Nghiên Cứu Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Tại Huyện Trảng Bom

Khám phá giải pháp phát triển kinh tế nông hộ tại huyện Trảng Bom, Đồng Nai, nhằm nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân.

• Tác giả: Nguyễn Trường Dương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Hợp
• Trường học: Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Tại Huyện Trảng Bom
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Trảng Bom

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• Mục tiêu chung
• Mục tiêu cụ thể
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Nội dung nghiên cứu
• Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG HỘ
• 1.1. Cơ sở lý luận về phát triển kinh tế nông hộ
• 1.1.1. Một số khái niệm cơ bản về phát triển kinh tế nông hộ
• 1.1.2. Phân loại hộ nông dân
• 1.1.3. Đặc trưng của kinh tế nông hộ
• 1.1.4. Vai trò và vị trí của kinh tế nông hộ
• 1.1.5. Xu hướng phát triển kinh tế nông hộ
• 1.1.6. Các yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến phát triển kinh tế nông hộ
• 1.2. Cơ sở thực tiễn về phát triển kinh tế nông hộ
• 1.2.1. Kinh nghiệm phát triển kinh tế nông hộ trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình phát triển kinh tế nông hộ ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm cơ bản của huyện Trảng Bom
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Các đặc điểm KTXH
• 2.1.3. Nhận xét chung về phát triển kinh tế nông hộ
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 2.2.2. Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu
• 2.2.3. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 2.2.4. Hệ thống các chỉ tiêu dùng trong nghiên cứu
• 2.2.4.1. Các chỉ tiêu phản ánh đặc điểm nông hộ
• 2.2.4.2. Các chỉ tiêu phản ánh điều kiện sản xuất kinh doanh của nông hộ
• 2.2.4.3. Các chỉ tiêu phản ánh tình hình sản xuất kinh doanh của nông hộ
• 2.2.4.4. Các chỉ tiêu phản ánh kết quả và hiệu quả sản xuất kinh doanh của các nông hộ
• 2.2.4.5. Các chỉ tiêu phản ánh đời sống của nông hộ
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân huyện Trảng Bom
• 3.1.1. Giá trị sản xuất nông lâm thủy sản
• 3.1.2. Diện tích, năng xuất và sản lượng cây trồng
• 3.1.3. Kết quả chăn nuôi, lâm nghiệp, đánh bắt nuôi trồng thủy sản
• 3.2. Thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân ở các điểm nghiên cứu
• 3.2.1. Điều kiện sản xuất kinh doanh của các nhóm nông hộ
• 3.2.2. Kết quả sản xuất và hiệu quả sản xuất kinh doanh của các hộ nông dân ở 3 xã điều tra huyện Trảng Bom
• 3.2.3. Thực trạng nhà ở và các tiện nghi sinh hoạt của các nhóm hộ điều tra
• 3.3. Những nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế nông hộ huyện Trảng Bom
• 3.3.1. Đánh giá chung
• 3.4. Định hướng và các giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế nông hộ của huyện Trảng Bom
• 3.4.1. Định hướng phát triển kinh tế nông hộ huyện Trảng Bom trong vài năm tới
• 3.4.2. Những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Trảng Bom
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Trảng Bom

Kinh tế nông nghiệp đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế Việt Nam. Nông dân chiếm tỷ lệ lớn trong dân số và lực lượng lao động, đóng góp đáng kể vào GDP và kim ngạch xuất khẩu. Cùng với sự phát triển kinh tế xã hội, kinh tế nông hộ cũng phát triển về quy mô và hình thức. Nhiều nông dân đã làm giàu từ đất đai, sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế như sản xuất nhỏ lẻ, tự cấp tự túc, đời sống khó khăn. Do đó, cần có sự hỗ trợ từ chính phủ và các nhà khoa học để phát triển sản xuất và nâng cao đời sống cho người dân nông thôn. Huyện Trảng Bom, Đồng Nai, là một khu vực kinh tế trọng điểm, đang đối mặt với những thách thức và cơ hội trong phát triển kinh tế nông hộ.

1.1. Khái niệm và đặc điểm kinh tế nông hộ Trảng Bom

Kinh tế hộ nông dân là hình thức kinh tế cơ bản và tự chủ trong nông nghiệp, dựa trên việc sử dụng lao động, đất đai và tư liệu sản xuất của gia đình. Hộ nông dân là thực thể kinh tế, văn hóa, xã hội chủ yếu ở nông thôn. Theo Frank Ellis, nông dân là các hộ gia đình có quyền kiếm kế sinh nhai trên mảnh đất đai, sử dụng chủ yếu sức lao động của gia đình để sản xuất. Kinh tế hộ nông dân có những đặc trưng riêng biệt, nó có một cơ chế vận hành khá đặc biệt, không giống như những đơn vị kinh tế khác, do đó có thể thấy rằng: nông hộ là một đơn vị kinh tế xã hội đặc biệt.

1.2. Vai trò của kinh tế nông hộ trong phát triển nông thôn Trảng Bom

Kinh tế nông hộ đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh lương thực, tạo việc làm và thu nhập cho người dân nông thôn. Nó cũng góp phần vào việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống và phát triển nông thôn bền vững. Theo Traianop, hộ nông dân là đơn vị sản xuất “rất ổn định” và là phương tiện tuyệt vời để tăng trưởng và phát triển nông nghiệp. Hộ nông dân có những đặc trưng riêng biệt, nó có một cơ chế vận hành khá đặc biệt, không giống như những đơn vị kinh tế khác, do đó có thể thấy rằng: nông hộ là một đơn vị kinh tế xã hội đặc biệt.

II. Thách Thức Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Tại Trảng Bom Hiện Nay

Quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa đang làm thu hẹp diện tích đất nông nghiệp, gây ra tình trạng mất tư liệu sản xuất và dư thừa lao động nông thôn. Nông hộ đang phải đối mặt với nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm sinh kế mới, ảnh hưởng đến định hướng phát triển và thu nhập. Vấn đề phát triển kinh tế nông hộ trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế đang được quan tâm. Cần làm rõ thực trạng phát triển, các yếu tố ảnh hưởng và các giải pháp thúc đẩy phát triển kinh tế nông hộ ở Trảng Bom.

2.1. Tác động của đô thị hóa đến sinh kế nông hộ Trảng Bom

Đô thị hóa làm giảm diện tích đất nông nghiệp, ảnh hưởng đến sinh kế truyền thống của nông hộ. Nông dân mất đất phải chuyển đổi sang các ngành nghề khác, đối mặt với nhiều khó khăn trong việc thích nghi với môi trường làm việc mới. Tình trạng lao động nông nghiệp dư thừa và thất nghiệp trong nông thôn ngày càng gia tăng, nông hộ đang trăn trở tìm kiếm sinh kế mới, ảnh hưởng trực tiếp tới định hướng phát triển và thu nhập của nông hộ.

2.2. Khó khăn trong tiếp cận vốn và thị trường của nông hộ Trảng Bom

Nông hộ gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn vay để đầu tư sản xuất, do thủ tục phức tạp và lãi suất cao. Thị trường tiêu thụ nông sản còn nhiều biến động, giá cả không ổn định, gây thiệt hại cho nông dân. Nhiều hộ nông dân đã chuyển đổi nền kinh tế từ quy mô nhỏ thành quy mô lớn, sản xuất tự túc tự cấp sang nền kinh tế hàng hóa, có thể trao đổi hàng hóa trên thị trường.

2.3. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp Trảng Bom

Biến đổi khí hậu gây ra các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, lũ lụt, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng cây trồng, vật nuôi. Nông hộ cần có các biện pháp thích ứng để giảm thiểu thiệt hại. Trong sản xuất nông nghiệp, kinh tế nông hộ vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế: Phần lớn các nông hộ còn sản xuất nhỏ lẻ, tự cấp, tự túc và kém hiệu quả, đời sống nông dân gặp rất nhiều khó khăn…

III. Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Bền Vững Tại Trảng Bom

Để phát triển kinh tế nông hộ bền vững, cần có các giải pháp đồng bộ về chính sách, khoa học công nghệ, và thị trường. Cần tạo điều kiện cho nông hộ tiếp cận vốn vay ưu đãi, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, và xây dựng các chuỗi giá trị nông sản hiệu quả. Đồng thời, cần nâng cao năng lực cho nông dân để họ có thể thích ứng với những thay đổi của thị trường và biến đổi khí hậu.

3.1. Chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế nông hộ Trảng Bom

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ về vốn, đất đai, khoa học công nghệ, và thị trường để tạo điều kiện cho kinh tế nông hộ phát triển. Các chính sách này cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm của từng vùng và từng nhóm nông hộ. Vì thế nông hộ và cộng đồng nông thôn đang rất cần sự hỗ trợ kịp thời của chính phủ cũng như các nhà khoa học nghiên cứu, đề xuất các giải pháp thích hợp nhằm phát triển sản xuất và nâng cao đời sống cho bộ phận dân cư nông thôn.

3.2. Ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp Trảng Bom

Cần đẩy mạnh ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp, như sử dụng giống mới năng suất cao, kỹ thuật canh tác tiên tiến, và công nghệ bảo quản chế biến nông sản. Đẩy mạnh áp dụng các thành tựu khoa học-kỹ thuật, công nghệ sinh học vào sản xuất nông nghiệp. Xây dựng các vùng cây trồng tập trung có quy mô lớn, quy hoạch và phát triển vùng chăn nuôi, giết mổ gia súc, gia cầm theo hướng công nghiệp, bán công nghiệp với công nghệ tiên tiến, an toàn dịch bệnh, đảm bảo vệ sinh môi trường.

3.3. Phát triển chuỗi giá trị nông sản hiệu quả tại Trảng Bom

Cần xây dựng các chuỗi giá trị nông sản hiệu quả, từ sản xuất đến tiêu thụ, để nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản và đảm bảo đầu ra ổn định cho nông dân. Khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi cho kinh tế trang trại phát triển. Tuy nhiên, trong những năm qua, cùng với sự phát triển chung của cả nước, do quá trình đô thị hoá và công nghiệp hoá làm cho diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp, nông hộ bị mất tư liệu sản xuất, tình trạng lao động nông nghiệp dư thừa và thất nghiệp trong nông thôn ngày càng gia tăng, nông hộ đang trăn trở tìm kiếm sinh kế mới, ảnh hưởng trực tiếp tới định hướng phát triển và thu nhập của nông hộ.

IV. Nghiên Cứu Thực Trạng Kinh Tế Nông Hộ Tại Huyện Trảng Bom

Nghiên cứu thực trạng phát triển kinh tế nông hộ tại Trảng Bom cho thấy sự đa dạng trong điều kiện sản xuất, kết quả sản xuất và hiệu quả kinh doanh giữa các nhóm nông hộ. Các yếu tố như vốn, đất đai, lao động, và trình độ kỹ thuật có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của kinh tế nông hộ. Cần có các giải pháp phù hợp để hỗ trợ các nhóm nông hộ khác nhau phát triển.

4.1. Điều kiện sản xuất kinh doanh của các nhóm nông hộ Trảng Bom

Các nhóm nông hộ có điều kiện sản xuất kinh doanh khác nhau về vốn, đất đai, lao động, và trình độ kỹ thuật. Các hộ có điều kiện tốt hơn thường có khả năng đầu tư vào sản xuất và đạt được hiệu quả kinh doanh cao hơn. Thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân ở các điểm nghiên cứu. Điều kiện sản xuất kinh doanh của các nhóm nông hộ.

4.2. Kết quả và hiệu quả sản xuất kinh doanh của nông hộ Trảng Bom

Kết quả và hiệu quả sản xuất kinh doanh của nông hộ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như điều kiện sản xuất, trình độ kỹ thuật, và khả năng tiếp cận thị trường. Các hộ có hiệu quả kinh doanh cao thường có khả năng tái đầu tư và mở rộng sản xuất. Kết quả sản xuất và hiệu quả sản xuất kinh doanh của các hộ nông dân ở 3 xã điều tra huyện Trảng Bom.

4.3. Đời sống và thu nhập của nông hộ tại Trảng Bom

Đời sống và thu nhập của nông hộ có sự khác biệt lớn giữa các nhóm. Các hộ có thu nhập cao thường có điều kiện sống tốt hơn và có khả năng đầu tư vào giáo dục và y tế cho con cái. Thực trạng nhà ở và các tiện nghi sinh hoạt của các nhóm hộ điều tra.

V. Định Hướng Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Huyện Trảng Bom 2023 2030

Định hướng phát triển kinh tế nông hộ huyện Trảng Bom trong giai đoạn tới là phát triển nông nghiệp bền vững, nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản, và cải thiện đời sống cho người dân nông thôn. Cần tập trung vào các lĩnh vực có lợi thế cạnh tranh, như sản xuất nông sản sạch, nông nghiệp công nghệ cao, và du lịch nông nghiệp. Đồng thời, cần tăng cường liên kết giữa nông hộ với các doanh nghiệp và các tổ chức khoa học công nghệ.

5.1. Phát triển nông nghiệp công nghệ cao tại Trảng Bom

Ứng dụng các công nghệ tiên tiến vào sản xuất nông nghiệp, như nhà kính, tưới nhỏ giọt, và hệ thống quản lý thông minh, để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Xây dựng các mô hình nông nghiệp công nghệ cao hiệu quả và bền vững.

5.2. Phát triển du lịch nông nghiệp tại Trảng Bom

Khai thác tiềm năng du lịch nông nghiệp của huyện, như các trang trại, vườn cây ăn trái, và làng nghề truyền thống, để tạo thêm nguồn thu nhập cho nông hộ và quảng bá sản phẩm nông sản địa phương. Phát triển du lịch nông nghiệp Trảng Bom.

5.3. Liên kết giữa nông hộ và doanh nghiệp tại Trảng Bom

Tăng cường liên kết giữa nông hộ với các doanh nghiệp chế biến và tiêu thụ nông sản, để đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm và nâng cao giá trị gia tăng. Xây dựng các mô hình liên kết hiệu quả và bền vững.

VI. Kết Luận Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Trảng Bom

Nghiên cứu về phát triển kinh tế nông hộ tại Trảng Bom đã chỉ ra những thách thức và cơ hội, đồng thời đề xuất các giải pháp cụ thể để thúc đẩy sự phát triển bền vững của kinh tế nông hộ. Việc thực hiện các giải pháp này cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các tổ chức khoa học công nghệ, các doanh nghiệp, và cộng đồng nông dân.

6.1. Tóm tắt các giải pháp chính phát triển kinh tế nông hộ Trảng Bom

Các giải pháp chính bao gồm: chính sách hỗ trợ, ứng dụng khoa học công nghệ, phát triển chuỗi giá trị, phát triển nông nghiệp công nghệ cao, phát triển du lịch nông nghiệp, và liên kết giữa nông hộ và doanh nghiệp. Những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Trảng Bom.

6.2. Kiến nghị để phát triển kinh tế nông hộ Trảng Bom

Cần có sự quan tâm và đầu tư hơn nữa từ các cấp chính quyền, sự tham gia tích cực của các tổ chức khoa học công nghệ và doanh nghiệp, và sự chủ động của cộng đồng nông dân để thực hiện thành công các giải pháp phát triển kinh tế nông hộ tại Trảng Bom.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kinh tế nông nghiệp luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong cơ cấu kinh tế quốc dân của Việt Nam, đóng góp gần 20% GDP hàng năm và chiếm trên 25% tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Dù tiến trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đang diễn ra mạnh mẽ, nông dân vẫn chiếm gần 75% dân số và gần 61% lực lượng lao động xã hội với hơn 11 triệu hộ gia đình trực tiếp tham gia sản xuất. Tuy nhiên, dưới tác động lan tỏa của đô thị hóa nhanh chóng, diện tích đất canh tác nông nghiệp đang có xu hướng bị thu hẹp đáng kể, dẫn đến tình trạng dư thừa lao động thời vụ và gia tăng áp lực chuyển đổi sinh kế cho khu vực nông thôn.

Tại huyện Trảng Bom, tỉnh Đồng Nai — một địa bàn trọng điểm thuộc vùng kinh tế phía Nam nằm tiếp giáp các đô thị lớn — tổng diện tích tự nhiên đạt 32.541,18 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm tới 25.798,82 ha (tương đương 79,28%). Dù sở hữu nhiều tiềm năng tự nhiên màu mỡ, phần lớn các nông hộ tại địa phương vẫn đối mặt với tình trạng sản xuất quy mô nhỏ lẻ, thiếu liên kết chuỗi giá trị và chịu nhiều rủi ro biến động giá cả thị trường. Vấn đề cấp bách đặt ra là làm thế nào để giải phóng triệt để sức sản xuất, gia tăng giá trị thặng dư trên mỗi đơn vị diện tích và nâng cao thu nhập cho các hộ nông dân.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích toàn diện thực trạng phát triển kinh tế hộ trên địa bàn huyện Trảng Bom thông qua dữ liệu thống kê giai đoạn 2014 - 2016 và số liệu điều tra thực địa năm 2017 tại 3 xã đại diện gồm Sông Trầu, Sông Thao và Thanh Bình. Mục tiêu cốt lõi là nhận diện các yếu tố chi phối hiệu quả sản xuất kinh doanh, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp khả thi cho giai đoạn 2018 - 2022, hướng đến mục tiêu tăng thu nhập bình quân của nông hộ từ 15% đến 20% và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết kinh tế học nông nghiệp kinh điển kết hợp các quan điểm hiện đại về phát triển nông thôn:

• Lý thuyết cân bằng lao động - tiêu dùng của Alexander Tchayanov (1924): Xem nông hộ là một đơn vị kinh tế tự chủ đặc thù, trong đó hành vi kinh tế của hộ không thuần túy nhằm tối đa hóa lợi nhuận như doanh nghiệp tư bản mà hướng tới sự cân bằng tối ưu giữa mức độ thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng của gia đình với sự nặng nhọc của lao động bỏ ra.
• Lý thuyết kinh tế nông hộ của Frank Ellis (1988): Phân tích các đặc trưng then chốt của nông hộ về quyền sử dụng đất đai, nguồn lao động gia đình và tích lũy vốn trong bối cảnh các thị trường đầu vào, đầu ra thường xuyên hoạt động ở trạng thái không hoàn hảo.
• Quan điểm kinh tế chính trị về chuyển dịch kinh tế nông nghiệp: Dựa trên các luận điểm của V.I. Lênin về phát triển kinh tế hàng hóa từ sản xuất tiểu nông và sự hình thành các mô hình liên kết hợp tác tự nguyện, gắn liền với các chủ trương đổi mới nông nghiệp từ Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị và các chính sách tam nông hiện hành.

Khung phân tích tập trung làm rõ 5 khái niệm trọng tâm: Hộ gia đình, Nông hộ, Kinh tế nông hộ, Hộ sản xuất hàng hóa và Mô hình kinh tế trang trại. Mô hình nghiên cứu thiết lập hàm tương quan giữa kết quả kinh tế của nông hộ (biến phụ thuộc là tổng thu nhập hoặc thu nhập ròng) với các biến độc lập đại diện cho các yếu tố sản xuất như: diện tích đất canh tác, quy mô vốn đầu tư, trình độ học vấn của chủ hộ, số lao động tham gia sản xuất và khả năng tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ khuyến nông, tín dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập bài bản:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Niên giám thống kê huyện Trảng Bom, các báo cáo kinh tế - xã hội định kỳ của UBND huyện, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng các văn bản quy hoạch phát triển giai đoạn 2012 - 2017.
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua khảo sát thực tế bằng phiếu điều tra bảng hỏi cấu trúc đối với 120 chủ hộ nông dân trong năm 2017.
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên. Địa bàn khảo sát được phân tầng theo 3 vùng sinh thái đại diện tại huyện Trảng Bom gồm: xã Sông Trầu (đại diện vùng chuyên canh cây công nghiệp, cây ăn quả quy mô lớn), xã Sông Thao (đại diện vùng đa canh và chăn nuôi) và xã Thanh Bình (đại diện vùng kết hợp nông nghiệp với tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ). Cỡ mẫu 120 hộ đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy thống kê cho toàn địa bàn.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh (tuyệt đối và tương đối) nhằm đánh giá biến động qua các năm, kết hợp phương pháp phân tích kinh tế lượng với mô hình hồi quy tuyến tính đa biến OLS (Ordinary Least Squares) trên phần mềm chuyên dụng. Lý do lựa chọn mô hình OLS là khả năng định lượng chính xác mức độ tác động biên của từng yếu tố sản xuất đến thu nhập, giúp phát hiện các rào cản nội tại mà phân tích thống kê thông thường không thể hiện rõ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thực trạng phát triển kinh tế nông hộ tại huyện Trảng Bom giai đoạn 2014 - 2017 ghi nhận những chuyển biến sâu sắc qua các số liệu cụ thể:

• Quy mô và cơ cấu tài nguyên đất đai: Toàn huyện có diện tích tự nhiên là 32.541,18 ha, trong đó đất sản xuất nông nghiệp chiếm 25.798,82 ha (79,28%). Cơ cấu thổ nhưỡng phân bổ rất thuận lợi với nhóm đất đen Luvisols chiếm tỷ trọng cao nhất đạt 50,7% (phân bố chủ yếu ở Sông Trầu, Thanh Bình, Sông Thao, Cây Gáo), rất thích hợp cho cây ăn trái đặc sản và cây công nghiệp ngắn ngày; tiếp đến là đất xám Acrisols chiếm 36,3% và đất đỏ Ferrasols chiếm 11,8%.
• Sự chuyển dịch cơ cấu dân số và lao động: Năm 2017, dân số toàn huyện đạt 292.425 người, với 205.309 người trong độ tuổi lao động (chiếm 69,1% tổng dân số). Cơ cấu lao động dịch chuyển mạnh mẽ theo hướng công nghiệp hóa: tỷ trọng lao động làm việc trong ngành nông - lâm - thủy sản giảm từ 17,7% năm 2010 xuống còn 15,5% năm 2017 (tương ứng 25.363 người), trong khi lao động công nghiệp - xây dựng tăng vọt lên 61,9% (101.287 người) và lao động dịch vụ đạt 22,6% (36.981 người).
• Hiện trạng hạ tầng kỹ thuật phục vụ sản xuất: Toàn huyện có 644,3 km đường bộ với mật độ đạt 2,0 km/km2, nhưng tỷ lệ đường bê tông nhựa chỉ chiếm 45,2%, còn lại 23,1% đường sỏi đỏ và 31,7% đường đất gây trở ngại cho vận chuyển nông sản mùa mưa. Về thủy lợi, huyện có 4 hồ chứa và 5 đập dâng; tuy nhiên mức độ kiên cố hóa không đồng đều: hồ Thanh Niên có 2.590 m kênh mương đạt tỷ lệ bê tông hóa 94,2%, hồ Sông Mây quy mô 320 ha đạt 68,1% kênh bê tông (còn 31,9% kênh đất), trong khi hồ Bà Long có 2.386 m kênh mương thì 100% vẫn là kênh đất.
• Phân hóa kết quả sản xuất và thu nhập: Khảo sát 120 hộ cho thấy sự phân hóa rõ nét giữa các nhóm hộ. Nhóm hộ sản xuất hàng hóa có quy mô vốn trên 50 triệu đồng và diện tích đất từ 1,5 ha trở lên đạt thu nhập bình quân cao gấp 2,8 lần so với nhóm hộ thuần nông tự cấp tự túc có quy mô vốn dưới 20 triệu đồng.

Thảo luận kết quả

Sự suy giảm tỷ trọng lao động nông nghiệp từ 17,7% xuống 15,5% phản ánh sức hút lao động rất lớn từ các khu công nghiệp tập trung trên địa bàn như KCN Bàu Xéo, KCN Sông Mây và KCN Hố Nai. Xu hướng này mở ra cơ hội tích tụ đất đai cho các hộ có năng lực canh tác tốt, nhưng đồng thời gây ra tình trạng thiếu hụt cục bộ lao động có tay nghề vào thời điểm thu hoạch mùa vụ cao điểm.

Khi so sánh với kinh nghiệm phát triển nông nghiệp tại một số nước trong khu vực, chẳng hạn như chính sách trợ vốn và bao tiêu sản phẩm nông hộ tại Thái Lan (nơi nông dân sản xuất 95% sản lượng cao su xuất khẩu) hoặc mô hình nông hội của Đài Loan theo phương châm "ly nông bất ly hương", nông hộ tại Trảng Bom vẫn còn chịu nhiều thiệt thòi do chuỗi cung ứng nông sản bị phân cắt qua nhiều khâu trung gian thương lái.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa thông qua các bảng biểu và đồ thị phân tích chuyên sâu:

• Biểu đồ cơ cấu lao động giai đoạn 2010 - 2017: Thể hiện rõ nét đường xu hướng đi xuống của lao động nông nghiệp (giảm 2,2 điểm phần trăm) và đường tăng trưởng nhanh của lao động công nghiệp (chiếm 61,9%).
• Biểu đồ cột kiên cố hóa kênh mương: So sánh độ tương phản giữa hồ Thanh Niên (94,2% bê tông hóa) và hồ Bà Long (100% kênh đất với chiều dài 2.386 m).
• Bảng hồi quy đa biến OLS: Kết quả ước lượng chỉ ra hệ số hồi quy của biến quy mô vốn sản xuất đạt giá trị chuẩn hóa dương cao nhất (beta xấp xỉ 0,42, mức ý nghĩa p < 0,01), tiếp sau là biến diện tích đất canh tác (beta xấp xỉ 0,35), khẳng định vốn và đất đai là hai đòn bẩy xung yếu nhất quyết định mức tăng trưởng thu nhập của kinh tế nông hộ huyện Trảng Bom.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm đẩy mạnh phát triển kinh tế nông hộ trên địa bàn huyện Trảng Bom giai đoạn 2018 - 2022, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Quy hoạch vùng sản xuất tập trung và thúc đẩy tích tụ đất đai: UBND huyện Trảng Bom cùng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì rà soát lại quy hoạch 25.798,82 ha đất nông nghiệp, tập trung phát triển các vùng chuyên canh cây ăn trái và cây công nghiệp chất lượng cao trên 13.000 ha đất đen Luvisols tại Sông Trầu, Cây Gáo, Sông Thao. Khuyến khích dồn điền đổi thửa hợp pháp để nâng quy mô canh tác bình quân từ 0,8 ha lên trên 1,5 ha/hộ trước năm 2022.
2. Hiện đại hóa hạ tầng giao thông và hệ thống thủy lợi nội đồng: Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng huyện phối hợp với UBND các xã phân bổ ngân sách nâng cấp 204 km đường đất còn lại thành đường thâm nhập nhựa hoặc bê tông xi măng, nâng tỷ lệ nhựa hóa giao thông nông thôn từ 45,2% lên tối thiểu 70% vào năm 2022. Đồng thời, triển khai kiên cố hóa 2.386 m kênh mương đất tại hồ Bà Long và 1.499 m kênh đất tại hồ Sông Mây để đảm bảo chủ động nguồn nước tưới trong mùa khô.
3. Mở rộng nguồn vốn tín dụng ưu đãi và chuyển giao kỹ thuật: Chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp & PTNT và Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện thiết kế các gói vay trung - dài hạn với hạn mức từ 100 đến 200 triệu đồng/hộ, lãi suất ưu đãi giảm từ 1% đến 1,5%/năm cho các hộ đầu tư công nghệ tưới tiết kiệm. Trạm Khuyến nông huyện tăng cường tổ chức tập huấn kỹ thuật thâm canh đạt chuẩn VietGAP cho trên 5.500 lượt nông dân mỗi năm.
4. Phát triển kinh tế hợp tác và liên kết tiêu thụ sản phẩm: Hội Nông dân huyện phối hợp với Phòng Kinh tế vận động thành lập mới tối thiểu 10 hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới tại 3 xã điểm Sông Trầu, Sông Thao và Thanh Bình, đóng vai trò cầu nối ký kết hợp đồng bao tiêu sản lượng với các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu, phấn đấu nâng tỷ suất hàng hóa thương mại hóa đạt trên 85% tổng sản lượng nông sản toàn huyện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý Nhà nước và hoạch định chính sách cấp huyện, xã: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng về 25.798,82 ha đất nông nghiệp và xu thế biến động của 25.363 lao động nông thôn, hỗ trợ đắc lực trong việc xây dựng đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp và lập kế hoạch đầu tư công trình hạ tầng trung hạn.
• Học viên cao học, giảng viên và nhà nghiên cứu kinh tế: Cung cấp bộ khung lý thuyết hoàn chỉnh về kinh tế hộ của Tchayanov, Frank Ellis kết hợp mô hình phân tích hồi quy định lượng OLS tại 3 xã điểm, là tài liệu tham khảo giá trị cho các công trình nghiên cứu về kinh tế nông nghiệp vùng Đông Nam Bộ.
• Chủ hộ nông dân, chủ trang trại và nhà quản lý hợp tác xã: Giúp các hộ nắm vững phương pháp hạch toán chi phí sản xuất, nhận diện tầm quan trọng của nguồn vốn trên 50 triệu đồng và kỹ thuật canh tác thâm canh để chuyển đổi thành công từ sản xuất tự cung tự cấp sang mô hình trang trại quy mô lớn với mức tăng thu nhập từ 20% đến 30%.
• Các tổ chức tín dụng và ngân hàng thương mại: Có căn cứ thực tế để đánh giá chính xác nhu cầu vay vốn từ 50 đến 200 triệu đồng của từng phân khúc nông hộ, từ đó tinh chỉnh sản phẩm tín dụng nông nghiệp phù hợp và kiểm soát hiệu quả tỷ lệ nợ quá hạn dưới 1,5%.

Câu hỏi thường gặp

Yếu tố nào có ảnh hưởng mạnh nhất đến sự gia tăng thu nhập của kinh tế nông hộ tại Trảng Bom?
Kết quả phân tích hồi quy OLS xác định quy mô vốn đầu tư sản xuất (hệ số beta xấp xỉ 0,42) và diện tích đất canh tác (hệ số beta xấp xỉ 0,35) là hai nhân tố chi phối mạnh mẽ nhất. Các hộ có mức vốn trên 50 triệu đồng và diện tích đất từ 1,5 ha trở lên đạt mức thu nhập ròng cao gấp gần 3 lần các hộ thiếu vốn.

Quá trình phát triển các khu công nghiệp ảnh hưởng như thế nào đến lực lượng lao động nông nghiệp?
Công nghiệp hóa giúp nâng tỷ trọng lao động công nghiệp lên 61,9% (101.287 người), kéo giảm tỷ trọng lao động nông nghiệp xuống còn 15,5% (25.363 người) vào năm 2017. Điều này tạo cơ hội phân công lại lao động xã hội, giảm áp lực dân số trên đất nông nghiệp nhưng đòi hỏi các hộ phải nhanh chóng cơ giới hóa sản xuất.

Thực trạng hệ thống thủy lợi phục vụ tưới tiêu tại huyện Trảng Bom hiện nay ra sao?
Toàn huyện có 4 hồ chứa lớn như hồ Sông Mây quy mô 320 ha và hồ Thanh Niên 8 ha. Mặc dù hồ Thanh Niên đã kiên cố hóa 94,2% kênh mương, hồ Bà Long với diện tích 12 ha vẫn còn 100% kênh mương dạng kênh đất dài 2.386 m, gây thất thoát nguồn nước tưới nghiêm trọng.

Lợi thế lớn nhất về điều kiện tự nhiên của huyện Trảng Bom trong sản xuất nông nghiệp là gì?
Huyện sở hữu tỷ lệ đất đen Luvisols rất cao, chiếm tới 50,7% tổng diện tích tự nhiên, phân bố tập trung ở các xã Sông Trầu, Sông Thao, Cây Gáo. Đây là nguồn tài nguyên đất bazan màu mỡ, tầng dày, cực kỳ thích hợp cho phát triển vùng chuyên canh cây ăn trái đặc sản và cây công nghiệp lâu năm.

Giải pháp nào giúp nông hộ Trảng Bom tránh được tình trạng bị tư thương ép giá nông sản?
Nghiên cứu đề xuất thành lập mạng lưới tối thiểu 10 hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới tại các xã trọng điểm để đại diện nông dân ký kết hợp đồng tiêu thụ trực tiếp với doanh nghiệp chế biến, đặt mục tiêu đưa tỷ suất nông sản hàng hóa chính ngạch đạt trên 85% tổng sản lượng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc các luận điểm lý thuyết về kinh tế nông hộ của Tchayanov, Frank Ellis và các quan điểm phát triển sản xuất hàng hóa nông nghiệp hiện đại.
• Đánh giá toàn diện thực trạng phát triển kinh tế nông hộ trên 25.798,82 ha đất nông nghiệp huyện Trảng Bom, làm nổi bật lợi thế của 50,7% diện tích đất đen Luvisols và sự chuyển dịch tỷ trọng lao động nông nghiệp xuống mức 15,5%.
• Nhận diện định lượng mối quan hệ giữa các yếu tố đầu vào với thu nhập nông hộ qua khảo sát thực chứng 120 hộ tại 3 xã Sông Trầu, Sông Thao và Thanh Bình.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp chiến lược bao gồm quy hoạch tích tụ đất đai, kiên cố hóa 2.386 m kênh đất, mở rộng vốn vay ưu đãi từ 100 đến 200 triệu đồng và xây dựng hợp tác xã liên kết chuỗi giá trị cho giai đoạn 2018 - 2022.
• Định hướng các bước nghiên cứu tiếp theo về ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế tuần hoàn trong các trang trại gia đình hướng đến mốc năm 2025.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và giải pháp thực tiễn vững chắc, giúp chính quyền địa phương và các nông hộ tại huyện Trảng Bom định hình lộ trình chuyển đổi sinh kế bền vững. Để hiện thực hóa mục tiêu nâng cao thu nhập thêm 20% cho người nông dân, các cơ quan ban ngành và các tổ chức kinh tế hợp tác cần nhanh chóng triển khai thí điểm các mô hình liên kết sản xuất trong giai đoạn 12 tháng tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG HỘ 1. Cơ sở lý luận về phát triển kinh tế nông hộ 1. Một số khái niệm cơ bản về phát triển kinh tế nông hộ 1. Khái niệm về hộ Trong một số từ điển ngôn ngữ học cũng như một số từ điển chuyên ngành kinh tế, người ta định nghĩa về “hộ” như sau: “Hộ” là tất cả những người sống chung trong một ngôi nhà và nhóm người đó có cùng chung huyết tộc và người làm công, người cùng ăn chung.

Thống kê Liên Hợp Quốc cũng có khái niệm về “Hộ” gồm những người sống chung dưới một ngôi nhà, cùng ăn chung, làm chung và cùng có chung một ngân quỹ. Giáo sư Mc Gê (1989) - Đại học tổng hợp Colombia (Canada) cho rằng: “Hộ” là một nhóm người có cùng chung huyết tộc hoặc không cùng chung huyết tộc ở trong một mái nhà và ăn chung một mâm cơm. Nhóm các học giả lý thuyết phát triển cho rằng: “Hộ là một hệ thống các nguồn lực tạo thành một nhóm các chế độ kinh tế riêng nhưng lại có mối quan hệ chặt chẽ và phục vụ hệ thống kinh tế lớn hơn”. Nhóm “hệ thống thế giới” (các đại biểu Wallerstan (1982), Wood (1981, 1982), Smith (1985), Martin và BellHel (1987) cho rằng: “Hộ là một nhóm người có cùng chung sở hữu, chung quyền lợi trong cùng một hoàn cảnh.

Hộ là một đơn vị kinh tế giống như các công ty, xí nghiệp khác”. Khái niệm nông hộ Nông hộ (hộ nông dân): là gia đình sống bằng nghề nông, được kể là một đơn vị về mặt chính quyền. Là gia đình sống bằng nghề nông. 6 Hộ nông dân là đơn vị sản xuất cơ bản.

Theo Traianop, hộ nông dân là đơn vị sản xuất “rất ổn định” và là phương tiện tuyệt vời để tăng trưởng và phát triển nông nghiệp”. Hộ nông dân có những đặc trưng riêng biệt, nó có một cơ chế vận hành khá đặc biệt, không giống như những đơn vị kinh tế khác, do đó có thể thấy rằng: nông hộ là một đơn vị kinh tế xã hội đặc biệt. Theo tác giả Frankellis “nông dân là các hộ gia đình là nông nghiệp có quyền kiếm kế sinh nhai trên mảnh đất đai, sử dụng chủ yếu sức lao động của gia đình để sản xuất thường là nằm trong một hệ thống kinh tế lớn hơn, nhưng chủ yếu đặc trưng bởi sự tham gia cục bộ vào các thị trường có xu hướng hoạt động với mức độ không hoàn hảo cao”. Với định nghĩa này, tác giả Frankellis đã bao quát các đặc trưng kinh tế cơ bản của nông hộ.

Nhưng điểm hạn chế của định nghĩa này là không chỉ ra được khả năng của hộ nông dân hoà nhập vào thị trường hoàn hảo của nền kinh tế hiện đại, mà ở đó bản thân người làm chủ các hoạt động kinh tế nông nghịêp vốn là những người nông dân thực thụ. Định nghĩa này chỉ đúng với nông dân ở các nước đang phát triển. Giáo sư Frank Ellis Trường Đại học tổng hợp Cambridge (1988) đưa ra một số định nghĩa về nông dân, nông hộ. Theo ông các đặc điểm đặc trưng của đơn vị kinh tế mà chúng phân biệt gia đình nông dân với những người làm kinh tế khác trong một nền kinh tế thị trường là: Thứ nhất, đất đai: Người nông dân với ruộng đất chính là một yếu tố hơn hẳn các yếu tố sản xuất khác vì giá trị của nó; nó là nguồn đảm bảo lâu dài đời sống của gia đình nông dân trước những thiên tai.

Thứ hai, lao động: Sự tín nhiệm đối với lao động của gia đình là một đặc tính kinh tế nổi bật của người nông dân. Người “lao động gia đình” là cơ sở của các nông trại, là yếu tố phân biệt chúng với các xí nghiệp tư bản. 7 Thứ ba, tiền vốn và sự tiêu dùng: Người ta cho rằng: “người nông dân làm công việc của gia đình chứ không phải làm công việc kinh doanh thuần túy” (Woly, 1966) nó khác với đặc điểm chủ yếu của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa là làm chủ vốn đầu tư vào tích lũy cũng như khái niệm hoàn vốn đầu tư dưới dạng lợi nhuận. Kinh tế nông hộ Kinh tế hộ nông dân là kinh tế của hộ nông dân mang lại.

Từ những quan niệm của các nhà học giả ta thấy kinh tế hộ nông dân là một hình thức kinh tế cơ bản và tự chủ trong nông nghiệp được hình thành và tồn tại khách quan lâu dài dựa trên cơ sở sử dụng lao dộng, đất đai và tư liệu sản xuất khác của gia đình là chính. Hộ nông dân là thực thể kinh tế văn hóa xã hội chủ yếu ở nông thôn, vì vậy cần phải hệ thống lý thuyết về phát triển kinh tế hộ nông dân làm nền tảng cho việc phân tích, đánh giá và xây dựng chiến lược phát triển kinh tế nông thôn. Sau các công trình nghiên cứu về kinh tế nông dân của C.Lênin đã xuất hiện một xu hướng nghiên cứu về sự phát triển kinh tế hộ nông dân. Theo Hemery, Margolin (1988) thì “xã hội nông dân lạc hậu không nhất thiết phải đi lên chủ nghĩa tư bản, mà có thể phát triển lên chế độ xã hội khác bằng con đường phi tư bản chủ nghĩa” Các tác giả của thuyết dân túy cho rằng có nhiều con đường phát triển của lịch sử, lịch sử không phải chỉ có một con đường phát triển mà nó tiến hóa bằng các chu kỳ, mang tính chất vùng, có các thời kỳ trì trệ và tiến lên.

Do đó, các nước đi sau có thể đuổi kịp, thậm chí có thể vượt các nước đi trước. Phải đi lên chủ nghĩa xã hội bằng cách phục hồi nền văn minh nông dân, chủ yếu là cộng đồng nông thôn và hợp tác xã thủ công nghiệp. Phải tiến 8 hành công nghiệp hóa do nhà nước. Chỉ có bằng cách này mới công nghiệp hóa mà tránh được các nhược điểm của chủ nghĩa xã hội.

Trong quyển I của bộ Tư bản, C.Mác đã phân tích kỹ quá trình tước đoạt ruộng đất của nông dân Anh một cách ồ ạt, làm phá vỡ nền nông nghiệp truyền thống và sự hình thành của các tầng lớp trại chủ tư bản chủ nghĩa thuê đất và vay vốn của địa chủ, bóc lột người làm thuê. Người dự đoán, kinh tế hộ sẽ hoàn toàn bị xóa bỏ trong điều kiện phát triển đại công nghiệp. Nhưng ở quyển III, C.Mác khẳng định, ngay ở Anh, với thời gian đã thấy hình thức sản xuất nông nghiệp cơ bản được phát triển không phải là các nông trại lớn mà là các nông trại gia đình, không dùng lao động làm thuê. Các nông trại lớn không có khả năng cạnh tranh với nông trại gia đình.Lênin cho rằng: “cải tạo tiểu nông không phải là tước đoạt của họ mà phải tôn trọng sở hữu cá nhân của họ, khuyến khích họ liên kết với nhau một cách tự nguyện để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của chính họ”.

Khi phân tích kết cấu xã hội nông dân nước Nga, V.Lênin đã lưu ý, hộ nông dân khai thác triệt để năng lực sản xuất đáp ứng những nhu cầu đa dạng của gia đình và xã hội. Ông đã chỉ ra “năng lực tự quyết định của quá trình sản xuất của hộ nông dân trong nền kinh tế tự cung tự cấp, là mầm mống của những chiều hướng phát triển hàng hóa khác nhau, chính nó sẽ tự phá vỡ các quan hệ khép kín của hộ dẫn đến những quá trình sự vỡ kết cấu kinh tế” David (1903) đã nhận xét rằng, chủ nghĩa tư bản không làm phá sản nền sản xuất tiểu nông, nền kinh tế này có “ưu thế”, “ổn định”, nếu so với các nông trại lớn tư bản chủ nghĩa. Theo Tchayanov (1924), luận điểm cơ bản nhất của Tchayanov là coi kinh tế hộ nông dân là một phương thức sản xuất tồn tại trong mọi chế độ xã hội. Mỗi phương thức sản xuất có những quy luật phát triển riêng của nó, và trong mỗi chế độ, nó tìm cách thích ứng với cơ chế kinh tế hiện hành.

Mục 9 tiêu của hộ nông dân là có thu nhập cao không kể thu nhập ấy do nguồn gốc nào, trồng trọt, chăn nuôi hay ngành nghề đó là kết quả chung của lao động gia đình. Khái niệm gốc để phân tích kinh tế gia đình là sự cân bằng lao động - tiêu dùng giữa sự thỏa mãn các nhu cầu của gia đình và sự nặng nhọc của lao động. Sản lượng chung của hộ gia đình hàng năm trừ đi chi phí sẽ là sản lượng thuần mà gia đình dùng để tiêu dùng, đầu tư sản xuất và tiết kiệm. Mỗi hộ nông dân cố gắng đạt được một thỏa mãn nhu cầu thiết yếu bằng cách tạo một sự cân bằng giữa mức độ thỏa mãn nhu cầu của gia đình với mức độ nặng nhọc của lao động.

Sự cân bằng này thay đổi theo thời gian, theo cân bằng sinh học, do tỷ lệ giữa người tiêu dùng và người lao động quyết định.Harris (1982) trong bài giới thiệu cho cuốn sách “Phát triển nông thôn” đã phân loại các công trình nghiên cứu về nông thôn, nông dân, nông nghiệp ra ba xu hướng chính, đó là xu hướng tiếp cận hệ thống, mô hình ra quyết định và tiếp cận cấu trúc lịch sử. Vấn đề được tranh luận chủ yếu là, trong quá trình phát triển sản xuất hàng hóa, xã hội nông thôn phân hóa thành tư bản nông nghiệp, người làm thuê nông nghiệp hay là người nông dân sản xuất nhỏ, có đất đai, tư liệu sản xuất kinh doanh bằng lao động gia đình vẫn tồn tại vì có được nông sản rẻ hơn các nông trại tư bản chủ nghĩa. Nghiên cứu sự phát triển của nền kinh tế nông dân ở các nước đang phát triển gần đây Georgescu - Roegen (1960) cho thấy, nông trại nhỏ dùng lao động cho đến lúc thu nhập ròng xuống đến số không và chủ yếu nhằm tăng sản lượng của một đơn vị ruộng đất. Dandekar (1970) cho rằng có hai kiểu nông dân, một kiểu sản xuất hàng hóa, chỉ đầu tư lao động đến lúc lãi bằng tiền lương và một kiểu tự túc, chủ yếu đầu tư lao động nhằm tăng sản lượng đủ sống.

10 Nhiều công trình nghiên cứu (Vergopoulos - 1978), Taussig - 1978 cho thấy nông trại nhỏ gia đình hiệu quả hơn nông trại lớn tư bản chủ nghĩa, và chính hình thức sản xuất này có lợi cho chủ nghĩa tư bản hơn vì khai thác được cao nhất thặng dư lao động ở nông thôn và giữ được giá nông sản thấp.