Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tính phi tuyến giữa lạm phát và tăng trưởng tại việt nam giai đoạn 1986 2014

Nghiên cứu tính phi tuyến giữa lạm phát và tăng trưởng tại Việt Nam giai đoạn 1986-2014, phân tích tác động và xu hướng phát triển kinh tế.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hoài Linh
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Thị Minh Hằng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Phi Tuyến Giữa Lạm Phát Và Tăng Trưởng Kinh Tế Việt Nam (1986-2014)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ THUYẾT VỀ LẠM PHÁT VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 1.1. Lý thuyết về lạm phát và tăng trưởng
• 1.2. Tăng trưởng kinh tế
• 1.2.1. Khái niệm tăng trưởng kinh tế
• 1.2.2. Đo lường tăng trưởng kinh tế
• 1.2.3. Phương pháp đo lường GDP
• 1.3. Khái niệm lạm phát
• 1.4. Đo lường lạm phát và CPI
• 1.5. Mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ LẠM PHÁT VÀ TĂNG TRƯỞNG Ở VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về lạm phát và tăng trưởng kinh tế

Chương này trình bày các khái niệm cơ bản về lạm phát và tăng trưởng kinh tế. Lạm phát được định nghĩa là sự gia tăng mức giá chung trong nền kinh tế, dẫn đến giảm sức mua của đồng tiền. Ngược lại, tăng trưởng kinh tế được đo lường qua sự gia tăng của GDP. Mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế đã được nghiên cứu rộng rãi, với nhiều quan điểm cho rằng lạm phát có thể có tác động tích cực hoặc tiêu cực đến tăng trưởng. Một số nghiên cứu cho thấy lạm phát thấp có thể thúc đẩy tăng trưởng GDP, trong khi lạm phát cao có thể gây ra bất ổn định kinh tế. Điều này dẫn đến việc cần xác định một mức ngưỡng lạm phát tối ưu cho nền kinh tế Việt Nam.

1.1. Khái niệm và đo lường lạm phát

Lạm phát được đo lường thông qua chỉ số giá tiêu dùng (CPI), phản ánh sự thay đổi mức giá chung của hàng hóa và dịch vụ. CPI là công cụ chính để theo dõi lạm phát, tuy nhiên, nó có những hạn chế như không phản ánh chính xác sức mua khi có sự thay đổi trong rổ hàng hóa. Việc hiểu rõ về lạm phát và cách đo lường nó là rất quan trọng để các nhà hoạch định chính sách có thể đưa ra quyết định đúng đắn nhằm ổn định nền kinh tế.

1.2. Khái niệm và đo lường tăng trưởng kinh tế

Tăng trưởng kinh tế thường được đo lường qua GDP. GDP có thể được tính theo giá hiện hành hoặc giá so sánh, giúp phản ánh sự thay đổi trong sản xuất và tiêu dùng. Tăng trưởng kinh tế không chỉ đơn thuần là sự gia tăng sản lượng mà còn liên quan đến việc sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Việc theo dõi GDP và các chỉ số liên quan giúp các nhà kinh tế đánh giá tình hình kinh tế và đưa ra các chính sách phù hợp.

II. Mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế

Mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế đã được nghiên cứu qua nhiều thập kỷ. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng có một mối quan hệ phi tuyến giữa hai yếu tố này. Khi lạm phát ở mức thấp, nó có thể thúc đẩy tăng trưởng GDP. Tuy nhiên, khi lạm phát vượt qua một ngưỡng nhất định, nó sẽ bắt đầu ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu cho thấy ngưỡng lạm phát ở Việt Nam là 11%, tại đó mối quan hệ chuyển từ đồng biến sang nghịch biến. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc hoạch định chính sách kinh tế.

2.1. Các nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ lạm phát và tăng trưởng

Nhiều nghiên cứu thực nghiệm đã chỉ ra rằng lạm phát có thể có tác động khác nhau đến tăng trưởng kinh tế tùy thuộc vào mức độ của nó. Các nghiên cứu trong và ngoài nước đã xác định rằng lạm phát thấp có thể thúc đẩy đầu tư và tiết kiệm, trong khi lạm phát cao có thể dẫn đến bất ổn và giảm sút trong tăng trưởng kinh tế. Việc xác định ngưỡng lạm phát là cần thiết để các nhà hoạch định chính sách có thể điều chỉnh các biện pháp kinh tế một cách hiệu quả.

2.2. Tác động của lạm phát đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam

Tại Việt Nam, mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế đã được thể hiện rõ qua các giai đoạn phát triển khác nhau. Trong giai đoạn 1986-2014, lạm phát đã có những tác động mạnh mẽ đến nền kinh tế. Các chính sách tiền tệ và tài khóa cần được điều chỉnh để duy trì mức lạm phát ở mức tối ưu, nhằm đảm bảo tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế. Việc nghiên cứu và hiểu rõ mối quan hệ này sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các quyết định đúng đắn hơn.

III. Kết luận và hàm ý chính sách

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự tồn tại của ngưỡng lạm phát tại Việt Nam, điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc hoạch định chính sách. Các nhà hoạch định chính sách cần xác định mức lạm phát tối ưu để không gây bất lợi cho tăng trưởng kinh tế. Việc duy trì lạm phát ở mức hợp lý sẽ giúp ổn định nền kinh tế và thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Các khuyến nghị chính sách bao gồm việc điều chỉnh các công cụ chính sách tiền tệ và tài khóa để kiểm soát lạm phát hiệu quả.

3.1. Khuyến nghị chính sách

Để đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững, các chính sách cần tập trung vào việc kiểm soát lạm phát ở mức tối ưu. Các biện pháp như điều chỉnh lãi suất, kiểm soát chi tiêu công và tăng cường đầu tư vào các lĩnh vực sản xuất sẽ giúp ổn định nền kinh tế. Việc theo dõi sát sao các chỉ số kinh tế và điều chỉnh kịp thời sẽ là chìa khóa để duy trì sự phát triển ổn định.

3.2. Hạn chế của nghiên cứu

Mặc dù nghiên cứu đã chỉ ra mối quan hệ phi tuyến giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế, vẫn còn nhiều yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến kết quả. Các yếu tố như chính sách thương mại, đầu tư nước ngoài và biến động toàn cầu cũng cần được xem xét. Nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi và thời gian để có cái nhìn toàn diện hơn về mối quan hệ này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 1986-2014, Việt Nam trải qua nhiều biến động kinh tế với tỷ lệ lạm phát và tốc độ tăng trưởng GDP có sự thay đổi rõ rệt. Tỷ lệ lạm phát trung bình trong giai đoạn này dao động từ mức rất cao như 453% năm 1986 đến mức ổn định hơn khoảng 4-5% trong những năm gần đây. Tăng trưởng kinh tế cũng biến động, với mức tăng trưởng GDP thực trên đầu người trung bình khoảng 4.96%. Mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế là một vấn đề quan trọng trong hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô, đặc biệt với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Nghiên cứu nhằm kiểm định sự tồn tại của ngưỡng lạm phát – điểm tại đó mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng chuyển từ đồng biến sang nghịch biến – và xác định mức ngưỡng này tại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể là xác định ngưỡng lạm phát tối ưu, từ đó đề xuất các hàm ý chính sách nhằm ổn định lạm phát trong phạm vi có lợi cho tăng trưởng kinh tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào dữ liệu chuỗi thời gian hàng năm của Việt Nam trong giai đoạn 1986-2014, với các biến chính gồm tốc độ tăng trưởng GDP thực trên đầu người và tỷ lệ lạm phát đo bằng chỉ số giá tiêu dùng (CPI). Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ phi tuyến giữa lạm phát và tăng trưởng, hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách trong việc kiểm soát lạm phát nhằm thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết kinh tế vĩ mô về lạm phát và tăng trưởng kinh tế, bao gồm:

• Lý thuyết Keynes: Mô hình tổng cung – tổng cầu cho thấy trong ngắn hạn, lạm phát và tăng trưởng có mối quan hệ đồng biến do sự gia tăng tổng cầu làm tăng sản lượng và giá cả.
• Lý thuyết tân cổ điển: Tác động Mundell-Tobin cho rằng lạm phát làm giảm sức mua tiền, thúc đẩy chuyển dịch từ tiền sang vốn vật chất, từ đó kích thích tích lũy vốn và tăng trưởng.
• Lý thuyết tăng trưởng nội sinh: Lạm phát được xem như một loại thuế làm giảm lợi nhuận thực, cản trở tích lũy vốn và làm giảm tốc độ tăng trưởng dài hạn.
• Mô hình hồi quy tuyến tính gãy khúc (Spline): Áp dụng để kiểm định sự tồn tại của ngưỡng lạm phát, mô hình cho phép mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng thay đổi độ dốc tại một điểm ngưỡng xác định.
• Khái niệm ngưỡng lạm phát: Điểm mà tại đó mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng chuyển từ tích cực sang tiêu cực, được xác định thông qua mô hình hồi quy phi tuyến.

Các khái niệm chính bao gồm: lạm phát (đo bằng CPI), tăng trưởng kinh tế (tăng trưởng GDP thực trên đầu người), ngưỡng lạm phát, biến giả trong mô hình hồi quy, và các biến kiểm soát như tỷ lệ mậu dịch, độ mở thương mại, tăng trưởng dân số, tỷ lệ đầu tư trên GDP.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian hàng năm của Việt Nam từ 1986 đến 2014, gồm 29 quan sát, lấy từ nguồn World Development Indicators (WDI) 2015. Biến phụ thuộc là tốc độ tăng trưởng GDP thực trên đầu người, biến chính là tỷ lệ lạm phát tính theo phần trăm thay đổi logarit CPI. Các biến kiểm soát gồm tăng trưởng dân số, tỷ lệ mậu dịch, độ mở thương mại và tỷ lệ đầu tư trên GDP, đều được chuyển đổi sang dạng logarit để ổn định phương sai.

Phương pháp phân tích chính là hồi quy tuyến tính gãy khúc (Spline) với biến giả đại diện cho mức lạm phát cao hơn hoặc thấp hơn ngưỡng 𝑘. Mô hình được ước lượng bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất (OLS) với việc lựa chọn ngưỡng lạm phát tối ưu dựa trên giá trị tổng bình phương phần dư (RSS) nhỏ nhất. Trước khi hồi quy, các biến được kiểm định tính dừng bằng kiểm định Augmented Dickey-Fuller (ADF) và Phillips-Perron (PP) để tránh hồi quy giả. Kiểm định quan hệ nhân quả Granger được thực hiện để xác định chiều tác động giữa lạm phát và tăng trưởng. Các vấn đề kinh tế lượng như đa cộng tuyến, tự tương quan cũng được kiểm tra và xử lý nhằm đảm bảo tính vững của mô hình.

Quy trình nghiên cứu gồm: kiểm định tính dừng, kiểm định quan hệ nhân quả, xây dựng biến giả ngưỡng, ước lượng mô hình hồi quy, phân tích kết quả và đề xuất chính sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tồn tại ngưỡng lạm phát tại Việt Nam: Kết quả hồi quy cho thấy mức ngưỡng lạm phát tối ưu là khoảng 11%. Khi lạm phát dưới mức này, mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng là đồng biến, tức lạm phát có tác động tích cực hoặc không ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng. Khi lạm phát vượt ngưỡng 11%, tác động chuyển sang nghịch biến, làm giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế.

2. Tác động của lạm phát dưới ngưỡng: Hệ số ước lượng cho thấy lạm phát thấp hơn 11% có xu hướng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, phù hợp với lý thuyết Keynes và Mundell-Tobin. Ví dụ, trong giai đoạn 1991-2006, khi lạm phát trung bình khoảng 4.5%, tốc độ tăng trưởng GDP thực trung bình đạt 7%, minh chứng cho tác động tích cực của lạm phát vừa phải.

3. Tác động của lạm phát vượt ngưỡng: Khi lạm phát vượt 11%, tác động tiêu cực rõ rệt đến tăng trưởng được ghi nhận. Giai đoạn 2007-2013, lạm phát trung bình 11.67% đi kèm với tốc độ tăng trưởng giảm xuống còn 5.93%, cho thấy lạm phát cao gây bất ổn kinh tế, làm giảm hiệu quả đầu tư và sản xuất.

4. Ảnh hưởng của các biến kiểm soát: Tăng trưởng dân số, tỷ lệ mậu dịch, độ mở thương mại và tỷ lệ đầu tư trên GDP đều có tác động có ý nghĩa đến tăng trưởng kinh tế, hỗ trợ mô hình và làm rõ hơn mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng.

Thảo luận kết quả

Ngưỡng lạm phát 11% tại Việt Nam tương đồng với kết quả nghiên cứu của Khan và Senhadji (2001) cho các nước đang phát triển. Mức ngưỡng này cao hơn so với một số quốc gia châu Á khác, phản ánh đặc thù kinh tế và chính sách tiền tệ của Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu. Tác động tích cực của lạm phát dưới ngưỡng phù hợp với lý thuyết Keynes về mối quan hệ đồng biến trong ngắn hạn và lý thuyết Mundell-Tobin về sự thay thế giữa tiền và vốn. Ngược lại, tác động tiêu cực khi vượt ngưỡng phản ánh các chi phí kinh tế do lạm phát cao gây ra như biến dạng thông tin giá cả, tăng chi phí giao dịch, giảm hiệu quả phân bổ nguồn lực và làm giảm đầu tư.

So sánh với các nghiên cứu trong nước, kết quả này củng cố quan điểm về mối quan hệ phi tuyến giữa lạm phát và tăng trưởng, đồng thời cung cấp bằng chứng thực nghiệm cụ thể cho Việt Nam. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ hồi quy tuyến tính gãy khúc thể hiện rõ điểm gãy tại ngưỡng 11%, cùng bảng thống kê hệ số hồi quy và kiểm định ý nghĩa thống kê.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Kiểm soát lạm phát dưới ngưỡng 11%: Các cơ quan quản lý cần thiết lập mục tiêu lạm phát không vượt quá 11% để duy trì tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế. Việc này nên được thực hiện trong trung hạn (3-5 năm) thông qua chính sách tiền tệ thận trọng.

2. Tăng cường hiệu quả chính sách tiền tệ: Ngân hàng Nhà nước cần sử dụng linh hoạt các công cụ như lãi suất, tỷ lệ dự trữ bắt buộc và điều tiết cung tiền để kiểm soát lạm phát, đồng thời tránh các chính sách gây ra lạm phát phi mã.

3. Cải thiện hiệu quả đầu tư công và tư nhân: Đầu tư chiếm tỷ trọng lớn trong GDP nhưng hiệu quả còn thấp, do đó cần nâng cao chất lượng đầu tư, giảm lãng phí và tăng cường giám sát, nhằm giảm áp lực lạm phát do chi phí đẩy.

4. Đẩy mạnh mở cửa thương mại và cải thiện môi trường kinh doanh: Tăng cường độ mở thương mại và cải thiện môi trường đầu tư sẽ giúp tăng trưởng kinh tế bền vững, giảm thiểu tác động tiêu cực của lạm phát cao.

5. Theo dõi và đánh giá thường xuyên: Cần xây dựng hệ thống giám sát kinh tế vĩ mô để phát hiện sớm các dấu hiệu lạm phát vượt ngưỡng, từ đó có biện pháp điều chỉnh kịp thời.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để thiết lập mục tiêu lạm phát hợp lý, giúp cân bằng giữa kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng.

2. Các nhà nghiên cứu kinh tế và học viên cao học: Tài liệu là nguồn tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu kinh tế lượng, mô hình hồi quy gãy khúc và phân tích mối quan hệ phi tuyến giữa các biến kinh tế vĩ mô.

3. Ngân hàng Trung ương và các tổ chức tài chính: Giúp hiểu rõ tác động của lạm phát đến tăng trưởng, từ đó xây dựng chiến lược điều hành chính sách tiền tệ hiệu quả.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Cung cấp thông tin về môi trường kinh tế vĩ mô, giúp dự báo xu hướng lạm phát và tăng trưởng, hỗ trợ quyết định đầu tư và kinh doanh.

Câu hỏi thường gặp

1. Ngưỡng lạm phát là gì và tại sao quan trọng?
   Ngưỡng lạm phát là mức tỷ lệ lạm phát mà tại đó mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế chuyển từ tích cực sang tiêu cực. Xác định ngưỡng này giúp các nhà hoạch định chính sách kiểm soát lạm phát hiệu quả, tránh gây tổn hại cho tăng trưởng.

2. Tại sao lạm phát thấp lại có thể thúc đẩy tăng trưởng?
   Lạm phát thấp giúp điều chỉnh giá cả tương đối, kích thích tiết kiệm và đầu tư, đồng thời giảm chi phí giao dịch và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh, từ đó thúc đẩy tăng trưởng.

3. Phương pháp hồi quy tuyến tính gãy khúc có ưu điểm gì?
   Phương pháp này cho phép mô hình hóa mối quan hệ phi tuyến giữa các biến, xác định điểm ngưỡng mà tại đó tác động của biến độc lập lên biến phụ thuộc thay đổi, giúp phân tích chính xác hơn các hiện tượng kinh tế phức tạp.

4. Làm thế nào để kiểm soát lạm phát hiệu quả ở Việt Nam?
   Cần kết hợp chính sách tiền tệ thận trọng, nâng cao hiệu quả đầu tư công và tư nhân, kiểm soát cung tiền, đồng thời theo dõi sát diễn biến kinh tế để điều chỉnh kịp thời nhằm duy trì lạm phát trong ngưỡng an toàn.

5. Tác động của lạm phát vượt ngưỡng đến nền kinh tế là gì?
   Lạm phát cao vượt ngưỡng gây ra biến dạng thông tin giá cả, tăng chi phí giao dịch, giảm hiệu quả phân bổ nguồn lực, làm giảm đầu tư và sản xuất, từ đó làm chậm tốc độ tăng trưởng kinh tế.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định ngưỡng lạm phát tại Việt Nam là khoảng 11%, tại đó mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng chuyển từ đồng biến sang nghịch biến.
• Lạm phát dưới ngưỡng 11% có tác động tích cực hoặc không gây hại đến tăng trưởng kinh tế, trong khi lạm phát vượt ngưỡng làm giảm tốc độ tăng trưởng.
• Các biến kiểm soát như tăng trưởng dân số, tỷ lệ mậu dịch, độ mở thương mại và tỷ lệ đầu tư cũng ảnh hưởng đáng kể đến tăng trưởng.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc thiết lập chính sách tiền tệ và kiểm soát lạm phát nhằm thúc đẩy tăng trưởng bền vững.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp kiểm soát lạm phát, nâng cao hiệu quả đầu tư và theo dõi sát diễn biến kinh tế vĩ mô để điều chỉnh chính sách kịp thời.

Hành động ngay hôm nay để áp dụng các khuyến nghị nhằm duy trì lạm phát trong ngưỡng an toàn, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững cho Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 đề cập đến cơ sở lý thuyết về lạm phát và tăng trưởng kinh tế gồm các khái niệm và phương thức đo lường. Đồng thời trình bày những lý thuyết quan trọng liên quan đến mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng cũng như sơ lược các kết quả nghiên cứu thực nghiệm của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Lý thuyết về lạm phát và tăng trưởng 1. Tăng trưởng kinh tế 1.

Khái niệm tăng trưởng kinh tế Theo Ngân hàng thế giới, tăng trưởng kinh tế là khái niệm mang tính định lượng chỉ sự thay đổi về số lượng hoặc sự mở rộng quy mô kinh tế của một quốc gia. Tăng trưởng kinh tế thông thường được đo lường bằng sự gia tăng tỷ lệ phần trăm của tổng sản phẩm nội địa hoặc tổng sản lượng quốc gia trong một năm. Một nền kinh tế có thể tăng trưởng dưới hai hình thức:tăng trưởng theo chiều rộng bằng cách sử dụng nhiều nguồn lực hơn (vật chất, con người, hoặc tài nguyên thiên nhiên); hoặc tăng trưởng theo chiều sâu bằng cách sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn. Nếu tăng trưởng kinh tế đạt được bằng cách sử dụng nhiều lao động hơn, thì kết quả sẽ không dẫn đến tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người.

Nhưng nếu tăng trưởng đạt được thông qua việc sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực, bao gồm cả lao động, kết quả đạt được sẽ là sự cao hơn về mức thu nhập và sự cải thiện mức sống trung bình của con người. Đo lường tăng trưởng kinh tế Từ định nghĩa ta có thể thấy được trọng tâm của việc nghiên cứu về tăng trưởng là những thay đổi về thu nhập quốc dân. Có hai chỉ số cơ bản của thu nhập quốc dân thường được sử dụng phổ biến, đó là Tổng sản phẩm quốc dân (GNP) và Tổng sản phẩm quốc nội (GDP). GNP là tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ sau cùng được sản xuất ra trong xã hội trong một thời gian nhất định, không bao gồm hàng hóa trung gian (hàng hóa được sử dụng trong việc sản xuất ra các hàng hóa khác), được sản xuất bởi công dân của 123doc 6 một nước tức là bao gồm cả giá trị hàng hóa, dịch vụ được sản xuất bởi những công dân sống ở nước ngoài.

GDP cũng tương tự như GNP, chỉ khác ở chỗ GDP tính đến toàn bộ sản lượng được sản xuất ra trong phạm vi của một quốc gia bao gồm luôn cả sản lượng được sản xuất ra bởi những cư dân nước ngoài đang sinh sống và làm việc tại quốc gia đó. Lấy GNP hoặc GDP chia cho tổng dân số, ta được chỉ số thu nhập tính trên đầu người. Sự chênh lệch giữa GNP và GDP thường rất ít1, nhưng theo dõi các hoạt động kinh tế nằm trong biên giới quốc gia sẽ dễ dàng hơn nên GDP thường được dùng để đo lường thu nhập quốc dân hơn. Mặt khác, để đo lường tăng trưởng kinh tế có thể dùng mức tăng trưởng tuyệt đối, tức là chênh lệch về quy mô kinh tế giữa hai thời kỳ, hoặc dùng tốc độ tăng trưởng, tức là lấy chênh lệch quy mô kinh tế giữa kỳ hiện tại so với kỳ trước chia cho quy mô kinh tế của kỳ trước.

Tốc độ tăng trưởng kinh tế được thể hiện bằng đơn vị %. Nếu quy mô kinh tế được đo bằng GDP danh nghĩa thì sẽ có tốc độ tăng trưởng GDP danh nghĩa. Còn nếu quy mô kinh tế được đo bằng GDP thực thì sẽ có tốc độ tăng trưởng GDP thực. Thông thường, tăng trưởng kinh tế dùng chỉ tiêu thực, nói cách khác tăng trưởng kinh tế được phản ánh tốt hơn thông qua chỉ tiêu GDP thực.

Nếu dùng tốc độ tăng trưởng GDP để đại diện cho tăng trưởng kinh tế thì khi đó tăng trưởng kinh tế sẽ được tính thông qua tăng trưởng GDP như sau: Tăng trưởng kinh tế được đo lường bằng Tăng trưởng kinh tế được đo lường bằng mức tăng trưởng tuyệt đối tốc độ tăng trưởng 𝐺𝐷𝑃𝑡 − 𝐺𝐷𝑃𝑡−1 𝑔𝐺𝐷𝑃 = 𝐺𝐷𝑃𝑡 − 𝐺𝐷𝑃𝑡−1 𝑔𝐺𝐷𝑃 = × 100% 𝐺𝐷𝑃𝑡−1 Trong đó, 𝑔𝐺𝐷𝑃 : tăng trưởng kinh tế; 𝐺𝐷𝑃𝑡 : tổng sản phẩm nội địa kỳ t; 𝐺𝐷𝑃𝑡−1: tổng sản phẩm nội địa kỳ t-1. 1 Theo Tổng cục Thống kê, GNP bằng GDP cộng chênh lệch giữa thu nhập của người lao động Việt Nam ở nước ngoài gửi về và thu nhập của người nước ngoài ở Việt Nam gửi ra nước ngoài cộng với chênh lệch giữa thu nhập sở hữu nhận được từ nước ngoài với thu nhập sở hữu trả nước ngoài. 123doc 7 Như vậy, để có thể đo lường tăng trưởng kinh tế, cần thiết phải đo lường được GDP theo từng thời kỳ của một quốc gia. Phương pháp đo lường GDP Tổng cục Thống kê (TCTK) định nghĩa tổng sản phẩm trong nước là giá trị mới của hàng hóa và dịch vụ được tạo ra của toàn bộ nền kinh tế trong một khoảng thời gian nhất định.

Tổng sản phẩm trong nước được tính theo 2 giá: giá hiện hành và giá so sánh. GDP tính theo giá hiện hành thường được dùng để nghiên cứu cơ cấu kinh tế, mối quan hệ tỷ lệ giữa các ngành trong sản xuất, mối quan hệ giữa kết quả sản xuất với phần huy động vào ngân sách. Còn GDP tính theo giá so sánh, do đã loại trừ biến động của yếu tố giá cả qua các năm nên được dùng để tính tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế, nghiên cứu sự thay đổi về khối lượng hàng hóa và dịch vụ sản xuất. GDP cũng có thể được tính theo giá ngoại tệ (thường là đôla Mỹ - USD).

Việc tính toán theo giá này nhằm phục vụ cho các mục đích khác nhau, chủ yếu nhất vẫn là dùng để so sánh GDP của các quốc gia với nhau. Mỗi quốc gia đều có đơn vị tiền tệ riêng, nếu so sánh GDP của hai quốc gia khác nhau về đơn vị tiền tệ sẽ dẫn đến một sự so sánh khập khiễng. Do đó, GDP tính theo giá ngoại tệ thường được sử dụng khi muốn so sánh giữa hai hoặc nhiều quốc gia khác nhau. Có 3 cách tiếp cận để đo lường GDP và theo nguyên tắc là tất cả sẽ cho ra cùng một kết quả.

Đó là phương pháp sản xuất, phương pháp thu nhập và phương pháp sử dụng cuối cùng.  Phương pháp sản xuất: Tổng sản phẩm trong nước bằng tổng giá trị tăng thêm của tất cả các ngành kinh tế cộng với thuế nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ. Giá trị tăng thêm là giá trị hàng hóa và dịch vụ mới sáng tạo ra của các ngành kinh tế trong một thời kỳ nhất định. Giá trị tăng thêm là một bộ phận của giá trị sản xuất, bằng chênh lệch giữa giá trị sản xuất và chi phí trung gian.

123doc 8  Phương pháp thu nhập: Tổng sản phẩm trong nước bằng thu nhập tạo nên từ các yếu tố tham gia vào quá trình sản xuất như lao động, đất đai, vốn, máy móc. Theo phương pháp này, tổng sản phẩm trong nước gồm 4 yếu tố: - Thu nhập của người lao động từ sản xuất (bằng tiền và hiện vật) - Thuế sản xuất - Khấu hao tài sản cố định dùng trong sản xuất - Thặng dư sản xuất  Phương pháp sử dụng cuối cùng: Tổng sản phẩm trong nước bằng tổng của 3 yếu tố: tiêu dùng cuối cùng của hộ dân cư và Nhà nước; tích lũy tài sản (cố định, lưu động và quý hiếm) và chênh lệch xuất, nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ. Tiêu dùng cuối cùng là chỉ tiêu phản ánh toàn bộ chi tiêu cho mua sắm hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng của hộ dân cư thường trú, của các tổ chức không vị lợi phục vụ hộ dân cư thường trú và của Nhà nước trong một thời kỳ nhất định. Tiêu dùng cuối cùng được chia theo nhóm hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng và thường được tách làm hai phần: tiêu dùng cuối cùng của hộ dân cư và tiêu dùng cuối cùng của Nhà nước.

Tích lũy tài sản là chỉ tiêu cho đầu tư tài sản cố định, đầu tư tài sản lưu động và tài sản quý hiếm trong một thời kỳ nhất định. Chênh lệch xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ là hiệu số của xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ trừ đi nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ. Xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ bao gồm toàn bộ sản phẩm vật chất và dịch vụ được mua bán, trao đổi, chuyển nhượng giữa các đơn vị, tổ chức, cá nhân dân cư là đơn vị thường trú của Việt Nam với các đơn vị không thường trú (giữa các đơn vị thường trú của Việt Nam với nước ngoài). Khái niệm lạm phát 123doc 9 Trong kinh tế vĩ mô, lạm phát là hiện tượng mức giá cả chung tăng cao theo thời gian hoặc sự gia tăng quá mức của lượng tiền lưu thông dẫn tới đồng tiền giảm sức mua trong một khoảng thời gian nhất định.

Về mặt tính toán, lạm phát là phần trăm thay đổi của chỉ số giá chung trong nền kinh tế theo từng giai đoạn. Ngược lại với lạm phát là giảm phát. Một chỉ số lạm phát bằng 0 hay một chỉ số dương nhỏ thì được gọi là sự "ổn định giá cả". Các khái niệm kinh tế khác liên quan đến lạm phát bao gồm: giảm phát (sự sụt giảm trong mức giá chung), thiểu phát (giảm tỷ lệ lạm phát), siêu lạm phát (một vòng xoáy lạm phát ngoài tầm kiểm soát), tình trạng lạm phát (một sự kết hợp của lạm phát, tăng trưởng kinh tế chậm và thất nghiệp cao) và tái lạm phát (một nỗ lực nâng cao mức giá chung để chống lại áp lực giảm phát).

Trong các ấn phẩm Niên giám tóm tắt (NGTK TT) của TCTK có nhắc đến khái niệm lạm phát cơ bản. Đây là chỉ tiêu phản ánh sự thay đổi mức giá chung mang tính chất dài hạn, sau khi đã loại trừ những thay đổi mang tính chất ngẫu nhiên, tạm thời của chỉ số giá tiêu dùng (Consumer Price Index – CPI). Lạm phát cơ bản này được tính bằng CPI loại trừ các nhóm hàng lương thực – thực phẩm; năng lượng và mặt hàng do Nhà nước quản lý gồm dịch vụ y tế và dịch vụ giáo dục. Đo lường lạm phát và CPI Để đo lường lạm phát người ta sử dụng chỉ số giá cả để tính toán.

Chỉ số giá cả là tỷ lệ mức giá chung của tất cả hàng hóa và dịch vụ trong nền kinh tế ở thời điểm hiện tại so với mức giá chung của cùng một nhóm hàng ở thời điểm gốc. Thường được sử dụng nhất là CPI. Tổng cục thống kê thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư là cơ quan đo lường và cung cấp cho cả nước chỉ số giá tiêu dùng này. Việc đo lường CPI lại phụ thuộc vào rổ hàng hóa tiêu dùng và năm được chọn làm năm gốc.