập: phạm vi không gian, cường độ tàn phá sinh cảnh và tính cấp thiết của hành vi vi phạm.

Đâu là hạn chế lớn nhất trong cơ cấu tổ chức quản lý tại khu bảo tồn hiện nay?
Khu bảo tồn chưa thành lập được Ban quản lý độc lập mà vẫn trực thuộc Hạt Kiểm lâm Văn Yên với 33 cán bộ. Định mức bình quân 500 ha rừng trên một kiểm lâm viên giữa địa hình chia cắt mạnh gây cản trở lớn cho công tác tuần tra và kiểm soát thực địa.

Kết luận

• Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu sở hữu 15.328,27 ha đất có rừng, nâng tỷ lệ che phủ toàn khu vực lên trên 97% vào năm 2018.
• Hệ sinh thái lưu giữ nguồn gen phong phú với 516 loài thực vật bậc cao (27 loài Sách đỏ) và 129 loài động vật có xương sống (28 loài Sách đỏ).
• Mô hình giao khoán bảo vệ rừng huy động thành công 429 hộ gia đình tại 24 thôn bản quản lý 10.460,9 ha rừng tự nhiên.
• Nhận diện 6 mối đe dọa sinh thái bắt nguồn từ sức ép sinh kế vùng đệm với tỷ lệ hộ nghèo tại xã Nà Hẩu chiếm 45%.
• Cơ cấu quản lý kiêm nhiệm gồm 33 cán bộ kiểm lâm cần được chuyển đổi mô hình để đáp ứng yêu cầu bảo tồn dài hạn.

Đóng góp then chốt của luận văn là cung cấp bức tranh toàn diện về hiện trạng tài nguyên và xác lập hệ thống giải pháp liên ngành kết hợp quản lý nhà nước với phát triển sinh kế bản địa. Lộ trình tiếp theo đòi hỏi tập trung hoàn thiện đề án thành lập Ban quản lý chuyên trách giai đoạn 2020–2022 và nhân rộng mô hình kinh tế quế bền vững đến năm 2025. Các nhà quản lý và nhà khoa học lâm nghiệp hãy nghiên cứu, ứng dụng những đề xuất từ công trình này nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững tài nguyên rừng tại khu vực Tây Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Rừng và tài nguyên rừng có vai trò quan trọng trong đời sống của xã hội và nền kinh tế quốc dân, nhất là đối với các quốc gia có diện tích rừng lớn và người dân sống gần rừng, có sự phụ thuộc đối với sinh kế của họ. Rừng không chỉ có vai trò là nguồn cung cấp lâm sản phục vụ đời sống và sinh kế cho người dân, rừng còn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường sinh thái, duy trì cảnh quan, bảo tồn tính đa dạng sinh học và an ninh quốc phòng. Vì vậy, việc quản lý và bảo vệ rừng luôn được quan tâm và được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của ngành lâm nghiệp, nhất là ở những khu vực được quy hoạch là vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên của các các tỉnh, địa phương trên cả nước. Khu bảo tồn thiên nhiên (KBTTN) Nà Hẩu được thành lập tại Quyết định số 512/QĐ-UBND ngày 09/10/2006 của UBND tỉnh Yên Bái.

Diện tích Khu bảo tồn là 16.400 ha trong đó khu vực bảo vệ nghiêm ngặt là 7.250 ha và khu phục hồi sinh thái là 9.054ha, tại đó còn có những diện tích rừng tự nhiên, rừng thứ sinh phục hồi rất có giá trị về mặt sinh thái và khoa học. Trải qua hơn 12 năm, Ban quản lý và các đơn vị chức năng của Khu BTTN Nà Hẩu đã thực hiện các nhiệm vụ cơ bản như: Bảo tồn và duy trì các mẫu chuẩn tự nhiên, duy trì môi trường sống tự nhiên của các loài, nhóm loài, quần thể sinh vật đặc trưng có sự tác động phù hợp của con người, bảo vệ nguồn gen có giá trị về khoa học, giáo dục và du lịch sinh thái; Bảo tồn bền vững các hệ sinh thái và các loài động, thực vật thông qua các biện pháp tích cực nhằm duy trì các nơi cư trú và bảo đảm sự sống lâu dài của các loài động, thực vật nguy cấp, bảo vệ môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học trong phạm vi khu bảo tồn; Phục vụ nghiên cứu khoa học về sinh thái, sinh học và bảo tồn; Tạo điều kiện cải thiện đời sống của người dân sinh sống trong khu bảo tồn và vùng phụ cận, phù hợp với mục tiêu bảo tồn. 2 Tuy nhiên, do địa hình và điều kiện kinh tế xã hội trong khu vực còn khá phức tạp và lực lượng chuyên trách làm nhiệm vụ bảo vệ rừng còn khiêm tốn, tài nguyên rừng nơi đây luôn chịu sức ép nhiều mặt của đời sống xã hội, của sự phát triển kinh tế và quá trình đô thị hóa nhanh. Chính vì vậy, công tác quản lý và bảo vệ rừng tại đây gặp không ít khó khăn.

Để có thể nghiên cứu, đánh gia một cách đầy đủ về công tác quản lý và bảo vệ rừng, việc thực hiện đề tài: Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp quản lý và bảo vệ rừng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái”, là cơ sở cho việc đưa ra những giải giáp thích hợp nhằm quản lý, bảo vệ tài nguyên rừng tại Khu bảo tồn. 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐÊ NGHIÊN CỨU Quản lý bảo vệ rừng là một lĩnh vực tương đối rộng, song trên thực tế, việc quản lý bảo vệ rừng là hai mặt của một vấn đề, quản lý bảo vệ luôn đi kèm với nhau. Quản lý, bảo vệ rừng bền vững tài nguyên rừng đề cập đến hai khía cạnh là xây dựng bảo vệ nguồn tài nguyên rừng phục vụ nhu cầu cuộc sống, để đáp ứng nhu cầu đó phải được diễn ra một cách thường xuyên, liên tục, ổn định và quan tâm đến môi trường.