Nghiên cứu nhân tố ảnh hưởng đến quyết định cho vay đối với khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại các ngân hàng thương mại khu vực tây bắc việt nam

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định cho vay của ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại khu vực Tây Bắc Việt Nam.

• Tác giả: Đỗ Thị Thu Hiền
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Hữu Tài
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Quyết Định Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Tại Ngân Hàng Thương Mại Tây Bắc Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Nghiên Cứu Quyết Định Cho Vay DNNVV Tại Tây Bắc Tổng Quan

Nghiên cứu quyết định cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại khu vực Tây Bắc Việt Nam là một chủ đề quan trọng và cấp thiết. Khu vực này có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế, tuy nhiên, khả năng tiếp cận vốn của DNNVV còn hạn chế. Điều này ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế của khu vực. Việc hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định cho vay của các ngân hàng thương mại (NHTM) là rất quan trọng để cải thiện tình hình. Nghiên cứu này sẽ tập trung phân tích các yếu tố này, từ đó đưa ra các giải pháp để tăng cường khả năng cho vay DNNVV tại Tây Bắc.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Cho Vay DNNVV Đối Với Tây Bắc

Khu vực Tây Bắc Việt Nam đang trên đà phát triển, và DNNVV đóng vai trò then chốt trong quá trình này. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận vốn của các DNNVV còn nhiều hạn chế. Điều này cản trở sự phát triển của các doanh nghiệp, đồng thời ảnh hưởng đến sự tăng trưởng kinh tế của toàn vùng. Việc cải thiện khả năng cho vay DNNVV sẽ tạo động lực lớn cho sự phát triển của Tây Bắc.

1.2. Thách Thức Tiếp Cận Vốn Của DNNVV Tại Khu Vực

Các DNNVV tại Tây Bắc phải đối mặt với nhiều khó khăn khi vay vốn. Các yếu tố như thiếu tài sản thế chấp, báo cáo tài chính không minh bạch, và rủi ro tín dụng cao khiến các NHTM e ngại. Ngoài ra, các điều kiện kinh tế và môi trường kinh doanh chưa thuận lợi cũng là những rào cản lớn. Giải quyết những thách thức này là chìa khóa để tăng cường khả năng cho vay cho DNNVV.

II. Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Quyết Định Cho Vay DNNVV Nghiên Cứu

Nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định cho vay DNNVV là một nhiệm vụ phức tạp. Có nhiều yếu tố khác nhau có thể tác động đến quyết định của NHTM. Các yếu tố này có thể được chia thành nhóm yếu tố tài chính, yếu tố phi tài chính, yếu tố liên quan đến thông tin tín dụng và yếu tố môi trường. Việc xác định và phân tích tầm quan trọng của từng yếu tố là cần thiết để xây dựng các chính sách tín dụng hiệu quả.

2.1. Yếu Tố Tài Chính Trong Thẩm Định Cho Vay DNNVV

Các yếu tố tài chính là những yếu tố quan trọng nhất trong thẩm định tín dụng. Chúng bao gồm khả năng trả nợ, tỷ lệ nợ, lợi nhuận, và tài sản đảm bảo. Các NHTM thường xem xét kỹ lưỡng các báo cáo tài chính của DNNVV để đánh giá khả năng trả nợ. Tuy nhiên, đối với các DNNVV tại Tây Bắc, việc cung cấp báo cáo tài chính đầy đủ và chính xác có thể là một thách thức.

2.2. Tác Động Của Yếu Tố Phi Tài Chính Lên Cho Vay DNNVV

Ngoài các yếu tố tài chính, các yếu tố phi tài chính cũng đóng vai trò quan trọng. Chúng bao gồm năng lực quản lý, kinh nghiệm vay vốn, uy tín, và quan hệ ngân hàng. Các NHTM có thể sử dụng các thông tin mềm để đánh giá các yếu tố này. Đối với các DNNVV tại Tây Bắc, việc xây dựng mối quan hệ ngân hàng tốt có thể giúp tăng cường khả năng tiếp cận vốn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Động Các Yếu Tố Hướng Dẫn Chi Tiết

Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định cho vay DNNVV đòi hỏi một phương pháp tiếp cận toàn diện. Phương pháp nghiên cứu cần kết hợp cả phương pháp định tính và định lượng để có được cái nhìn sâu sắc về vấn đề. Các phương pháp thu thập dữ liệu có thể bao gồm khảo sát, phỏng vấn, và phân tích dữ liệu thứ cấp. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả nghiên cứu.

3.1. Nghiên Cứu Định Tính Phỏng Vấn Chuyên Gia Ngân Hàng

Nghiên cứu định tính có thể được sử dụng để khám phá các yếu tố tiềm ẩn và hiểu rõ hơn về quan điểm của các bên liên quan. Phỏng vấn các chuyên gia ngân hàng, các nhà quản lý DNNVV, và các chuyên gia kinh tế có thể cung cấp thông tin quý giá về các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định cho vay. Dữ liệu thu thập được có thể được phân tích bằng phương pháp phân tích nội dung hoặc phương pháp diễn giải.

3.2. Nghiên Cứu Định Lượng Khảo Sát Doanh Nghiệp Vay Vốn

Nghiên cứu định lượng có thể được sử dụng để đo lường mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố. Khảo sát các DNNVV đã từng vay vốn hoặc đang có nhu cầu vay vốn có thể cung cấp dữ liệu về các nhân tố mà họ cho là quan trọng. Dữ liệu thu thập được có thể được phân tích bằng các phương pháp thống kê như hồi quy, phân tích nhân tố, và kiểm định giả thuyết.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Giải Pháp Tăng Cho Vay DNNVV Tây Bắc

Kết quả nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định cho vay DNNVV có thể được sử dụng để xây dựng các giải pháp thực tiễn nhằm tăng cường khả năng cho vay. Các giải pháp này có thể bao gồm cải thiện chính sách tín dụng, nâng cao năng lực thẩm định tín dụng, và hỗ trợ DNNVV cải thiện báo cáo tài chính và năng lực quản lý. Việc triển khai các giải pháp này cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các NHTM, DNNVV, và các cơ quan chính phủ.

4.1. Cải Thiện Chính Sách Tín Dụng Ưu Đãi Cho DNNVV

Các NHTM có thể điều chỉnh chính sách tín dụng để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho DNNVV. Ví dụ, có thể giảm bớt yêu cầu về tài sản đảm bảo, nới lỏng các tiêu chí thẩm định tín dụng, và cung cấp các sản phẩm tín dụng phù hợp với nhu cầu của DNNVV. Ngoài ra, việc triển khai các chương trình bảo lãnh tín dụng cũng có thể giúp giảm thiểu rủi ro tín dụng cho các NHTM.

4.2. Hỗ Trợ DNNVV Nâng Cao Năng Lực Quản Lý Tài Chính

Chính phủ và các tổ chức phi chính phủ có thể cung cấp các chương trình đào tạo và tư vấn cho DNNVV để giúp họ nâng cao năng lực quản lý, cải thiện báo cáo tài chính, và xây dựng kế hoạch kinh doanh khả thi. Điều này sẽ giúp DNNVV đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của NHTM và tăng cường khả năng tiếp cận vốn.

V. Kết Luận Tương Lai Cho Vay DNNVV Tại Ngân Hàng Tây Bắc

Nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định cho vay DNNVV là một lĩnh vực quan trọng và đầy thách thức. Kết quả nghiên cứu có thể cung cấp thông tin quý giá cho các nhà hoạch định chính sách, các NHTM, và các DNNVV. Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu để khám phá các yếu tố mới nổi và đánh giá hiệu quả của các giải pháp đã được triển khai. Hy vọng rằng, với sự nỗ lực của tất cả các bên liên quan, khả năng cho vay DNNVV tại Tây Bắc sẽ ngày càng được cải thiện, góp phần vào sự phát triển kinh tế của khu vực.

5.1. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Tín Dụng DNNVV

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào các yếu tố như tác động của công nghệ tài chính đến cho vay DNNVV, vai trò của vốn xã hội trong việc tăng cường khả năng tiếp cận vốn, và ảnh hưởng của chính sách hỗ trợ của chính phủ đến hiệu quả cho vay.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Cho Vay Vốn DNNVV

Cần có các chính sách cụ thể để khuyến khích các NHTM tăng cường cho vay DNNVV, đồng thời hỗ trợ DNNVV cải thiện khả năng tiếp cận vốn. Các chính sách này có thể bao gồm giảm thuế cho các NHTM cho vay DNNVV, cung cấp các khoản vay ưu đãi cho DNNVV, và thành lập các quỹ bảo lãnh tín dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ LUẬN ÁN 1. Lý do lựa chọn đề tài Khoảng trống lý luận: Thông tin về khách hàng luôn là dữ liệu đầu vào quan trọng cho ngành ngân hàng. Hiện nay, các ngân hàng đang phải đối mặt với vấn đề bất cân xứng thông tin vì người vay cung cấp thông tin thiếu tin cậy và minh bạch (dữ liệu trên báo cáo tài chính và phi tài chính). Việc cung cấp thông tin không trung thực làm thay đổi xếp hạng tín nhiệm người vay, giúp khách hàng tiếp cận khoản vay dễ dàng hơn, tuy nhiên các ngân hàng xảy ra sự lựa chọn đối nghịch là nền tảng hình thành nên rủi ro tín dụng và nợ xấu.

Trong quá trình thu thập và xử lý dữ liệu tín dụng nhóm khách hàng doanh nghiệp thì doanh nghiệp nhỏ và vừa được đánh giá là thiếu tin cậy và minh bạch nhất, đặc biệt là tại các quốc gia đang phát triển với tình trạng bất cân xứng thông tin xảy ra nghiêm trọng. Để giải quyết tình trạng bất cân xứng thông tin, hệ thống ngân hàng đã xây dựng quy trình xếp hạng tín nhiệm khách hàng dựa trên thu thập và xử lý dữ liệu 2 loại thông tin: thông tin cứng (được định nghĩa là thông tin bên ngoài, dựa trên các báo cáo tài chính, lịch sử tín dụng, đánh giá, tính điểm tín dụng… (Feldman,R,1997a, Berger et al 2002và Frame et al 2001)) và thông tin mềm (được định nghĩa là thông tin nội bộ, thông qua mối quan hệ giữa người vay và ngân hàng, là phán xét, quan điểm cá nhân, niềm tin vào khách hàng, sự trung thực trong cung cấp thông tin. Có nghĩa là quyết định cho vay của ngân hàng chịu ảnh hưởng bởi: thông tin cứng và thông tin mềm. Berger, Allan and Lamont Black (2011), các NHTM tại Hoa Kỳ áp dụng nhiều loại hình cho vay, tùy thuộc lợi thế của ngân hàng về thông tin cứng hoặc thông tin mềm, trong đó ngân hàng nhỏ cấp địa phương có lợi thế chủ yếu về thu thập thông tin mềm được gọi là thông tin định tính hoặc thông tin phi báo cáo tài chính (mỗi cán bộ tín dụng phụ trách hỗ trợ một nhóm khách hàng, đánh giá thường xuyên về tình hình tài chính, mối quan hệ với chính quyền địa phương, theo dõi số dư trên tài khoản,…), các ngân hàng lớn chi nhánh trải rộng có lợi thế chủ yếu về thu thập thông tin cứng được gọi là thông tin định lượng hay gọi là thông tin dựa trên các báo cáo tài chính (ngân hàng sử dụng công nghệ đánh giá, phân tích dữ liệu và chấm điểm tín dụng dựa trên các báo cáo tài chính được kiểm toán của khách hàng).

2 Về tầm quan trọng của hai loại thông tin đến quyết định cho vay chưa được khẳng định rõ ràng ở các nghiên cứu trước, đặc biệt là vai trò của thông tin mềm ảnh hưởng đến quyết định cho vay như: mạng lưới vốn xã hội của doanh nghiệp, niềm tin của ngân hàng vào năng lực và đạo đức doanh nhân,.đặc biệt là thông tin mềm được đánh giá chủ quan bởi chính cán bộ tín dụng trực tiếp thu thập, xử lý và đưa ra quyết định cho vay hoặc từ chối. Đây là khoảng trống nghiên cứu rất thú vị và có ý nghĩa quan trọng đối với chính sách quản lý tín dụng của ngân hàng, chính sách huy động vốn tín dụng chính thức của khách hàng doanh nghiệp. Khoảng trống thực trạng: Năm 2019, trong 6.202 DNNVV tiểu vùng Tây Bắc có trên 30% số DN đang thiếu vốn trầm trọng nhưng không tiếp cận được nguồn vốn tín dụng ngân hàng bởi nguyên nhân: Báo cáo tài chính chưa được kiểm toán, doanh nghiệp yếu về tài sản đảm bảo, hiệu quả tài chính thấp, lợi nhuận các năm gần đây sụt giảm theo xu thế toàn cầu. có nghĩa là DNNVV không đáp ứng được các yêu cầu về thông tin cứng mà ngân hàng đặt ra.

Bên cạnh các thông tin cứng, cán bộ tín dụng ngân hàng còn xem xét tới các thông tin mềm khi đưa ra quyết định cho vay như: niềm tin vào năng lực và đạo đức của chủ doanh nghiệp, sự tham gia mạng lưới mối quan hệ xã hội của doanh nghiệp, doanh nghiệp có những mối quan hệ đặc biệt nào với ngân hàng hoặc chính quyền địa phương?. Những nhân tố này có vai trò quan trọng trong việc đưa ra quyết định tín dụng nhưng hiện tại chưa được phản ánh trong các chính sách tín dụng ngân hàng và doanh nghiệp tiểu vùng Tây Bắc. Xuất phát từ khoảng trống lý luận về đánh giá tầm quan trọng của thông tin cứng - thông tin mềm đến quyết định cho vay DNNVV; và khoảng trống thực trạng DNNVV chưa đáp ứng đủ và đúng các yêu cầu NHTM đưa ra, đặc biệt là các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định cho vay chưa được cụ thể hóa trong chính sách tín dụng của NHTM và DNNVV tiểu vùng Tây Bắc, tác giả lựa chọn đề tài: “Nghiên cứu nhân tố ảnh hưởng đến quyết định cho vay đối với khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại các ngân hàng thương mại khu vực Tây Bắc Việt Nam” là đề tài luận án của mình. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Xếp hạng tín dụng bắt nguồn từ Hoa Kỳ trong thế kỷ XIX, dựa vào thông tin mềm được tích lũy theo thời gian và thông qua các tương tác cá nhân lặp đi lặp lại để đưa ra quyết định tín dụng của họ (Carruthers và Cohen 2001, 2009).

Sự phát triển của nền hàng hóa dẫn đến một thị trường rộng lớn vượt qua phạm vi địa phương tạo ra nhu 3 cầu về các nguồn thông tin tín dụng không dựa vào các kết nối cá nhân trực tiếp. Điều này dẫn đến sự hình thành của các công ty như Cơ quan Mercantile, R. Dun và Bradstreets vào những năm 1840. Các công ty này cung cấp các xếp hạng chính xác, được tiêu chuẩn hóa, cho phép các thương nhân tránh mở rộng tín dụng cho các khách hàng không xứng đáng với tín dụng.

Các văn phòng xếp hạng tín dụng đã thành lập các văn phòng địa phương tại các thành phố lớn và dựa vào các thương nhân, luật sư hoặc nhân viên ngân hàng địa phương làm nguồn tích lũy thông tin. Đầu vào của quy trình là thông tin mềm, là cơ sở của các quyết định tín dụng cấp địa phương. Các cơ quan tín dụng đã sử dụng thông tin này để tạo hai điểm tín dụng: lợi nhuận ròng và khả năng trả nợ của khách hàng. Bằng cách này, thông tin mềm đã được chuyển hóa thành thông tin cứng cho các thương nhân địa phương và cung cấp nó dưới dạng hữu ích cho các thương nhân ở xa trong việc ra quyết định cho vay.

Như vậy, có thể thấy rằng: việc phân loại thông tin, chuyển hóa thông tin mềm thành thông tin cứng và ứng dụng thông tin trong các quyết định cho vay đã được nghiên cứu, kế thừa và phát triển rất phong phú. Khái niệm và phân loại thông tin cứng - thông tin mềm Khái niệm thông tin cứng và thông tin mềm đã được phát triển rộng rãi trong các tài liệu kinh tế tổ chức (Degryse et al,2013; Saengchote, Kanis,2013; Qian et al,2010; Petersen, 2004). Sự khác biệt giữa thông tin cứng và thông tin mềm không được nêu rõ ràng, chưa nhất quán và định nghĩa không đầy đủ. Kirschenheiter (2002) đề xuất định nghĩa thông tin cứng và mềm trong khuôn khổ kế toán như sau: Thông tin cứng là khi mọi người toàn toàn đồng ý về ý nghĩa của nó (…) khi xảy ra bất đồng trong diễn giải thông tin, tức là diễn giải thông tin khác nhau chính là thông tin mềm.

Theo nghiên cứu của Petersen (2004): thông tin cứng chính là thông tin định lượng - Số điện tử Số (trong tài chính là dữ liệu bảng cân đối, lợi nhuận, tài sản…) thông tin mềm là thông tin định tính, lời nói (ý kiến, ý tưởng, dự án, ý kiến .); thông tin cứng xu hướng lạc hậu về hướng tìm kiếm (ví dụ: dữ liệu bảng cân đối kế toán), thông tin mềm xu hướng dự báo tương lai (ví dụ: kế hoạch kinh doanh). Thông tin cứng hầu như luôn được ghi lại dưới dạng số. Do đó, trong tài chính, thông tin cứng được đại diện bởi báo cáo tài chính, lịch sử thanh toán được thực hiện đúng hạn, lợi nhuận cổ phiếu…là thông tin cứng. Thông tin mềm thường được truyền đạt trong văn bản.

Nó bao gồm ý kiến, ý tưởng, tin đồn, dự đoán kinh tế, tuyên bố của ban quản lý kế hoạch tương lai và bình luận thị trường. Thực tế là thông tin cứng là định lượng có nghĩa là nó có thể dễ dàng được thu thập, lưu trữ và truyền đi dưới dạng điện tử. Đây là lý do tại sao sự ra đời của máy tính, chương trình cơ sở dữ liệu lớn và mạng đã trở thành một lợi ích cho các công nghệ sản xuất dựa trên thông tin cứng (ví dụ: cho vay định lượng và giao dịch định lượng). 4 Khía cạnh thứ hai phân loại thông tin cứng và thông tin mềm và cách thức mà thông tin được thu thập.

Phương pháp thu thập thông tin cứng không cần phải là cá nhân. Thay vào đó, thông tin được nhập vào một biểu mẫu mà không cần sự hỗ trợ hoặc hướng dẫn quan trọng từ người thu thập dữ liệu. Ngoài ra, người thu thập dữ liệu không cần phải hiểu các câu hỏi mà thông tin sẽ được áp dụng. Điều này có lợi thế là mở rộng kích thước địa lý và thời gian mà dữ liệu có thể được thu thập.

Với máy tính, biểu mẫu dựa trên web và mạng internet, thông tin có thể được thu thập bất cứ lúc nào và hầu hết mọi nơi. Phương pháp thu thập này làm giảm chi phí thu thập dữ liệu, nhưng giới hạn về chất lượng và bối cảnh dữ liệu có thể được thu thập. Đặc tính này của thông tin cứng có nghĩa là việc thu thập thông tin có thể tách biệt với việc sử dụng thông tin. Ý nghĩa của thông tin chỉ phụ thuộc vào thông tin được gửi.

Khi mã hóa thông tin và truyền dữ liệu cho người khác, thì tất cả quá trình chuyển tải đều mang thông điệp giống nhau, mọi người đều có cách hiểu và nắm được những nội dung như nhau, không có sự phân biệt đối xử trong quá trình truyền tải và tiếp nhận thông tin. Với phương pháp thu thập thông tin mềm, bối cảnh thu thập thông tin và người thu thập thông tin là một phần của thông tin, không thể tách rời.