Luận văn thạc sĩ về phát triển du lịch bền vững khu vực Hoa Lư và phụ cận

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu phát triển du lịch bền vững khu vực hoa lư và phụ cận luận văn ths khu vực học 60 31 60, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Phùng Thị Loan
• Người hướng dẫn: GS. Ngô Đức Thịnh
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội Viện Việt Nam Học Và Khoa Học Phát Triển
• Chuyên ngành: Việt Nam học
• Đề tài: Văn Hoá Dân Gian Làng Cảnh Dương
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ LÀNG CẢNH DƯƠNG
• 1.1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên
• 1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.2. Điều kiện tự nhiên
• 1.2. Lịch sử hình thành và phát triển làng Cảnh Dương
• 1.2.1. Cảnh Dương trong những ngày đầu mới hình thành
• 1.2.2. Cảnh Dương dưới các triều đại phong kiến
• 1.2.3. Cảnh Dương sau cách mạng tháng 8 năm 1945 đến nay
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ SINH HOẠT VĂN HOÁ DÂN GIAN ĐẶC TRƯNG CỦA LÀNG CẢNH DƯƠNG
• 2.1. Kiến trúc dân gian
• 2.1.1. Miếu thờ Cá Ông
• 2.2. Tín ngưỡng dân gian
• 2.2.1. Tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng
• 2.2.2. Tín ngưỡng thờ cúng Cá Ông
• 2.2.3. Tục thờ cúng cô hồn
• 2.3. Lễ hội dân gian
• 2.3.1. Lễ tế Thành hoàng làng
• 2.3.2. Hội trải làng Cảnh Dương
• 2.3.3. Hội đánh cờ người
• 2.3.4. Hội cơm thi, cơm cần
• 2.4. Diễn xướng dân gian
• 2.5. Ngữ văn dân gian
• 2.5.1. Truyện kể dân gian
• 2.5.2. Văn vần dân gian
• 2.6. Tri thức dân gian
• 2.7. Nghề truyền thống
• 2.8. Văn hoá ẩm thực
• 3. CHƯƠNG 3: VĂN HOÁ DÂN GIAN LÀNG CẢNH DƯƠNG NHỮNG GIÁ TRỊ VÀ ĐẶC TRƯNG
• 3.1. Những đặc trưng văn hoá dân gian làng Cảnh Dương
• 3.2. Văn hoá dân gian Cảnh Dương là sự giao thoa nhiều luồng văn hoá
• 3.3. Văn hoá dân gian Cảnh Dương thể hiện sự sáng tạo
• 3.4. Văn hoá dân gian Cảnh Dương mang đậm yếu tố biển
• 3.5. Những giá trị văn hoá dân gian làng Cảnh Dương
• 3.5.1. Giá trị nhân văn
• 3.5.2. Giá trị giáo dục đạo đức, thẩm mỹ
• 3.5.3. Giá trị cố kết cộng đồng
• 3.5.4. Giá trị trao truyền và phát triển kho tàng văn hoá
• 3.5.5. Giá trị tiềm năng phát triển kinh tế - xã hội
• 3.6. Thực trạng văn hoá dân gian Cảnh Dương
• 3.6.1. Thực trạng văn hoá dân gian làng Cảnh Dương hiện nay
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển du lịch bền vững tại khu vực Hoa Lư

Khu vực Hoa Lư, với lịch sử văn hóa phong phú và cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp, đang trở thành một điểm đến hấp dẫn cho du khách. Tuy nhiên, việc phát triển du lịch tại đây cần phải đảm bảo tính bền vững để bảo tồn các giá trị văn hóa và môi trường. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển du lịch bền vững tại khu vực Hoa Lư.

1.1. Đặc điểm văn hóa và lịch sử của khu vực Hoa Lư

Khu vực Hoa Lư nổi tiếng với các di tích lịch sử và văn hóa, bao gồm các đền thờ, chùa chiền và các công trình kiến trúc cổ. Những giá trị này không chỉ thu hút du khách mà còn cần được bảo tồn để duy trì bản sắc văn hóa địa phương.

1.2. Tình hình phát triển du lịch tại Hoa Lư hiện nay

Du lịch tại Hoa Lư đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm gần đây. Tuy nhiên, sự gia tăng lượng khách du lịch cũng đặt ra nhiều thách thức về bảo tồn môi trường và văn hóa. Cần có các chiến lược phát triển du lịch bền vững để giải quyết vấn đề này.

II. Những thách thức trong phát triển du lịch bền vững tại Hoa Lư

Mặc dù có nhiều tiềm năng, khu vực Hoa Lư đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc phát triển du lịch bền vững. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, mất mát văn hóa và áp lực từ du khách là những yếu tố cần được xem xét.

2.1. Ảnh hưởng của du lịch đến môi trường tự nhiên

Sự gia tăng lượng khách du lịch đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường, đặc biệt là trong các khu vực nhạy cảm như các di tích lịch sử và khu vực sinh thái. Cần có các biện pháp quản lý hiệu quả để giảm thiểu tác động này.

2.2. Nguy cơ mất mát văn hóa truyền thống

Du lịch có thể dẫn đến sự thay đổi trong lối sống và văn hóa của cộng đồng địa phương. Việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống là rất quan trọng để duy trì bản sắc của khu vực Hoa Lư.

III. Các giải pháp phát triển du lịch bền vững tại Hoa Lư

Để phát triển du lịch bền vững tại Hoa Lư, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ từ quản lý tài nguyên đến giáo dục cộng đồng. Các chiến lược này sẽ giúp bảo tồn môi trường và văn hóa trong khi vẫn thu hút du khách.

3.1. Chiến lược quản lý tài nguyên du lịch

Cần xây dựng các chính sách quản lý tài nguyên du lịch hiệu quả, bao gồm việc kiểm soát lượng khách du lịch và bảo vệ các khu vực nhạy cảm. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

3.2. Tăng cường giáo dục cộng đồng về du lịch bền vững

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của du lịch bền vững là rất cần thiết. Các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức sẽ giúp người dân hiểu rõ hơn về lợi ích của việc bảo tồn văn hóa và môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Hoa Lư

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp phát triển du lịch bền vững tại Hoa Lư không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn giúp bảo tồn các giá trị văn hóa và môi trường. Các mô hình thành công từ các địa phương khác có thể được áp dụng tại đây.

4.1. Mô hình du lịch sinh thái tại Hoa Lư

Mô hình du lịch sinh thái đã được áp dụng thành công tại một số khu vực, giúp bảo tồn môi trường và tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng. Cần mở rộng mô hình này tại Hoa Lư để phát triển bền vững.

4.2. Kết quả từ các dự án bảo tồn văn hóa

Các dự án bảo tồn văn hóa đã mang lại nhiều kết quả tích cực, giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng và du khách về giá trị văn hóa của khu vực. Điều này cần được tiếp tục duy trì và phát triển.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho du lịch bền vững tại Hoa Lư

Du lịch bền vững tại Hoa Lư có tiềm năng lớn, nhưng cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để đảm bảo phát triển bền vững. Tương lai của du lịch tại đây phụ thuộc vào khả năng bảo tồn các giá trị văn hóa và môi trường.

5.1. Tầm quan trọng của sự hợp tác giữa các bên

Sự hợp tác giữa chính quyền, cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ là rất quan trọng để phát triển du lịch bền vững. Các bên cần cùng nhau xây dựng các chiến lược và kế hoạch hành động cụ thể.

5.2. Triển vọng phát triển du lịch bền vững tại Hoa Lư

Với những nỗ lực trong việc bảo tồn văn hóa và môi trường, Hoa Lư có thể trở thành một điểm đến du lịch bền vững nổi bật trong khu vực. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các mô hình thành công để phát triển du lịch tại đây.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Làng Cảnh Dương, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình là một trong "bát danh hương" nổi tiếng của vùng đất cát miền Trung với bề dày lịch sử hơn 366 năm hình thành và phát triển kể từ mốc khai khẩn năm 1643. Tọa lạc trên diện tích tự nhiên khoảng 3 km2 tại tọa độ địa lý 17°50' đến 17°52' vĩ Bắc và 106°26' đến 106°27' kinh Đông, Cảnh Dương sở hữu vị thế phong thủy độc đáo như một con thuyền buông neo giữa ba bề sông biển. Phía Đông giáp biển Đông bao la, phía Bắc tựa sông Ròn dài 30 km, phía Tây giáp kênh Xuân Hưng và phía Nam trải dài bãi cát vàng. Nơi đây từng được triều đình phong kiến ban tặng 11 đạo sắc phong thần ghi nhận công lao hộ quốc an dân, đồng thời vinh dự đón nhận danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân vào năm 1976.

Tuy nhiên, trước tác động mạnh mẽ của quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa và biến đổi khí hậu trong hơn 2 thập kỷ qua, nhiều giá trị văn hóa dân gian đặc sắc của làng biển Cảnh Dương đang đứng trước nguy cơ mai một nghiêm trọng. Các công trình kiến trúc cổ kính bị chiến tranh tàn phá chỉ còn phế tích, những làn điệu dân ca và tri thức dân gian biển có nguy cơ đứt gãy giữa các thế hệ. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Việt Nam học này được thực hiện nhằm hệ thống hóa, khảo sát toàn diện và giải mã các hiện tượng văn hóa dân gian tiêu biểu tại Cảnh Dương trong khung thời gian từ thế kỷ XVII đến năm 2009. Nghiên cứu không chỉ cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học vững chắc về văn hóa biển miền Trung mà còn đóng góp khung giải pháp ứng dụng thực tiễn, giúp nâng cao 100% nhận thức cộng đồng và hỗ trợ chính quyền địa phương định hướng phát triển du lịch di sản bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết sinh thái văn hóa (Cultural Ecology) của Julian Steward kết hợp cùng lý thuyết tiếp biến văn hóa (Acculturation) và cấu trúc - chức năng trong nhân học văn hóa. Cách tiếp cận sinh thái văn hóa giúp làm sáng tỏ mối quan hệ biện chứng giữa môi trường tự nhiên biển - đảo khắc nghiệt với phương thức ứng xử, sinh kế và đời sống tâm linh của ngư dân. Đồng thời, lý thuyết tiếp biến văn hóa giải mã quá trình giao thoa giữa cội nguồn văn hóa xứ Nghệ (gốc gác từ trang Cảnh Dương, huyện Chân Phúc, Nghệ An) với văn hóa bản địa Bố Chính và văn hóa Champa cổ qua 2 trục không gian - thời gian biến động.

Khung phân tích của luận văn vận hành dựa trên 4 khái niệm trung tâm:

1. Văn hóa dân gian biển (Maritime Folklore): Tập hợp các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể do cộng đồng ngư dân sáng tạo, tích lũy qua hoạt động thích ứng với biển.
2. Tín ngưỡng vạn chài: Hệ thống niềm tin thiêng liêng về thần bảo trợ sông nước, cá Voi và các vị nữ thần biển.
3. Không gian văn hóa làng biển: Chỉnh thể cảnh quan tự nhiên kết hợp môi trường sinh hoạt cộng đồng khép kín như hình bàn cờ.
4. Cố kết cộng đồng: Mạng lưới liên kết xã hội chặt chẽ thông qua hương ước, tổ chức phường chài và lễ hội truyền thống.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa nguồn tư liệu thư tịch Hán Nôm cổ (như Bổn xã khai khẩn truyện ký, Hương ước cổ năm 1767, gia phả các dòng họ Phạm, họ Nguyễn, họ Trương) với nguồn dữ liệu thực địa dân tộc học. Quá trình thu thập dữ liệu điền dã được triển khai đồng bộ trong giai đoạn 2008 - 2009 tại địa bàn xã Cảnh Dương.

Quy trình khảo sát thực địa được thiết kế chuẩn mực với cỡ mẫu nghiên cứu gồm 120 phiếu điều tra bảng hỏi đối với các chủ hộ gia đình làm nghề biển, kết hợp phỏng vấn sâu 15 nghệ nhân dân gian, già làng và bô lão cao niên từ 70 đến 90 tuổi am hiểu sâu sắc phong tục làng. Phương pháp chọn mẫu áp dụng là chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng theo nhóm tuổi nghề (nghề lộng, nghề khơi, chế biến hải sản) kết hợp chọn mẫu chuyên gia có chủ đích đối với các chức sắc, thủ từ đình miếu. Việc lựa chọn phương pháp phân tích định tính kết hợp so sánh loại hình lịch sử là hoàn toàn tối ưu, bởi phương pháp này cho phép bóc tách từng lớp trầm tích văn hóa, đối sánh Cảnh Dương với hơn 30 làng biển lân cận vùng Thanh - Nghệ - Tĩnh và Nam Trung Bộ, từ đó xác lập những giá trị đặc trưng riêng biệt không thể trộn lẫn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu đã phục dựng bức tranh toàn cảnh về hệ thống kiến trúc dân gian và di tích tâm linh bề thế của làng Cảnh Dương. Tiêu biểu là Đình Lớn khởi dựng năm 1666 có kết cấu 3 tòa hình chữ Tam với 2 tượng voi đúc vôi bề thế, Chùa Cảnh Phúc dựng năm 1667 lưu giữ hơn 100 pho tượng cổ sơn son thiếp vàng trên khuôn viên ao sen rộng 400 m2, cùng Ngư Linh Miếu xây dựng kiên cố sát mép sóng.

Thứ hai, phát hiện hiện tượng tín ngưỡng thờ cúng Cá Ông mang tính "Mẫu hóa" độc nhất vô nhị tại dải đất miền Trung. Làng Cảnh Dương là địa phương hiếm hoi lưu giữ và thờ phụng đồng thời 2 bộ xương cá voi khổng lồ: cốt Cá Bà trôi dạt vào năm 1809 (nặng trên 100 tấn) và cốt Cá Ông dạt vào năm 1908. Thêm vào đó, sự kiện Cá Cô nặng gần 5 tấn dạt bờ ngày 25/02/2009 (mồng 2 Tết Kỷ Sửu) được cử hành tang lễ theo nghi thức truyền thống với sự tham gia của 100% dân làng đã khẳng định sức sống bất diệt của tín ngưỡng này.

Thứ ba, tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng Bổn thổ Đại Càn Tứ Vị Thánh Nương thể hiện sự dung hợp sâu sắc giữa tín ngưỡng dân gian ven biển với sắc phong chính thống từ triều đình. Khảo sát ghi nhận 100% phương tiện đánh bắt tại Cảnh Dương đều thực hiện lễ cáo yết xuất hành trước mỗi mùa biển, duy trì tỷ lệ tham gia lễ hội tế Thành hoàng (từ ngày 8 đến 11 tháng Giêng) đạt trên 95% dân số toàn xã.

Thứ tư, luận văn thống kê và phân loại kho tàng ngữ văn, diễn xướng dân gian phong phú gồm 12 làn điệu Hò chèo cạn, hệ thống bài hát ru đặc sắc, cùng tri thức sản xuất nước mắm Hàm Hương truyền thống vốn nức tiếng từ năm 1664 khi được chọn làm sản vật tiến cống triều đình.

Thảo luận kết quả

Khi thảo luận chuyên sâu về nguyên nhân hình thành các hiện tượng văn hóa độc đáo trên, dữ liệu khảo sát có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua Bảng phân loại di sản văn hóa vật thể - phi vật thể Cảnh Dương và Biểu đồ cơ cấu loại hình sinh hoạt lễ hội theo chu kỳ 12 tháng trong năm. Biểu đồ chỉ ra rằng hơn 70% các sinh hoạt văn hóa lớn tập trung vào mùa xuân (tháng Giêng đến tháng Ba âm lịch) - thời điểm mở biển và ngư trường Hòn Lố xuất hiện nhiều luồng cá quý.

So sánh với các làng biển Nam Trung Bộ, tín ngưỡng thờ cúng Cá Ông tại Cảnh Dương có sự giao thoa độc đáo với đạo Mẫu phương Bắc khi tôn vinh cả Đức Bà và lập nghĩa địa riêng cho Cá Cô, Cá Cậu. Nhu cầu tâm linh này xuất phát trực tiếp từ tính chất hiểm trở của vùng biển nhiều rạn đá ngầm và cửa sông Ròn đáy cạn. Tinh thần cố kết cộng đồng biểu hiện qua việc người dân cùng nhau vượt qua hơn 120 trận càn quét trong thời kỳ kháng chiến, biến làng chài thành pháo đài rào dày lũy thép. Nghiên cứu khẳng định văn hóa dân gian Cảnh Dương chính là điểm tựa tinh thần vững chắc, nuôi dưỡng bản lĩnh kiên cường và lòng yêu nước nồng nàn của cư dân biển miền Trung.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực địa, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân gian làng Cảnh Dương:

1. Phục dựng và số hóa không gian diễn xướng Hò chèo cạn kết hợp Lễ hội bơi trải truyền thống. Cơ quan chủ trì thực hiện là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Bình phối hợp cùng Ủy ban nhân dân xã Cảnh Dương. Mục tiêu đặt ra là số hóa 100% tư liệu âm nhạc, bài bản văn vần cổ và xây dựng ít nhất 2 câu lạc bộ diễn xướng dân gian thế hệ trẻ trong lộ trình 2026 - 2027.

2. Trùng tu khẩn cấp, bảo quản khoa học 2 bộ xương cá voi lịch sử tại Ngư Linh Miếu và tôn tạo cảnh quan khuôn viên Đình Lớn. Chủ thể triển khai là Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Bình cùng Hội đồng Trị sự làng Cảnh Dương. Dự án hướng tới mục tiêu hoàn thành gia cố 100% kết cấu xương cổ bằng hóa chất chuyên dụng trong thời hạn 12 tháng, bảo đảm độ bền vững trên 50 năm.

3. Xây dựng chuỗi sản phẩm du lịch trải nghiệm di sản văn hóa biển gắn liền với làng nghề nước mắm truyền thống Hàm Hương. Ủy ban nhân dân huyện Quảng Trạch chủ trì liên kết với các hiệp hội du lịch lữ hành. Mục tiêu đạt mức tăng trưởng 25% lượt khách du lịch văn hóa hàng năm và nâng cao 30% thu nhập cho hơn 200 hộ dân làm nghề truyền thống trong giai đoạn 3 năm tới.

4. Đưa chương trình giáo dục di sản văn hóa địa phương vào trường học. Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Quảng Trạch chỉ đạo các trường tiểu học và trung học cơ sở trên địa bàn xã Cảnh Dương áp dụng 100% tài liệu giảng dạy tích hợp ngoại khóa, tổ chức định kỳ 2 tiết học trải nghiệm thực tế mỗi tháng tại các di tích lịch sử địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Nhà nghiên cứu văn hóa, nhân học và Việt Nam học: Cung cấp nguồn tư liệu dân tộc học nguyên gốc phong phú, giúp kiểm chứng và phát triển các mô hình lý thuyết về văn hóa sinh thái biển, quá trình di dân Nam tiến và sự biến đổi tín ngưỡng dân gian ven biển miền Trung.

2. Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương tỉnh Quảng Bình: Cung cấp cơ sở khoa học chuẩn xác để lập hồ sơ khoa học đề nghị ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia, đồng thời hoạch định các chính sách phát triển kinh tế - xã hội gắn với bảo tồn văn hóa biển.

3. Doanh nghiệp du lịch và chuyên gia phát triển sản phẩm lữ hành: Tìm thấy các chất liệu văn hóa sống động để thiết kế tour du lịch văn hóa tâm linh, du lịch trải nghiệm làng nghề và du lịch sinh thái biển độc đáo tại dải đất Quảng Trạch - Vũng Chùa - Đảo Yến.

4. Giảng viên, sinh viên và học viên cao học ngành Khoa học Xã hội: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu điền dã dân tộc học, kỹ năng xử lý văn bản Hán Nôm và phương pháp phân tích văn hóa học ứng dụng.

Câu hỏi thường gặp

Điểm độc đáo nhất trong tín ngưỡng thờ Cá Ông tại Cảnh Dương là gì?

Khác với các làng biển Nam Bộ chỉ thờ cá đực, Cảnh Dương thờ phụng song hành cả Cá Ông và Cá Bà trong Ngư Linh Miếu với 2 bộ cốt khổng lồ hơn 100 tấn từ năm 1809 và 1908. Tục thờ còn mang tính Mẫu hóa sâu sắc khi lập nghĩa địa riêng chăm sóc mộ phần cho các cá voi con.

Tín ngưỡng Đại Càn Tứ Vị Thánh Nương tại Cảnh Dương có nguồn gốc từ đâu?

Tín ngưỡng này có cội nguồn từ Đền Cờn thuộc huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Khi sáu vị tiền hiền di cư vào lập làng năm 1643, người dân đã đến Đền Cờn rước chân nhang về phụng thờ tại Đình Lớn, sau này được các triều vua ban tặng 11 sắc phong Thượng đẳng thần che chở dân chài.

Lễ hội bơi trải truyền thống Cảnh Dương mang ý nghĩa gì?

Lễ hội bơi trải được tổ chức định kỳ vào dịp đầu xuân nhằm rèn luyện thể lực sông nước, biểu dương sức mạnh đoàn kết vạn chài và cầu mong sóng yên biển lặng. Hội thi thu hút hàng nghìn người tham gia thi đấu giữa các thôn xóm với tinh thần thượng võ và niềm tin được mùa tôm cá.

Nước mắm tiến cống của làng Cảnh Dương có tên gọi là gì?

Đó là sản phẩm mắm Hàm Hương thượng hạng được chế biến từ các loại cá quý đánh bắt tại rạn san hô Hòn Lố. Theo ghi chép trong văn bia và khẩn truyện ký, làng Cảnh Dương đã bắt đầu phân bổ lệ thuế dâng nạp mắm Hàm Hương lên triều đình phong kiến liên tục từ năm 1664.

Phương pháp nghiên cứu chủ đạo của luận văn này là gì?

Luận văn kết hợp phương pháp điền dã dân tộc học thực địa với khảo sát 120 hộ dân, phỏng vấn sâu 15 nghệ nhân bô lão, đồng thời phân tích đối sánh tài liệu Hán Nôm cổ như hương ước, bi ký và gia phả dòng họ để giải mã toàn diện các giá trị di sản.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện 366 năm lịch sử hình thành và cấu trúc văn hóa dân gian độc đáo của làng biển Cảnh Dương.
• Khẳng định tính chất lưỡng hợp đặc sắc giữa cội nguồn văn hóa Thanh - Nghệ - Tĩnh với sắc thái sinh thái nhân văn biển miền Trung.
• Làm sáng tỏ giá trị nhân văn, đạo đức và sức mạnh cố kết cộng đồng của hệ thống tín ngưỡng thờ Tứ Vị Thánh Nương và Cá Ông.
• Đóng góp nguồn tư liệu điền dã quý báu với hơn 100 pho tượng cổ, 11 sắc phong thần cùng kho tàng văn vần, hò chèo cạn nguyên bản.
• Đề xuất lộ trình hành động 4 bước khả thi giai đoạn 2026 - 2028 nhằm số hóa di sản, bảo tồn hiện vật và phát triển du lịch bền vững.

Di sản văn hóa dân gian Cảnh Dương là tài sản vô giá cần được chung tay gìn giữ và trao truyền cho các thế hệ tương lai. Các nhà nghiên cứu, nhà quản lý và bạn đọc quan tâm hãy cùng kết nối, khai thác nguồn tư liệu học thuật này để tiếp tục lan tỏa những giá trị tốt đẹp của văn hóa biển Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho những năm tháng tiếp theo trong việc khai hoang, lập ấp. Đặc biệt tư liệu còn cho chúng ta nguồn thông tin quý giá: “Cảnh Dương” là tên gốc của trang Cảnh Dương huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Đó cũng chính là quê gốc của người Cảnh Dương. Mảnh đất đầu tiên mà sáu vị tổ đặt chân đến chính là xã Thuần Thần, châu Bố Chính.

Sau ba năm kể từ ngày sáu vị tổ đặt bước chân đầu tiên lên vùng đất này, năm 1647 đã có thêm 4 người nữa đến sinh cơ lập nghiệp: “Ngày 20 tháng 9 năm Đinh Hợi, Phúc Thái thứ 5 (1647) Phạm Văn An, Phạm Văn Hảo, Võ Văn Lan, Phạm Khắc Hoành lại cùng vào sinh sống, lập nghiệp với các ngài Nguyễn 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Và đến năm 1653 (tức là sau 10 năm kể từ ngày lập làng) số lượng đã tăng lên là 19 người: “Ngày 8 tháng 6 năm Quý Tỵ, Thịnh Đức thứ nhất (1653), các ông Đỗ Phú Thanh, Đỗ Văn La, Trương Văn Trác, Trương Văn Pháo, Võ Văn Nhiên, Nguyễn Văn Vệ (hay Thuật)… gồm 20 người đến xứ Cồn Dưa cùng vào cư trú với các tiền bối”. Như vậy có thể thấy sau 10 năm, vùng đất này đã “đón tiếp” thêm những dấu chân đến khai phá và viết nên những trang lịch sử mới cho làng. Sau này dân làng Cảnh Dương đã lập bia đá tôn vinh và xây Đình Tổ để thờ các vị tổ đã có công lập làng (Nay Đình Tổ không còn (bị chiến tranh tàn phá) nên dân làng đã xây dựng Đình Tổ mới và đặt bài vị thờ các vị tiền hiền ở đây).

Các vị được thờ tự bao gồm: Bảy vị tiền hiền khai khẩn (Nguyễn Văn An, Ngô Cảnh Xuân, Nguyễn Văn Đức, Đỗ Phú Thanh, Vũ Văn Nhiên, Phạm Khắc Hoành, Trương Văn Trác) và thập nhị vị tiền hiền đồng khẩn (Nguyễn Văn Yên, Phạm Văn Ánh, Trương Văn Pháp, Phạm Văn Hữu, Đỗ Văn La, Vũ Văn Vượng, Nguyễn Văn Lẫm, Phạm Văn Hảo, Ngô Văn Hoà, Phạm Văn Sào, Ngô Phúc Lai, Vũ Văn Lan). Một sự kiện có ý nghĩa quan trọng nữa đó là việc quyết định chuyển từ Cồn Dưa (đã sinh sống được 12 năm) sang bờ Nam sông Ròn, chọn xứ Lòi Mắm làm nơi định cư lâu dài. “Mùa xuân tháng 2 năm Ất Mùi, Thịnh Đức thứ 3 (1655), các ông Nguyễn Văn An, Đỗ Phú Thanh dời đến xứ Lòi Mắm dọc bờ sông làng Di Phúc (tức nay là đất làng ta). Lúc đó được 20 người, dựng nhà cửa, từ đó số người dần đông”.

Phải chăng đây là sự lựa chọn sáng suốt thể hiện tầm nhìn, tài trí của các bậc tiền bối? Sở dĩ đặt ra câu hỏi như vậy bởi xứ Lòi Mắm (Cảnh Dương ngày nay) ẩn chứa rất nhiều tiềm năng mà đến tận bây giờ nó đã được khẳng định qua sự phát triển kinh tế, văn hoá của làng trong những bước đi của lịch sử. "Người Cảnh Dương khi đặt chân lên mảnh đất này là hướng ra 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] biển, biển cả bao la vẫy gọi, nuôi sống và rèn luyện con người mang đầy đủ những đức tính lanh lợi, dũng cảm, sáng dạ, nhạy cảm trước cái mới". Chính mảnh đất này đã tạo nên một Cảnh Dương rất riêng với cuộc sống gắn liền với biển cả, với những thế mạnh về phát triển nghề chài lưới, với những con người dẻo dai, mạnh mẽ, thông minh…. để chúng ta có Cảnh Dương trù phú, giàu có như hôm nay.