CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ DỊCH VỤ LOGISTICS 1. Tổng quan về logistics 1. Logistics - Quá trình hình thành và phát triển Ngày nay, logistics đã hiện diện trong rất nhiều lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế, phát triển nhanh chóng và mang lại thành công cho nhiều công ty và tập đoàn đa quốc gia nổi tiếng trên thế giới. Tuy nhiên, logistics đã được phát minh và ứng dụng lần đầu tiên không phải trong hoạt động thương mại mà là trong lĩnh vực quân sự, được hiểu với nghĩa là công tác hậu cần.
Đến cuối thế kỷ 20, logistics được ghi nhận như một chức năng kinh tế chủ yếu, mang lại thành công cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất cũng như dịch vụ. Theo Uỷ ban Kinh tế và Xã hội châu Á – Thái Bình Dương (Economic and Social Commission for Asia and the Pacific – ESCAP), logistics phát triển qua ba giai đoạn: phân phối vật chất, hệ thống logistics và quản trị logistics. Bên cạnh đó, quá trình phát triển logistics cũng có thể được chia thành năm giai đoạn: logistics tại chỗ (workplace logistics), logistics cơ sở sản xuất (facility logistics), logistics công ty (corporate logistics), logistics chuỗi cung ứng (supply chain logistics), logistics toàn cầu (global logistics). Khái niệm và đặc điểm của dịch vụ logistics 1.
Khái niệm dịch vụ logistics Tại thời điểm này, thuật ngữ Logistics đã được nhắc đến nhiều trên các mặt báo, trong các hội thảo chuyên ngành và người ta cũng đã bàn đến việc xây dựng các doanh nghiệp Logistics, kho Logistics, cảng Logistics, khu Logistics,….Vậy Logistics là gì? Cho đến nay vẫn chưa có một thuật ngữ thống nhất trong tiếng việt để mô tả phù hợp, đúng và đủ nghĩa của từ Logistics. Vì vậy, tác giả xin được giữ nguyên thuật ngữ Logistics trong toàn bài viết và chỉ đi tìm hiểu tường tận nghĩa của thuật ngữ này. Trên thế giới có rất nhiều định nghĩa khác nhau về Logistics, nổi bật là những định nghĩa sau: Theo Hội đồng Quản trị Logistics Hoa Kỳ (The Council of Logistics Managerment) thì “Quản trị Logistics là quá trình hoạch định, thực hiện và kiểm soát một cách hiệu lực và hiệu quả hoạt động vận chuyển, lưu trữ hàng hoá, dịch vụ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 và những thông tin có liên quan từ điểm đầu tiên đến điểm cuối cùng nhằm mục đích thoả mãn nhu cầu của khách hàng” ([20], p.3) Theo quan điểm “7 đúng” (“7 Right”) thì: “Logistics là quá trình cung cấp đúng sản phẩm đến đúng khách hàng, một cách đúng số lượng, đúng điều kiện, đúng địa điểm, đúng thời gian với chi phí phù hợp cho khách hàng tiêu dùng sản phẩm” ([20], p.11) Theo quan điểm của Giáo sư – Tiến sĩ Đoàn Thị Hồng Vân thì: “Logistics là quá trình tối ưu hoá về vị trí và thời điểm, vận chuyển và dự trữ nguồn tài nguyên từ điểm đầu tiên của chuỗi cung ứng qua các khâu sản xuất, phân phối cho đến tay người tiêu dùng cuối cùng, thông qua hàng loạt các hoạt động kinh tế” ([8], tr. Cùng với sự vận động và phát triển không ngừng, chắc chắn trong tương lai không xa, sẽ xuất hiện thêm những quan điểm mới, những định nghĩa mới về Logistics, tại thời điểm này tác giả đồng ý với quan điểm: Logistics là quá trình tối ưu hoá về địa điểm và thời điểm, tối ưu việc lưu chuyển và dự trữ nguồn tài nguyên từ điểm khởi nguồn sản xuất cho đến tay người tiêu dùng cuối cùng với tổng chi phí thích hợp thông qua hàng loạt hoạt động kinh tế.
Logistics không phải là một hoạt động đơn lẻ mà là một chuỗi các hoạt động liên tục, có quan hệ mật thiết và tác động qua lại lẫn nhau. Qua quá trình phát triển, logistics được chuyên môn hoá và trở thành một lĩnh vực kinh doanh, một ngành dịch vụ đóng vai trò quan trọng trong hoạt động thương mại. Dịch vụ logistics theo quan niệm của Tổ chức thương mại thế giới WTO gồm 3 loại: Dịch vụ logistics chủ yếu (core logistics service) là dịch vụ làm hàng, dịch vụ lưu kho, dịch vụ đại lý vận tải và các dịch vụ hỗ trợ khác Dịch vụ liên quan đến vận tải gồm có vận tải hàng hoá (đường biển, đường thuỷ nội địa, đường hàng không, đường sắt, đường bộ và cho thuê phương tiện không người vận hành) và các dịch vụ khác có liên quan đến dịch vụ logistics như dịch vụ phân tích và thử nghiệm kỹ thuật, dịch vụ chuyển phát, dịch vụ đại lý, dịch vụ bán buôn và bán lẻ Dịch vụ logistics thứ yếu (non-core logistics service) gồm dịch vụ máy tính và liên quan đến máy tính, dịch vụ đóng gói và dịch vụ tư vấn quản lý. Còn theo Luật Thương mại 2005, khái niệm về dịch vụ logistics được quy định “Dịch vụ logistics là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân, tổ chức thực hiện LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 một hoặc nhiều công việc bao gồm: Nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói, bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác liên quan đến hàng hoá theo thoả thuận với khách hàng để hưởng thù lao.
Dịch vụ logistics được phiên âm tiếng việt là Lo-gi-stíc” Khái niệm về dịch vụ logistics trong Luật Thương mại nêu trên về cơ bản đã phản ánh được nội dung của dịch vụ logistics và đây cũng là cơ sở pháp lý để điều chỉnh hoạt động kinh doanh các dịch vụ logistics trên phạm vi toàn quốc cũng như phục vụ cho việc nghiên cứu, hoạch định chính sách đối với từng dịch vụ trong hệ thống dịch vụ logistics. Tuy nhiên, khái niệm này vẫn chưa phản ánh được hoạt động dịch vụ logistics trong thực tiễn một cách đầy đủ và chính xác. Trong phạm vi của đề tài, tác giả dựa trên khái niệm dịch vụ logistics trong luật thương mại để làm cơ sở nghiên cứu. Đặc điểm của dịch vụ logistics Dịch vụ logistics là một quá trình của các hoạt động liên tục, liên quan mật thiết và tác động qua lại lẫn nhau, được thực hiện một cách khoa học và có hệ thống từ việc nghiên cứu, hoạch định, tổ chức, quản lý, thực hiện đến kiểm tra, kiểm soát và hoàn thiện.
Vì vậy, dịch vụ logistics xuyên suốt từ giai đoạn cung cấp nhân lực, thông tin, nguyên vật liệu đầu vào cho đến giai đoạn tiêu thụ sản phẩm cuối cùng trong hoạt động của doanh nghiệp. Dịch vụ logistics là dạng hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp. Logistics hỗ trợ cho toàn bộ quá trình, một doanh nghiệp có thể kết hợp bất cứ yếu tố nào của logistics với nhau hay tất cả các yếu tố logistics tuỳ theo yêu cầu của doanh nghiệp nhằm tăng khả năng cạnh tranh cho doanh nghiệp. Dịch vụ logistics còn hỗ trợ hoạt động của doanh nghiệp thông qua quản lý di chuyển và lưu trữ nguyên vật liệu đi vào doanh nghiệp và bán thành phẩm di chuyển trong doanh nghiệp.
Dịch vụ logistics là sự phát triển cao, hoàn thiện của dịch vụ giao nhận và dịch vụ vận tải đa phương thức, dịch vụ vận tải và giao nhận là một phần của dịch vụ logistics. Dịch vụ logistics ưu việt hơn các dịch vụ vận tải thông thường ở chỗ tồn tại một nhà cung cấp giải pháp vận tải dựa trên việc lập kế hoạch, thực thi, quản lý chặt chẽ các luồng hàng hoá, ứng dụng công nghệ thông tin để thoả mãn nhu cầu của LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 khách hàng. Trong quá trình lưu chuyển hàng hoá cũng đồng thời có sự lưu chuyển của các dòng thông tin về dịch vụ logistics, vì vậy, hiện nay không chỉ ở Việt Nam mà ở nhiều nước đang phát triển khi nói đến logistics người ta thường diễn tả nó như là vận tải giao nhận, nhiều công ty vận tải giao nhận và khai thác cảng cũng đổi tên gọi là công ty kinh doanh logistics. Với đặc điểm như trên, dịch vụ logistics giúp nâng cao trình độ kỹ thuật sản xuất, sử dụng hợp lý và tiết kiệm nguồn nhân lực nhờ đó giảm chi phí và tăng khả năng cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Vì vậy, dịch vụ logistics rất cần thiết đối với các doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường hiện đại. Phân loại logistics Logistics được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, cụ thể như sau: 1. Phân loại theo các hình thức logistics - Logistics bên thứ nhất (1PL – First Party Logistics): là hình thức mà chủ sở hữu hàng hoá tự mình tổ chức và thực hiện các hoạt động logistics để đáp ứng nhu cầu của bản thân. Theo hình thức này, chủ hàng phải đầu tư nhiều vào hoạt động logistics như về phương tiện vận tải, kho chứa hàng, hệ thống thông tin, nhân công mà hiệu quả mang lại không cao do thiếu tính chuyên nghiệp, thiếu kinh nghiệm và kỹ năng chuyên môn cũng như không có đủ quy mô cần thiết.
- Logistics bên thứ hai (2PL – Second Party Logistics): là hình thức mà người cung cấp dịch vụ logistics bên thứ hai là người cung cấp dịch vụ cho một công đoạn, một dịch vụ đơn lẻ trong chuỗi các hoạt động logistics như vận tải, thủ tục hải quan, thanh toán, kho chứa hàng hoặc thu gom hàng,… để đáp ứng nhu cầu của chủ hàng, chưa tích hợp hoạt động logistics. - Logistics bên thứ ba (3PL – Third Party Logistics): là hình thức mà nhà cung cấp dịch vụ thay mặt cho chủ hàng quản lý và thực hiện các dịch vụ logistics đến từng bộ phận chức năng, ví dụ như: thay mặt nhà xuất khẩu đóng hàng, thông quan hàng hoá, và vận chuyển hàng hoá đến địa điểm quy định. Như vậy, nhà cung cấp dịch vụ logistics bên thứ ba cung cấp nhiều dịch vụ khác nhau có tính tích hợp vào dây chuyền cung ứng của khách hàng nên còn được gọi lại nhà cung cấp dịch vụ logistics trọn gói. - Logistics bên thứ tư (4PL – Fourth Party Logistics): là người tích hợp logistics, chịu trách nhiệm quản lý, vận hành toàn bộ hoạt động logistics nhằm một mục tiêu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 định trước của khách hàng.
Tính chuyên nghiệp của hình thức này cao, hướng đến quản trị cả quá trình logistics như hàng từ nơi sản xuất, làm thủ tục xuất, nhập khẩu, đưa hàng đến nơi tiêu thụ cuối cùng. - Logistics bên thứ năm (5PL – Fifth Party Logistics): là sự phát triển cao nhất của hoạt động logistics hiện nay.