Chương 1 KHÁI QUÁT VE PHÁP LUẬT UU DAI XÃ HỘI VÀ NỘI DUNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT HIỆN HANH VE UU DAI XÃ HỘI 1. Khái niệm pháp luật ưu đãi 1. Khai niệm wu đãi xã hội Ở Việt Nam khái niệm ưu đãi xã hội gắn liền với khái niệm người có công với cách mạng. Ngay sau khi giành được chính quyền, từ những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, H6 Chủ tịch đã ký sắc lệnh số 20/SL ngày 16/02/1947 về "Ưu đãi người có công", nhưng đến khi Nhà nước ban hành Pháp lệnh người có công với cách mạng, thì khái niệm người có công với cách mạng mới được nêu đầy đủ theo hai nghĩa sau: Theo nghĩa rộng: Người có công là những người không phân biệt tôn giáo, tín ngưỡng, dân tộc, nam nữ, tuôi tác, đã tự nguyện cống hién sức lực, tài năng, trí tuệ, hiến dâng cả cuộc đời mình cho sự nghiệp dựng nước, giữ nước và kiến thiết đất nước.
Họ là những người có thành tích đóng góp, những cống hiến xuất sắc phục vụ cho lợi ích của đất nước, của dân tộc được cơ quan nhà nước có thầm quyền công nhận theo quy định của pháp luật. Ở đây có thê thấy rõ những tiêu chí cơ bản của người có công, đó là phải có đóng góp, cống hiến xuất sắc và vì lợi ích của dân tộc. Những đóng góp, cống hiến của họ có thé là trong các cuộc dau tranh giành độc lập, tự do cho Tổ quốc và cũng có thể là trong công cuộc xây dựng và kiến thiết đất nước. Theo nghĩa hẹp: Người có công là những người không phân biệt tôn giáo, tín ngưỡng, dân tộc, nam nữ, tuổi tác, có những đóng góp, những cống hiến xuất sắc trong thời kỳ cách mạng tháng Tám năm 1945, trong các cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc, được cơ quan, tổ chức có thâm quyền công nhận theo quy định của pháp luật.
Ở khái niệm này, Người có công bao gồm những người đã hy sinh xương máu hoặc một phan thân thé của minh trong hoạt động giúp đỡ cách mạng, hoặc cống hiến cả cuộc đời mình cho sự nghiệp cách mạng và được các cơ quan tô chức có thâm quyền công nhận. Phạm trù người có công rất rộng, trong phạm vi hẹp đối tượng người có công là những người có công trong các cuộc kháng chiến trường kỳ giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc dưới sự lãnh đạo tài tình của Đảng Cộng sản Việt Nam. Theo quy định tại Điều 2 Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng số 26/2005/PL-UBTVQHII ngày 29/6/2005 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XI (Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng năm 2005) và Pháp lệnh số 04/2012/UBTVQHI3 ngày 16/7/2012 của Uy ban thường vụ Quốc hội khóa XIII sửa đối, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng năm 2005, đối tượng được hưởng chế độ ưu đãi gồm: - Người hoạt động cách mạng trước ngày 01 tháng 01 năm 1945; - Người hoạt động cách mạng từ ngày 01 tháng 01 năm 1945 đến ngày khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945; - Liét si; - Ba me Viét Nam anh hung; - Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân; - Anh hùng lao động thời kì kháng chiến; - Thương binh, người hưởng chính sách như thương binh; - Bệnh binh; - Người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học; - Người hoạt động cách mạng, hoạt động kháng chiến bị địch bắt tù đày; - Người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và làm nghĩa vụ quốc tế; - Người có công giúp đỡ cách mạng. - Thân nhân của người có công với cách mạng.
Tất cả những đối tượng được coi là người có công bao giờ cũng được Nhà nước và xã hội dành cho những ưu tiên, những đãi ngộ hơn mức bình thường so với các đối tượng khác trong mọi mặt của đời sống xã hội. Những ưu tiên, đãi ngộ hơn mức bình thường ấy chính là ưu đãi xã hội. Định nghĩa pháp luật wu đãi xã hội Ở bat kỳ thời kỳ nào của một quốc gia, một dân tộc đều có những con người cống hiến hết minh cho hòa bình, ổn định và sự phát triển bền vững của đất nước. Những sự công hiến đó đều được Đảng, Nhà nước và xã hội ghi nhận, tôn vĩnh va biết on thông qua những ưu đãi về cả vật chất lẫn tinh thần mà Dang, Nhà nước, xã hội dành cho họ.
Trải qua hơn 4000 năm dựng nước và giữ nước, với các chế độ chính trị xã hội khác nhau, với những quan niệm về con người, xã hội, chính trị. khác nhau, nhưng có thể khăng định dù ở bất kỳ thời kỳ nào, giai đoạn lịch sử nào, chế độ nào của đất nước thì những người có công với đất nước đều được suy tôn và chính quyền luôn có chính sách ưu đãi đối với họ. Ở mỗi thời kỳ, chế độ khác nhau thì chính sách đối với người có công cũng khác nhau. Nhưng suy cho cùng thì chính sách ưu đãi đối với người có công là sự ghi nhận những công lao của họ cho đất nước, là những chế độ đãi ngộ về vật chất và tinh thần, là sự bày tỏ lòng biết ơn đến những người đã hy sinh, đã cống hiến cho sự nghiệp bảo vệ và phát triển đất nước.
Với đặc điểm lịch sử của dân tộc Việt Nam, lịch sử của những cuộc dau tranh dung nước, giữ nước và giành độc lập cho dân tộc nên những người có công là một bộ phận lớn những người đã hy sinh, cống hiến cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, đó là những Bà mẹ Việt Nam anh hùng, những thương binh, liệt sĩ, người có công giúp đỡ cách mang,. Ho là những người có công với cách mạng, với đất nước, được Nhà nước và nhân dân ghi nhận, biết ơn sâu sắc. Do vậy, ưu đãi xã hội xét ở một góc độ nào đó chính là những ưu đãi đối với người có công với cách mạng (pháp luật ưu đãi xã hội Việt Nam hiện nay chỉ quy định về đối tượng này). Tuy nhiên, những người có công với đất nước không chỉ bao gồm những người có công với cách mạng, những người đã xả thân vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, vì độc lập dân tộc.
Bên cạnh đó còn một bộ phận những người đã cống hiến, hy sinh hết sức mình để bảo vệ, xây dựng và giữ vững đất nước không phải chỉ trong thời chiến mà cả trong thời bình, họ đã dem lại những thành tích, sự vĩnh quang cho đất nước, góp phân vào sự phát triên của đât nước cũng như khăng định vị thê của quôc 10 gia dân tộc Việt Nam trên trường quốc tế. Vì thế, đối tượng người có công được hưởng ưu đãi xã hội không chỉ bó hẹp trong phạm vi những người có công với cách mạng mà còn được hiểu theo nghĩa rộng, đó là những người đã cống hiến sức lực, năng lực, trí tuệ và mạng sống của mình cho sự nghiệp bảo vệ Tô quốc, phát triển đất nước mà không có bất kỳ sự đòi hỏi, yêu cầu bù đắp nào. Họ là những người có thành tích xuất sắc bảo vệ cho sự bình an của xã hội, làm rạng danh đất nước, công hiến, hy sinh vì lợi ích của đất nước, của dân tộc, được sự công nhận của pháp luật mà không có sự phân biệt tôn giáo, dân tộc, tín ngưỡng, tuôi tác, giới tính, nghề nghiệp., như nhà giáo nhân dân, nghệ sĩ nhân dân, thầy thuốc ưu tú, nhà kinh tế, nhà khoa học có đóng góp xuất sắc. Lịch sử đã chứng minh, dân tộc Việt Nam là một dân tộc anh hùng.
Gần một thế kỷ qua dưới sự lãnh đạo tài tình, sáng suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam, nhân dân ta đã đồng lòng quyết tâm thực hiện lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh "Không có gì quý hơn độc lập tự do"; "Thà hy sinh tất cả chứ không chịu mất nước, không chịu làm nô lệ". Với quyết tâm ay, dân tộc Việt Nam da giành được thắng lợi trước kẻ thù xâm lược. Để có được thắng lợi to lớn ay, hang triệu đồng bào, chiến sĩ ta đã Vượt qua bao gian lao, vất vả, hàng triệu người đã hy sinh, bị thương, hay bệnh tật, không biết bao nhiêu người đã mat đi người thân, những hậu quả to lớn, những dấu ấn tàn khốc của chiến tranh vẫn còn in đậm trong tâm trí bao thế hệ người Việt Nam. Khi chiến tranh đã đi qua, những đối tượng này và cả người thân của họ đã gặp không ít khó khăn trong cuộc sông.
Sức khỏe của họ đã bị suy giảm, tudi tác cũng gây ra khó khăn không kém, những di chứng của chiến tranh làm cho họ khó có thê phan dau, hoc tập, rèn luyện, làm việc dé có thé thích nghi với cuộc sống đang ngày phát triển. Hơn nữa, họ không có điều kiện dé chăm lo cho gia đình, con cái, người thân của họ bị thiệt thoi, cuộc sống gia đình bị ảnh hưởng. Họ là những đối tượng cần tới sự trợ giúp của Nhà nước, sự giúp đỡ của xã hội. Những hy sinh, mat mát, cống hiến, công lao của họ cũng như thân nhân của họ xứng đáng được Nhà nước, xã hội ghi nhận và trợ g1úp.
Chính sách ưu đãi xã hội là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước ta. Căn cứ vào nhiệm vụ chính trị, kế hoạch phát triển, tình hình kinh tế - chính trị - xã lãi hội ở mỗi thời kỳ mà Đảng, Nhà nước đưa ra những chính sách ưu đãi khác nhau đối với người có công để ghi nhận những đóng góp, công lao to lớn của người có công; thể hiện sự quan tâm, biết ơn của Đảng, Nhà nước và nhân dan đối với sự hy sinh, công hiến của họ cho đất nước; bù dap mot phan nào đó cho họ về đời sống vật chất cũng như tinh thần. Ngay từ những ngày đầu giành được chính quyền (năm 1945), tuy còn nhiều khó khăn, phải đương dau với thực dân Pháp, dé quốc Mỹ xâm lược nhưng Đảng và Nhà nước ta vẫn rất chú trọng đến công tác xây dựng cũng như thực hiện chính sách này. Chính sách ưu đãi đối với người có công là một chính sách đặc biệt giành cho những đối tượng đặc biệt.
Vì thế, Nhà nước với vai trò và chức năng của mình, sử dụng các biện pháp khác nhau để xây dựng và triển khai đưa các chính sách ưu đãi đối với người có công vào cuộc sống.