phần mở đầu và kết luận bài khóa luận có kết cấu thành 3 chƣơng. Chƣơng I: Cơ sở lý luận về du lịch sinh thái. Chƣơng II: Tiềm năng, hiện trạng hoạt động du lịch sinh thái ở Tràng An. Chƣơng III: Định hƣớng và một số giải pháp phát triển du lịch sinh thái ở Tràng An.
Sinh viên: Nguyễn Thị Giang-VH1003 10 Nghiên cứu, phát triển du lịch sinh thái tại khu du lịch Tràng An-Ninh Bình CHƢƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH SINH THÁI 1. Cơ sở lý luận về Du lịch 1. Khái niệm về du lịch Khi xã hội càng phát triển, đời sống vật chất của con ngƣời đƣợc nâng cao, con ngƣời có nhu cầu khám phá thế giới xung quanh vì vậy du lịch đã phát triển một cách mạnh mẽ và trở thành một bộ phận không thể thiếu trong đời sống tinh thần của con ngƣời. Ngày nay du lịch đã trở thành một hiện tƣợng xã hội, đóng vai trò quan trọng trong việc làm tăng thêm sự phong phú trong đời sống tinh thần và nhận thức của con ngƣời về thế giới xung quanh.
Thông qua du lịch mối quan hệ giữa các quốc gia, dân tộc ngày càng đƣợc mở rộng và du lịch cũng đã trở thành ngành kinh tế quan trọng của nhiều quốc gia trên thế giới. Du lịch đƣợc hiểu một cách đơn giản là hoạt động gắn liền với việc nghỉ ngơi, giải trí thỏa mãn các nhu cầu khác nhau của con ngƣời. Du lịch không tồn tại độc lập mà phải gắn liền với sự phát triển của một số ngành dịch vụ tạo thành một chuỗi hoàn chỉnh đáp ứng mọi nhu cầu của khách khi tham gia hoạt động du lịch. Từ khi du lịch xuất hiện đã có rất nhiều định nghĩa khác nhau về du lịch đƣợc đƣa ra.
Tại hội nghị liên hợp quốc về du lịch họp tại Roma-Italia(21/8- 05/9/1963), các chuyên gia đã đƣa ra định nghĩa về du lịch: “Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tượng và các hiện tượng kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lưu trúcủa cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở thường xuyên của họ hay ngoài nước họ với mục đích hòa bình. Nơi họ đến lư trú không phải là nơi làm việc của họ” Theo Pirogionic, 1985 khái niệm vầ du lịch đƣợc xác định nhƣ sau: “Du lịch là hoạt động của dân cư trong thời gian rỗi liên quan đến sự di chuyển của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên nhằm nghỉ ngơi, chữa bệnh, phát triển thể chất và tinh thần, nâng cao trình độ nhận thức –văn hóa hoặc Sinh viên: Nguyễn Thị Giang-VH1003 11 Nghiên cứu, phát triển du lịch sinh thái tại khu du lịch Tràng An-Ninh Bình thể thao kèm theo đó là việc tiêu thụ các giá trị về tự nhiên, kinh tế, văn hóa lịch sử” [8] Tổ chức du lịch thế giới WTO đƣa ra khái niệm về du lịch năm 1993: “Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tượng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ những cuộc hành trình và lưu trú của con người ở bên ngoài nơi ở thường xuyên của họ với mục đích hòa bình” Theo điều 4 luật du lịch Việt Nam(2005): “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến di chuyển của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định” Du lịch không chỉ là một hiện tƣợng xã hội mà nó còn gắn với hoạt động kinh tế: “Du lịch là sự di chuyển tạm thời của con người hay tập thể từ nơi này đến nơi khác nhằm thỏa mãn nhu cầu tinh thần, đạo đức, do đó tạo nên các hoạt động kinh tế”.[2] Khái niệm du lịch một mặt mang ý nghĩa xã hội là việc đi lại của con ngƣời nhằm mục đích nghỉ ngơi giải trí, tìm hiểu, khám phá…mặt khác du lịch là ngành kinh tế có liên quan đến nhiều thành phần tạo thành một ngành dịch vụ nhƣ : Lƣu trú, ăn uống, giao thông vận tải…vì vậy có thể đánh giá tác động của du lịch ở rất nhiều khía cạnh khác nhau. Nhìn chung thông qua các định nghĩa về du lịch từ rất nhiều nguồn khác nhau có thể hiểu: Du lịch là hoạt động của con ngƣời di chuyển ngoài nơi cƣ trú thƣờng xuyên của mình nhƣng không thƣờng xuyên với mục đích phục hồi sức khỏe và thỏa mãn nhu cầu tìm hiểu khám phá, nâng cao nhận thức của bản thân. Phân loại về du lịch Du lịch có rất nhiều tiêu chí để phân loại thành nhiều nhóm khác nhau.
Có thể phân loại theo tiêu chí mục đích chuyến đi hoặc lãnh thổ hoạt động, cũng có thể phân loại theo tiêu chí thời gian tổ chức chuyến đi, hoặc tiêu chí Sinh viên: Nguyễn Thị Giang-VH1003 12 Nghiên cứu, phát triển du lịch sinh thái tại khu du lịch Tràng An-Ninh Bình về phƣơng tiện tổ chức chuyến đi. Hiện nay các chuyên gia về du lịch Việt Nam thƣờng phân chia các loại hình du lịch theo các tiêu chí cơ bản sau đây: Phân loại theo môi trƣờng tài nguyên: - Môi trƣờng tài nguyên du lịch tự nhiên. - Môi trƣờng tài nguyên du lịch nhân văn. Phân loại theo mục đích chuyến đi.
- Du lịch thuần túy (tham quan, giải trí, khám phá, nghỉ dƣỡng, thể thao, lễ hội). Du lịch kết hợp (tôn giáo, nghiên cứu, chữa bệnh, hội nghị, hội thảo, thể thao, thăm ngƣời thân). Phân loại theo lãnh thổ hoạt động: - Du lịch quốc tế. - Du lịch nội địa.
- Du lịch quốc gia. Cơ sở lý luận về DLST 1. Khái niệm về du lịch sinh thái “Du lịch sinh thái”(Ecotourism) là một khái niệm tƣơng đối mới ở Việt Nam và đã thu hút đƣợc sự quan tâm của nhiều lĩnh vực. Đây là một khái niệm rộng đƣợc hiểu theo nhiều góc độ khác nhau.
Đối với một số ngƣời, “Du lịch sinh thái” đƣợc hiểu một cách đơn giản là sự kết hợp ý nghĩa của hai từ ghép “Du lịch” và “sinh thái”. Tuy nhiên cần có góc nhìn rộng hơn, tổng quát hơn để hiểu du lịch sinh thái một cách đầy đủ. Trong thực tế khái niệm “Du lịch sinh thái” đã xuất hiện từ những năm 1800. Với khái niệm này mọi hoạt động du lịch có liên quan đến thiên nhiên nhƣ: tắm biển, nghỉ núi…đều đƣợc hiểu là du lịch sinh thái.
Có thể nói cho đến nay khái niệm về DLST vẫn đƣợc hiểu dƣới nhiều góc độ khác nhau với nhiều tên gọi khác nhau. Cho đến nay vẫn còn nhiều tranh luận nhằm đƣa ra một định nghĩa chung đƣợc chấp nhận về DLST, đa số ý kiến tại các diễn đàn quốc tế chính thức về DLST đều cho rằng: DLST là Sinh viên: Nguyễn Thị Giang-VH1003 13 Nghiên cứu, phát triển du lịch sinh thái tại khu du lịch Tràng An-Ninh Bình loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên, hỗ trợ các hoạt động bảo tồn và được quản lý bền vững về mặt sinh thái. Du khách sẽ được hướng dẫn tham quan với những diễn giải cần thiết về môi trường để nâng cao hiểu biết, cảm nhận được giá trị thiên nhiên và văn hóa mà không gây ra những tác động không thể chấp nhận đối với các hệ sinh thái và văn hóa bản địa. [1,6] DLST là loại hình du lịch có những đặc tính cơ bản sau: Tổ chức thực hiện và phát triển dựa vào những giá trị thiên nhiên và văn hóa bản địa.
Đƣợc quản lý bền vững về môi trƣờng sinh thái. Có giáo dục và diễn giải về môi trƣờng. Có đóng góp cho những nỗ lực bảo tồn và phát triển cộng đồng. Định nghĩa tƣơng đối hoàn chỉnh về DLST lần đầu tiên đƣợc Hector Ceballos-Lascurain đƣa ra vào năm 1987: “DLST là du lịch đến những khu vực tự nhiên còn ít bị biến đổi, với những mục đích đặc biệt : Nghiên cứu, tham quan với ý thức trân trọng thế giới hoang dã và những giá trị văn hóa được khám phá” [1,8] Theo Allen.K(1993): “DLST được phân biệt với các loại hình thiên nhiên khác về mức độ giáo dục cao về môi trường sinh thái, thông qua hướng dẫn viên có nghiệp vụ.
DLST tạo ra mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên hoang dã cùng với ý thức được giáo dục để biến bản thân khách du lịch thành những người đi đầu trong công tác bảo vệ môi trường. Phát triển DLST là giảm thiểu tác động của du khách đến văn hóa và môi trường, đảm bảo cho địa phương được hưởng quyền lợi tài chính do du lịch mang lại và chú trọng đến những đóng góp tài chính cho việc bảo tồn thiên nhiên” Định nghĩa của(Wood,1991): “Du lịch sinh thái là du lịch đến với những khu vực còn tương đối hoang sơ với mục đích tìm hiểu về lịch sử môi trường tự nhiên và văn hóa mà không làm thay đổi sự toàn vẹn của các hệ sinh thái. Đồng thời tạo những cơ hội về kinh tế ủng hộ việc bảo tồn tự nhiên và mang lại lợi ích về tài chính cho người dân địa phương”.[3,9] Sinh viên: Nguyễn Thị Giang-VH1003 14 Nghiên cứu, phát triển du lịch sinh thái tại khu du lịch Tràng An-Ninh Bình Một số định nghĩa về DLST có thể tham khảo nhƣ sau: Định nghĩa của Nêpal: Du lịch sinh thái là loại hình du lịch đề cao sự tham gia của nhân dân vào việc hoạch định và quản lý các tài nguyên du lịch để tăng cường phát triển cộng đồng, liên kết giữa bảo tồn thiên nhiên và phát triển du lịch, đồng thời sử dụng thu nhập từ du lịch để bảo vệ các nguồn lực mà ngành du lịch phụ thuộc vào.[1,9] Định nghĩa của Malaysia: Du lịch sinh thái là hoạt động du lịch thăm viếng một cách có trách nhiệm với môi trường tới những khu thiên nhiên còn nguyên vẹn, nhằm tận hưởng và trân trọng các giá trị của thiên nhiên (và những đặc tính văn hóa kèm theo, trước đây cũng như hiện nay ), mà hoạt động này sẽ thúc đẩy công tác bảo tồn, có ảnh hưởng của du khách không lớn, và tạo điều kiện cho dân chúng địa phương được tham dự một cách tích cực có lợi về xã hội và kinh tế. [1,10] Định nghĩa của Australia: DLST là du lịch dựa vào thiên nhiên có liên quan đến sự giáo dục và diễn giải về môi trường thiên nhiên và được quản lý bền vững về mặt sinh thái.
[1,10] Định nghĩa của Hiệp hội Du lịch sinh thái Quốc tế: DLST là việc đi lại có trách nhiệm tới các khu vực thiên nhiên mà bảo tồn được môi trường và cải thiện phúc lợi cho người dân địa phương.Trong đó yếu tố quản lý bền vững bao hàm cả nội dung hỗ trợ phát triển cộng đồng.