Nghiên Cứu Phân Cấp Quản Lý Đầu Tư Công Tại Tỉnh Thái Nguyên

Luận án tiến sĩ phân cấp quản lý đầu tư công tại tỉnh Thái Nguyên, phân tích hiệu quả và đề xuất giải pháp nâng cao quản lý đầu tư.

• Tác giả: Ngô Ngân Hà
• Người hướng dẫn: PGS, TS. Phạm Thị Tuệ
• Trường học: Trường Đại học Thương Mại
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Phân Cấp Quản Lý Đầu Tư Công Tại Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài luận án
• Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Những đóng góp của luận án
• Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.1.1. Nghiên cứu về vai trò của quản lý nhà nước đối với đầu tư công
• 1.1.2. Nghiên cứu về phạm vi và nội dung của phân cấp quản lý đầu tư công của chính quyền địa phương
• 1.1.3. Nghiên cứu về các tiêu chí đánh giá phân cấp quản lý đầu tư công của chính quyền địa phương
• 1.1.4. Những giá trị khoa học và thực tiễn được kế thừa và giới hạn, khoảng trống nghiên cứu của các công trình nghiên cứu
• 1.1.4.1. Giới hạn và khoảng trống của các nghiên cứu
• 1.1.4.2. Những giá trị khoa học và thực tiễn được kế thừa từ các công trình nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Khung phân tích và phương pháp nghiên cứu của luận án
• 1.3.1. Khung phân tích của luận án
• 1.3.2. Phương pháp nghiên cứu của luận án
• 1.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ ĐẦU TƯ CÔNG CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG
• 2.1. Khái quát về phân cấp quản lý của chính quyền địa phương
• 2.1.1. Một số khái niệm
• 2.1.2. Mô hình tổ chức chính quyền địa phương
• 2.1.3. Phân cấp quản lý của chính quyền địa phương
• 2.2. Cơ sở lý luận về đầu tư công
• 2.2.1. Quan niệm về đầu tư công
• 2.2.2. Đặc điểm đầu tư công
• 2.2.3. Phân loại đầu tư công
• 2.2.4. Vai trò của đầu tư công
• 2.3. Cơ sở lý luận về phân cấp quản lý đầu tư công của chính quyền địa phương
• 2.3.1. Khái niệm phân cấp quản lý đầu tư công của chính quyền địa phương
• 2.3.2. Cơ sở khách quan và điều kiện thực hiện phân cấp quản lý đầu tư công của chính quyền địa phương
• 2.3.3. Mục tiêu và nguyên tắc phân cấp quản lý đầu tư công của chính quyền địa phương
• 2.3.4. Nội dung phân cấp quản lý đầu tư công của chính quyền địa phương
• 2.3.5. Các tiêu chí đánh giá phân cấp quản lý đầu tư công của chính quyền địa phương
• 2.3.6. Các nhân tố ảnh hưởng đến phân cấp quản lý đầu tư công của chính quyền địa phương
• 2.4. Kinh nghiệm phân cấp quản lý đầu tư công của một số chính quyền địa phương và bài học kinh nghiệm rút ra cho tỉnh Thái Nguyên
• 2.4.1. Kinh nghiệm phân cấp quản lý đầu tư công của một số chính quyền địa phương
• 2.4.2. Bài học kinh nghiệm rút ra cho tỉnh Thái Nguyên
• 2.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÂN CẤP QUẢN LÝ ĐẦU TƯ CÔNG CỦA TỈNH THÁI NGUYÊN
• 3.1. Khái quát về tỉnh Thái Nguyên và đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên
• 3.1.1. Đặc điểm kinh tế - xã hội của tỉnh Thái Nguyên
• 3.1.2. Thực trạng ĐTC của tỉnh Thái Nguyên
• 3.2. Phân tích thực trạng phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.1. Xây dựng khung pháp luật về phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.2. Tổ chức thực hiện phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.3. Kiểm tra, giám sát thực hiện phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên
• 3.3. Đánh giá thực trạng phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên theo các tiêu chí
• 3.4. Thực trạng các nhân tố ảnh hưởng đến phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên
• 3.4.1. Nhân tố khách quan
• 3.4.2. Nhân tố chủ quan
• 3.5. Nhận xét thực trạng phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên
• 3.5.1. Kết quả đạt được
• 3.5.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 3.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÂN CẤP QUẢN LÝ ĐẦU TƯ CÔNG CỦA TỈNH THÁI NGUYÊN
• 4.1. Quan điểm, mục tiêu, định hướng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Thái Nguyên đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030
• 4.1.1. Quan điểm phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Thái Nguyên đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030
• 4.1.2. Mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Thái Nguyên đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030
• 4.1.3. Định hướng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Thái Nguyên đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030
• 4.2. Yêu cầu, định hướng hoàn thiện phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030
• 4.2.1. Yêu cầu hoàn thiện phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030
• 4.2.2. Định hướng hoàn thiện phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030
• 4.3. Đề xuất giải pháp hoàn thiện phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030
• 4.3.1. Đồng bộ khung pháp luật về phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên
• 4.3.2. Hoàn thiện tổ chức thực hiện phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên
• 4.3.3. Xây dựng cơ chế kiểm tra, giám sát thực hiện phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên
• 4.3.4. Nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên
• 4.4. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030
• 4.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA NGHIÊN CỨU SINH CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Phân Cấp Quản Lý Đầu Tư Công 58

Đầu tư công (ĐTC) đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) ở Việt Nam, chiếm gần một nửa tổng vốn đầu tư toàn xã hội. ĐTC góp phần thay đổi cơ cấu KT-XH, tăng cường cơ sở vật chất kỹ thuật, và nâng cao năng suất lao động. Tuy nhiên, bên cạnh những đóng góp tích cực, vẫn còn tồn tại những hạn chế như tiến độ giải ngân chậm, thất thoát lớn, và hiệu quả chưa cao. Những hạn chế này có nguyên nhân từ nhiều yếu tố, trong đó có những bất cập trong phân cấp quản lý đầu tư công của chính quyền địa phương (CQĐP). Phân cấp quản lý ĐTC là chủ trương quan trọng, nhưng việc triển khai thực hiện còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích và đánh giá thực trạng phân cấp quản lý đầu tư tại tỉnh Thái Nguyên, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Về Quản Lý Đầu Tư

Nghiên cứu về phân cấp quản lý đầu tư công là vô cùng quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Việc phân cấp hiệu quả sẽ giúp các cấp chính quyền địa phương chủ động hơn trong việc quản lý và sử dụng nguồn vốn đầu tư, đồng thời giảm thiểu tình trạng chậm trễ và lãng phí. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích các vấn đề cụ thể tại tỉnh Thái Nguyên, từ đó đưa ra những khuyến nghị thiết thực để cải thiện hiệu quả đầu tư công.

1.2. Mục Tiêu Và Nhiệm Vụ Cụ Thể Của Nghiên Cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là phát hiện những hạn chế trong thực tiễn phân cấp quản lý đầu tư công tại tỉnh Thái Nguyên, giai đoạn 2016-2021. Từ đó, đề xuất các giải pháp và kiến nghị có cơ sở khoa học và thực tiễn nhằm hoàn thiện phân cấp quản lý đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030. Để đạt được mục tiêu này, nghiên cứu sẽ thực hiện các nhiệm vụ cụ thể: Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn; Phân tích thực trạng; Đề xuất giải pháp và kiến nghị.

II. Thách Thức Trong Quản Lý Đầu Tư Công Cấp Tỉnh 59

Quản lý đầu tư công cấp tỉnh đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự thiếu đồng bộ trong phân cấp quản lý, chưa đảm bảo sự nhất quán giữa thẩm quyền và điều kiện thực thi, dẫn đến hiệu quả thực hiện không cao. Chủ trương phân cấp quản lý đầu tư công của CQĐP gần như được "khoán trắng" cho các cấp, thiếu tính đồng bộ. Nhiều chương trình, dự án ĐTC bị chậm tiến độ, chất lượng chưa đáp ứng yêu cầu, và chi phí thực hiện không đảm bảo. Cần có những giải pháp cụ thể để giải quyết những thách thức này, đảm bảo hiệu quả sử dụng ngân sách đầu tư công Thái Nguyên.

2.1. Tính Thiếu Đồng Bộ Trong Cơ Chế Phân Cấp

Một trong những thách thức lớn nhất là tính thiếu đồng bộ trong cơ chế phân cấp đầu tư công. Việc phân cấp chưa đi kèm với việc trao quyền và nguồn lực tương ứng cho các cấp chính quyền địa phương, dẫn đến tình trạng các địa phương dù có thẩm quyền nhưng không đủ năng lực để thực hiện hiệu quả. Cần có sự điều chỉnh để đảm bảo sự cân đối giữa quyền hạn và trách nhiệm.

2.2. Hạn Chế Về Năng Lực Thực Thi Của Địa Phương

Bên cạnh vấn đề về nguồn lực, năng lực thực thi của các cấp chính quyền địa phương cũng là một hạn chế lớn. Đội ngũ cán bộ quản lý còn thiếu kinh nghiệm và chuyên môn, quy trình quản lý còn nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng chậm trễ và sai sót trong quá trình thực hiện dự án. Cần có các chương trình đào tạo và bồi dưỡng để nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ.

2.3. Vấn Đề Giám Sát Và Đánh Giá Hiệu Quả Đầu Tư

Công tác giám sát và đánh giá hiệu quả đầu tư công còn nhiều hạn chế, dẫn đến tình trạng khó kiểm soát chất lượng và tiến độ của dự án. Hệ thống chỉ số đánh giá chưa được xây dựng một cách khoa học và đầy đủ, việc thu thập và phân tích dữ liệu còn nhiều khó khăn. Cần có sự cải thiện để đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý đầu tư công.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Phân Cấp Quản Lý Hiệu Quả 57

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, bao gồm phân tích tài liệu, khảo sát, phỏng vấn, và thống kê. Phân tích tài liệu để hệ thống hóa cơ sở lý luận và pháp lý về phân cấp quản lý đầu tư công. Khảo sát và phỏng vấn các chuyên gia, nhà quản lý, và người dân để thu thập thông tin thực tế về thực trạng phân cấp tại tỉnh Thái Nguyên. Thống kê và phân tích dữ liệu để đánh giá hiệu quả và tác động của đầu tư công. Phương pháp này đảm bảo tính khách quan và toàn diện của nghiên cứu, cung cấp cơ sở vững chắc cho việc đề xuất giải pháp.

3.1. Sử Dụng Phương Pháp Phân Tích Tài Liệu Chuyên Sâu

Phương pháp phân tích tài liệu được sử dụng để nghiên cứu các văn bản pháp luật, quy định, nghị định, thông tư của nhà nước và chính quyền địa phương liên quan đến phân cấp quản lý đầu tư công. Ngoài ra, còn phân tích các báo cáo, đánh giá về tình hình thực hiện đầu tư công tại tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn nghiên cứu. Điều này giúp xây dựng cơ sở lý luận vững chắc cho nghiên cứu.

3.2. Phỏng Vấn Chuyên Gia Về Đầu Tư Phát Triển Kinh Tế

Việc phỏng vấn các chuyên gia trong lĩnh vực đầu tư phát triển kinh tế, các nhà quản lý tại các sở, ban, ngành của tỉnh Thái Nguyên, và các cán bộ quản lý đầu tư công ở cấp huyện, xã giúp thu thập thông tin chi tiết về quá trình thực hiện phân cấp quản lý trên thực tế. Các cuộc phỏng vấn được thực hiện theo hình thức bán cấu trúc, cho phép khai thác sâu các vấn đề liên quan.

3.3. Ứng Dụng Thống Kê Để Đánh Giá Hiệu Quả

Dữ liệu thống kê về nguồn vốn đầu tư công, số lượng dự án, tiến độ giải ngân, chất lượng công trình, và các chỉ số kinh tế - xã hội khác được thu thập và phân tích để đánh giá hiệu quả của đầu tư công. Các công cụ thống kê như phân tích hồi quy, phân tích phương sai được sử dụng để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Đánh Giá Đầu Tư Công Thái Nguyên 60

Nghiên cứu đánh giá thực trạng phân cấp quản lý đầu tư công tại tỉnh Thái Nguyên, tập trung vào việc xây dựng khung pháp luật, tổ chức thực hiện, và kiểm tra giám sát. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến phân cấp quản lý, bao gồm yếu tố khách quan (kinh tế, xã hội, chính trị) và yếu tố chủ quan (năng lực cán bộ, cơ chế phối hợp). Đánh giá những thành công và hạn chế, xác định nguyên nhân và bài học kinh nghiệm. Kết quả đánh giá là cơ sở quan trọng để đề xuất giải pháp hoàn thiện phân cấp quản lý đầu tư.

4.1. Xây Dựng Khung Pháp Luật Về Phân Cấp Đầu Tư Công

Việc xây dựng một khung pháp luật đồng bộ và minh bạch là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả của phân cấp quản lý đầu tư công. Khung pháp luật cần quy định rõ thẩm quyền, trách nhiệm, và quy trình thực hiện của các cấp chính quyền địa phương trong quá trình lập kế hoạch, phê duyệt, triển khai, và giám sát dự án. Đồng thời, cần có cơ chế kiểm tra, giám sát việc tuân thủ pháp luật.

4.2. Tổ Chức Thực Hiện Phân Cấp Quản Lý Đầu Tư Công

Tổ chức thực hiện phân cấp quản lý đầu tư công bao gồm việc kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước về đầu tư, phân công nhiệm vụ rõ ràng cho từng đơn vị, xây dựng quy trình phối hợp giữa các cấp, và đào tạo đội ngũ cán bộ có năng lực. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ban, ngành của tỉnh và các địa phương để đảm bảo tính thống nhất và hiệu quả.

4.3. Kiểm Tra Giám Sát Thực Hiện Phân Cấp Đầu Tư

Kiểm tra, giám sát là một trong những yếu tố không thể thiếu để đảm bảo rằng quá trình phân cấp quản lý đầu tư công diễn ra đúng theo quy định và đạt được hiệu quả mong muốn. Việc kiểm tra, giám sát cần được thực hiện thường xuyên, định kỳ, và đột xuất, tập trung vào việc phát hiện và xử lý các sai phạm, đồng thời đánh giá hiệu quả của quá trình phân cấp.

V. Giải Pháp Hoàn Thiện Phân Cấp Quản Lý Đầu Tư 59

Trên cơ sở đánh giá thực trạng, nghiên cứu đề xuất các giải pháp hoàn thiện phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên. Các giải pháp tập trung vào việc đồng bộ khung pháp luật, hoàn thiện tổ chức thực hiện, xây dựng cơ chế kiểm tra giám sát, và nâng cao năng lực cán bộ. Đồng thời, đề xuất một số kiến nghị cụ thể đối với CQTW và CQĐP để tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện phân cấp quản lý đầu tư công hiệu quả, hướng đến mục tiêu phát triển KT-XH bền vững.

5.1. Đồng Bộ Khung Pháp Luật Quản Lý Đầu Tư Công

Cần rà soát và sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật liên quan đến phân cấp quản lý đầu tư công để đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất, và phù hợp với thực tiễn. Đặc biệt, cần quy định rõ quyền hạn, trách nhiệm, và cơ chế phối hợp giữa các cấp chính quyền địa phương trong quá trình quản lý dự án. Xây dựng và ban hành các quy chế, quy trình cụ thể để hướng dẫn việc thực hiện phân cấp.

5.2. Hoàn Thiện Tổ Chức Thực Hiện Phân Cấp

Kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước về đầu tư, phân công nhiệm vụ rõ ràng cho từng đơn vị, đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ban, ngành và các địa phương. Nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý đầu tư công thông qua các chương trình đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ. Xây dựng cơ chế khuyến khích, tạo động lực cho cán bộ làm việc hiệu quả.

5.3. Xây Dựng Cơ Chế Kiểm Tra Giám Sát Chặt Chẽ

Xây dựng cơ chế kiểm tra, giám sát độc lập và hiệu quả để đảm bảo tính minh bạch, trách nhiệm, và hiệu quả của quá trình phân cấp quản lý đầu tư công. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra các dự án đầu tư, xử lý nghiêm các sai phạm. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội vào quá trình giám sát đầu tư.

VI. Kết Luận Tương Lai Phân Cấp Đầu Tư Công 50

Nghiên cứu về phân cấp quản lý đầu tư công tại tỉnh Thái Nguyên đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn, đánh giá thực trạng, và đề xuất giải pháp hoàn thiện. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả đầu tư công, góp phần thúc đẩy phát triển KT-XH của tỉnh Thái Nguyên nói riêng và cả nước nói chung. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện phân cấp quản lý đầu tư để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

6.1. Tóm Tắt Những Kết Quả Chính Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về phân cấp quản lý đầu tư công, chỉ ra những hạn chế trong thực tiễn tại tỉnh Thái Nguyên, và đề xuất các giải pháp cụ thể để hoàn thiện. Các giải pháp này tập trung vào việc đồng bộ khung pháp luật, kiện toàn bộ máy quản lý, xây dựng cơ chế kiểm tra, giám sát, và nâng cao năng lực cán bộ. Nghiên cứu cũng đưa ra những kiến nghị đối với CQTW và CQĐP.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Đầu Tư Công

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu về phân cấp quản lý đầu tư công trong bối cảnh mới, khi Việt Nam hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới và đối mặt với những thách thức về biến đổi khí hậu, phát triển bền vững. Cần nghiên cứu các mô hình phân cấp quản lý đầu tư tiên tiến trên thế giới và áp dụng phù hợp với điều kiện của Việt Nam. Tập trung vào việc xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá hiệu quả đầu tư công một cách khoa học và toàn diện.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của nghiên cứu sinh Ngô Ngân Hà, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Phạm Thị Tuệ và PGS.TS. Phan Thế Công tại Trường Đại học Thương Mại (năm 2022), tập trung nghiên cứu đề tài: "Phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên".

Về tính cấp thiết, đầu tư công (ĐTC) tại Việt Nam chiếm gần một nửa tổng vốn đầu tư toàn xã hội, đóng vai trò gia tăng cơ sở vật chất kỹ thuật và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, các báo cáo đánh giá của Quốc hội chỉ ra nhiều hạn chế kéo dài như tiến độ giải ngân chậm, thất thoát lãng phí lớn và hiệu quả sử dụng nguồn vốn chưa cao. Một trong những nguyên nhân căn bản xuất phát từ những bất cập trong phân cấp quản lý ĐTC giữa các cấp chính quyền địa phương (CQĐP). Phân cấp quản lý ĐTC trên thực tế còn mang tính "khoán trắng", thiếu đồng bộ, chưa bảo đảm sự nhất quán giữa thẩm quyền chuyển giao và điều kiện thực thi. Tại tỉnh Thái Nguyên – một địa phương trung du miền núi phía Bắc có quy mô vốn ĐTC năm 2021 đạt 8.393 tỷ đồng – công tác phân cấp quản lý ĐTC đã đạt được một số kết quả nhất định nhưng vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn về tính chủ động, tiến độ thi công, chất lượng công trình và kiểm soát chi phí.

Về khoảng trống nghiên cứu, phần lớn các công trình trước đây chỉ tiếp cận phân cấp ĐTC ở bình diện vĩ mô giữa chính quyền trung ương (CQTW) và chính quyền cấp tỉnh. Còn thiếu vắng các công trình nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện về phân cấp quản lý ĐTC giữa các cấp chính quyền địa phương (tỉnh, huyện, xã) trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên gắn liền với khung đánh giá thực nghiệm đa chiều.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là phát hiện những hạn chế trong thực trạng phân cấp quản lý ĐTC của tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2016 – 2021, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị có cơ sở khoa học và thực tiễn nhằm hoàn thiện phân cấp quản lý ĐTC của tỉnh đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030.

Để đạt được mục tiêu này, luận án xác định 03 nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phân cấp quản lý ĐTC của chính quyền địa phương.
2. Phân tích thực trạng phân cấp quản lý ĐTC của tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2016 – 2021.
3. Đề xuất các giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện phân cấp quản lý ĐTC của tỉnh Thái Nguyên đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030.

Luận án đặt ra 04 câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

• Câu hỏi 1: Cơ sở khoa học đối với phân cấp quản lý ĐTC của CQĐP?
• Câu hỏi 2: Tiêu chí nào để đánh giá phân cấp quản lý ĐTC của CQĐP trên các khía cạnh: nâng cao hiệu quả ĐTC; phát huy tính năng động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các cấp CQĐP; đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân địa phương và góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương?
• Câu hỏi 3: Thực trạng phân cấp quản lý ĐTC của tỉnh Thái Nguyên như thế nào? Phân cấp quản lý ĐTC của tỉnh Thái Nguyên có những hạn chế gì và nguyên nhân của những hạn chế đó?
• Câu hỏi 4: Để hoàn thiện phân cấp quản lý ĐTC của tỉnh Thái Nguyên, CQĐP tỉnh Thái Nguyên nên tập trung vào những giải pháp nào? Cần có những kiến nghị nào để hoàn thiện phân cấp quản lý ĐTC của tỉnh Thái Nguyên?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu được xác định rõ:

• Đối tượng nghiên cứu: Phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi chủ thể: Phân cấp quản lý ĐTC giữa các cấp chính quyền địa phương (cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã).
• Phạm vi thời gian: Đánh giá thực trạng từ năm 2016 đến năm 2021 (gắn với kỳ kế hoạch ĐTC trung hạn 2016 – 2020 và năm đầu kỳ 2021 – 2025); đề xuất giải pháp đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030.
• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi nội dung: Tiếp cận phân cấp quản lý theo 03 nội dung quản lý nhà nước: (1) Xây dựng khung pháp luật về phân cấp quản lý ĐTC; (2) Tổ chức thực hiện phân cấp quản lý ĐTC; (3) Kiểm tra, giám sát thực hiện phân cấp quản lý ĐTC. Luận án không đi sâu vào các khía cạnh kỹ thuật tác nghiệp như an toàn lao động hay đo bóc khối lượng thi công chi tiết.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án hệ thống hóa các công trình nghiên cứu liên quan theo ba nhóm chủ đề chính:

1. Nhóm nghiên cứu về đầu tư công và vai trò quản lý nhà nước đối với đầu tư công: Khái niệm và đặc điểm ĐTC được phân tích qua các công trình của Simon Lee (2007), JICA (2018), OECD (2016), UN (2009), Từ Quang Phương (2013) và quy định pháp lý tại Luật Đầu tư công năm 2014, Luật Đầu tư công sửa đổi năm 2019 của Việt Nam. Về vai trò quản lý nhà nước, Jeff Nugent (1989) lý giải sự cần thiết của sự can thiệp nhà nước thông qua "hoạt động tập thể" nhằm khắc phục thất bại thị trường trong cung cấp hàng hóa công cộng. Kenneth Arrow (1970), David Aschauer (1989), Gertnard Glomn (1997) và William Easterly (2008) chứng minh ĐTC vào cơ sở hạ tầng có mối liên hệ mật thiết với tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu của Era Dabla - Norris (2011) trên 71 quốc gia chỉ ra tình trạng suy giảm hiệu quả ĐTC do tham nhũng và cơ chế quản lý lỏng lẻo. Tại Việt Nam, WB (2005), Vũ Tuấn Anh (2010) và Trần Kim Chung (2015) phân tích thực trạng đầu tư dàn trải, đồng thời nhấn mạnh sự cấp thiết của công tác quy hoạch, kế hoạch và thanh tra, kiểm tra ĐTC.

2. Nhóm nghiên cứu về phạm vi và nội dung phân cấp quản lý đầu tư công của chính quyền địa phương: Lorena Viñuela (2014) khi khảo sát tại 40 quốc gia khẳng định không có một mô hình phân cấp mẫu số chung, mà phân cấp phải dựa trên ba nguyên tắc: cấp nào sát thực tế hơn thì giao quyền; phù hợp với năng lực từng cấp; và phân cấp phải đi đôi với kiểm tra, kiểm soát. Về nội dung phân cấp, văn bản chỉ ra hai cách tiếp cận chính:

• Tiếp cận theo chức năng quản lý vĩ mô dựa trên lý thuyết hành chính công của Henry Fayol (1915), được Trần Thị Thu Hương (2011) vận dụng vào phân cấp ĐTC tại Việt Nam với 05 nội dung (kế hoạch, phân bổ vốn, phê duyệt/thẩm định, thực hiện, và kiểm tra/giám sát).
• Tiếp cận theo quy trình quản lý ĐTC của Anand Rajaram (2010) và Vũ Thành Tự Anh (2012), chia quy trình thành 08 khâu: định hướng đầu tư, thẩm định, thẩm tra, lựa chọn/lập ngân sách, triển khai, điều chỉnh, vận hành, và đánh giá/kiểm toán sau hoàn thành.

3. Nhóm nghiên cứu về tiêu chí và phương pháp đánh giá phân cấp quản lý đầu tư công: Nguyễn Văn Hậu (2018), WB (2005), Nguyễn Thị Thanh (2016) và Lê Văn Tuấn (2021) xác lập các tiêu chí về tính hiệu lực, tính hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội. Phạm Hồng Thái (2011) bổ sung hai tiêu chí quan trọng là tính phù hợp (sự tương thích giữa nhiệm vụ và năng lực thực thi) và tính bền vững. Về phương pháp lượng hóa, So Soon Chang (2019) sử dụng mô hình phân tích mức độ quan trọng - mức độ thực hiện (IPA) tại tỉnh Gyeonggi và Seoul (Hàn Quốc); Nguyễn Thị Thanh (2018) sử dụng phương pháp màng bao dữ liệu (DEA) với hai mô hình CCR và BCC để đánh giá hiệu quả vốn phân cấp tại thành phố Hà Nội.

Khoảng trống nghiên cứu mà luận án lựa chọn giải quyết: Mặc dù các công trình tiền nhiệm đã xây dựng nhiều luận điểm lý thuyết giá trị, song còn bộc lộ các giới hạn:

• Các nghiên cứu chủ yếu dừng lại ở quan hệ phân cấp giữa trung ương và cấp tỉnh, chưa làm rõ cơ chế phân cấp xuyên suốt giữa ba cấp chính quyền địa phương (tỉnh - huyện - xã).
• Nội dung phân cấp thường tập trung nhiều vào khâu tổ chức thực hiện dự án mà xem nhẹ khâu xây dựng khung pháp luật và kiểm tra, giám sát.
• Phương pháp DEA bộc lộ hạn chế do khó bóc tách rành mạch các biến số đầu vào - đầu ra thuần túy của hoạt động phân cấp quản lý. Do đó, luận án xác lập khoảng trống nghiên cứu bằng việc xây dựng khung phân tích toàn diện 03 nội dung phân cấp, đánh giá qua 04 tiêu chí (hiệu lực, hiệu quả, phù hợp, bền vững) và ứng dụng mô hình thực nghiệm IPA nhằm nhận diện chính xác các hạn chế trong phân cấp quản lý ĐTC tại tỉnh Thái Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án dựa trên các nền tảng lý thuyết quản trị và kinh tế học:

• Lý thuyết hành chính công (Henry Fayol, 1915): Phân định chức năng quản lý vĩ mô gồm lập kế hoạch, tổ chức điều khiển, phối hợp và kiểm tra; cấp quản lý cấp cao thực hiện quản lý thuần túy và phân quyền thực thi cho cấp dưới.
• Lý thuyết chi phí giao dịch (Oliver Williamson, 1993): Phân cấp quản lý giúp giảm chi phí giao dịch, tận dụng lợi thế thông tin tại chỗ, nguồn vật liệu và nhân công địa phương để tối ưu hóa chi phí đầu tư.
• Lý thuyết ủy nhiệm - tác nhân và bất cân xứng thông tin (Shah 2004; WB 2005; Nguyễn Đình Cung 2004): ĐTC thuộc sở hữu toàn dân nhưng được ủy thác cho các cấp chính quyền quản lý. Sự tách biệt giữa quyền sở hữu và quyền quản trị dẫn đến hiện tượng lựa chọn bất lợi và rủi ro đạo đức. Phân cấp quản lý cho CQĐP – thiết chế gần dân nhất – giúp thu hẹp khoảng cách thông tin, tăng cường trách nhiệm giải trình và nâng cao tính giám sát của cộng đồng.

Luận án xác định phân cấp quản lý ĐTC của CQĐP được hợp thành từ ba trụ cột:

1. Phân cấp chính trị: Phân định thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư, quy hoạch danh mục dự án giữa HĐND và UBND các cấp, đưa người dân đến gần các quyết định đầu tư.
2. Phân cấp hành chính: Phân định thẩm quyền tổ chức thực hiện, điều hành và ban hành văn bản hướng dẫn qua các hình thức tản quyền, ủy quyền và trao quyền.
3. Phân cấp ngân sách: Phân định thẩm quyền quyết định nguồn vốn, tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách cho ĐTC, khắc phục cơ chế "xin - cho".

Khung phân tích của luận án kết nối chặt chẽ giữa mục tiêu, 03 nội dung phân cấp (Khung pháp luật; Tổ chức thực hiện; Kiểm tra, giám sát), 04 tiêu chí đánh giá (Tính hiệu lực; Tính hiệu quả; Tính phù hợp; Tính bền vững) và 02 nhóm nhân tố ảnh hưởng (Khách quan và Chủ quan) tại ba cấp hành chính (Tỉnh, Huyện, Xã).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và phương pháp nghiên cứu định lượng:

Phương pháp	Công cụ / Kỹ thuật thu thập	Đối tượng và quy mô dữ liệu	Mục đích xử lý
Định tính	- Nghiên cứu tại bàn - Phỏng vấn chuyên sâu hiện trường	- Sách, báo cáo Bộ ngành, Báo cáo Sở KH&ĐT tỉnh Thái Nguyên. - 04 cán bộ cơ quan quản lý ĐTC cấp TW và 03 cán bộ lãnh đạo cấp địa phương.	- Hệ thống hóa cơ sở lý luận, dữ liệu thứ cấp. - Thăm dò các nhân tố ảnh hưởng, hoàn thiện thang đo và định hình giải pháp.
Định lượng	- Điều tra bảng hỏi trực tiếp - Thử nghiệm sơ bộ - Khảo sát chính thức trên diện rộng	- Thử nghiệm sơ bộ: 15 cán bộ quản lý và 25 người dân. - Khảo sát chính thức: 300 phiếu cán bộ (thu về 288 phiếu hợp lệ); 100 phiếu người dân (thu về 92 phiếu hợp lệ).	- Thu thập dữ liệu sơ cấp đánh giá mức độ quan trọng và mức độ thực hiện của 33 yếu tố thuộc 4 tiêu chí.

Quy trình chọn mẫu và phân tích dữ liệu định lượng:

• Kích thước mẫu được xác định theo nguyên tắc của Hair, Anderson, Tatham và Black (1998) với $n \ge 5m$ ($m$ là số biến quan sát).
  • Khảo sát cán bộ quản lý: Quy mô mẫu tối thiểu là 245 phiếu. Tác giả phát ra 300 phiếu tại HĐND, UBND các cấp, Sở KH&ĐT, Sở Tài chính, Sở Xây dựng, Sở GTVT, các Ban QLDA chuyên ngành cấp tỉnh, Phòng Tài chính - Kế hoạch, Phòng Kinh tế - Hạ tầng các huyện. Kết quả: 294 phiếu thu về, 288 phiếu hợp lệ (đạt 97,9%), 06 phiếu không hợp lệ (2,1%).
  • Khảo sát người dân địa phương: Quy mô mẫu tối thiểu là 65 phiếu. Tác giả phát ra 100 phiếu tại khu vực dự án trồng chè (huyện Đồng Hỷ), dự án khu dân cư xóm Duyên (xã Ký Phú, huyện Đại Từ), dự án trạm biến áp và lưới điện phòng chống lụt bão (TP. Sông Công). Kết quả: 97 phiếu thu về, 92 phiếu hợp lệ (đạt 94,8%), 05 phiếu không hợp lệ (5,2%).
• Kỹ thuật xử lý: Dữ liệu được làm sạch và xử lý trên phần mềm SPSS 20. Luận án áp dụng mô hình phân tích mức độ quan trọng và thực hiện (IPA - Importance Performance Analysis) của Martilla & James (1977) kết hợp ma trận Kano - IPA để phân tích khoảng cách sai biệt (I-P gaps) đối với 33 yếu tố (15 yếu tố hiệu lực, 8 yếu tố hiệu quả, 5 yếu tố phù hợp, 5 yếu tố bền vững), chia thành 4 góc phần tư:
  • Phần tư I (Tập trung cải thiện): Mức độ quan trọng cao nhưng mức độ thực hiện thấp.
  • Phần tư II (Tiếp tục duy trì): Mức độ quan trọng cao và mức độ thực hiện tốt.
  • Phần tư III (Chú ý thấp): Mức độ quan trọng thấp và mức độ thực hiện thấp.
  • Phần tư IV (Giảm sự đầu tư): Mức độ quan trọng thấp nhưng mức độ thực hiện quá cao.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Chương 1 tổng thuật chi tiết các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về vai trò của quản lý nhà nước đối với ĐTC, phạm vi và nội dung phân cấp, các bộ tiêu chí và mô hình đánh giá phân cấp quản lý ĐTC. Trên cơ sở chỉ rõ những khoảng trống khoa học của các nghiên cứu tiền nhiệm, chương này xác lập 04 câu hỏi nghiên cứu, xây dựng khung phân tích lý thuyết liên kết giữa mục tiêu, nội dung, tiêu chí đánh giá và nhân tố ảnh hưởng. Đồng thời, chương 1 trình bày quy trình phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa nghiên cứu tại bàn, phỏng vấn sâu chuyên gia (07 cán bộ trung ương và địa phương) và quy trình điều tra khảo sát định lượng bảng hỏi, làm sạch dữ liệu và cấu trúc phân tích mô hình IPA trên phần mềm SPSS 20.

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phân cấp quản lý đầu tư công của chính quyền địa phương

Chương 2 tập trung luận giải các khái niệm cốt lõi: phân cấp trong quản lý nhà nước, chính quyền địa phương, các mô hình tổ chức CQĐP và bản chất của ĐTC. Phân cấp quản lý ĐTC của CQĐP được làm rõ dưới góc độ phân cấp chính trị, phân cấp hành chính (tản quyền, ủy quyền, trao quyền) và phân cấp ngân sách. Tác giả phân tích tính tất yếu khách quan của phân cấp bắt nguồn từ yêu cầu khắc phục sự tách biệt quyền sở hữu - quyền quản lý và tối ưu hóa chi phí giao dịch; đồng thời nêu rõ điều kiện tiên quyết là sự tham gia giám sát của người dân, đại biểu dân cử và các tổ chức xã hội dân sự.

Chương này chuẩn hóa 03 nội dung phân cấp quản lý ĐTC của CQĐP (xây dựng khung pháp luật; tổ chức thực hiện; kiểm tra, giám sát), 04 tiêu chí đánh giá (tính hiệu lực, hiệu quả, phù hợp, bền vững) và 02 nhóm nhân tố ảnh hưởng (khách quan và chủ quan). Cuối chương, luận án tổng kết kinh nghiệm thực tiễn về phân cấp quản lý ĐTC của một số địa phương trong nước nhằm rút ra các bài học kinh nghiệm ứng dụng cho tỉnh Thái Nguyên.

Chương 3: Thực trạng phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên

Chương 3 khái quát bối cảnh kinh tế - xã hội và bức tranh ĐTC của tỉnh Thái Nguyên, phân tích cơ cấu vốn ĐTC theo ngành, lĩnh vực và các cấp quản lý (vốn ĐTC năm 2021 đạt 8.393 tỷ đồng). Đi sâu vào thực trạng, tác giả đánh giá chi tiết 03 nội dung phân cấp quản lý ĐTC tại địa phương giai đoạn 2016 – 2021:

• Xây dựng khung pháp luật: Việc cụ thể hóa các văn bản quy phạm pháp luật của trung ương tại địa phương.
• Tổ chức thực hiện: Quy trình lập, thẩm định, phê duyệt kế hoạch ĐTC trung hạn và hàng năm; phân bổ vốn; công tác đấu thầu và tiến độ giải ngân.
• Kiểm tra, giám sát: Hoạt động kiểm tra định kỳ, giám sát của HĐND và giám sát đầu tư của cộng đồng.

Dựa trên kết quả khảo sát 288 cán bộ quản lý và 92 người dân, xử lý qua SPSS 20 với mô hình tích hợp Kano - IPA trên 33 yếu tố, luận án chỉ ra sự phân bổ thực trạng:

Phân vùng ma trận Kano - IPA	Số lượng yếu tố	Đặc điểm thực trạng tại tỉnh Thái Nguyên
Phần tư I (Tập trung cải thiện)	19	Có tầm quan trọng cao nhưng mức độ thực hiện của các cấp chính quyền còn thấp, bộc lộ nhiều điểm nghẽn.
Phần tư II (Tiếp tục duy trì)	12	Có tầm quan trọng cao và các cấp CQĐP đang thực hiện tốt, cần phát huy.
Phần tư III (Chú ý thấp)	01	Mức độ quan trọng và mức độ thực hiện đều ở mức thấp.
Phần tư IV (Giảm sự đầu tư)	01	Mức độ quan trọng thấp nhưng đang sử dụng nguồn lực thực hiện ở mức cao hơn mức cần thiết.

Chương 3 tổng kết các kết quả đạt được (nhiều công trình hạ tầng trọng điểm hoàn thành, thúc đẩy tăng trưởng GRDP) và phân tích nguyên nhân của các hạn chế như tình trạng dự án chậm tiến độ, đội vốn, nợ đọng xây dựng cơ bản, trách nhiệm giải trình và năng lực cán bộ quản lý ở cấp cơ sở chưa đồng đều.

Chương 4: Giải pháp hoàn thiện phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên

Chương 4 bám sát quan điểm, mục tiêu, định hướng phát triển KT - XH của tỉnh Thái Nguyên đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030, cùng các yêu cầu hoàn thiện phân cấp trong giai đoạn mới. Luận án xây dựng hệ thống 04 nhóm giải pháp trọng tâm cho CQĐP tỉnh Thái Nguyên:

1. Đồng bộ khung pháp luật về phân cấp quản lý ĐTC: Rà soát, hệ thống hóa thường xuyên các văn bản quy định của địa phương; xây dựng cơ chế phân cấp phù hợp với đặc thù từng huyện, xã; ban hành quy trình hướng dẫn kiểm tra, giám sát chi tiết.
2. Hoàn thiện tổ chức thực hiện phân cấp quản lý ĐTC: Đổi mới công tác lập kế hoạch ĐTC trung hạn và hàng năm sát nhu cầu thực tế; tối ưu hóa quy trình phân bổ vốn và thẩm định dự án; kiện toàn bộ máy quản lý dự án ĐTC.
3. Xây dựng cơ chế kiểm tra, giám sát thực hiện phân cấp quản lý ĐTC: Ban hành kế hoạch kiểm tra định kỳ và đột xuất; công khai các tiêu chí và chỉ số đánh giá dự án; tăng cường vai trò giám sát của HĐND các cấp và đẩy mạnh giám sát cộng đồng; xử lý nghiêm minh các sai phạm phát hiện sau thanh tra.
4. Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lý ĐTC: Bảo đảm công khai, minh bạch trong tuyển dụng và bố trí vị trí việc làm; tăng cường đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ về ĐTC cho cán bộ cấp huyện, xã; siết chặt kỷ luật công vụ và rèn luyện đạo đức nghề nghiệp.

Bên cạnh đó, chương 4 đề xuất các kiến nghị với Quốc hội nhằm hoàn thiện thể chế trung ương: sửa đổi Luật Đầu tư công theo hướng tăng quyền quyết định độc lập cho CQĐP đối với kế hoạch ĐTC; sửa đổi, đồng bộ hóa Luật Ngân sách nhà nước, Luật Đấu thầu và Luật Tổ chức chính quyền địa phương để mở rộng tính tự chủ cho các cấp chính quyền cơ sở.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án chỉ rõ các đóng góp mới về ba phương diện lý luận, thực tiễn và giải pháp:

Đóng góp mới về lý luận:

• Hệ thống hóa và bổ sung lý luận về phân cấp quản lý của CQĐP, làm rõ cấu trúc phân cấp dựa trên ba khía cạnh: phân cấp chính trị, phân cấp hành chính và phân cấp ngân sách.
• Xác lập khung phân tích chuyên biệt cho phân cấp quản lý ĐTC của CQĐP gồm 03 nội dung quản lý nhà nước (khung pháp luật; tổ chức thực hiện; kiểm tra, giám sát), 04 tiêu chí đánh giá khoa học (tính hiệu lực; tính hiệu quả; tính phù hợp; tính bền vững) và 02 nhóm nhân tố ảnh hưởng (khách quan và chủ quan).

Đóng góp mới về thực tiễn:

• Cung cấp dữ liệu thực nghiệm toàn diện về quy mô, cơ cấu và thực trạng phân cấp ĐTC tại tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2016 – 2021.
• Ứng dụng mô hình IPA và ma trận tích hợp Kano - IPA định vị chính xác thực trạng phân cấp ĐTC qua 33 biến quan sát, chỉ ra cụ thể: 19 yếu tố thuộc nhóm ưu tiên tập trung cải thiện, 12 yếu tố thuộc nhóm tiếp tục duy trì, 01 yếu tố thuộc nhóm chú ý thấp và 01 yếu tố thuộc nhóm giảm sự đầu tư.

Đóng góp mới về giải pháp và kiến nghị:

• Đề xuất 04 nhóm giải pháp đồng bộ gắn liền với thực tiễn tỉnh Thái Nguyên: hoàn thiện khung pháp luật địa phương; nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện; thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát đa tầng (kết hợp HĐND và giám sát cộng đồng); và phát triển năng lực cán bộ quản lý cấp cơ sở.
• Đưa ra các kiến nghị có tính khả thi đối với Quốc hội về việc sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư công và các luật liên quan (Luật NSNN, Luật Đấu thầu, Luật Tổ chức CQĐP) nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho việc phân quyền tự chủ cho chính quyền cấp dưới.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu (theo phạm vi văn bản xác định):

• Về phạm vi nội dung: Luận án tập trung vào ba khía cạnh quản lý nhà nước (khung pháp luật, tổ chức thực hiện, kiểm tra giám sát), không đi sâu nghiên cứu các khía cạnh kỹ thuật chuyên sâu như an toàn lao động trong thi công hoặc quản lý khối lượng chi tiết từng gói thầu.
• Về phương pháp lấy mẫu: Do điều kiện thực tế không có danh sách tổng thể đầy đủ của đối tượng nghiên cứu, mẫu khảo sát định lượng được lựa chọn theo phương pháp lấy mẫu phi xác suất thuận tiện.
• Việc lượng hóa một số biến số định tính như uy tín, sự am hiểu hay phẩm chất đạo đức của cán bộ quản lý còn gặp nhiều khó khăn, chủ yếu dựa trên cảm nhận của người trả lời khảo sát.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi khảo sát, kiểm chứng và so sánh mô hình phân cấp quản lý ĐTC sang các tỉnh, thành phố khác thuộc vùng Trung du miền núi phía Bắc hoặc trên phạm vi toàn quốc.
• Bổ sung nghiên cứu chuyên sâu về phân cấp quản lý an toàn lao động, kiểm soát kỹ thuật công nghệ và định mức khối lượng trong các dự án đầu tư công đặc thù.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Quản lý kinh tế, Quản lý công và Kinh tế phát triển: Luận án cung cấp khung phân tích chuẩn mực về phân cấp quản lý ĐTC cấp địa phương, đồng thời là tài liệu tham khảo về quy trình ứng dụng mô hình phân tích tầm quan trọng - thực hiện (IPA) kết hợp ma trận Kano trong nghiên cứu chính sách công.
• Đối với giảng viên và cơ sở nghiên cứu: Cung cấp học liệu và minh chứng thực tiễn sinh động phục vụ giảng dạy các học phần Quản lý nhà nước về kinh tế, Quản lý đầu tư công và Tài chính công.
• Đối với cán bộ quản lý, cơ quan hoạch định chính sách (HĐND, UBND tỉnh Thái Nguyên, Sở Kế hoạch và Đầu tư, các Ban Quản lý dự án): Luận án là căn cứ khoa học giúp các nhà quản lý rà soát danh mục 19 điểm nghẽn cần ưu tiên cải thiện, từ đó điều chỉnh cơ chế phân cấp, phân bổ vốn và xây dựng kế hoạch kiểm tra, giám sát ĐTC tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ sở mẫu khảo sát định lượng và tỷ lệ phản hồi hợp lệ trong luận án được thực hiện như thế nào?
Tác giả áp dụng công thức xác định kích thước mẫu tối thiểu của Hair et al. (1998) ($n \ge 5m$). Khảo sát cán bộ quản lý phát ra 300 phiếu, thu về 294 phiếu, trong đó 288 phiếu hợp lệ (tỷ lệ 97,9%) và 06 phiếu không hợp lệ (2,1%). Khảo sát người dân địa phương phát ra 100 phiếu, thu về 97 phiếu, trong đó 92 phiếu hợp lệ (tỷ lệ 94,8%) và 05 phiếu không hợp lệ (5,2%).

2. Khung phân tích của luận án đánh giá phân cấp quản lý đầu tư công dựa trên những nội dung và tiêu chí nào?
Khung phân tích tích hợp 03 nội dung phân cấp quản lý nhà nước (Xây dựng khung pháp luật; Tổ chức thực hiện; Kiểm tra, giám sát) và đánh giá qua 04 tiêu chí khoa học (Tính hiệu lực; Tính hiệu quả; Tính phù hợp; Tính bền vững), chịu sự tác động của 02 nhóm nhân tố khách quan và chủ quan tại 03 cấp chính quyền địa phương (tỉnh, huyện, xã).

3. Kết quả phân tích mô hình IPA đối với thực trạng phân cấp quản lý ĐTC tỉnh Thái Nguyên chỉ ra điều gì?
Kết quả xử lý SPSS 20 trên 33 yếu tố thuộc ma trận tích hợp Kano - IPA cho thấy: có 19 yếu tố rơi vào phần tư "Tập trung cải thiện" (quan trọng cao nhưng thực hiện thấp); 12 yếu tố thuộc phần tư "Tiếp tục duy trì" (quan trọng cao và thực hiện tốt); 01 yếu tố thuộc phần tư "Chú ý thấp"; và 01 yếu tố thuộc phần tư "Giảm sự đầu tư".

4. Vì sao tác giả lựa chọn phương pháp phân tích IPA thay vì phương pháp màng bao dữ liệu (DEA) như một số nghiên cứu trước?
Theo tác giả, phương pháp DEA gặp khó khăn lớn trong việc bóc tách chính xác các biến số đầu vào và đầu ra thuần túy của hoạt động phân cấp quản lý ĐTC. Phương pháp IPA phù hợp và khả thi hơn vì đo lường trực tiếp khoảng cách giữa mức độ quan trọng và mức độ thực hiện của các mục tiêu chính sách dựa trên đánh giá thực tế của cán bộ quản lý và người dân.

5. Bốn nhóm giải pháp trọng tâm mà luận án đề xuất đối với tỉnh Thái Nguyên bao gồm những nội dung gì?
Hệ thống giải pháp bao gồm: (1) Đồng bộ khung pháp luật về phân cấp quản lý ĐTC; (2) Hoàn thiện tổ chức thực hiện phân cấp quản lý ĐTC; (3) Xây dựng cơ chế kiểm tra, giám sát thực hiện phân cấp quản lý ĐTC; (4) Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lý ĐTC của địa phương.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Ngô Ngân Hà đã hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về phân cấp quản lý đầu tư công của chính quyền địa phương trên ba trụ cột chính trị, hành chính và ngân sách. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng qua mô hình phân tích IPA trên phần mềm SPSS 20, công trình đã phân tích toàn diện thực trạng phân cấp ĐTC tại tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2016 – 2021 và xác định chính xác 19 yếu tố trọng yếu cần ưu tiên cải thiện. Hệ thống giải pháp đồng bộ cùng các kiến nghị sửa đổi thể chế pháp luật được đề xuất là cơ sở khoa học và thực tiễn hữu ích nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phân cấp quản lý đầu tư công của chính quyền địa phương Chương 3: Thực trạng phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên Chương 4: Giải pháp hoàn thiện phân cấp quản lý đầu tư công của tỉnh Thái Nguyên (Luan.nguyen TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 1. Nghiên cứu về vai trò của quản lý nhà nước đối với đầu tư công 1. Nghiên cứu về đầu tư công Đầu tư nói chung là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về các kết quả nhất định trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã bỏ ra để đạt được kết quả đó (Từ Quang Phương, 2013).

Đầu tư có thể là ĐTC hoặc đầu tư tư nhân. Có nhiều quan điểm khác nhau khi nghiên cứu về ĐTC. Cụ thể như sau: Theo Simon Lee (2007), ĐTC là đầu tư của nhà nước vào các tài sản cụ thể được thực hiện bởi CQTW hoặc CQĐP hoặc các ngành công nghiệp hoặc tập đoàn thuộc sở hữu công. ĐTC ra đời nhằm mục đích cung cấp một số loại hàng hóa, cơ sở hạ tầng hoặc dịch vụ vì mục tiêu lợi ích của quốc gia, phát triển đô thị.

JICA (2018) định nghĩa ĐTC là chi tiêu của chính phủ cho cơ sở hạ tầng công cộng. Cơ sở hạ tầng theo quan điểm của JICA (2018) bao gồm cơ sở kinh tế (sân bay, đường bộ, đường sắt, cảng, nước và nước thải, điện, khí đốt và viễn thông) và cơ sở hạ tầng xã hội (tập trung vào cơ sở hạ tầng trường học và bệnh viện). Những cơ sở hạ tầng nói trên sau khi được hoàn thành đầu tư sẽ trở thành tài sản vật chất công. Theo OECD (2016), ĐTC là chi tiêu công làm tăng thêm vào vốn vật chất công.

Vốn vật chất công này đã được chỉ rõ là các tài sản cố định (nhà ở, tòa nhà, đường, sân bay, cầu, trường học, bệnh viện, nhà tù…) và các tài sản vô hình khác như tài sản trí tuệ. Trong đó, ĐTC phần lớn là đầu tư cho cơ sở hạ tầng vật chất và được thực hiện bởi cấp trung ương và cấp địa phương. Chính bởi vậy, OECD (2016) cho rằng, ĐTC là đầu tư bằng nguồn vốn của Nhà nước và được chi cho cơ sở hạ tầng vật chất. UN (2009) cũng đưa ra quan điểm về ĐTC.

Theo đó, UN (2009) cho rằng ĐTC là các khoản chi vốn vào tài sản có đời sử dụng kéo dài trong tương lai như đầu tư vào cơ sở hạ tầng, kể cả đầu tư máy móc thiết bị của doanh nghiệp tư nhân. Do đó, ĐTC là việc sử dụng vốn của chính phủ nhằm gia tăng năng lực sản xuất của nền kinh tế. Tại Việt Nam, theo điều 4, Luật ĐTC năm 2014, “ĐTC là hoạt động đầu tư của Nhà nước vào các chương trình, DA xây dựng kết cấu hạ tầng KT - XH và đầu tư vào các chương trình, DA phục vụ phát triển KT – XH”. Với khái niệm nói trên, ĐTC gồm hai nội dung: (i) ĐTC là đầu tư của nhà nước; (ii) ĐTC là đầu tư vào các chương trình DA kết cấu hạ tầng KT - XH và đầu tư vào các chương trình, DA phục vụ phát triển KT - XH.

Trong đó, đầu tư vào các chương trình, DA phục vụ phát triển KT – XH gần như đã bao hàm hết các DA mà nhà nước đầu tư vì phần lớn các (Luan.nguyen TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 DA này đều phục vụ phát triển KT – XH. Do đó, quan điểm ĐTC theo điều 4 LĐTC có thể hiểu ĐTC là đầu tư của nhà nước. Vốn ĐTC quy định tại Luật này gồm: vốn NSNN, vốn công trái quốc gia, vốn trái phiếu Chính phủ, vốn trái phiếu CQĐP, vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài, vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước, vốn từ nguồn thu để lại cho đầu tư nhưng chưa đưa vào cân đối NS nhà nước, các khoản vốn vay khác của NS ĐP để đầu tư. Luật ĐTC sửa đổi 2019 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2020) đã thống nhất quy định khái niệm về vốn ĐTC gồm: Vốn NSNN; Vốn từ nguồn thu hợp pháp của các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập dành để đầu tư theo quy định của pháp luật.

Tổng hợp cả khái niệm ĐTC và vốn ĐTC, ĐTC theo Luật ĐTC là hoạt động đầu tư của nhà nước, sử dụng nguồn vốn đầu tư của nhà nước và do nhà nước quản lý. Từ các quan điểm nói trên cho thấy, chưa có một quan điểm thống nhất về ĐTC. Tuy nhiên, dù tiếp cận theo quan điểm nào, có thể nhận thấy rằng, ĐTC có một số đặc điểm như sau: (i) ĐTC do Nhà nước chủ trì; (ii) ĐTC hướng tới mục tiêu KT - XH; (iii) ĐTC có sự tham gia của nhiều chủ thể quản lý. Nghiên cứu vai trò quản lý của nhà nước đối với đầu tư công Với mỗi nền kinh tế, vai trò quản lý của nhà nước là quan trọng trong định hướng và điều tiết các hoạt động kinh tế, nhằm đảm bảo tăng trưởng và phát triển của hệ thống kinh tế thông qua sử dụng hiệu quả các nguồn lực kinh tế, tạo môi trường thuận lợi và bình đẳng cho tất cả các thành viên của hệ thống kinh tế.

Trong bối cảnh chung của nền kinh tế, vai trò quản lý của nhà nước đối với ĐTC là cần thiết vì các lý do sau đây: Thứ nhất, vai trò quản lý của nhà nước đối với ĐTC xuất phát từ những thất bại của thị trường. Trong nền kinh tế thị trường, các đơn vị kinh tế hoạt động trên mục tiêu lợi nhuận. Do đó sẽ dẫn đến tình trạng hàng hóa, dịch vụ công cộng là những hàng hóa, dịch vụ mà chi phí bỏ ra để đem lại lợi ích cho nhiều người nhưng lại không được thanh toán bồi hoàn đầy đủ về mặt giá trị tiền tệ thì các đơn vị kinh tế tư nhân có thể không tham gia cung ứng do vấn đề lợi nhuận. Do vậy, trong quá trình quản lý kinh tế, nhà nước nắm bắt, cung ứng những hàng hóa, dịch vụ này cho nền kinh tế.

Jeff Nugent (1989) cũng đã chỉ ra là cần có “hoạt động tập thể”, là những hoạt động nhằm tạo ra hàng hóa công cộng. Các lập luận của Jeff Nugent (1989) đã cho thấy vai trò quan trọng của "bàn tay hữu hình" hay vai trò của nhà nước đối với cung ứng hàng hóa, dịch vụ công, trong đó có ĐTC. Thứ hai, nhà nước quản lý đối với ĐTC xuất phát từ chức năng quản lý của nhà nước. Nhà nước quản lý nền kinh tế bằng cách can thiệp trực tiếp thông qua việc ban hành các văn bản pháp luật và/hoặc can thiệp gián tiếp thông qua tạo các điều kiện để tăng trưởng kinh tế.

Một trong những điều kiện để tăng trưởng kinh tế đó là ĐTC vào những chương trình, DA trọng tâm, trọng điểm như cơ sở hạ tầng, (Luan.nguyen TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 đường xá giao thông, công trình văn hóa, y tế, giáo dục… Sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, thực tiễn phát triển kinh tế ở các nước đang phát triển đã cho thấy ĐTC có mối liên hệ mật thiết với tăng trưởng kinh tế bởi các ngành trong nền kinh tế chỉ có thể phát triển khi có nguồn vốn ĐTC để xây dựng cơ sở hạ tầng như đường xá giao thông, cầu cảng, hệ thống điện… Các nghiên cứu của Kenneth Arrow (1970), David Aschauer (1989), Gertnard Glomn (1997) cũng đồng tình rằng nhà nước quản lý đầu tư công hiệu quả sẽ mang lại tăng trưởng cho nền kinh tế. Đặc biệt, nghiên cứu của William Easterly (2008) đã nhấn mạnh cắt giảm ĐTC đã khiến cho tăng trưởng kinh tế bị suy giảm ở một số quốc gia vào những năm 90. Thứ ba, vai trò quản lý của nhà nước đối với ĐTC xuất phát từ chính những đặc điểm của ĐTC. ĐTC là khoản đầu tư của nhà nước vào các công trình đòi hỏi vốn lớn, thời gian thực hiện kéo dài nên thường xảy ra các vấn đề liên quan đến hiệu quả ĐTC.

Trong bối cảnh nguồn lực của nhà nước còn giới hạn, nhà nước quản lý ĐTC để sử dụng một cách hiệu quả nhất nguồn lực này. Mối quan hệ giữa vai trò của QLNN đối với nâng cao hiệu quả ĐTC được phân tích trong nhiều công trình nghiên cứu. Điển hình như trong nghiên cứu của Era Dabla - Norris (2011), khi khảo sát tại 40 quốc gia có thu nhập thấp và 31 quốc gia có thu nhập trung bình cho thấy ở phần lớn các quốc gia khảo sát, hiệu quả ĐTC đều có sự giảm sút rõ rệt. Tác giả đã chỉ ra nguyên nhân dẫn đến tình trạng ĐTC kém hiệu quả ở các quốc gia này là do tình trạng tham nhũng, nhiều chương trình, DA ĐTC được lựa chọn là do hối lộ các quan chức hơn là việc xem xét kỹ lưỡng về mức độ cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân.

Tại Việt Nam, ĐTC luôn chiếm một tỷ trọng lớn trong tổng vốn đầu tư xã hội và có vai trò quan trọng cho phát triển kinh tế ở Việt Nam nhưng đầu tư dàn trải, chưa chú trọng đến hiệu quả về lợi ích - chi phí của từng chương trình, DA ĐTC (WB, 2005). Vũ Tuấn Anh (2010) nhấn mạnh nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng hiệu quả ĐTC thấp ở Việt Nam trong thời gian vừa qua là do những bất cập trong quy hoạch, kế hoạch ĐTC cũng như chưa chú trọng hoạt động kiểm tra, giám sát ĐTCC. Do đó, Trần Kim Chung (2015) đã khẳng định, để nâng cao hiệu quả ĐTC, Việt Nam cần tập trung xác định vai trò của nhà nước trong hoạch định chính sách ĐTC, thực hiện thanh tra, kiểm tra, giám sát ĐTC ở Việt Nam; đánh giá thực trạng ĐTC theo ngành, lĩnh vực, ĐTC trong phát triển hạ tầng. Nghiên cứu về phạm vi và nội dung của phân cấp quản lý đầu tư công của chính quyền địa phương 1.

Nghiên cứu về phạm vi phân cấp quản lý đầu tư công của chính quyền địa phương Trong QLNN đối với ĐTC, nhà nước đề cao tính tập trung của quản lý. Nói tới tập trung là nói về tính thống nhất của QLNN về ĐTC, chứ không phải là tập trung mọi quyền hành vào một cơ quan nhà nước hay một cấp quản lý nào đó bởi sẽ (Luan.nguyen TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 dẫn đến độc đoán, chuyên quyền trong quản lý ĐTC.