Chương 1: Những vấn đề lý luận về nhượng quyền thương mại và pháp luật hợp đồng nhượng quyền thương mại Chương 2: Thực trạng pháp luật Việt Nam về hợp đồng nhượng quyền thương mại Chương 3: Một số kiến nghị góp phần hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật hợp đồng nhượng quyền thương mại ở Việt Nam 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NHƢỢNG QUYỀN THƢƠNG MẠI VÀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH HỢP ĐỒNG NHƢỢNG QUYỀN THƢƠNG MẠI Ở VIỆT NAM 1. Khái quát chung về nhƣợng quyền thƣơng mại 1. Khái lƣợc quá trình hình thành và phát triển của hoạt động nhƣợng quyền thƣơng mại trên thế giới và ở Việt Nam 1. Khái lược quá trình hình thành và phát triển của hoạt động nhượng quyền thương mại trên thế giới Nhiều tài liệu nghiên cứu cho rằng hình thức sơ khai của lối kinh doanh nhượng quyền đã xuất hiện vào khoảng thế kỷ 17-18 tại Châu Âu.
Tuy nhiên, hoạt động nhượng quyền thương mại (tên tiếng Anh là franchise) chính thức được thừa nhận là khởi nguồn và phát triển tại Hoa Kỳ vào giữa thế kỷ 19, khi mà Nhà máy Singer (sản xuất máy khâu) ký kết hợp đồng nhượng quyền kinh doanh đầu tiên cho đối tác của mình. Franchise thực sự phát triển mạnh, bùng phát kể từ sau năm 1945 (khi Chiến tranh thế giới thứ II kết thúc), với sự ra đời của hàng loạt hệ thống nhà hàng, khách sạn và các hệ thống kinh doanh, phân phối theo kiểu bán lẻ, mà sự đồng nhất về cơ sở hạ tầng, thương hiệu, sự phục vụ là đặc trưng cơ bản để nhận dạng những hệ thống kinh doanh theo phương thức này. Phương thức kinh doanh nhượng quyền thương mại đã mang lại danh tiếng, sự thành công và niềm tự hào cho nhiều doanh nhân nước Mỹ. Người ta không thể không nhắc đến các thương hiệu đã trở thành biểu tượng của văn hóa Mỹ thông qua hoạt động nhượng quyền như McDonald’s, KFC, Holiday Inn, Dairy Qeen, 7-Eleven, Subway… Từ Mỹ, nhượng quyền thương mại đã phát triển rộng khắp trên quy mô toàn cầu.
Ở Châu Âu, hoạt động nhượng quyền thương mại phát triển khá mạnh 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com từ những năm 1980 do nhu cầu hàng hóa, dịch vụ ngày càng tăng, quá trình đô thị hóa ngày càng mở rộng. Đến năm 1998, theo số liệu thống kê của Châu Âu thì toàn Châu Âu có tổng cộng 3.888 hệ thống nhượng quyền với 167.432 cửa hàng nhượng quyền, đóng góp khoảng 95 tỉ Euro doanh số và tạo ra hơn 1,5 triệu việc làm cho người dân các nước Châu Âu [32, tr. Nhận thấy lợi ích, hiệu quả của phương thức kinh doanh này, nhiều quốc gia đã có các chính sách khuyến khích phát triển franchise. Hoa Kỳ là quốc gia đầu tiên luật hoá franchise và có các chính sách ưu đãi cho những cá nhân, doanh nghiệp kinh doanh theo phương thức franchise.
Chính phủ các nước phát triển khác như Anh, Pháp, Đức, Nhật, Ý. cũng noi gương Hoa Kỳ, ban hành các chính sách thúc đẩy, phát triển hoạt động franchise, khuyến khích và hỗ trợ cho doanh nghiệp trong việc bán franchise ra nước ngoài. Nhiều trung tâm học thuật, nghiên cứu chính sách về franchise của các chính phủ, tư nhân lần lượt ra đời, các trường đại học cũng có riêng chuyên ngành về franchise để đào tạo, đáp ứng nhu cầu mới của nền kinh tế. Tại Châu Á, vào khoảng những năm 1970, nhượng quyền thương mại mới xuất hiện với sự kiện Nhật Bản là nước đầu tiên mua franchise từ một công ty của Mỹ.
Đến những năm 1980, thì nhượng quyền thương mại mới thực sự được biết đến và dần phổ biến ở Châu Á, đặc biệt ở những nước Đông Á khi những nước này có chiến lược thu hút đầu tư nước ngoài. Tại Đông Nam Á, kể từ thập niên 90, các quốc gia đã nhận thấy tác động của franchise đến việc phát triển nền kinh tế quốc dân là quan trọng và là xu thế tất yếu của toàn cầu hóa, vì vậy nhiều chính sách, giải pháp phát triển kinh tế liên quan đến franchise đã được nghiên cứu, ứng dụng và khuyến khích phát triển. Năm 1992, Chính phủ Malaysia đã bắt đầu triển khai chính sách phát triển hoạt động kinh doanh nhượng quyền 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com (Franchise development program) với mục tiêu gia tăng số lượng doanh nghiệp hoạt động kinh doanh theo phương thức nhượng quyền, thúc đẩy và phát triển việc bán franchise ra bên ngoài quốc gia. Singapore, quốc gia láng giềng của Malaysia, cũng có các chính sách tương tự nhằm thúc đẩy, phát triển hoạt động nhượng quyền trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ như đào tạo, y tế, du lịch, khách sạn, nhà hàng.
Gần đây nhất, kể từ thời điểm năm 2000, Chính phủ Thái Lan cũng đã có các chính sách khuyến khích, quảng bá, hỗ trợ việc nhượng quyền của các doanh nghiệp Thái Lan tại thị trường nội địa và quốc tế. Hiện nay, hoạt động nhượng quyền thương mại ở Châu Á tạo doanh thu hơn 50 tỷ USD mỗi năm [43]. Cùng với sự phát triển không ngừng của hoạt động nhượng quyền thương mại trên lãnh thổ của nhiều quốc gia là sự ra đời của các tổ chức, các hiệp hội khu vực và quốc tế về nhượng quyền thương mại. Năm 1960, Hiệp hội Nhượng quyền thương mại Quốc tế (International Franchise Association) được thành lập với khoảng 30.000 thành viên bao gồm các doanh nghiệp mua, bán franchise.
Năm 1994, ghi nhận sự ra đời của một tổ chức franchise uy tín khác, đó là Hội đồng nhượng quyền thương mại Thế giới (World Franchise Council) với thành viên là hiệp hội nhượng quyền thương mại của nhiều quốc gia khác nhau. Thông qua các tổ chức này, nhiều hoạt động có ích cho doanh nghiệp, cho các nền kinh tế quốc gia đã được thực hiện như: tổ chức các hội chợ franchise quốc tế; xây dựng niên giám franchise khu vực và trên toàn thế giới; hợp tác xuất bản các ấn phẩm chuyên ngành, các website để cung cấp thông tin cho mọi cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp quan tâm đến franchise.;tư vấn, hỗ trợ, hợp tác và phát triển phương thức kinh doanh franchise. Với việc ra đời các tổ chức, hiệp hội cũng như các chính sách phát triển hoạt động nhượng quyền thương mại của Chính 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phủ các nước đã cho thấy sự lớn mạnh và vai trò to lớn của hoạt động này đối với sự tăng trưởng kinh tế của mỗi quốc gia. Khái lược quá trình hình thành và phát triển của hoạt động nhượng quyền thương mại ở Việt Nam Ở Việt Nam, hoạt động nhượng quyền thương mại thực ra đã có mặt từ trước năm 1975 thông qua hình thức nhượng quyền phân phối sản phẩm của các trạm xăng dầu của Mỹ như Mobil, Exxon (Esso), Shell và các đại lý bảo dưỡng ô tô, xe máy, sau đó là sự xuất hiện của các chuỗi cửa hàng rửa tráng phim ảnh Kodak, Fuji, Konia…[31, tr.
Tuy nhiên, phải đến những năm 1990, nhượng quyền thương mại mới chính thức được ghi nhận ở nước ta. Dù ra đời khá muộn song nhượng quyền thương mại ở Việt Nam đã và đang phát triển với tốc độ rất nhanh. Theo thống kê của Hội đồng nhượng quyền thương mại thế giới năm 2004, Việt Nam có khoảng 70 hệ thống nhượng quyền hoạt động, trong đó phần lớn là các thương hiệu nước ngoài. Đến năm 2006, có khoảng 530 hồ sơ đăng ký nhượng quyền thương mại trong nhiều lĩnh vực khác nhau [31, tr.
Thị trường Việt Nam đã ghi nhận sự thành công của rất nhiều thương hiệu nước ngoài khi tiến hành nhượng quyền ở Việt Nam. Có thể kể đến trong lĩnh vực đồ ăn nhanh có KFC, Pizza Hut (Mỹ), Lotterria (Hàn Quốc), Jollibee (Phillippines)…; trong lĩnh vực bán lẻ có Bourbon Group (Pháp), Parkson (Malaysia), Metro Cash & Carry (Đức), Medicare (Anh)…; trong lĩnh vực thời trang có Valentino Rudy (Italia) hay Piere Cardin (Pháp)…Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp trong nước cũng đã khẳng định được tên tuổi của mình thông qua phương thức kinh doanh nhượng quyền. Một trong những doanh nghiệp tiên phong đi đầu trong lĩnh vực nhượng quyền tại Việt Nam phải kể đến Công ty Cà phê Trung Nguyên. Được thành lập 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tại Buôn Mê Thuột vào năm 1996, đến năm 1998 Trung Nguyên chính thức có mặt tại thành phố Hồ Chí Minh.
Tháng 8/2001, Trung Nguyên phát triển hệ thống ra thị trường tại Hà Nội, đánh dấu sự hiện diện của thương hiệu trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Năm 2002, Trung Nguyên đã vươn xa ra thị trường quốc tế với sự chuyển nhượng thành công tại Nhật Bản, Mỹ, Singapore, Thái Lan…Theo đại diện của Công ty, để được kinh doanh dưới thương hiệu cà phê Trung Nguyên, các cửa hàng nhượng quyền chính thức của Trung Nguyên đều phải ký một hợp đồng ràng buộc với công ty. Theo đó, các cửa hàng này phải bài trí cửa hàng, bàn ghế theo một mẫu chung, tuân thủ công thức pha chế, an toàn vệ sinh thực phẩm cũng như duy trì chất lượng, phong cách phục vụ theo một tiêu chuẩn thống nhất trong toàn bộ hệ thống của hàng của Trung Nguyên. Ngoài việc nhận được một khoản phí nhượng quyền, Trung Nguyên còn có quyền giám sát các cửa hàng trong hệ thống của mình để bảo vệ thương hiệu của mình.
Với phương thức đó, Trung Nguyên đã phát triển hệ thống của mình với hơn 500 đại lý nhượng quyền chính thức phủ khắp Việt Nam và có mặt tại nhiều quốc gia trên thế giới. Cùng với cà phê Trung Nguyên, Phở 24 cũng là một trong những doanh nghiệp tiểu biểu về nhượng quyền thương mại ở Việt Nam. Phở 24 là chuỗi cửa hàng phở cao cấp thuộc Nam An Group - một tập đoàn chuyên kinh doanh về nhà hàng được thành lập vào năm 2000 tại thành phố Hồ Chí Minh. Từ khi thành lập, Phở 24 đã nhanh chóng chiếm lĩnh được thị trường trong nước và phát triển trên phạm vi quốc tế.
Với cách thức nhượng quyền bài bản, được chuẩn bị chu đáo, cụ thể đến từng khâu, từng chi tiết, Phở 24 đã xây dựng 50 cửa hàng nhượng quyền trong và ngoài nước tính đến ngày 20/3/2007 [31, tr. Tại Diễn đàn doanh nghiệp toàn cầu (Singapore), Phở 24 đã vinh dự lọt vào vòng 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chung khảo “Giải thưởng quốc tế về nhượng quyền” do Hiệp hội nhượng quyền châu Á - FLA (Franchising & Licensing Asia) tổ chức. Sau thành công của Cà phê Trung Nguyên, Phở 24, các doanh nghiệp khác ở Việt Nam đã nhận ra tính ưu việt nổi trội của phương thức kinh doanh nhượng quyền và áp dụng theo mô hình này. Hệ thống siêu thị bán lẻ G7 Mart đã hình thành và phát triển với số lượng 500 cửa hàng.