phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, phần nội dung chính của luận văn gồm ba chƣơng: Chƣơng 1: Một số vấn đề cơ sở lý luận về sản phẩm quà lƣu niệm trong phát triển du lịch. Chƣơng 2: Thực trạng sản xuất và kinh doanh sản phẩm quà lƣu niệm ở Hạ Long. Chƣơng 3: Đề xuất giải pháp phát triển sản phẩm quà lƣu niệm ở Hạ Long 12 z CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SẢN PHẨM QUÀ LƢU NIỆM TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH 1. Tổng quan nghiên cứu về sản phẩm quà lƣu niệm 1.
Tổng quan về lịch sử nghiên cứu đề tài Từ lâu trên thế giới đã quan tâm tới nghiên cứu phát triển sản phẩm quà lƣu niệm phục vụ khách du lịch. Có thể kể đến các sách “Souvenirs: The Material Culture of Tourism” do Michael Hitchcock và Ken Teague biên soạn, xuất bản 01/08/2000; “Shopping tourism, retailing and leisure” của tác giả Dallen J.Timothy xuất bản 1/1/2005; “Tourism and souvenirs glocal perspectives from the magins” do Jenny Cave, Lee Jolliffe và Tom Baum biên soạn, phát hành 08/07/2013; “Tourism Arts and Souvenirs the material culture of tourism” bởi tác giả David L.Hume, xuất bản 04/09/2013. Các bài báo trên các tạp chí nghiên cứu nhƣ tạp chí Jounal of Vacation Marketing với các bài “Shopping as a destination attraction: An empirical examination of the role of shopping in tourists’s destination choice and experience” trên số 10 phát hành 01/10/2004; “Souvenirs: What and Why we buy” trên số 50 phát hành 01/05/2011;.Tạp chí Annals of Tourism Research với các bài viết “The Israeli souvenir” số 20 phát hành năm 1993; “Souvenir-purchase behaviour of women tourists” số 22 phát hành năm 2005;. Ngoài ra còn có các bài nghiên cứu học thuật nhƣ khóa luận tốt nghiệp đại học “Souvenir purchase patterns of domestic tourists- case study of Takayama city, Japan” của tác giả Miki Nomura trƣờng Đại học Wisconsin- Stout tháng 04 năm 2002; dự án nghiên cứu “Direct Marketing of Crafts and Souvenirs to Vladimir Visitors” của nhóm dự án Vladimir gồm các thành viên Kyungrok Do, Pei-Chun Hsieh, Amy Komorowskki, Kelly Martin, Xiaofan Qiu, Melissa Rimdzius, Marianna Strzelecka, Kathryn Wade, Gongmei Yu; luận văn tốt nghiệp cao học“An Investigation on Influencing Factors on Tourists Shopping- Attitude of Iranian Handmade Carpet in Isfahan” của tác giả Marzieh Yazdani trƣờng Đại học Công nghệ Lulea năm 2008.
13 z Mặc dù đề tài “sản phẩm quà lƣu niệm” không mới song ở Việt Nam chƣa có nhiều công trình nghiên cứu cũng nhƣ đề ra chiến lƣợc cụ thể cho việc sản xuất sản phẩm quà lƣu niệm phục vụ du khách. Các ấn phẩm sách chủ yếu chuyên sâu về các vấn đề khôi phục, phát triển làng nghề truyền thống nhƣ “Nghề cổ nƣớc Việt” của Vũ Từ Trang nhà xuất bản Văn hóa dân tộc năm 2001, “Làng nghề thủ công truyền thống Việt Nam” của thạc sĩ Bùi Văn Vƣợng nhà xuất bản Văn hóa năm 2001. Cũng đã có một số công trình nghiên cứu liên quan đề tài này có thể kể đến là khóa luận “Đồ lƣu niệm đối với sự phát triển du lịch tại Đà Lạt” của tác giả Nguyễn Thị Cúc năm 2006; khóa luận “Vai trò của sản phẩm quà lƣu niệm trong phát triển du lịch ở thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Châu Thị Phƣợng năm 2010; “Tìm hiểu sản phẩm lƣu niệm tại một số tuyến điểm du lịch ở Hải Phòng” của tác giả Phạm Thị Thanh Thủy năm 2012. Với các khóa luận trên các tác giả đã đƣa ra những khái niệm về sản phẩm quà lƣu niệm bao gồm định nghĩa, đặc điểm và ý nghĩa của sản phẩm quà lƣu niệm, quy trình sản xuất một số sản phẩm quà lƣu niệm truyền thống, giá trị về mặt kinh tế cũng nhƣ văn hóa, tinh thần của sản phẩm quà lƣu niệm, vai trò của sản phẩm quà lƣu niệm trong phát triển du lịch, đánh giá về sản phẩm quà lƣu niệm ở Việt Nam nói chung, đánh giá về nhu cầu cũng nhƣ những sản phẩm quà lƣu niệm du khách ƣa thích.
Từ đó đề xuất một số giải pháp xây dựng sản phẩm quà lƣu niệm biểu trƣng, nâng cao chất lƣợng sản phẩm quà lƣu niệm tại điểm tham quan, áp dụng công nghệ vào sản xuất sản phẩm, đa dạng hóa sản phẩm, đầu tƣ các trung tâm nghiên cứu, tƣ vấn và thiết kế sản phẩm, các trung tâm triển lãm, đào tạo nguồn lao động, quy hoạch điểm bán sản phẩm, xây dựng thƣơng hiệu cũng nhƣ bảo vệ bản quyền sản phẩm.Tuy các giải pháp chỉ mang tính chất nói chung, chƣa đi sâu cụ thể chi tiết song đã mang tính tham khảo nhất định. Bên cạnh đó có những bài báo viết về thực trạng sản phẩm quà lƣu niệm ở Việt Nam song phần chung đánh giá sản phẩm chƣa độc đáo, chƣa đa dạng và đại trà đâu cũng giống nhau, có thể kể đến một số bài viết trên tạp chí nhƣ “Buồn nhƣ.xú vơ nia” tạp chí Tƣ vấn và Tiêu dùng số 11 (140) 05/06/2005, “Bao giờ sản phẩm thủ công truyền thống trở thành hàng hóa” tạp chí Du lịch Việt Nam số tháng 14 z 03/2013. Hay trên các trang báo mạng nhƣ “Tìm sản phẩm lƣu niệm đặc trƣng cho du khách”, “Bỏ ngỏ quà lƣu niệm”, “Quà lƣu niệm cho du khách- không phải chuyện nhỏ”.Cũng có một số bài báo giới thiệu về sản phẩm quà lƣu niệm độc đáo ở các vùng miền, cũng nhƣ là đề xuất giải pháp phát triển sản phẩm quà lƣu niệm, song hầu hết chỉ mang tính chất tham khảo, chƣa có sự chắt lọc, tổng hợp thành tài liệu chung. Những đóng góp mới của luận văn cho đề tài sản phẩm quà lưu niệm ở Việt Nam Có thể nói, đề tài là một nghiên cứu mới, đóng góp cho việc phát triển sản phẩm quà lƣu niệm phục vụ du khách cũng nhƣ quảng bá du lịch ở Hạ Long- Quảng Ninh.
Dựa trên những nghiên cứu về sản phẩm quà lƣu niệm đã có, luận văn tiếp tục khẳng định và nhấn mạnh vai trò của sản phẩm quà lƣu niệm với phát triển du lịch. Luận văn cũng bổ sung thêm lịch sử nghiên cứu đề tài, những lý luận mới về sản phẩm quà lƣu niệm, định hƣớng thị trƣờng và sản phẩm; khai thác sâu hơn những giải pháp đã đƣợc các bài nghiên cứu trƣớc đây đề xuất nhƣ xây dựng sản phẩm quà lƣu niệm biểu trƣng, đa dạng hóa sản phẩm, đầu tƣ các trung tâm nghiên cứu, tƣ vấn, triển lãm và thiết kế sản phẩm, đào tạo nguồn lao động, quy hoạch điểm bán sản phẩm, xây dựng thƣơng hiệu cũng nhƣ bảo vệ bản quyền sản phẩm; đồng thời cũng nhƣ đƣa ra những giải pháp mới bao gồm giải pháp về chính sách, quy hoạch làng nghề, xây dựng biểu tƣợng đặc trƣng, xây dựng bộ sản phẩm quà lƣu niệm, giải pháp quản lý và kinh doanh sản phẩm quà lƣu niệm. Khái niệm về sản phẩm quà lƣu niệm 1. Định nghĩa về sản phẩm quà lưu niệm Đã từ lâu sản phẩm quà lƣu niệm đƣợc biết nhƣ những vật ngƣời ta mua tặng nhau hoặc giữ làm kỷ niệm trong những chuyến đi, trong những sự kiện đặc biệt, trong lần đầu tiên gặp mặt.Đó có thể đơn giản là một bức ảnh, một bức tƣợng, một cái mặt nạ.nhƣng dù là gì nó cũng mang đƣợc phần nào nét đặc trƣng văn hóa, lịch 15 z sử của địa phƣơng đó hoặc những dấu ấn về con ngƣời, sự kiện mà khi nhìn vào nó ngƣời ta sẽ nhớ đến những kỷ niệm liên quan đến.
Có rất nhiều định nghĩa về sản phẩm quà lƣu niệm. Một số định nghĩa về sản phẩm quà lƣu niệm nhƣ sau: [43]. - Sản phẩm quà lƣu niệm là một vật gợi lại về một địa điểm nhất định, một dịp hoặc một ngƣời; một vật kỷ niệm. - Sản phẩm quà lƣu niệm là thứ có giá trị tình cảm.
- Sản phẩm quà lƣu niệm là một vật gợi nhớ về những sự kiện trong quá khứ. - Sản phẩm quà lƣu niệm là vật (đƣợc mua, giữ hoặc đƣợc tặng) gợi nhớ về một địa điểm, ngƣời hay dịp kỷ niệm chuyến tham quan của một ngƣời nào đó. - Sản phẩm quà lƣu niệm là vật bạn mua trong kỳ nghỉ hoặc là tại một sự kiện đặc biệt để nhắc bạn sau này nhớ về nơi đó. Trong từ điển bách khoa toàn thƣ Wikipedia sản phẩm quà lƣu niệm đƣợc viết nhƣ sau: Sản phẩm quà lƣu niệm là vật mà một ngƣời có những ký ức liên quan đến nó.
Cụm từ “sản phẩm quà lƣu niệm” mang đến ý nghĩ về những sản phẩm kém chất lƣợng đƣợc sản xuất hàng loạt, là những mặt hàng chính trong những cái bẫy khách du lịch ở khắp thế giới của các cửa hàng lƣu niệm. Nhƣng một sản phẩm quà lƣu niệm còn có thể là bất cứ vật phẩm nào đƣợc khách du lịch sƣu tầm, mua và mang về nhà. Bản thân vật đó không có ý nghĩa thực sự hơn những kết nối về tâm lý ngƣời sở hữu có với vật đó nhƣ là một biểu tƣợng cho những trải nghiệm trong quá khứ. Không có những gì cung cấp cho ngƣời chủ sở hữu, ý nghĩa của vật đó không thấy đƣợc và không thể khớp nối.
Sản phẩm quà lưu niệm như những đồ vật: Ngành công nghiệp du lịch thiết kế những sản phẩm quà lƣu niệm du lịch nhƣ hàng kỷ niệm tƣơng ứng với một địa phƣơng, thƣờng bao gồm những thông 16 z tin về địa lý và thƣờng đƣợc sản xuất theo cách mà khuyến khích việc sƣu tầm sản phẩm quà lƣu niệm. Trên khắp thế giới, buôn bán sản phẩm quà lƣu niệm là một phần quan trọng của ngành công nghiệp du lịch phục vụ hai vai trò, đầu tiên là giúp phát triển kinh tế của địa phƣơng, và thứ hai là để du khách mang theo họ một vật kỷ niệm tại nơi họ tham quan, sau cùng cũng để khuyến khích họ quay lại, hoặc để quảng bá đến những du khách khác theo cách truyền mồm. Có lẽ sản phẩm quà lƣu niệm đƣợc sƣu tập nhiều nhất bởi khách du lịch là những bức ảnh nhƣ là một phƣơng tiện để dẫn chứng bằng tài liệu những sự kiện và địa điểm đặc biệt cho sự tham khảo trong tƣơng lai. Sản phẩm quà lƣu niệm nhƣ những đồ vật bao gồm các sản phẩm sản xuất hàng loạt nhƣ quần áo: áo phông và mũ; những vật sƣu tầm: bƣu ảnh, nam châm dán dủ lạnh, bức tƣợng ngƣời nhỏ; sản phẩm gia dụng: chén, bát, đĩa, khay, đồng hồ bấm giờ quả trứng, thìa, giấy nhắn và nhiều thứ khác.
Sản phẩm quà lƣu niệm cũng bao gồm những sản phẩm đƣợc làm với số lƣợng ít nhƣ nghệ thuật dân gian, thủ công mỹ nghệ, tác phẩm mỹ thuật cổ, và những thứ phi thƣơng mại nhƣ những vật thuộc về tự nhiên, và những thứ khác mà một ngƣời gắn liền với những giá trị hoài cổ và sƣu tập trong số những gì thuộc về cá nhân ngƣời đó.