Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu phát triển nuôi trồng thủy sản trong bối cảnh biến đổi khí hậu tại huyện tiên yên tỉnh quảng ninh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu phát triển nuôi trồng thủy sản trong bối cảnh biến đổi khí hậu tại huyện tiên yên, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Vũ Thu Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Kiều Quốc Lập
• Trường học: Trường Đại học Khoa học - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu phát triển nuôi trồng thủy sản trong bối cảnh biến đổi khí hậu tại huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do lựa chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Những đóng góp của đề tài
• 0.5. Cấu trúc đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.3. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.4. Các công trình nghiên cứu về huyện Tiên Yên
• 1.5. Đặc điểm của khu vực nghiên cứu
• 1.5.1. Vị trí địa lý
• 1.5.2. Đặc điểm tự nhiên
• 1.5.3. Tài nguyên thiên nhiên phục vụ nuôi trồng thủy sản
• 1.5.4. Hiện trạng kinh tế - xã hội
• 1.6. Cơ sở lý luận về phát triển nuôi trồng thủy sản trong bối cảnh biến đổi khí hậu
• 1.6.1. Các khái niệm cơ bản
• 1.6.2. Tầm quan trọng của phát triển nuôi trồng thủy sản
• 1.6.3. Đặc điểm phát triển nuôi trồng thủy sản vùng ven biển
• 1.6.4. Tác động của biến đổi khí hậu đến nuôi trồng thủy sản ven biển
• 1.7. Cơ sở thực tiễn của nuôi trồng thủy sản trong bối cảnh biến đổi khí hậu
• 1.7.1. Kinh nghiệm thực tiễn phát triển nuôi trồng thủy sản của một số nước
• 1.7.2. Kinh nghiệm thực tiễn phát triển nuôi trồng thủy sản của Việt Nam
• 1.7.3. Thực trạng phát triển nuôi trồng thủy sản tỉnh Quảng Ninh
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp tiếp cận
• 2.4.2. Phương pháp thu thập tổng hợp tài liệu
• 2.4.3. Phương pháp điều tra khảo sát thực địa
• 2.4.4. Phương pháp đánh giá nhanh môi trường
• 2.4.5. Phương pháp chuyên gia
• 2.4.6. Phương pháp phỏng vấn hộ gia đình và phỏng vấn sâu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng phát triển nuôi trồng thủy sản tại huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh
• 3.1.1. Quy mô nuôi trồng thủy sản tại huyện Tiên Yên
• 3.1.2. Hiện trạng tổ chức sản xuất nuôi trồng thủy sản tại huyện Tiên Yên
• 3.1.3. Đánh giá hiệu quả phát triển nuôi trồng thủy sản tại huyện Tiên Yên
• 3.2. Hiện trạng biến đổi khí hậu tại huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh
• 3.2.1. Hiện trạng biến đổi khí hậu tại tỉnh Quảng Ninh trong những năm gần đây
• 3.2.2. Kịch bản biến đổi khí hậu khu vực huyện Tiên Yên
• 3.3. Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến phát triển nuôi trồng thủy sản tại huyện Tiên Yên
• 3.3.1. Các tác động của biến đổi khí hậu đến nuôi trồng thủy sản tại huyện Tiên Yên trong thời gian qua
• 3.3.2. Đánh giá của người dân về các tác động của biến đổi khí hậu đến nuôi trồng thủy sản
• 3.4. Giải pháp phát triển nuôi trồng thủy sản tại huyện Tiên Yên trong bối cảnh biến đổi khí hậu
• 3.4.1. Dự báo tác động của kịch bản biến đổi khí hậu đến nuôi trồng thủy sản tại huyện Tiên Yên
• 3.4.2. Năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu tại huyện Tiên Yên
• 3.4.3. Giải pháp phát triển nuôi trồng thủy sản trong bối cảnh biến đổi khí hậu tại huyện Tiên Yên
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển nuôi trồng thủy sản tại Tiên Yên

Tiên Yên, một huyện ven biển thuộc tỉnh Quảng Ninh, có tiềm năng lớn trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản. Với diện tích bãi triều rộng lớn và nguồn lợi hải sản phong phú, huyện này đang hướng tới phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của ngành thủy sản tại đây.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội của Tiên Yên

Tiên Yên có vị trí địa lý thuận lợi với nhiều sông ngòi và bãi triều. Đặc điểm tự nhiên này tạo điều kiện cho việc phát triển nuôi trồng thủy sản. Kinh tế xã hội của huyện cũng đang dần chuyển mình với sự gia tăng nhu cầu tiêu thụ sản phẩm thủy sản.

1.2. Tình hình nuôi trồng thủy sản hiện tại

Hiện tại, nuôi trồng thủy sản tại Tiên Yên đang gặp nhiều thách thức như dịch bệnh và biến đổi khí hậu. Sản lượng nuôi trồng chưa đạt yêu cầu, cần có các giải pháp cải thiện hiệu quả sản xuất.

II. Thách thức trong phát triển nuôi trồng thủy sản tại Tiên Yên

Ngành nuôi trồng thủy sản tại Tiên Yên đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng. Biến đổi khí hậu gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường sống của các loài thủy sản. Nhiều hộ nuôi trồng gặp khó khăn trong việc duy trì sản xuất ổn định.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến nuôi trồng thủy sản

Nhiệt độ tăng cao và mực nước biển dâng đang ảnh hưởng đến các khu vực nuôi trồng. Điều này dẫn đến sự gia tăng dịch bệnh và giảm năng suất sản xuất.

2.2. Khó khăn trong quản lý nguồn nước

Quản lý nguồn nước là một thách thức lớn. Nguồn nước bị ô nhiễm và xâm nhập mặn làm giảm chất lượng nước nuôi trồng, ảnh hưởng đến sự phát triển của nuôi trồng thủy sản.

III. Phương pháp phát triển bền vững nuôi trồng thủy sản tại Tiên Yên

Để phát triển bền vững ngành nuôi trồng thủy sản, cần áp dụng các phương pháp hiện đại và hiệu quả. Việc áp dụng công nghệ cao và quản lý nguồn nước hợp lý là rất cần thiết.

3.1. Ứng dụng công nghệ cao trong nuôi trồng

Công nghệ cao giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc áp dụng các kỹ thuật mới trong nuôi trồng thủy sản sẽ giúp giảm thiểu rủi ro từ biến đổi khí hậu.

3.2. Quản lý nguồn nước hiệu quả

Quản lý nguồn nước là yếu tố quyết định đến sự thành công của ngành thủy sản. Cần có các biện pháp bảo vệ và cải thiện chất lượng nước nuôi trồng.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại Tiên Yên

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu có thể cải thiện đáng kể hiệu quả nuôi trồng thủy sản tại Tiên Yên. Các mô hình nuôi trồng mới đã được thử nghiệm và cho kết quả khả quan.

4.1. Mô hình nuôi trồng thủy sản bền vững

Mô hình nuôi trồng kết hợp với bảo vệ môi trường đã cho thấy hiệu quả cao. Sản lượng và chất lượng sản phẩm được cải thiện rõ rệt.

4.2. Đánh giá tác động của các giải pháp

Các giải pháp đã được áp dụng và đánh giá tác động tích cực đến sản xuất. Người dân đã nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường trong nuôi trồng thủy sản.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho nuôi trồng thủy sản tại Tiên Yên

Kết luận cho thấy rằng nuôi trồng thủy sản tại Tiên Yên có tiềm năng phát triển lớn nếu được quản lý và phát triển bền vững. Cần có các chính sách hỗ trợ và đầu tư cho ngành này trong tương lai.

5.1. Đề xuất chính sách phát triển

Cần có các chính sách hỗ trợ cho người nuôi trồng, đặc biệt là trong việc tiếp cận công nghệ và nguồn vốn.

5.2. Tương lai của ngành nuôi trồng thủy sản

Ngành nuôi trồng thủy sản tại Tiên Yên có thể trở thành ngành kinh tế chủ lực nếu được đầu tư đúng mức và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quảng Ninh sở hữu chiều dài bờ biển 250 km cùng hơn 6.000 ha bãi triều và rừng ngập mặn, tạo nền tảng phát triển kinh tế thủy sản mạnh mẽ với tổng sản lượng năm 2019 đạt 131.548 tấn. Trong bức tranh chung đó, huyện Tiên Yên giữ vị trí chiến lược tại khu vực miền Đông của tỉnh với gần 8.900 ha bãi triều, trong đó có khoảng 2.700 ha diện tích có tiềm năng lớn phục vụ nuôi trồng thủy sản phân bố tập trung tại các xã Đông Hải, Tiên Lãng, Đồng Rui và Hải Lạng. Tuy nhiên, ngành thủy sản địa phương đang đối mặt với thách thức nghiêm trọng từ hiện tượng biến đổi khí hậu và các dạng thời tiết cực đoan. Thực tế ghi nhận vào tháng 9 năm 2008, đợt mưa lũ lịch sử kết hợp triều cường đã làm ngập lụt 620 ha đầm nuôi thủy sản, chủ yếu tại xã Hải Lạng, gây tổn thất nặng nề cho sinh kế người dân. Đến năm 2018, toàn tỉnh Quảng Ninh ghi nhận hơn 174 ha vùng nuôi bị dịch bệnh phá hủy do môi trường nước suy thoái và biến động nhiệt độ.

Trước thực trạng đó, đề tài tập trung đánh giá toàn diện hiện trạng phát triển nuôi trồng thủy sản tại huyện Tiên Yên giai đoạn 2009 - 2019 dưới tác động của biến đổi khí hậu, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp thích ứng bền vững. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát 5 xã trọng điểm ven biển và thị trấn Tiên Yên, kết hợp chuỗi số liệu khí tượng thủy văn kéo dài 50 năm. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi xác lập luận cứ khoa học hỗ trợ chuyển đổi phương thức sản xuất từ quảng canh sang thâm canh an toàn sinh học, góp phần nâng cao giá trị sản xuất thủy sản của huyện với tốc độ tăng trưởng bình quân 17,5%/năm và gia tăng sản lượng từ 412 tấn năm 2009 lên 3.980 tấn vào năm 2019.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết phát triển bền vững theo Báo cáo Brundtland năm 1987 và Luật Bảo vệ Môi trường năm 2014, nhấn mạnh sự cân bằng tối ưu giữa tăng trưởng kinh tế thủy sản, công bằng xã hội và bảo vệ hệ sinh thái ven bờ. Khung đánh giá tính dễ bị tổn thương của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu kết hợp mô hình của tác giả Allison cùng các cộng sự được áp dụng để phân tích ba thành tố cốt lõi: mức độ phơi bày trước hiểm họa thời tiết, tính nhạy cảm sinh thái của các giống loài thủy sản và năng lực thích ứng nội tại của cộng đồng địa phương. Bên cạnh đó, khung an ninh sinh kế bền vững của tổ chức CARE năm 2007 được tích hợp nhằm nhận diện khả năng chống chịu của nông hộ trước rủi ro thiên tai.

Hệ thống khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: Biến đổi khí hậu, Khí hậu cực đoan, Nuôi trồng thủy sản theo Luật Thủy sản năm 2013, Quy phạm thực hành nuôi trồng thủy sản tốt VietGAP theo Quyết định số 3824/QĐ-BNN-TCTS của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, và Phát triển nuôi trồng thủy sản vùng ven biển theo cả chiều rộng lẫn chiều sâu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được kế thừa chọn lọc từ Chi cục Thủy sản tỉnh Quảng Ninh, Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn huyện Tiên Yên, chuỗi số liệu quan trắc 50 năm của Trạm Khí tượng Tiên Yên và kịch bản biến đổi khí hậu B2 do Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Môi trường công bố.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa từ tháng 11 năm 2019 đến tháng 12 năm 2019. Cỡ mẫu điều tra bao gồm 50 hộ gia đình trực tiếp nuôi trồng thủy sản tại 5 xã ven biển gồm Đông Ngũ, Đông Hải, Hải Lạng, Tiên Lãng, Đồng Rui và thị trấn Tiên Yên. Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng nhằm bao phủ đầy đủ các nhóm hộ có mức sống khá, trung bình và nghèo, kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ quản lý địa phương. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm phản ánh chân thực kiến thức bản địa, lượng hóa mức độ thiệt hại kinh tế và kiểm chứng chéo thông tin qua phương pháp chuyên gia liên ngành cùng kỹ thuật đánh giá nhanh môi trường.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô và sản lượng nuôi trồng thủy sản của huyện Tiên Yên tăng trưởng vượt bậc trong giai đoạn 2009 - 2019 nhưng đi kèm biến động lớn. Diện tích nuôi trồng toàn huyện tăng từ 1.011,0 ha năm 2009 lên 1.505,6 ha năm 2019, tức tăng thêm 494,6 ha (tương đương mức tăng 48,9%). Trong đó, diện tích nước mặn, lợ giữ vai trò chủ đạo với 1.415,6 ha vào năm 2019. Sản lượng nuôi trồng tăng đột phá từ 412 tấn năm 2009 lên mức 3.980 tấn năm 2019, gấp 8,66 lần, phản ánh bước chuyển dịch mạnh mẽ về quy mô sản xuất hàng hóa.

Thứ hai, năng suất nuôi trồng bình quân ghi nhận bước tiến rõ rệt nhưng còn thấp so với tiềm năng chung của tỉnh Quảng Ninh. Năng suất toàn huyện tăng từ 0,41 tấn/ha năm 2009 lên trên 2,64 tấn/ha năm 2019 (tăng 5,82 lần), trong khi năng suất bình quân toàn tỉnh đạt 7,29 tấn/ha. Cơ cấu giá trị sản xuất ngành thủy sản trong tổng giá trị nông - lâm - ngư nghiệp của huyện tăng đều đặn từ 26,9% năm 2009 lên 30,5% năm 2014 và đạt 36,7% năm 2019, với tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất bình quân đạt 17,5%/năm.

Thứ ba, tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu diễn ra ngày càng gay gắt qua các đợt nắng nóng kéo dài, biến động độ mặn và ngập úng cực đoan. Phân tích kịch bản phát thải trung bình B2 cho thấy nhiệt độ trung bình khu vực Tiên Yên có xu hướng tăng liên tục đến năm 2100 và nguy cơ ngập lụt nghiêm trọng khi mực nước biển dâng từ 60 cm đến 80 cm. Nắng nóng kết hợp ô nhiễm hữu cơ làm bùng phát các ổ dịch bệnh hoại tử gan tụy cấp tính và bệnh đốm trắng trên tôm nuôi, gây thiệt hại hàng trăm triệu đồng cho mỗi chu kỳ sản xuất của người dân.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chủ yếu khiến năng suất chưa đạt mức tối ưu bắt nguồn từ việc hạ tầng vùng nuôi còn thiếu đồng bộ, hệ thống kênh cấp nước và kênh tiêu thoát còn dùng chung, cùng tỷ lệ diện tích nuôi quảng canh truyền thống còn chiếm tỷ trọng đáng kể. Kết quả này tương đồng với các công bố khoa học của tác giả Đặng Thị Hoa về suy giảm nguồn lợi do thời tiết cực đoan và nghiên cứu của tác giả Lê Kim Long về áp lực rủi ro chi phí thâm canh tôm thẻ chân trắng. Nhằm trực quan hóa các mối tương quan, dữ liệu nghiên cứu có thể được thể hiện qua biểu đồ cột kép so sánh diện tích và sản lượng qua các mốc thời gian, kết hợp bảng ma trận phân tích mức độ tổn thương sinh kế và đồ thị đường xu thế biến đổi nhiệt độ - lượng mưa theo kịch bản khí hậu B2.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, quy hoạch đồng bộ và hiện đại hóa kết cấu hạ tầng kỹ thuật vùng nuôi tập trung. Tiến hành nạo vét, xây dựng tách biệt hoàn toàn hệ thống kênh cấp nước biển sạch và hệ thống kênh thoát nước thải tại các vùng nuôi xã Hải Lạng và Đông Ngũ; kiên cố hóa đê bao ngăn mặn với mục tiêu nâng khả năng chống chịu triều cường và nước dâng do bão lên mức đỉnh lũ 1,2 m. Thời gian thực hiện từ năm 2021 đến năm 2025, do Ủy ban nhân dân huyện Tiên Yên chủ trì phối hợp cùng Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Quảng Ninh.

Thứ hai, chuyển đổi mạnh mẽ quy trình kỹ thuật theo tiêu chuẩn VietGAP và an toàn sinh học. Tổ chức đào tạo tập huấn, phấn đấu đưa 100% cơ sở nuôi tôm thương phẩm đạt chuẩn kiểm soát mầm bệnh hoại tử gan tụy và đốm trắng, đồng thời nhân rộng mô hình nuôi tôm siêu thâm canh hai giai đoạn trong bể nổi lót bạt có mái che để giảm thiểu 80% rủi ro do sốc nhiệt. Lộ trình thực hiện giai đoạn 2021 - 2026, do Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn huyện điều phối cùng các Hợp tác xã thủy sản.

Thứ ba, bảo tồn và phát triển hệ sinh thái rừng ngập mặn gắn với mô hình nuôi sinh thái bền vững. Duy trì và mở rộng diện tích 6.200 ha rừng ngập mặn hiện có tại Đồng Rui và Tiên Lãng, đẩy mạnh mô hình tôm - rừng kết hợp và khoanh nuôi nhuyễn thể bãi triều bản địa như ngán, ngao, sá sùng để bảo đảm tỷ lệ che phủ rừng đạt trên 57,8%. Tiến độ triển khai liên tục từ năm 2020 đến năm 2030, do Chi cục Thủy sản và cộng đồng ngư dân ven biển thực hiện.

Thứ tư, thiết lập mạng lưới quan trắc môi trường tự động và nâng cao năng lực cảnh báo thiên tai sớm. Lắp đặt các trạm quan trắc chỉ số COD, độ mặn, hàm lượng NO2 tại các cửa sông chính nhằm cung cấp dữ liệu kịp thời cho tối thiểu 95% hộ nuôi trước mỗi đợt biến động thời tiết bất thường. Kế hoạch triển khai từ năm 2021 đến năm 2024, do Trạm Khí tượng Tiên Yên phối hợp cùng các Tổ kỹ thuật thủy sản huyện phụ trách.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ hoạch định chính sách cấp tỉnh, huyện (Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Quảng Ninh, Ủy ban nhân dân huyện Tiên Yên). Luận văn cung cấp cơ sở thực tiễn và bộ số liệu chuỗi thời gian 2009 - 2019 để xây dựng quy hoạch không gian nuôi trồng thủy sản thích ứng biến đổi khí hậu giai đoạn 2021 - 2030.

Nhóm 2: Các nhà khoa học, giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Quản lý Tài nguyên - Môi trường và Nuôi trồng Thủy sản. Công trình mang lại tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp tích hợp điều tra xã hội học cộng đồng, đánh giá nhanh môi trường và lượng hóa kịch bản biến đổi khí hậu tại vùng duyên hải.

Nhóm 3: Các Hợp tác xã, doanh nghiệp và chủ hộ nuôi trồng thủy sản tại khu vực ven biển miền Đông Bắc Bộ. Nghiên cứu mang đến những bài học kinh nghiệm về kỹ thuật kiểm soát dịch bệnh, chuyển đổi mô hình thâm canh an toàn sinh học và quản lý nguồn nước ao nuôi khi thời tiết biến động.

Nhóm 4: Các tổ chức phi chính phủ và các tổ chức phát triển quốc tế hoạt động trong lĩnh vực biến đổi khí hậu và bảo tồn sinh thái. Luận văn cung cấp mô hình thực tiễn về mối liên kết giữa bảo tồn 6.200 ha rừng ngập mặn với phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Câu 1: Vấn đề cốt lõi mà luận văn tập trung giải quyết tại huyện Tiên Yên là gì?
Luận văn giải quyết bài toán mâu thuẫn giữa nhu cầu mở rộng kinh tế thủy sản với rủi ro ngày càng tăng do biến đổi khí hậu tại Tiên Yên. Nghiên cứu đánh giá thực trạng diện tích 1.505,6 ha nuôi trồng và sản lượng 3.980 tấn năm 2019, từ đó thiết lập các mô hình canh tác thích ứng nhằm giảm thiểu thiệt hại do thiên tai và dịch bệnh.

Câu 2: Biến đổi khí hậu đã gây ra những tổn thất cụ thể nào cho thủy sản Tiên Yên trong giai đoạn nghiên cứu?
Hiện tượng thời tiết cực đoan đã gây ra ngập lụt nghiêm trọng như sự kiện tháng 9 năm 2008 làm ngập 620 ha đầm nuôi tại xã Hải Lạng. Bên cạnh đó, nhiệt độ tăng cao bất thường kích hoạt các ổ dịch hoại tử gan tụy cấp và đốm trắng, tương tự đợt dịch bệnh làm hư hại 174 ha vùng nuôi thủy sản toàn tỉnh Quảng Ninh năm 2018.

Câu 3: Vì sao nghiên cứu lại lựa chọn kịch bản biến đổi khí hậu B2 để phân tích dự báo?
Kịch bản phát thải trung bình B2 do Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Môi trường xây dựng phản ánh sát thực tế xu thế phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường địa phương. Kịch bản này cho phép dự báo chi tiết mức tăng nhiệt độ, lượng mưa và nguy cơ ngập lụt khi nước biển dâng 60 cm đến 80 cm tại Tiên Yên đến năm 2100.

Câu 4: Mô hình kết hợp tôm - rừng ngập mặn mang lại lợi ích gì trong việc thích ứng khí hậu?
Mô hình tận dụng 6.200 ha rừng ngập mặn tạo vành đai chắn sóng tự nhiên, giảm xói lở bờ biển và điều hòa vi khí hậu ao nuôi. Hệ sinh thái rừng cung cấp nguồn thức ăn tự nhiên dồi dào cho tôm và các loài nhuyễn thể bãi triều, giúp người dân giảm chi phí thức ăn công nghiệp và hạn chế tối đa rủi ro dịch bệnh phát sinh.

Câu 5: Các nông hộ tại Tiên Yên cần ưu tiên giải pháp kỹ thuật nào để ứng phó với sốc nhiệt ao nuôi?
Hộ nuôi cần chuyển đổi sang mô hình nuôi hai giai đoạn có ao ương lót bạt và mái che nhằm kiểm soát nhiệt độ nước trong ngưỡng thích hợp từ 27 đến 33 độ C cho tôm thẻ chân trắng. Đồng thời, cần chủ động sục khí, duy trì độ kiềm từ 80 đến 120 mg/l và theo dõi chặt chẽ hàm lượng NO2 để bảo vệ đàn thủy sản.

Kết luận

• Nghiên cứu đã hệ thống hóa bức tranh toàn cảnh về nuôi trồng thủy sản tại huyện Tiên Yên giai đoạn 2009 - 2019 với sản lượng đạt 3.980 tấn trên diện tích 1.505,6 ha.
• Luận văn lượng hóa rõ nét các hiểm họa khí hậu và nguy cơ ngập lụt theo kịch bản B2, khẳng định tính cấp thiết của việc tái cơ cấu ngành thủy sản ven biển.
• Xác lập thành công khung giải pháp tích hợp giữa nâng cấp hạ tầng, áp dụng tiêu chuẩn VietGAP và bảo tồn 6.200 ha rừng ngập mặn sinh thái.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng phục vụ công tác lập quy hoạch ngành thủy sản huyện Tiên Yên và tỉnh Quảng Ninh tầm nhìn đến năm 2030.
• Lộ trình tiếp theo đòi hỏi chính quyền địa phương và các hộ nuôi khẩn trương số hóa dữ liệu quan trắc môi trường và mở rộng chuỗi liên kết giá trị ngay trong giai đoạn 2021 - 2025.

Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và người sản xuất hãy cùng chung tay áp dụng ngay các giải pháp thích ứng thông minh để đưa kinh tế thủy sản Tiên Yên phát triển bền vững và thịnh vượng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới Theo Ủy ban Kinh tế vùng Châu Mỹ La tinh và Caribe về tác động của BĐKH lên lĩnh vực nông nghiệp Guyana, mô hình kinh tế lượng đã được áp dụng để lượng hóa mối quan hệ giữa BĐKH và NTTS. Trong mô hình, nhóm tác giả đã xây dựng được mối quan hệ về sự phụ thuộc của sản lượng hải sản (bao gồm cả khai thác và NTTS trên biển) với các yếu tố như giá hải sản xuất khẩu, nhiệt độ bề mặt nước biển và lượng mưa năm theo 3 kịch bản BĐKH đến năm 2050 của IPCC xây dựng [7].

Tuy nhiên, trong nghiên cứu này, các tác giả đã không xem xét đồng thời tác động của các yếu tố kỹ thuật (công nghệ nuôi, sử dụng con giống, thức ăn, hóa chất,.) đến sản lượng thủy sản, cũng như tần suất và cường độ các cơn bão, lũ lụt hoặc hạn hán có thể xảy ra trong cả thời kỳ nghiên cứu nên kết quả mô hình cần được xem xét thêm. Tuy nhiên, đây là một hướng nghiên cứu tiềm năng cần được xem xét, chỉnh lý và phát triển để áp dụng vào việc lượng hóa các tác động của BĐKH đến NTTS tại huyện Tiên Yên trong nghiên cứu của luận văn này. Đến nay, mặc dù hiện tượng BĐKH toàn cầu do con người gây ra đã được thừa nhận nhưng từ phương diện nghiên cứu khoa học, thông tin liên quan đến BĐKH còn chứa nhiều yếu tố không chắc chắn. Nghiên cứu tổng quan của De Silva và Soto (2009), De Silva (2012), Cochrane et al.

(2009), Badjeck et al. (2010) [16] về tác động tiềm tàng của BĐKH đến ngành thủy sản cho thấy các nghiên cứu tác động BĐKH trong ngành thủy sản đều chứa đựng yếu tố không chắc chắn, thường dựa trên các tính chất đặc thù của giống loài thủy sản và mối tương quan với môi trường tự nhiên để phán đoán. Đây là những điểm cần lưu ý khi thực hiện đánh giá tác động của BĐKH đến hoạt động NTTS khu vực huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh. Trên thế giới, nghiên cứu tác động của khí hậu, thời tiết đến hoạt động NTTS đã được quan tâm từ khá lâu nhưng nghiên cứu về mối quan hệ, đặc biệt là tính dễ bị tổn thương do BĐKH đối với hoạt động NNTS vẫn còn ở mức hạn chế.

Neil Adger, Trung tâm nghiên cứu Kinh tế - xã hội về môi trường Toàn Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cầu - đại học East Anglia Vương quốc Anh, là một trong các nhà khoa học nghiên cứu sâu về tác động của BĐKH đến hoạt động NNTS. Năm 1999, ông đăng tải nghiên cứu về tác động do BĐKH đến các hình thức NTTS, bước đầu tài liệu này đã đưa ra cách tiếp cận trong đánh giá BĐKH và có khả năng áp dụng trên quy mô toàn cầu [37]. CARE là tổ chức đã hướng đến sử dụng đánh giá tính dễ bị tổn thương và năng lực trong bối cảnh BĐKH. Năm 2007, CARE xây dựng khung đánh giá sử dụng trong an ninh sinh kế hộ NTTS.

Trong khung đánh giá này, CARE tiếp cận theo hướng thích ứng BĐKH nhằm giảm thiểu tính dễ bị tổn thương trong các hoạt động khai thác và NTTS. Alisson và các cộng sự đã đưa ra tính dễ bị tổn thương của kinh tế nhà nước do tác động của BĐKH trong ngành thuỷ sản. Tài liệu này đã so sánh tính dễ bị tổn thương của các nền kinh tế trước tác động tiềm tàng của BĐKH trên ngành khai thác thuỷ sản của họ [16]. Ông đã phân tích tính dễ bị tổn thương dựa trên phân tích tác động tiềm tàng (Potental Impacts) của BĐKH bao gồm mức độ tác động (Exposure), tính nhạy cảm (Sensitivity) và năng lực thích ứng (Adaptive Capacity).

Tuy nhiên, trong báo cáo này Alisson và cộng sự chỉ mới sử dụng khung đánh giá tập trung vào đánh giá sinh kế nói chung chưa có đánh giá cụ thể cho từng hoạt động NTTS. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam Trong bối cảnh BĐKH ngày càng mạnh mẽ như hiện nay, Việt Nam đã và đang tích cực chống lại BĐKH với các hoạt động, dự án trên nhiều lĩnh vực khác nhau như: nông nghiệp, giao thông, thủy lợi với nhiều cơ quan chuyên môn cũng như các tổ chức quốc tế nghiên cứu và triển khai trong những năm qua. Theo báo cáo “Phân tích tác động của BĐKH đến nông nghiệp Việt Nam đề xuất các biện pháp thích ứng và chính sách giảm thiểu” trong dự án tăng cường năng lực BĐKH cho Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn [9], cũng đã đưa ra nhưng kết quả nghiên cứu về thiệt hại của lĩnh vực nông nghiệp trước thiên tai trong giai đoạn thập niên 90 và 2000; đưa ra cảnh báo về sự giảm năng suất của cây trồng, mất đất do nước biển dâng. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Môi trường đã nghiên cứu và xây dựng hướng dẫn “Đánh giá tác động của BĐKH và xác định các giải pháp thích ứng” nhằm phục vụ cho công tác xây dựng kế hoạch hành động của các Bộ, ngành địa phương với BĐKH [9].

Hướng dẫn sử dụng cách tiếp cận như sau: - Đánh giá tác động của BĐKH ở thời điểm hiện tại sau đó đánh giá tác động trong tương lai dựa vào các kịch bản kết hợp với điều kiện kinh tế, xã hội, môi trường; - Đánh giá tác động của BĐKH theo ngành, vùng địa lý, ranh giới hệ sinh thái… Tổ chức CARE International nghiên cứu sự thích ứng với BĐKH dựa vào cộng đồng trong đó đề cập tới tác động của BĐKH tới an ninh lương thực và thu nhập của người dân, nước sinh hoạt, sức khỏe và di dân. Nghiên cứu cho thấy người nghèo và người dân vùng ven biển bị ảnh hưởng nhiều nhất. Nghiên cứu ở Thanh Hóa cho thấy các hiện tượng thời tiết cực đoan: hạn hán, ngập lụt, thay đổi mùa đã tác động tới sản xuất nông nghiệp làm cho thiếu đói, gia cầm, khai thác thủy sản bị ảnh hưởng. [9] Ngoài ra Tổng cục Môi trường Việt Nam - Bộ Tài nguyên Môi trường, cũng đã có nhiều đề án nghiên cứu về BĐKH tại tỉnh Quảng Ninh.

Ví dụ, dự án “Nghiên cứu đánh giá tác động BĐKH mức độ thiệt hại đến hoạt động sản xuất nông, lâm nghiệp và thay đổi sử dụng đất địa bàn tỉnh Quảng Ninh” đã đưa ra được mức độ ảnh hưởng của BĐKH đến hoạt động sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp và thay đổi sử dụng đất trong bối cảnh BĐKH cũng như kế hoạch ứng phó của tỉnh trước những nguy cơ tác động này. Luận văn thạc sĩ “Nghiên cứu đánh giá tác động và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu của cộng đồng tại khu vực đảo Hà Nam, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh” của Lương Thị Thu Huệ [10], đã chỉ ra được các biểu hiện và xu hướng của BĐKH trong vòng 15 năm qua tại đảo Hà Nam - một địa điểm nhạy cảm với BĐKH thuộc địa bàn thị xã Quảng Yên. Luận văn đã đánh giá được những tác động của BĐKH đến cộng đồng địa phương tại khu vực đảo Hà Nam, đồng thời xem xét những hệ lụy của các tác động này đến quá trình thực hiện phát triển bền vững và kinh tế xanh theo chiến lược của tỉnh. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hiện nay, có nhiều nghiên cứu về NTTS, nội dung đa phần là đánh giá về thực trạng NTTS, phân tích yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp cụ thể: Nguyễn Tài Phúc với “Nghiên cứu phát triển nuôi trồng thuỷ sản vùng đầm phá ven biển Thừa Thiên Huế” [15], đã đánh giá thực trạng về hệ thống tổ chức quản lý nuôi trồng vùng đầm phá ven biển Thừa Thiên Huế giai đoạn 1998-2004; trọng tâm là nuôi tôm, tác giả dùng phương pháp phân tích hàm sản xuất để phân tích lượng hóa ảnh hưởng các yếu tố đầu vào với năng suất tôm, đánh giá được hiệu quả nuôi trồng theo mô hình thâm canh và bán thâm canh.

Đề xuất giải pháp chủ yếu nhằm phát triển NTTS của vùng đầm phá ven biển Thừa Thiên Huế. Nghiên cứu chỉ phân tích 1 loại sản phẩm là tôm trong khi ở các vùng ven biển khác lại có sự phát triển đa dạng các loài khác như ngao, cá. Luận án “Giải pháp kinh tế và quản lý môi trường cho phát triển nuôi trồng thuỷ sản các huyện phía nam Thành phố Hà Nội” của Nguyễn Thị Quỳnh Anh [2], đã phân tích, đánh giá kết quả phát triển NTTS giai đoạn 2009 – 2011, với nuôi cá ưu thế, những ảnh hưởng của sự phát triển này đến các thành phần môi trường, nhằm đề xuất hoàn thiện hệ thống các giải pháp về kinh tế và quản lý môi trường nhằm thức đẩy NTTS phát triển ổn định hơn nữa. Đặng Thị Hoa [6]cho rằng biến đổi khí hậu làm năng suất thủy sản giảm sút, chết hàng loạt, nguồn lợi hải sản suy giảm, rạt ra xa bờ, gây thiệt hại lớn cho ngành thủy sản.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng muốn giảm tác động của biến đổi khí hậu cần nâng cấp, gia cố các khu NTTS vững chắc hơn, thay đổi kỹ thuật nuôi trồng. Lê Kim Long [12] kết luận nuôi tôm thẻ chân trắng là một trong những mô hình nuôi thủy sản quan trọng ở vùng ven biển tỉnh Phú Yên và lợi nhuận thu được là rất cao nhưng chi phí là đầu tư lớn, đặc biệt là chi phí thức ăn, cơ sở hạ tầng, dịch bệnh nhiều. Nguyễn Thị Thanh Hương [10] chỉ ra phát triển NTTS của các hộ nông dân đang gặp các khó khăn, thách thức như thiếu quy hoạch chi tiết vùng nuôi, rủi ro dịch bệnh cao, thị trường khổng ổn định. Lê Kim Long (2017) trong nghiên cứu “Hiệu quả sản xuất của các hộ nuôi thâm canh tôm thẻ chân trắng tại tỉnh Phú Yên” [13], nghề nuôi thâm canh tôm thẻ chân trắng vẫn còn đủ khả năng sinh lợi để tiếp tục duy trình sản xuất nhưng sức hấp dẫn của nghề đã Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] xuống thấp khi mức rủi ro và nhu cầu vốn sản xuất lớn.

Nuôi thâm canh tôm thẻ chân trắng đã bước vào trạng thái bão hòa, nó còn ảnh hưởng tiêu cực ra môi trường.