Luận án tiến sĩ kinh tế nông nghiệp nghiên cứu phát triển sản xuất rau an toàn tại tỉnh thừa thiên huế

Luận án tiến sĩ kinh tế nông nghiệp phân tích phát triển sản xuất rau an toàn tại Thừa Thiên Huế, đề xuất giải pháp hiệu quả cho nông nghiệp bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Văn Lạc
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Đức Tính - Trưởng khoa Kinh tế và Phát triển
• Trường học: Đại học Kinh tế, Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu phát triển sản xuất rau an toàn tại tỉnh Thừa Thiên Huế
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ, HỘP
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các nghiên cứu liên quan đến phát triển nông nghiệp và nông nghiệp an toàn
• 1.2. Các nghiên cứu liên quan đến phát triển sản xuất rau an toàn
• 1.3. Các nghiên cứu liên quan đến nhân tố ảnh hưởng đến quyết định sản xuất nông sản an toàn
• 1.4. Khoảng trống nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT RAU AN TOÀN
• 2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT RAU AN TOÀN
• 2.1.1. Khái niệm phát triển sản xuất rau an toàn
• 2.1.2. Sự cần thiết phát triển sản xuất rau an toàn
• 2.1.3. Đặc điểm phát triển sản xuất rau an toàn
• 2.1.4. Nội dung phát triển sản xuất rau an toàn
• 2.1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất rau an toàn
• 2.2. CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT RAU AN TOÀN
• 2.2.1. Sản xuất rau an toàn ở một số nước trên thế giới
• 2.2.2. Sản xuất rau an toàn ở Việt Nam. Bài học rút ra cho tỉnh Thừa Thiên Huế
• 2.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế xã hội. Khái quát điều kiện tự nhiên, KTXH ảnh hưởng đến phát triển sản xuất RAT
• 3.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Phương pháp tiếp cận
• 3.2.2. Khung phân tích
• 3.2.3. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu và thu thập dữ liệu
• 3.2.4. Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu
• 3.2.5. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG VÀ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT RAU AN TOÀN Ở TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
• 4.1. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT RAU AN TOÀN
• 4.1.1. Phát triển về quy mô sản xuất rau an toàn
• 4.1.2. Phát triển các hình thức tổ chức sản xuất rau an toàn
• 4.1.3. Phát triển liên kết sản xuất và tiêu thụ rau an toàn
• 4.1.4. Nâng cao năng suất và chất lượng rau an toàn
• 4.1.5. Kết quả và hiệu quả sản xuất rau an toàn
• 4.2. YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT RAT
• 4.2.1. Quy hoạch và hệ thống chính sách
• 4.2.2. Hệ thống cơ sở hạ tầng
• 4.2.3. Yếu tố thị trường
• 4.2.4. Điều kiện năng lực của hộ sản xuất rau an toàn
• 4.2.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sản xuất rau an toàn của hộ
• 4.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT RAU AN TOÀN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
• 5.1. ĐỊNH HƯỚNG, MỤC TIÊU VÀ CĂN CỨ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
• 5.1.1. Định hướng và mục tiêu phát triển sản xuất rau an toàn
• 5.1.2. Căn cứ đề xuất giải pháp phát triển sản xuất rau an toàn
• 5.2. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT RAU AN TOÀN
• 5.2.1. Giải pháp về thị trường
• 5.2.2. Nâng cao sự hiểu biết và trình độ cho hộ sản xuất
• 5.2.3. Đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và khuyến nông
• 5.2.4. Phát triển các loại hình sản xuất, kinh doanh rau an toàn
• 5.2.5. Xây dựng cơ sở hạ tầng
• 5.2.6. Tổ chức và quy hoạch vùng sản xuất rau an toàn
• 5.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và tính cấp thiết của nghiên cứu

Nghiên cứu phát triển sản xuất rau an toàn tại Thừa Thiên Huế là một đề tài quan trọng trong bối cảnh nhu cầu về an toàn thực phẩm ngày càng tăng. Rau là thực phẩm thiết yếu, nhưng việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng trong sản xuất đã gây lo ngại về sức khỏe người tiêu dùng. Sản xuất rau an toàn không chỉ đảm bảo sức khỏe mà còn góp phần phát triển nông nghiệp bền vững và tăng thu nhập cho nông dân. Tại Thừa Thiên Huế, mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong sản xuất rau an toàn, nhưng quy mô và hiệu quả vẫn còn hạn chế. Nghiên cứu này nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển sản xuất rau an toàn tại địa phương.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung của nghiên cứu là đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển sản xuất rau an toàn tại Thừa Thiên Huế. Các mục tiêu cụ thể bao gồm: bổ sung lý luận về phát triển sản xuất rau an toàn, đánh giá thực trạng quy mô, hình thức sản xuất, liên kết, chất lượng và hiệu quả sản xuất, phân tích các yếu tố ảnh hưởng, và đề xuất giải pháp phát triển trong tương lai.

1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là các vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển sản xuất rau an toàn. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại các vùng sản xuất rau chính ở Thừa Thiên Huế như huyện Quảng Điền, thị xã Hương Trà và huyện Phú Vang. Số liệu được thu thập từ năm 2016 đến 2020, với trọng tâm là các hộ sản xuất, hợp tác xã và các tác nhân liên quan.

II. Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển sản xuất rau an toàn

Phát triển sản xuất rau an toàn là quá trình áp dụng các tiêu chuẩn và quy trình sản xuất nhằm đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm. Nghiên cứu này dựa trên các khái niệm và lý thuyết về nông nghiệp bền vững, an toàn thực phẩm và quản lý nông nghiệp. Các yếu tố ảnh hưởng bao gồm quy hoạch, chính sách, cơ sở hạ tầng, thị trường và năng lực của hộ sản xuất. Thực tiễn sản xuất rau an toàn tại các nước trên thế giới và Việt Nam cũng được phân tích để rút ra bài học cho Thừa Thiên Huế.

2.1. Khái niệm và nội dung phát triển sản xuất rau an toàn

Sản xuất rau an toàn là quá trình áp dụng các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP để đảm bảo chất lượng sản phẩm. Nội dung bao gồm quản lý giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nước tưới và quy trình thu hoạch. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất bao gồm chính sách, thị trường, và năng lực của hộ sản xuất.

2.2. Thực tiễn sản xuất rau an toàn tại Việt Nam và thế giới

Tại Việt Nam, sản xuất rau an toàn đã được triển khai tại nhiều địa phương như Hà Nội, Đà Lạt và Thừa Thiên Huế. Các mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP đã mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với sản xuất truyền thống. Tuy nhiên, việc mở rộng quy mô và liên kết tiêu thụ vẫn còn nhiều thách thức.

III. Thực trạng và yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất rau an toàn tại Thừa Thiên Huế

Tại Thừa Thiên Huế, sản xuất rau an toàn đã được triển khai từ năm 2009 với các vùng sản xuất tập trung tại huyện Quảng Điền, thị xã Hương Trà và huyện Phú Vang. Diện tích sản xuất rau an toàn chiếm 2.5% tổng diện tích sản xuất rau toàn tỉnh. Các hình thức tổ chức sản xuất chủ yếu là hộ gia đình với quy mô nhỏ lẻ. Liên kết sản xuất và tiêu thụ còn hạn chế, dẫn đến khó khăn trong việc mở rộng thị trường. Các yếu tố ảnh hưởng bao gồm quy hoạch, chính sách, cơ sở hạ tầng và năng lực của hộ sản xuất.

3.1. Thực trạng phát triển sản xuất rau an toàn

Quy mô sản xuất rau an toàn tại Thừa Thiên Huế còn nhỏ, với diện tích 120.4 ha vào năm 2020. Các hình thức tổ chức sản xuất chủ yếu là hộ gia đình, thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị. Chất lượng và hiệu quả sản xuất đã được cải thiện, nhưng việc tiêu thụ sản phẩm vẫn gặp nhiều khó khăn.

3.2. Yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất rau an toàn

Các yếu tố ảnh hưởng bao gồm quy hoạch và chính sách hỗ trợ, cơ sở hạ tầng, thị trường tiêu thụ và năng lực của hộ sản xuất. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc tham gia tập huấn và nhận thức về rau an toàn có ảnh hưởng tích cực đến quyết định sản xuất của hộ.

IV. Giải pháp phát triển sản xuất rau an toàn tại Thừa Thiên Huế

Để phát triển sản xuất rau an toàn tại Thừa Thiên Huế, nghiên cứu đề xuất sáu nhóm giải pháp chính: (1) Phát triển thị trường tiêu thụ, (2) Nâng cao nhận thức và trình độ của hộ sản xuất, (3) Đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, (4) Phát triển các loại hình sản xuất và kinh doanh, (5) Xây dựng cơ sở hạ tầng, và (6) Tổ chức và quy hoạch vùng sản xuất tập trung. Các giải pháp này nhằm tăng quy mô, chất lượng và hiệu quả sản xuất, đồng thời thúc đẩy liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị.

4.1. Giải pháp về thị trường và liên kết sản xuất

Phát triển thị trường tiêu thụ thông qua việc xây dựng thương hiệu và chứng nhận chất lượng. Tăng cường liên kết giữa hộ sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp để ổn định đầu ra và nâng cao giá trị sản phẩm.

4.2. Giải pháp về kỹ thuật và cơ sở hạ tầng

Đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất, đào tạo nông dân về quy trình VietGAP. Xây dựng cơ sở hạ tầng như hệ thống tưới tiêu, kho bảo quản để hỗ trợ sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Sự chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững đang đặt ra những yêu cầu cấp thiết về việc kiểm soát an toàn vệ sinh thực phẩm và bảo vệ hệ sinh thái môi trường. Trong chuỗi cung ứng nông sản, rau xanh là nhóm thực phẩm thiết yếu cung cấp vitamin, chất xơ và khoáng chất vi lượng cho con người. Tuy nhiên, việc lạm dụng hóa chất bảo vệ thực vật, phân bón vô cơ và nguồn nước tưới không đạt chuẩn đang gây ra các rủi ro nghiêm trọng về sức khỏe cộng đồng và làm suy thoái tài nguyên đất, nước. Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Nghiên cứu phát triển sản xuất rau an toàn tại tỉnh Thừa Thiên Huế" do nghiên cứu sinh Nguyễn Văn Lạc thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Bùi Đức Tính tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế, là công trình nghiên cứu tiên phong đánh giá một cách hệ thống, toàn diện thực trạng và động thái phát triển ngành hàng rau an toàn (RAT) tại một địa bàn đặc thù vùng Bắc Trung Bộ.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định: Trong khi phần lớn các công trình trước đây tập trung vào các vùng chuyên canh hàng hóa quy mô lớn như Đồng bằng sông Hồng (Ngô Minh Hải và Vũ Quỳnh Hoa, 2021; Lê Mỹ Dung, 2017) hoặc Tây Nguyên (Nguyễn Văn Cường, 2018), các nghiên cứu tại Thừa Thiên Huế chỉ dừng lại ở góc độ kỹ thuật canh tác đơn lẻ (Nguyễn Đăng Giáng Châu, 2017), chuỗi cung ứng cục bộ (Phan Văn Hòa, 2019) hoặc hiệu quả mô hình vi mô mang tính thống kê mô tả định tính (Lê Thị Hoa Sen, 2012; Nguyễn Quang Phục và Nguyễn Đức Kiên, 2021). Chưa có một nghiên cứu tổng thể nào tích hợp đồng thời lý thuyết phát triển ngành hàng nông nghiệp, lý thuyết hành vi nông hộ và mô hình kinh tế lượng định lượng để lượng hóa xác suất quyết định tham gia sản xuất RAT của nông hộ tại địa bàn chịu nhiều áp lực thời tiết cực đoan và quy mô sản xuất manh mún.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết được định hình cụ thể:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Thực trạng phát triển sản xuất rau an toàn tại tỉnh Thừa Thiên Huế diễn ra như thế nào trên các khía cạnh quy mô, tổ chức sản xuất, liên kết chuỗi giá trị và hiệu quả kinh tế - xã hội?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Những nhân tố nội sinh và ngoại sinh nào chi phối trực tiếp đến quyết định lựa chọn chuyển đổi từ sản xuất rau truyền thống sang sản xuất rau an toàn của nông hộ?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Cần thiết lập hệ thống giải pháp đồng bộ nào nhằm thúc đẩy phát triển sản xuất RAT bền vững, thích ứng với điều kiện kinh tế - xã hội địa phương?
• Giả thuyết nghiên cứu 1 (H1): Mức độ tiếp cận thông tin, trình độ hiểu biết về tiêu chuẩn VietGAP/RAT và việc tham gia các khóa tập huấn kỹ thuật có tác động đồng biến có ý nghĩa thống kê đến quyết định sản xuất RAT của hộ.
• Giả thuyết nghiên cứu 2 (H2): Nguồn lực sản xuất (quy mô đất đai, vốn đầu tư, lao động chuyên môn) và mức độ hỗ trợ từ chính sách vĩ mô của địa phương tác động thuận chiều đến xác suất áp dụng quy trình sản xuất RAT.

Khung lý thuyết của công trình được xây dựng trên sự tích hợp giữa Lý thuyết phát triển kinh tế (Phan Thúc Huân, 2006; Mardy et al., 2013), Lý thuyết hành vi sản xuất nông hộ (Tharton, 1963; Ellis, 1993) và Khung phân tích chuỗi giá trị nông sản (Lưu Thái Bình, 2012; Bello et al., 2014).

Đóng góp đột phá của luận án nằm ở việc lượng hóa thực chứng các chỉ số kinh tế - kỹ thuật: Áp dụng quy trình RAT giúp nâng cao hiệu quả kinh tế từ 5 - 7%, giảm lượng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) 10 - 15%, giảm phân đạm 10% so với phương thức truyền thống, đồng thời đem lại giá trị kinh tế cao hơn gấp 2 đến 3 lần so với độc canh lúa. Về phạm vi không gian và thời gian, luận án khảo sát dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2016 – 2020 và thu thập dữ liệu sơ cấp năm 2020 tại các vùng trọng điểm sản xuất rau của tỉnh gồm huyện Quảng Điền, thị xã Hương Trà và huyện Phú Vang, tạo lập cơ sở dữ liệu thực chứng có độ tin cậy cao phục vụ công tác quy hoạch kinh tế nông nghiệp.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về kinh tế nông nghiệp an toàn cho thấy ba dòng nghiên cứu chính (research streams):

Dòng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào mối quan hệ giữa tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, hiệu quả kỹ thuật và quy mô tổ chức sản xuất. Mausch (2006) khi khảo sát 72 nông hộ tại Kenya đã chỉ ra sự phân hóa rõ nét về năng lực đàm phán và khả năng liên kết dọc theo chuỗi cung ứng giữa nông hộ sản xuất nhỏ và các trang trại xuất khẩu quy mô lớn. Kramol et al. (2010) so sánh hiệu quả kỹ thuật canh tác rau tại miền Bắc Thái Lan, khẳng định nông hộ áp dụng canh tác không sử dụng hóa chất đạt hiệu quả kỹ thuật cao nhất (0,47), vượt trội so với sản xuất rau thông thường (0,33). Tại Việt Nam, Ngô Minh Hải và Vũ Quỳnh Hoa (2021) phân tích dữ liệu từ 240 hộ tại Hà Nội và Hưng Yên, khẳng định quy mô diện tích tập trung và mức độ gắn kết với Hợp tác xã (HTX) là động lực gia tăng tỷ suất sinh lời của RAT.

Dòng nghiên cứu thứ hai khai thác các rào cản chuỗi giá trị và kênh thương mại hóa nông sản an toàn. Rungsaran et al. (2015) và Pongthong et al. (2014) tại Thái Lan nhận diện rằng sự thiếu hụt hệ thống truy xuất nguồn gốc và niềm tin thấp của người tiêu dùng đối với nhãn chứng nhận quốc gia là lực cản chính khiến việc mở rộng GAP nội địa thất bại. Tương tự, Nguyễn Anh Minh và Nguyễn Tuấn Sơn (2017) tại Hòa Bình, Lê Đình Hải (2018) tại Hà Nội chỉ ra tính chất lỏng lẻo, thiếu chế tài ràng buộc trong hợp đồng liên kết dọc giữa hộ nông dân và doanh nghiệp thu mua.

Dòng nghiên cứu thứ ba tiếp cận các nhân tố quyết định việc chấp nhận công nghệ và quy chuẩn nông nghiệp an toàn thông qua mô hình kinh tế lượng. Sriwichailamphan (2008) tại Thái Lan (350 hộ trồng dứa) và Zhou & Jin (2009) tại Chiết Giang, Trung Quốc (124 HTX trồng rau) đã chứng minh vai trò quyết định của kỳ vọng lợi nhuận, danh tiếng tổ chức và sự kiểm soát của thị trường đầu ra. Tại Việt Nam, Nguyễn Văn Cường (2018) tại Lâm Đồng (340 hộ), Nguyễn Thị Hồng Trang (2016) tại 130 cơ sở, Nguyễn Thị Dương Nga et al. (2021) tại Ninh Bình (135 hộ) nhấn mạnh biến số tập huấn kỹ thuật, kinh nghiệm và diện tích canh tác là những yếu tố dự báo then chốt.

                           KHÔNG GIAN LÝ THUYẾT VÀ ĐỊNH VỊ NGHIÊN CỨU

Tranh luận học thuật tồn tại giữa hai trường phái: Một nhóm nghiên cứu (Lê Thị Hoa Sen, 2012) cho rằng sản xuất RAT có rủi ro cao hơn, đòi hỏi chi phí lao động chăm sóc lớn nhưng năng suất thực tế lại suy giảm 15 – 30% trong giai đoạn đầu chuyển đổi. Ngược lại, nhóm nghiên cứu thứ hai (Ngô Thị Thuận, 2010; Nguyễn Thu Trang, 2015) khẳng định sản xuất RAT tối ưu hóa chi phí biến đổi, nâng cao giá bán đơn vị và tạo mức doanh thu trung bình đạt từ 200 – 250 triệu đồng/ha/năm.

So sánh quốc tế làm nổi bật bài học thực tiễn:

1. Trung Quốc: Quốc gia sản xuất rau lớn nhất thế giới chiếm 50% sản lượng toàn cầu với 150 triệu người sản xuất (Liu et al., 2013), nhưng đang đối mặt với khủng hoảng ô nhiễm hóa chất do tiêu thụ 30% lượng phân bón và thuốc BVTV thế giới trên 9% diện tích đất canh tác (Zhang et al., 2015). Trung Quốc đã phải can thiệp bằng chính sách chuyển đổi từ chợ truyền thống sang mạng lưới siêu thị và thiết lập quy chuẩn bắt buộc về vùng không gây ô nhiễm (Đào Duy Tâm, 2010).
2. Thái Lan: Triển khai chiến lược quốc gia đưa Thái Lan trở thành "siêu cường lương thực" và trung tâm nông sản hữu cơ của ASEAN thông qua chứng nhận ThaiGAP, Q-GAP và EUREP-GAP, hỗ trợ nông dân đổi mới giống có nguồn gốc rõ ràng và trợ cấp cơ sở hạ tầng nhà lưới, tưới tiết kiệm.

Định vị của luận án: Kế thừa các khung lý thuyết trên, công trình lấp đầy khoảng trống nghiên cứu bằng cách phân tích thực nghiệm tại Thừa Thiên Huế – một tỉnh miền Trung có diện tích sản xuất rau năm 2020 là 4.917 ha (chiếm 11,8% đất cây hàng năm), nhưng diện tích RAT chỉ đạt 120,4 ha (chiếm tỷ trọng khiêm tốn 2,5%), và 93% sản lượng thương phẩm chưa có tem nhãn chứng nhận, tiêu thụ trôi nổi tại chợ truyền thống.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết hành vi nông hộ (Farmer Behavior Theory) của Tharton (1963) và Ellis (1993) trong bối cảnh quá độ nông nghiệp sinh thái tại các nền kinh tế đang phát triển. Tharton (1963) từng chỉ ra rằng sự khác biệt về trình độ kỹ thuật nông nghiệp sẽ tạo ra khoảng cách hiệu quả sản xuất dù nguồn lực đầu vào đồng nhất. Luận án làm rõ thêm: Trong môi trường bất đối xứng thông tin thị trường, hành vi nông hộ không chỉ tối đa hóa lợi nhuận kỳ vọng đơn thuần mà bị chi phối mạnh mẽ bởi cấu trúc năng lực nhận thức tiêu chuẩn an toàn và mức độ được hỗ trợ thể chế từ chính quyền địa phương.

Luận án chuẩn hóa khái niệm phát triển sản xuất rau an toàn: "Phát triển sản xuất RAT là quá trình vận động ngày càng tiến bộ và hoàn thiện hơn trong hoạt động sản xuất. Phát triển sản xuất RAT được thể hiện qua sự chuyển đổi và mở rộng diện tích sản xuất RAT, sự gia tăng năng lực sản xuất cùng với việc phân bổ nguồn lực và tổ chức sản xuất hợp lý nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế, đảm bảo chất lượng vệ sinh an toàn sản phẩm để đáp ứng tốt nhất nhu cầu của xã hội và hướng tới tham gia vào chuỗi giá trị RAT quốc gia và thế giới."

Mô hình lý thuyết thiết lập mối quan hệ hàm số giữa biến phụ thuộc là xác suất quyết định sản xuất RAT ($Y = 1$) và các nhóm biến độc lập: $$\ln\left(\frac{P_i}{1 - P_i}\right) = \beta_0 + \sum_{k=1}^{n} \beta_k X_{ki} + \epsilon_i$$ Trong đó các mệnh đề lý thuyết được kiểm định bao gồm:

• Proposition 1: Năng lực nội sinh của chủ hộ (tuổi, học vấn, kinh nghiệm chuyên canh) quyết định tốc độ hấp thụ kỹ thuật GAP.
• Proposition 2: Quy mô nguồn lực (đất đai, vốn đầu tư, nhân lực) tác động phi tuyến tính đến khả năng đầu tư cơ sở hạ tầng cách ly sâu bệnh.
• Proposition 3: Môi trường thể chế ngoại sinh (quy hoạch vùng, tập huấn khuyến nông, liên kết HTX) đóng vai trò xúc tác làm giảm thiểu chi phí giao dịch và giảm rủi ro thị trường.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột lý thuyết: (1) Lý thuyết tiếp cận ngành hàng (Commodity System Approach), (2) Lý thuyết chuỗi giá trị nông nghiệp (Agricultural Value Chain Analysis), và (3) Lý thuyết kinh tế lượng vi mô về lựa chọn nhị phân (Binary Choice Modeling).

Điểm tiếp cận độc đáo của khung phân tích là việc liên kết giữa cấp độ phân tích vĩ mô (chính sách, quy hoạch vùng tại tỉnh Thừa Thiên Huế) với cấp độ phân tích vi mô (hành vi tối ưu hóa lợi ích và kiểm soát rủi ro của từng hộ nông dân). Khung phân tích xác định rõ ranh giới áp dụng (boundary conditions): Áp dụng tối ưu cho các vùng sinh thái nông nghiệp có quy mô sản xuất nông hộ nhỏ lẻ, chịu sự đe dọa thường xuyên của thiên tai thời tiết và đang trong giai đoạn đầu xây dựng thương hiệu chứng nhận chất lượng.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ thế giới quan thực chứng (Positivism) kết hợp thực chứng hậu hiện đại (Post-positivism), đặt trọng tâm vào việc thu thập dữ liệu định lượng có khả năng kiểm chứng độc lập kết hợp với dữ liệu định tính chuyên sâu. Thiết kế nghiên cứu áp dụng phương pháp hỗn hợp (Mixed Methods Design) với quy trình đa cấp độ:

1. Cấp độ vĩ mô/ngành: Thu thập số liệu thống kê thứ cấp từ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT), Cục Thống kê, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Thừa Thiên Huế trong chuỗi thời gian 5 năm (2016 – 2020).
2. Cấp độ trung gian (Meso-level): Đánh giá năng lực của các Hợp tác xã Nông nghiệp (điển hình như HTXNN Quảng Thọ II), các đơn vị cung ứng vật tư, thương lái thu gom và hệ thống phân phối bán lẻ.
3. Cấp độ vi mô (Micro-level): Khảo sát điều tra trực tiếp mẫu nông hộ sản xuất rau an toàn và rau thông thường tại 3 địa bàn trọng điểm: huyện Quảng Điền (vùng rau má Quảng Thọ, rau Quảng Thành), thị xã Hương Trà (vùng chuyên canh hành lá Hương An) và huyện Phú Vang.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình chọn mẫu tuân thủ phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên (Stratified Random Sampling). Tiêu chí lựa chọn nông hộ: (i) Hộ có hoạt động sản xuất rau liên tục ít nhất 3 năm; (ii) Có diện tích đất canh tác rau cố định; (iii) Bao gồm cả hộ đã được cấp chứng nhận an toàn/VietGAP và hộ canh tác theo phương pháp truyền thống để làm nhóm đối chứng (control group).

Công cụ thu thập dữ liệu bao gồm:

• Phiếu điều tra bảng hỏi cấu trúc thiết kế chuẩn hóa, gồm 4 phần: Thông tin chủ hộ; Tình hình sử dụng các yếu tố đầu vào và kỹ thuật canh tác; Chi phí, năng suất, giá bán, doanh thu; Nhận thức, đánh giá về chính sách và rào cản thị trường.
• Thảo luận nhóm tập trung (Focus Group Discussion - FGD) với các ban chủ nhiệm HTX, cán bộ khuyến nông xã/huyện.
• Phỏng vấn sâu (In-depth interview) các chuyên gia quản lý nông nghiệp cấp tỉnh và lãnh đạo phòng NN&PTNT các huyện.

Tam giác đạc dữ liệu (Data Triangulation) được thực hiện bằng cách đối chiếu chéo giữa số liệu báo cáo thống kê chính thức, lời khai của hộ sản xuất và số liệu giám sát quy trình từ Chi cục BVTV. Độ giá trị nội dung (content validity) và giá trị cấu trúc (construct validity) của thang đo nhận thức được thẩm định qua ý kiến chuyên gia kinh tế nông nghiệp trước khi tiến hành điều tra thực địa trên diện rộng.

Data và phân tích

Dữ liệu sơ cấp sau khi làm sạch được mã hóa và xử lý trên phần mềm phân tích thống kê chuyên dụng. Các công cụ và mô hình phân tích bao gồm:

• Phương pháp thống kê mô tả và so sánh: Phân tích biến động diện tích, năng suất, sản lượng rau và RAT qua các năm; so sánh kết quả sản xuất giữa các mô hình cây trồng (rau má, hành lá, rau cải).
• Phương pháp hạch toán kinh tế (Cost-Benefit Analysis): Xác định các chỉ tiêu tài chính như Tổng giá trị sản xuất (GO), Chi phí trung gian (IC), Giá trị gia tăng (VA), Thu nhập hỗn hợp (MI), Lợi nhuận (Pr), Tỷ suất lợi nhuận trên chi phí (Pr/TC) và trên chi phí trung gian (Pr/IC).
• Mô hình hồi quy Logistic nhị phân (Binary Logit Model): Ước lượng hàm xác suất lựa chọn sản xuất RAT của nông hộ: $$P(Y_i = 1) = \frac{e^{Z_i}}{1 + e^{Z_i}} = \frac{1}{1 + e^{-Z_i}}$$ $$Z_i = \beta_0 + \beta_1 X_{1i} + \beta_2 X_{2i} + \dots + \beta_k X_{ki}$$ Các biến độc lập bao gồm: Tuổi chủ hộ ($X_1$), Trình độ văn hóa ($X_2$), Số lao động ($X_3$), Diện tích đất trồng rau ($X_4$), Kinh nghiệm sản xuất ($X_5$), Thu nhập từ rau ($X_6$), Tham gia tập huấn kỹ thuật ($X_7$), Mức độ hiểu biết về tiêu chuẩn RAT ($X_8$), Đánh giá về cơ sở hạ tầng ($X_9$), Tiếp cận chính sách hỗ trợ ($X_{10}$), và Mức độ liên kết thị trường ($X_{11}$).
• Phương pháp ma trận SWOT: Kết hợp phân tích điểm mạnh (S), điểm yếu (W), cơ hội (O), thách thức (T) để làm căn cứ chiến lược xây dựng giải pháp chính sách.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, thực trạng phát triển RAT tại Thừa Thiên Huế bộc lộ sự mất cân đối nghiêm trọng giữa tiềm năng và quy mô thực tế. Năm 2020, tổng diện tích đất trồng rau toàn tỉnh đạt 4.917 ha (chiếm 11,8% diện tích cây trồng hàng năm), nhưng diện tích RAT chỉ đạt 120,4 ha, chiếm tỷ trọng vỏn vẹn 2,5%. Tốc độ mở rộng diện tích RAT giai đoạn 2016 – 2020 diễn ra chậm chạp, chủ yếu phân bố cục bộ tại một số hợp tác xã điểm như rau má Quảng Thọ (Quảng Điền), hành lá Hương An (Hương Trà).

Thứ hai, tính vượt trội về hiệu quả kinh tế và sinh thái của mô hình RAT đã được thực chứng định lượng. Nông hộ áp dụng đúng quy trình RAT ghi nhận hiệu quả kinh tế cao hơn từ 5 – 7%, giảm lượng thuốc BVTV hóa học từ 10 – 15%, giảm lượng phân đạm bón thừa 10% so với canh tác truyền thống. Hiệu quả kinh tế trên 1 ha đất sản xuất RAT cao gấp 2 đến 3 lần so với độc canh cây lúa. Phân tích chi tiết theo chủng loại cây trồng:

• Cây rau má an toàn tại Quảng Điền: Đạt hiệu quả tài chính và giá trị gia tăng cao nhất nhờ sự tham gia chế biến sâu (trà rau má túi lọc, bột rau má hòa tan) của HTXNN Quảng Thọ II.
• Cây hành lá an toàn tại Hương An và rau cải an toàn tại Phú Vang: Duy trì mức sinh lời ổn định, giảm tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch từ 8 – 12% so với rau thông thường.

Thứ ba, "nút thắt cổ chai" lớn nhất nằm ở khâu thị trường và liên kết chuỗi giá trị. Có tới 93% sản lượng RAT của tỉnh (tương đương khoảng 40.000 tấn/năm) chưa được dán tem, nhãn mác truy xuất nguồn gốc hoặc chứng nhận bao bì, phải bán trôi nổi tại các chợ đầu mối, chợ dân sinh và khu dân cư với mức giá cào bằng như rau thông thường khi vào chính vụ. Mối liên kết giữa hộ nông dân với doanh nghiệp thu mua và hệ thống siêu thị còn vô cùng lỏng lẻo; các hợp đồng tiêu thụ thiếu tính pháp lý ràng buộc.

Thứ tư, kết quả hồi quy mô hình Logit xác định các yếu tố chi phối mạnh mẽ nhất đến quyết định sản xuất RAT. Các biến số có ý nghĩa thống kê dương ($p < 0,05$ và $p < 0,01$) gồm có: (1) Trình độ hiểu biết và nhận thức về quy chuẩn RAT/VietGAP; (2) Việc tham gia các khóa đào tạo, tập huấn khuyến nông; (3) Mức độ hỗ trợ về vật tư, vốn và kỹ thuật từ chính quyền địa phương; (4) Khả năng tiếp cận thị trường tiêu thụ liên kết. Ngược lại, biến số quy mô đất đai quá nhỏ và sự thiếu hụt nguồn vốn đầu tư ban đầu (vốn đầu tư nhà lưới, hệ thống tưới tự động lên tới hàng trăm triệu đồng/ha) là rào cản nghịch biến lớn nhất.

Implications đa chiều

Về mặt lý thuyết: Kết quả nghiên cứu chứng minh rằng trong điều kiện thị trường nông sản chuyển đổi, giả định về "tác nhân kinh tế duy lý thuần túy" không đủ để giải thích hành vi chuyển đổi công nghệ. Lý thuyết cần tích hợp thêm lý thuyết niềm tin thể chế (institutional trust) và vốn xã hội (social capital) của nông hộ thông qua thiết chế hợp tác xã kiểu mới.

Về mặt phương pháp luận: Mô hình nghiên cứu kết hợp giữa ma trận đánh giá chuỗi giá trị và hồi quy Logit nhị phân cung cấp một công cụ phân tích có thể chuyển giao và áp dụng hiệu quả cho các nghiên cứu phát triển ngành hàng nông sản đặc thù tại các tỉnh khu vực Miền Trung và Tây Nguyên.

Về mặt thực tiễn và chính sách ứng dụng: Luận án đề xuất khung chiến lược 6 nhóm giải pháp hành động có tính khả thi cao cho tỉnh Thừa Thiên Huế:

1. Giải pháp thị trường và thương hiệu: Xây dựng hệ thống nhận diện thương hiệu, cấp mã vùng trồng gắn với chỉ dẫn địa lý (như hành lá Hương An, mướp đắng Hương Thủy); hỗ trợ 100% bao bì, tem QR-code truy xuất nguồn gốc cho các tổ hợp tác và HTX.
2. Giải pháp nâng cao năng lực nông hộ: Tái cấu trúc chương trình khuyến nông theo phương pháp "Lớp học hiện trường nông dân" (FFS), chuyển hóa kiến thức an toàn thực phẩm từ nhận thức thụ động thành kỹ năng thực hành chuẩn xác.
3. Giải pháp khoa học công nghệ: Thúc đẩy ứng dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), nhà màng cách ly côn trùng và công nghệ tưới tiết kiệm nhằm giảm thiểu chi phí lao động thủ công.
4. Giải pháp tổ chức sản xuất: Phát triển mô hình HTX nông nghiệp kiểu mới đóng vai trò hạt nhân cung ứng dịch vụ đầu vào và bao tiêu đầu ra, liên kết chặt chẽ với các chuỗi siêu thị, bếp ăn tập thể trường học, bệnh viện trên địa bàn TP. Huế.
5. Giải pháp cơ sở hạ tầng: Đầu tư đồng bộ hệ thống giao thông nội đồng, kênh mương tưới tiêu và khu sơ chế, đóng gói đạt chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm tại các vùng chuyên canh.
6. Giải pháp quy hoạch và cơ chế chính sách: Rà soát, công bố công khai quy hoạch các vùng sản xuất RAT tập trung đến năm 2030; triển khai gói hỗ trợ tín dụng ưu đãi lãi suất theo Quyết định số 107/2008/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và các nghị quyết đặc thù của Hội đồng nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật nội tại:

• Giới hạn không gian và cỡ mẫu: Nghiên cứu tập trung tại 3 huyện/thị xã trọng điểm (Quảng Điền, Hương Trà, Phú Vang). Các vùng gieo trồng đặc thù vùng cao như A Lưới, Nam Đông chưa được đưa vào mô hình khảo sát định lượng diện rộng.
• Giới hạn thời gian của dữ liệu chuỗi: Dữ liệu thứ cấp kết thúc ở mốc năm 2020, chưa phản ánh đầy đủ những biến động phức tạp của chuỗi cung ứng nông sản dưới tác động kéo dài của đại dịch COVID-19 và biến động giá phân bón toàn cầu giai đoạn 2021 – 2023.
• Giới hạn mô hình hóa kinh tế lượng: Luận án mới sử dụng mô hình Logit nhị phân (Binary Logit) để ước lượng quyết định tham gia/không tham gia mà chưa áp dụng mô hình Multinomial Logit hoặc Tobit để lượng hóa mức độ thâm canh và tỷ lệ phần trăm diện tích chuyển đổi cụ thể của từng nông hộ.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda) cần mở rộng:

1. Đánh giá tính sẵn lòng chi trả (Willingness to Pay - WTP) của người tiêu dùng đô thị tại miền Trung đối với các sản phẩm rau đạt chuẩn VietGAP và hữu cơ có chứng nhận carbon thấp.
2. Ứng dụng mô hình Phương trình Cấu trúc Tuyến tính (Structural Equation Modeling - SEM) để kiểm định vai trò trung gian của niềm tin thương hiệu và sự gắn kết xã hội trong chuỗi cung ứng nông nghiệp an toàn.
3. Nghiên cứu tác động của chuyển đổi số và công nghệ Blockchain trong việc minh bạch hóa chuỗi truy xuất nguồn gốc nông sản an toàn từ nông trại đến bàn ăn.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra những tác động lan tỏa trên nhiều phương diện:

• Tác động học thuật (Academic Impact): Cung cấp khung luận cứ lý luận và bộ dữ liệu thực chứng toàn diện về kinh tế ngành hàng rau an toàn vùng duyên hải miền Trung. Các bài báo công bố từ luận án trên các tạp chí khoa học chuyên ngành uy tín (như Tạp chí Khoa học Đại học Huế, Tạp chí Kinh tế và Quản lý) tạo nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản lý Kinh tế và Kinh tế Nông nghiệp.
• Tác động ngành và chuỗi sản xuất nông nghiệp (Industry Transformation): Thúc đẩy các HTX nông nghiệp tại Thừa Thiên Huế (như HTX Quảng Thọ II) chuẩn hóa quy trình canh tác, đầu tư công nghệ chế biến sâu để gia tăng giá trị sản phẩm rau má, hành lá, đa dạng hóa sản phẩm từ dạng tươi sống sang chế biến tinh.
• Tác động chính sách công (Policy Influence): Cung cấp luận cứ khoa học thực chứng trực tiếp phục vụ Sở NN&PTNT, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế trong việc rà soát quy hoạch đất nông nghiệp, xây dựng Đề án phát triển nông nghiệp công nghệ cao và ban hành các chính sách khuyến khích liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ nông sản an toàn.
• Lợi ích xã hội và môi trường (Societal & Environmental Benefits): Giảm thiểu dư lượng hóa chất độc hại trong nông sản, bảo vệ sức khỏe trực tiếp cho người nông dân sản xuất và cộng đồng người tiêu dùng, đồng thời giảm thiểu suy thoái hệ sinh thái đất và nguồn nước ngầm tại địa phương.

Đối tượng hưởng lợi

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng Lý thuyết hành vi sản xuất của nông hộ (Tharton, 1963; Ellis, 1993) bằng cách tích hợp mô hình kinh tế lượng lựa chọn nhị phân vào khung phân tích phát triển ngành hàng nông nghiệp tại một vùng sinh thái nông nghiệp đặc thù miền Trung. Công trình chứng minh rằng sự chuyển đổi sang quy trình kỹ thuật chuẩn (RAT/VietGAP) không đơn thuần phụ thuộc vào quy mô tư liệu sản xuất mà chịu sự chi phối quyết định bởi cấu trúc nhận thức tiêu chuẩn và sự can thiệp thể chế giảm thiểu rủi ro thị trường từ chính quyền địa phương.

2. Điểm đổi mới về phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây là gì? So với các nghiên cứu trước đây tại địa phương chỉ dùng phương pháp thống kê mô tả định tính (Lê Thị Hoa Sen, 2012) hoặc chỉ khảo sát chuỗi cung ứng cục bộ (Phan Văn Hòa, 2019), luận án đã kết hợp phương pháp hỗn hợp chuẩn mực: Sử dụng đồng thời chuỗi dữ liệu thứ cấp 5 năm (2016 – 2020) và điều tra sơ cấp mẫu ngẫu nhiên phân tầng năm 2020; kết hợp phân tích hạch toán kinh tế vi mô với mô hình hồi quy Binary Logit nhằm định lượng hóa chính xác xác suất tác động của từng biến số chính sách và nguồn lực lên quyết định của nông hộ.

3. Phát hiện nào trong luận án gây bất ngờ nhất và được chứng minh bằng dữ liệu thực chứng ra sao? Phát hiện bất ngờ và nghịch lý nhất là sự tương phản sâu sắc giữa hiệu quả kinh tế - kỹ thuật vượt trội và tỷ lệ thương mại hóa chính thức của RAT: Mặc dù sản xuất RAT giúp giảm 10 – 15% thuốc BVTV, giảm 10% phân đạm, tăng hiệu quả tài chính 5 – 7% và cao gấp 2 đến 3 lần trồng lúa, nhưng diện tích RAT toàn tỉnh chỉ đạt 120,4 ha (chiếm 2,5% tổng diện tích rau), và có tới 93% sản lượng thương phẩm (khoảng 40.000 tấn/năm) không có tem nhãn, phải tiêu thụ trôi nổi cào bằng giá như rau thường tại các chợ dân sinh.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) không? Có. Toàn bộ thiết kế nghiên cứu từ khung phân tích, bảng hỏi điều tra chuẩn hóa, danh mục biến số kinh tế lượng, thuật toán hồi quy Logit đến quy trình tính toán các chỉ tiêu tài chính (GO, IC, VA, MI, Pr) đều được văn bản hóa chi tiết, cho phép các nhà nghiên cứu khác có thể nhân rộng và kiểm chứng thực nghiệm tại các tỉnh có điều kiện kinh tế nông nghiệp tương đồng.

5. Định hướng nghiên cứu 10 năm tiếp theo được vạch ra như thế nào? Chương trình nghiên cứu dài hạn hướng tới: (1) Đánh giá tác động của công nghệ số và truy xuất nguồn gốc Blockchain đối với thói quen tiêu dùng nông sản sạch; (2) Phân tích chuỗi giá trị nông nghiệp tuần hoàn và tín chỉ carbon trong canh tác rau an toàn; (3) Nghiên cứu cơ chế hợp tác công - tư (PPP) trong việc xây dựng các khu nông nghiệp công nghệ cao chuyên canh rau quả xuất khẩu tại vùng Bắc Trung Bộ.

Kết luận

Tổng kết lại, công trình luận án tiến sĩ của NCS. Nguyễn Văn Lạc mang lại 6 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về phát triển sản xuất rau an toàn gắn với chuỗi giá trị và kinh tế học hành vi nông hộ trong điều kiện nông nghiệp quy mô nhỏ.
2. Cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện, chuẩn xác về thực trạng phát triển sản xuất RAT tại tỉnh Thừa Thiên Huế giai đoạn 2016 – 2020, làm rõ nghịch lý diện tích RAT chỉ chiếm 2,5% (120,4 ha) và 93% sản lượng tiêu thụ thiếu nhãn mác.
3. Lượng hóa chính xác lợi thế kinh tế - kỹ thuật của mô hình RAT: Tăng hiệu quả tài chính 5 – 7%, tiết giảm 10 – 15% thuốc BVTV, giảm 10% đạm hóa học và đạt thu nhập cao hơn 2 - 3 lần so với cây lúa.
4. Ứng dụng thành công mô hình hồi quy Binary Logit để nhận diện và đo lường trọng số của các nhân tố thúc đẩy cũng như rào cản đối với quyết định chuyển đổi phương thức canh tác của nông hộ.
5. Thiết lập hệ thống 6 nhóm giải pháp hành động có căn cứ khoa học vững chắc, tích hợp từ quy hoạch vùng, hỗ trợ tín dụng, đào tạo khuyến nông đến liên kết thị trường và xây dựng thương hiệu nông sản địa phương.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu mới về kinh tế nông nghiệp bền vững, chuyển đổi số nông nghiệp và kinh tế học tiêu dùng thực phẩm an toàn tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, Luận án tiến sĩ “Nghiên cứu phát triển sản xuất rau an toàn tại tỉnh Thừa Thiên Huế” là công trình do chính tôi nghiên cứu và thực hiện. Các thông tin, số liệu đƣợc sử dụng trong luận án là hoàn toàn trung thực và chƣa từng đƣợc sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Tất cả sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã đƣợc cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận án đã đƣợc ghi rõ nguồn gốc. Tác giả luận án Nguyễn Văn Lạc i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự giúp đỡ quý báu của các cơ quan, các cấp lãnh đạo và các cá nhân.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới tất cả các tập thể, cá nhân đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến Ban giám hiệu Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế đã hỗ trợ, tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn đến Ban Giám đốc Đại học Huế, Ban Đào tạo Đại học - Đại học Huế, Phòng Đào tạo, Khoa Kinh tế và Phát triển, Bộ môn Quản lý Kinh tế, các phòng ban chức năng và tập thể các nhà khoa học của Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận án. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.

Bùi Đức Tính - Trưởng khoa Kinh tế và Phát triển đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn đến lãnh đạo và cán bộ Sở NN&PTNT, Cục Thống kê, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Thừa Thiên Huế; Phòng NN&PTNT các huyện thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế; các HTXNN, tổ chức, cá nhân và hộ sản xuất, kinh doanh trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế đã nhiệt tình đóng góp ý kiến, cung cấp tài liệu và thông tin cần thiết về hoạt động sản xuất rau để tôi hoàn thành luận án. Cuối cùng, tôi xin chân thành bày tỏ lòng cảm ơn đến bạn bè, đồng nghiệp, gia đình đã động viên, khích lệ và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian qua. Một lần nữa, tôi xin chân thành cảm ơn! Tác giả luận án Nguyễn Văn Lạc ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Diễn giải ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (Association of South East Asian Nations) AseanGAP Quy trình sản xuất nông nghiệp tốt trong khu vực ASEAN (Asean Good Agricultural Practice) ATTP An toàn thực phẩm ATVSTP An toàn vệ sinh thực phẩm BVTV Bảo vệ thực vật CN - XDCB Công nghiệp – Xây dựng cơ bản CSHT Cơ sờ hạ tầng DN Doanh nghiệp Đvt Đơn vị tính FAO Tổ chức Lƣơng thực và Nông nghiệp Liên hiệp quốc (Food and Agriculture Organization of the United Nations) KTXH Kinh tế xã hội GAP Thực hành nông nghiệp tốt (Good Agricultural Practices) GlobalGAP Thực hành nông nghiệp tốt toàn cầu (Global Good Agricultural Practice) HTX Hợp tác xã HTXNN Hợp tác xã nông nghiệp NN&PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn RAT Rau an toàn TĐPTBQ Tốc độ phát triển bình quân UBND Ủy ban nhân dân VietGAP Thực hành nông nghiệp tốt tại Việt Nam (Vietnamese Good Agricultural Practice) iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. iii MỤC LỤC .iv DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ, HỘP. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu.

Mục tiêu nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU.

Các nghiên cứu liên quan đến phát triển nông nghiệp và nông nghiệp an toàn. Các nghiên cứu liên quan đến phát triển sản xuất rau an toàn. Các nghiên cứu liên quan đến nhân tố ảnh hƣởng đến quyết định sản xuất nông sản an toàn. Khoảng trống nghiên cứu.

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT RAU AN TOÀN. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT RAU AN TOÀN. Khái niệm phát triển sản xuất rau an toàn.

Sự cần thiết phát triển sản xuất rau an toàn. Đặc điểm phát triển sản xuất rau an toàn. Nội dung phát triển sản xuất rau an toàn. Các yếu tố ảnh hƣởng đến phát triển sản xuất rau an toàn.

CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT RAU AN TOÀN. Sản xuất rau an toàn ở một số nƣớc trên thế giới. Sản xuất rau an toàn ở Việt Nam. Bài học rút ra cho tỉnh Thừa Thiên Huế.

48 TÓM TẮT CHƢƠNG 1. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU. Điều kiện tự nhiên.

Điều kiện kinh tế xã hội. Khái quát điều kiện tự nhiên, KTXH ảnh hƣởng đến phát triển sản xuất RAT. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phƣơng pháp tiếp cận.

Khung phân tích. Phƣơng pháp chọn điểm nghiên cứu và thu thập dữ liệu. Phƣơng pháp xử lý và phân tích dữ liệu………………………………………. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu.71 TÓM TẮT CHƢƠNG 2.

THỰC TRẠNG VÀ YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT RAU AN TOÀN Ở TỈNH THỪA THIÊN HUẾ. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT RAU AN TOÀN. Phát triển về quy mô sản xuất rau an toàn. Phát triển các hình thức tổ chức sản xuất rau an toàn.

Phát triển liên kết sản xuất và tiêu thụ rau an toàn. Nâng cao năng suất và chất lƣợng rau an toàn. Kết quả và hiệu quả sản xuất rau an toàn………………………………………95 3. YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT RAT.

Quy hoạch và hệ thống chính sách. Hệ thống cơ sở hạ tầng. Yếu tố thị trƣờng. Điều kiện năng lực của hộ sản xuất rau an toàn.

Các yếu tố ảnh hƣởng đến quyết định sản xuất rau an toàn của hộ .117 TÓM TẮT CHƢƠNG 3. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT RAU AN TOÀN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THỪA THIÊN HUẾ. ĐỊNH HƢƠNG, MỤC TIÊU VÀ CĂN CỨ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP. Định hƣớng và mục tiêu phát triển sản xuất rau an toàn.

Căn cứ đề xuất giải pháp phát triển sản xuất rau an toàn. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT RAU AN TOÀN. Giải pháp về thị trƣờng. Nâng cao sự hiểu biết và trình độ cho hộ sản xuất.

Đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và khuyến nông. Phát triển các loại hình sản xuất, kinh doanh rau an toàn. Xây dựng cơ sở hạ tầng. Tổ chức và quy hoạch vùng sản xuất rau an toàn.135 TÓM TẮT CHƢƠNG 4.

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .139 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .140 TÀI LIỆU THAM KHẢO.151 vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Diện tích sản xuất rau ở Việt Nam giai đoạn 2017 – 2019. Năng suất và sản lƣợng rau ở Việt Nam giai đoạn 2017 - 2019. Hiện trạng sử dụng đất tỉnh Thừa Thiên Huế năm 2020.

Tốc độ tăng trƣởng kinh tế tỉnh Thừa Thiên Huế giai đoạn 2018 – 2020. Giá trị tổng sản phẩm của tỉnh Thừa Thiên Huế giai đoạn 2018 – 2020. Đặc điểm chính của điểm nghiên cứu. Số lƣợng cơ sở sản xuất RAT và rau thƣờng đƣợc điều tra.

Quy mô mẫu khảo sát các đối tƣợng liên quan. Ma trận SWOT. Các biến độc lập trong mô hình Logit. Diện tích rau và RAT của tỉnh Thừa Thiên Huế giai đoạn 2016 -2020.

Sản lƣợng rau và RAT của tỉnh Thừa Thiên Huế giai đoạn 2016 - 2020. Số cơ sở sản xuất RAT theo hình thức tổ chức sản xuất. Nội dung liên kết của hộ sản xuất với HTXNN Quảng Thọ II. Nội dung liên kết của hộ sản xuất với các tác nhân thu mua.

Nguồn tham khảo giá RAT và rau thƣờng của các hộ sản xuất. Biến động năng suất RAT giai đoạn 2016 – 2020. Đánh giá của hộ sản xuất về chất lƣợng RAT so với rau thƣờng. Tình hình thực hiện quy trình về giống trong sản xuất RAT.

Tình hình thực hiện quy trình về phân bón trong sản xuất RAT. Tình hình thực hiện quy trình về thuốc BVTV trong sản xuất RAT. Tình hình thực hiện quy trình về nƣớc tƣới trong sản xuất RAT. Tình hình thực hiện quy trình về thu hoạch và xử lý sau thu hoạch trong sản xuất RAT.

Tình hình thực hiện quy trình về truy suất nguồn gốc trong sản xuất RAT. Danh sách các đơn vị sản xuất rau đƣợc cấp chứng nhận an toàn tại tỉnh Thừa Thiên Huế. Kết quả và hiệu quả sản xuất rau má an toàn. Kết quả và hiệu quả sản xuất hành lá an toàn.

Kết quả và hiệu quả sản xuất rau cải an toàn. So sánh hiệu quả sản xuất rau cải hai huyện Quảng Điền và Phú Vang. Đánh giá của hộ sản xuất về ảnh hƣởng của cơ sở hạ tầng tới phát triển sản xuất RAT. Giá rau an toàn và rau thƣờng tại tỉnh Thừa Thiên Huế.

Năng lực sản xuất của hộ sản xuất rau an toàn đƣợc khảo sát. Mức hiểu biết về rau an toàn của hộ sản xuất. Định hƣớng sản xuất rau của hộ. Đánh giá của hộ sản xuất về mức độ khó khăn khi sản xuất RAT.

Nhu cầu của hộ để phát triển sản xuất rau an toàn. Kết quả ƣớc lƣợng các yếu tố ảnh hƣởng đến quyết định sản xuất rau an toàn của hộ sản xuất. Xác suất quyết định chuyển đổi sản xuất RAT của hộ. Dự báo nhu cầu tiêu thụ rau xanh của tỉnh Thừa Thiên Huế.

Ma trận SWOT hoạt động sản xuất rau an toàn .126 viii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ, BẢN ĐỒ BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Cơ cấu sản xuất rau tỉnh Thừa Thiên Huế theo địa phƣơng năm 2020. Cơ cấu sản xuất RAT tỉnh Thừa Thiên Huế theo địa phƣơng năm 2020. Cơ cấu sản lƣợng rau tỉnh Thừa Thiên Huế theo địa phƣơng năm 2020.

Cơ cấu sản lƣợng RAT tỉnh Thừa Thiên Huế theo địa phƣơng năm 2020. Đánh giá mức độ tham gia liên kết của hộ sản xuất RAT. Nguồn cung cấp giống rau. Lý do chọn thuốc BVTV của hộ sản xuất.

Mức độ hiệu quả sản xuất rau má an toàn. Mức độ hiệu quả sản xuất hành lá an toàn. Mức độ hiệu quả sản xuất rau cải an toàn. Các yếu tố tác động đến tiêu dùng rau an toàn của ngƣời dân .