CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN VỀ CÔNG TÁC QUAN LÝ ‘THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BÁT BUỘC 1-1. Tổng quan về công tác quản ý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc LLL Khái niệm và đặc điễm của bảo hiểm *Khái niệm cia bảo hiểm Mặc dit bảo hiểm đã có nguồn gốc và lịch sử phát iển khả lâu đời, nhưng do tinh đặc thù của loại hình dịch vụ này, cho đến nay vẫn chưa có một định nghĩa thing nhất về bảo hiểm, Theo các chuyên gia bảo hiểm, một định nghĩa đầy đồ và thích hợp cho bảo hiểm phải bao gdm việc hình thành một quỹ tiền tế (quỹ bảo hiển), sự hoán chuyển ri ro và phải bao gồm cả sự kết hợp số đông các đơn vị đối tượng riêng lẻ, độc lập chịu cùng một rủi ro như nhau tạo thành một nhóm tương tắc, Theo Luật kinh doanh bảo hiểm của Việt Nam (ban hành ngày 09/12/2000) thi "tnh đoanh bào hiểm là hoạt động của doanh nghiệp bảo hiém nhằm mục dich sinh lợi, theo 46 doanh nghiệp bảo hiển chấp nhận rải ro của người được bảo hiển, trên cơ sở bên mua bảo hiểm đồng phí bảo hiểm để doanh nghiệp bảo hiỗm trả tiền bảo hiểm cho người thu hưởng hoặc bat thường cho người được bảo hiểu khi xảy ra sự kiện bảo hiểm" [Niue vậy, để có một khái niệm chung nhất về bảo hiểm, chúng ta cổ thể đưa ra định nghĩa: "Báo hiển là một sự cam Kết bồi thường của người bảo hiỗn vái người được bảo him về những thiệt hai. mắt mắt của đối tương bảo hiém do mật rủi ro đã thoả thuận gây ra, với điều kiện người được bảo hiểm đã thuê bảo hiểm cho đối tượng bảo hiểm đó và nộp một khoản tiễn gi li phi bảo hiển” *Đặc điềm của bảo hiểm Bao hiểm là một loại dich vụ tải chính đặc biệt + Chu trinh kinh doanh bảo hiểm là chu trình đảo ngược là sản phẩm bán ra trước, doanh thu được thực biện trước rồi mới phát sinh chỉ phí + Sản phẩm võ hình: là sự đảm bảo về mặt tải chính trước rủ ro, chỉ có cam kết giữa nhà bảo hiểm với người tham gia bảo hiểm, trong đó người tham gia bảo hiểm cam kết nộp phí, còn nhà bảo hiểm cam kết bat thường khi cổ sự cổ bảo hiểm xây ra ++ Bảo hiểm vira mang tinh bồi hoàn và không bồi hoàn “Trong thời gian được bảo hiểm nếu không có rủi ro ảnh hưởng đến người mua bảo hiểm thi người tham gia bảo hiểm không được bồi thường. Ngược lại bên bảo hiểm sẽ bồi thường trong phạm vi bảo hiểm, Như vậy quan hệ gta người bảo hiễm, người được bảo hiểm và người mua bảo hiểm vừa mang tính bỗi hoàn vừa mang tính không bồi hoàn + Số đồng bù số it + Chỉ bồi thường cho người gặp ri ro + Thể hiện tính chit xã hội, nhân đạo và cộng đồng + Sản phim bảo hiểm là sản phẩm không mong đợi 1-2 Khái lệm và phân loại bảo hiém xã hội Ở Việt Nam, BHXH đã trải qua quá trình vai chục năm khá lâu và đã có nhiều thay đổi về chất với nhiều mô hình phong phú, được thực hiện ở hàng trăm nước trên thể giới.
Tuy nhiên, cho đến nay, định nghĩa thể nào là BHXH vẫn là vẫn đề côn nhiễu tranh luận vì được tiếp cận từ nhiễu giác độ khác nhau với những quan điểm khác nhau, Điều này tính đa dạng và phong phú của BHXH. Từ năm 1995, cơ chế quản lý BHXH được đổi mới toàn diện bing việc Ch ib phú bạn hành BHXH, đặc biệt Luật BHXH được Quốc hội thông qui hiệu lực từ ngày 01/01/2001 Khai niệm về BHXH được khái quát một cách cao nhất, đầy đủ nhất khi có Điều 3 Luật BHXH: "Báo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thé hoặc bù đắp một phan thu nhập của người lao động khử họ bị giảm hoặc mắt thu nhập do dm dau, thai sản, tai nan lao động, bệnh nghề nghiệp. thắt nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chốt, trên cơ sở đồng vào quỹ BHXH" “Phan loại bảo hiểm xã hội Phân loại theo loại hình BHXH của người tham gia BHXIL ~ Bảo hiểm xã bội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội do Nha nước tổ chức mà người lao động và người sử dụng lao động bit buộc phải tham gia. - Bảo hi n xã hội tự nguyện là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà người tham gia được lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình và Nhà nước có chính sách trợ 8 đồng bảo hiểm xã hội để người tham gia hưởng chế độ hưu trí và tử tuất.
( Khoản 3 iều 3 luật bảo hiểm xã hội) của bảo hiểm xã hội bắt buộc 6 “Theo quy định tại Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội: Bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội mà người lao động và người sử dụng lao động bắt buộc phải tham gia, Mặc dù là loại hình bắt buộc nhưng xét về bán chất nội ham hai ý nghĩa: “Một là, BHXH mang tỉnh xã hội, tính nhân đạo và nhân văn sâu sắc. Hai là, BHXH là một công cụ để quản lý xã hội, là sự bảo đảm của Nhà nước để ôn định đồi sống cho người tham gia BHXH và an toàn xã hội, thúc dy săn xuất phát tiển. Đẳng thời đây là quá trinh phân phối lại thu nhập xã hội *Đặc điễm của BHXH bất buộc Hoạt động BHXH là hoạt động phân phối li thu nhập của chính bản thin người lao động theo thời gian (phân phổi theo chiều ngang) và của các thé hệ/nhóm người lao. Sự dn bà này để bù đắp hoặc thay thé một phần thu nhập cho người lao động khi họ bị giảm hoặc mắt thu nhập từ nghề nghiệp do bị giảm.
hoặc mắt khả năng lao động hoặc sức lao động không được sử dung; nhằm góp phần bảo đảm an toàn kinh tẾ cho người lao động và gia đình họ; đồng thời góp phần bảo đảm an toàn xã hội. Qua cách tiếp e: nây, có thi iy BHXH có một số did ban sau: + Người lao động khi tham gia BHXH được đảm bảo thu nhập (bảo hiểm) cả trong và sau quá trinh lao động. Khi còn lim việc, người lao động được đảm bảo khí bị 6m dau, lao động nữ được trợ cấp thai sản khi sinh con; người bị tai nạn lao động được trợ cấp, tai nạn lao động; khi không còn làm vi e nữat được hưởng tiền hưu trí (ở Việt nam. cn goi là lương hưu), khi chất thì tiễn mai táng phí và gia đỉnh được hưởng trợ cắp tuất.
Đây là đặc trưng riéng có của BHXH thể hiện tinh xã hội rit cao mà không một loại hình bảo hiểm nào có được + Các sự kiện bảo hiểm và các rủi ro xã hội được bảo hiểm trong BHXH liên quan đến. thu nhập của người lao động gồm: 6m dau, tai nạn lao động, bệnh aghé nghiệp, tai sản. mắt việc làm, giả yếu, chết. Tuy nhiên, trong BHXH, không phải người lao động cứ bị mắt thu nhập bao nhiều là được bù bẫy nhiêu.
Điễu này liền quan đến quyền và nga vụ của người lao động được pháp luật BHXH quy định. Đây là đặc trưng rất cơ bản của bảo hiểm xã hội. + Ngư lao động khi tham gia BHXH có quyền được hưởng trợ cấp BHXH, tuy nhiên quyền nảy chỉ có thé trở thành hiện thực khi họ thực hiện đẩy đủ nghĩa vụ đóng BHXH. "Người chủ sử dụng lao động cũng phải có trách nhiệm đóng BHXH cho người lao động.
mà mình thuê mướn, + Sự đóng gop của các bên tham gia BHXH, bao gồm người lao động, người sử dụng lao động và Nhà nước là nguồn hình thành cơ bản của quỹ BHXH. Ngoi nguồn thu của quỹ BHXH, còn có các nguồn khác như lợi nhuận từ đầu tư phần nhàn rỗi tương đổi của quỹ BHXH; khoản nộp phạt của các doanh nghiệp đơn vị chậm nộp BHXH theo quy định của pháp luật và các nguồn thu hợp pháp khác. + Các hoạt động BHXH được thực hiện trong khuôn khổ pháp lu ác chế độ BHXH cũng do luật định. Tất cả những khía cạnh đã nêu trên, một lần nữa cho thấy, BHXH được lập ra là đẻ tác động vào thu nhập theo lao động của người lao động tham gia BHXH.
Nỗi cách khác. BHXH là hệ thống bảo đảm khoán thu nhập thay thé cho người lao động trong trường. hop bi giảm hoặc mắt khả năng lao động bay mắt việc làm, nhằm bảo đảm thoả min những nhu cầu sinh sống thiết yêu cho họ. Công tác quản lý thu bảo bắt buge 1.1 Khái niệm về công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Cũng như các tổ chức kinh tế - chính tị - xã hội khác, tổ chức BHXH muốn tổn tại và phát triển phải có một ti chỉnh ring để chỉ dùng cho công tác thực hiện chính sich, chế độ. Do đó, thu BHXH là nhân tố có tính chit quyết định đến sự tồn ti và phát triển của BHXH ở bất kì một quốc gia nào trên thể giới. Thu BHXH là việc nhà nước dùng quyền lực của mình bắt buộc các đối tượng phải đồng BHXH theo mức phí quy định hoặc cho phép một số đối tượng được tự nguyện tham gia, lựa chọn mức đông và phương thức đồng phù hợp với thu nhập của mình. Trên cơ sở đỏ hình thành một quỹ tiền t tập trung nhằm mục đích bảo đảm cho các hoạt động BHXH.
Tuy nhi, thực thiện nay cho thấy hiệu quả thu BHXH nói chưng và thu BHXH đối với hình thức bắt buộc nói riêng thường đạt được kết quả không cao. Trong nên kinh tế nhiều thinh phần như Việt Nam hiện nay, lợi ích của các bên tham gia BHIXH là khác nhau. Với chức năng quản lý, Nhà nước sẽ sử dụng quyển lực của mình xây dựng các co chế, chính sich nhằm nâng cao hiệu quả công tắc thu và quản lý thu BHXH. Để quản lý tha BIIXH đảm bảo theo đúng các quy định của Nhà nước, cơ quan BIIXI phải xây dựng biện pháp, kế hoạch, tổ chức các thao tác nghiệp vụ, phối hợp với các cơ.
quan hữu trách và hình thành hệ thống chuyên thu từ Trung ương đến cấp huyện, thực hiện theo một quy trình chặt ch, khép kín. Như vậy, trong quản lý thu BHXH, mối «quan hệ ba bên là NLB, NSDLĐ và cơ quan BHXH dược xác lập quyền và trich nhiệm của mỗi bên do pháp luật về BHXH quy định. Quản lý thu BHXH lả một quá trình chủ.