CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH MUA BẢO HIỂM NHÂN THỌ TRỰC TUYẾN 1. Giới thiệu chung về bảo hiểm nhân thọ 1.1 Khái niệm và đặc điểm của bảo hiểm nhân thọ Bảo hiểm nhân thọ là sự cam kết giữa doanh nghiệp bảo hiểm với người tham gia bảo hiểm (người được bảo hiểm) trong đó doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm trả cho người tham gia bảo hiểm (người được bảo hiểm) một khoản tiền nhất định khi có những sự kiện định trước xảy ra (người được bảo hiểm bị chết, thương tật toàn bộ vĩnh viễn, hay còn sống đến một thời điểm chỉ rõ trong hợp đồng). Còn người tham gia bảo hiểm có trách nhiệm nộp phí bảo hiểm đầy đủ và đúng hạn. (Nguyễn Văn Định, 2010c) Tuy nhiên đứng trên góc độ pháp lý, xã hội-kỹ thuật, có những khái niệm về bảo hiểm nhân thọ khác.
Đó là: Về mặt pháp lý: Bảo hiểm nhân thọ là bản hợp đồng trong đó để nhận được phí bảo hiểm của người tham gia bảo hiểm (người ký kết hợp đồng) thì người bảo hiểm cam kết sẽ trả cho một người hay nhiều người thụ hưởng bảo hiểm một số tiền nhất định (đó là số tiền bảo hiểm hay một khoản trợ cấp định kỳ) trong trường hợp người được bảo hiểm bị tử vong hay người được bảo hiểm sống đến một thời điểm ghi rõ trên hợp đồng. Việc thực hiện những cam kết pháp lý trong các hợp đồng bảo hiểm nhân thọ đều phải căn cứ vào những quy định cụ thể trong các hợp đồng đó. Ở hầu hết các hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, một số điều khoản liên quan tới quyền và nghĩa vụ giữa doanh nghiệp bảo hiểm và bên mua bảo hiểm đều căn cứ vào ba yếu tố chủ yếu: thời hạn hợp đồng, số tiền bảo hiểm và độ tuổi của người được bảo hiểm. Độ tuổi của người được bảo hiểm khác nhau thì rủi ro tử vong đối với những người đó sẽ khác nhau.
Do đó, ngay cả khi thời hạn hợp đồng và số tiền bảo hiểm là giống nhau thì mức phí bảo hiểm mà người tham gia bảo hiểm phải đóng cũng sẽ khác nhau (Cooper, Robert W, 1977). Bảo hiểm nhân thọ là loại hình sản phẩm dịch vụ tài chính với những đặc điểm chung của lĩnh vực tài chính nhưng nó cũng có những đặc điểm riêng của sản phẩm không mang hình thái vật chất cụ thể. Sản phẩm bảo hiểm nhân thọ là loại hình sản phẩm có những đặc điểm riêng biệt và có thể phân biệt được với các sản phẩm hữu hình và vô hình khác. luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com moi nhat 7 Về mặt kỹ thuật: Bảo hiểm nhân thọ là nghiệp vụ bao hàm những cam kết mà sự thi hành những cam kết này thuộc chủ yếu vào tuổi thọ của con người.
Về mặt kỹ thuật, bảo hiểm nhân thọ được định nghĩa là hợp đồng giữa chủ sở hữu đơn bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm, nơi doanh nghiệp bảo hiểm đồng ý trả một người thụ hưởng được chỉ định một khoản tiền khi sự xuất hiện của cá nhân được bảo hiểm hoặc cái chết của cá nhân hoặc sự kiện khác, chẳng hạn như bệnh giai đoạn cuối hoặc bệnh quan trọng. Đổi lại, chủ sở hữu hợp đồng bảo hiểm đồng ý trả phí bảo hiểm hay một số tiền được quy định theo khoảng thời gian định kỳ hoặc một lần (Ademeso, 2010). Mặt khác, bảo hiểm nhân thọ là một cách để đối phó với rủi ro và là một phương thức tiết kiệm cho người tiêu dùng. Nó cũng đóng vai trò về mặt tâm lý và xã hội quan trọng.
Như Hofstede (1995) đã nói: “chức năng chính của bảo hiểm nhân thọ là để bảo vệ chống lại mất mát tài chính từ mất mát của cuộc sống con người. Bên cạnh việc bao gồm nguy cơ tử vong, nó cũng bao gồm các rủi ro bị khuyết tật, bệnh nghiêm trọng và hưu bổng”. Nói chung, mục đích của bảo hiểm nhân thọ là để cung cấp sự an tâm bằng cách đảm bảo rằng mất mát tài chính hoặc khó khăn sẽ được giảm bớt hoặc loại bỏ trong sự kiện của người được bảo hiểm từ việc tử vong hoặc mất khả năng lao động hoặc bệnh tật. Bảo hiểm nhân thọ do đó được phát triển trên khái niệm về giá trị cuộc sống con người (Sayin, 2003).
Đặc điểm đầu tiên của bảo hiểm nhân thọ là vừa mang tính tích lũy vừa mang tính phòng ngừa rủi ro bảo vệ khách hàng (Nguyễn Văn Định, 2010). Tính tích lũy (tiết kiệm) được thể hiện chủ yếu trong các hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, người tham gia bảo hiểm tích lũy những khoản tiền nhỏ đều đặn hàng tháng, hàng năm dùng để nộp phí cho doanh nghiệp bảo hiểm. Trong thời hạn bảo hiểm, họ sẽ nhận lại một khoản tiền lớn hơn nhiều lần phí đã đóng nếu người được bảo hiểm bị tử vong trong thời hạn hiệu lực của hợp đồng bảo hiểm và khi đáo hạn hợp đồng bảo hiểm được chi trả ít nhất bằng số phí bảo hiểm đã đóng (Nguyễn Văn Định, 2010). Bên cạnh đó tính tích lũy được thể hiện ở khoản tiền mà bên mua nhận được khi đáo hạn hợp đồng.
Do hợp đồng bảo hiểm nhân thọ có thời hạn dài, số phí bảo hiểm thu được hầu hết chưa phải chi trả ngay cho người được bảo hiểm, vì vậy số phí này sẽ được doanh nghiệp bảo hiểm đem đi đầu tư vừa đảm bảo an toàn vốn vừa đảm bảo sinh lời (David Blank, 1998; Nguyễn Văn Định, 2010). Lãi đầu tư được trang trải cho các thiệt hại do rủi ro được bảo hiểm gây ra, chi phí hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm còn lại trả bảo tức cho người tham gia bảo hiểm. Ngoài ra, nếu người tham gia bảo hiểm có nhu cầu tích lũy nhiều hơn thì ngoài phần tham gia bảo hiểm cho các rủi ro (sản phẩm bảo hiểm luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com moi nhat 8 truyền thống) còn có thể bỏ thêm tiền đầu tư cho phần bảo hiểm đầu tư trong sản phẩm bảo hiểm liên kết chung hoặc sản phẩm bảo hiểm liên kết đơn vị (Mehr, 1970; David Blank, 1998). Khi mua sản phẩm bảo hiểm nhân thọ, tính phòng ngừa rủi ro được thể hiện khi có sự kiện bảo hiểm xảy ra, người được bảo hiểm gặp phải rủi ro trong thời hạn bảo hiểm thì họ sẽ nhận được một số tiền được chi trả theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm (Nguyễn Văn Định, 2010).
Các rủi ro được bảo hiểm trong bảo hiểm nhân thọ như ốm đau, tai nạn, bệnh hiểm nghèo hoặc tử vong. Khi các sự kiện bảo hiểm xảy ra thì phát sinh các chi phí điều trị ốm đau hoặc có thể thêm cả chi phí phục hồi chức năng, thay thế bộ phận nhhân tạo, chi phí cho người chăm sóc, giảm sút thu nhập trong thời gian điều trị hoặc sau thời gian điều trị, chi phí điều trị tai nạn tương tự như các chi phí điều trị ốm đau hoặc các khoản tài chính được để lại cho người thân khi người được bảo hiểm tử vong (Mehr, 1970; Rejda và McNamara, 2014). Đặc điểm thứ hai đó là bảo hiểm nhân thọ ra đời để đảm bảo thỏa mãn được các nhu cầu, khác nhau của người tham gia bảo hiểm. Từng nhu cầu và mục đích đa dạng được thể hiện cụ thể trong từng loại sản phẩm bảo hiểm nhân thọ mà khách hàng lựa chọn như mục tiêu hưu trí, mục tiêu bảo vệ trước các rủi ro như ốm đau, bệnh tật, mục tiêu tạo quỹ học vấn cho con trẻ hay mục tiêu để lại một khoản tài chính cho người thân khi người được bảo hiểm tử vong.
Để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người mua bảo hiểm, một số công ty bảo hiểm nhân thọ còn triển khai các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ tín dụng tử kỳ nhằm phục vụ mục đích mua các tài sản lớn trả góp như xe hơi, mua nhà và các mục tiêu cá nhân khác (Nguyễn Văn Định, 2010) Đặc điểm thứ ba của sản phẩm bảo hiểm nhân thọ là không giới hạn số tiền bảo vệ. Bảo hiểm nhân thọ bảo vệ cho các rủi ro liên quan đến tính mạng, sức khỏe của con người mà tính mạng, sức khỏe của con người là vô giá nên số tiền bảo hiểm mà người tham gia bảo hiểm muốn tham gia trong các hợp đồng bảo hiểm nhân thọ thường không bị giới hạn (Nguyễn Văn Định, 2010). Tùy thuộc vào mục đích và khả năng tài chính của mình, người tham gia và doanh nghiệp bảo hiểm có thể thỏa thuận một mức nhất định sao cho nguồn tài chính không thể định trước để điều trị các rủi ro bệnh tật, tai nạn thông thường, mở rộng thêm cá bệnh hiểm nghèo và tai nạn nghiêm trọng, mở rộng thêm nữa với áp dụng điều trị tự nguyện, điều trị cao cấp, thậm chí còn có nhu cầu chi phí cho người chăm sóc, chi phí thay thế bộ phận nhân tạo, giảm sút tiền lương trong điều trị và sau điều trị (Mehr, 1970). Nguồn tài chính không thể định trước để thực hiện các công việc dở dang thuộc trách nhiệm của người quá cố được bảo hiểm bao gồm trách nhiệm trả nợ (ngân hàng, bạn bè), nuôi dưỡng, chăm sóc người thân (vợ, chồng, con cái, cha, mẹ, anh chị em), cho con ăn học, dựng vợ gả chồng cho con, cho con ra ở riêng,… Ngay những trách nhiệm trên luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com moi nhat 9 mỗi người có một nhu cầu chi tiêu khác nhau để thực hiện một trách nhiệm nhất định khi họ đang còn sống hoặc dự định trong tương lai.
Ví dụ nuôi con, cho con ăn học, mỗi người có một mục đích nuôi nấng, dạy dỗ, đào tạo con khác nhau và chi tiêu khác nhau. Từ đặc trưng này có thể thấy bảo hiểm nhân thọ không bị giới hạn về số tiền bảo hiểm như trong bảo hiểm phi nhân thọ (Cooper, 1977). Hơn nữa, bảo hiểm nhân thọ có khả năng tăng trưởng mạnh mẽ cả về số lượng người tham gia bảo hiểm và cả về giá trị được bảo hiểm (số tiền bảo hiểm không giới hạn). Đặc điểm thứ tư là mối quan hệ giữa các bên tham gia bảo hiểm nhân thọ cũng được thể hiện thông qua các hợp đồng, tuy nhiên hợp đồng bảo hiểm nhân thọ vừa đa dạng vừa phức tạp.
Tính đa dạng và phức tạp trong các hợp đồng bảo hiểm nhân thọ thể hiện ở ngay các sản phẩm của nó (Nguyễn Văn Định, 2010).