BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ------------------------ NGÔ THỊ KIM TUYỀN MỐI QUAN HỆ GIỮA QUYỀN SỞ HỮU QUẢN LÝ VÀ THÀNH QUẢ DOANH NGHIỆP: NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2008 - 2012 Chuyên ngành : Tài chính – Ngân hàng Mã số : 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: Tiến sĩ PHẠM QUỐC VIỆT TP.Hồ Chí Minh-Năm 2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ kinh tế 2013 Mục Lục Tóm Tắt. Khung lý thuyết về cấu trúc sở hữu .1 Một số nghiên cứu về cấu trúc sở hữu và thành quà doanh nghiệp .2 Vấn đề tập trung quyền sở hữu và thành quả doanh nghiệp.3 Vấn đề sở hữu quản lý và thành quả doanh nghiệp .4 Vấn đề nội sinh.5 Tác động của các yếu tố khác liên quan đến ban quản trị lên thành quả hoạt động của doanh nghiệp. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu .1 Mô hình nghiên cứu .2 Các biến trong mô hình.3 Dữ liệu nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu.
Vấn đề nội sinh. 58 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 62 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ kinh tế 2013 DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 4. Thống kê mô tả các biến trong mô hình.
Ma trận tương quan gữa các biến. Kiểm định phương sai thay đổi. Kiểm định tự tương quan. Kết quả nghiên cứu.
Thống kê theo nhóm tỷ lệ sở hữu. Kết quả phương trình đồng thời. So sánh kết quả hồi quy. 56 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c ứu của riêng tôi.
Các số liệu và kết quả trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất cứ luận văn nào khác. Thành phố Hồ Chí Minh, Ngày 30.2013 Thực hiện luận văn Ngô Thị Kim Tuyền LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin chân thành cảm ơn tất cả quý thầy cô đã giảng dạy chương trình Thạc sĩ Kinh tế - Viện đạo tạo sau đại học trường đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh – những người đã tận tâm truyền đạt cho tôi nhiều kiến thức hữu ích giúp tôi hoàn thành luận văn này. Tôi xin chân thành cảm ơn TS. Phạm Quốc Việt đã tận tình hướng dẫn cho tôi trong thời gian thực hiện luận văn.
Mặc dù trong quá trình thực hiện luận văn có giai đoạn không được thuận lợi nhưng nhờ những gì Thầy đã hướng dẫn, chỉ bảo đã giúp cho tôi rất nhiều kinh nghiệm và kiến thức để thực hiện đề tài tốt và đúng tiến độ. Sau cùng tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến gia đình đã luôn tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập cũng như thực hiện luận văn. Do thời gian có hạn và kinh nghiệm nghiên cứu khoa học chưa nhiều nên luận văn còn nhiều thiếu sót, rất mong nhận được ý kiến góp ý của Thầy/Cô và các anh chị học viên.HCM, tháng 12 năm 2013. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Mối quan hệ giữa quyền sở hữu quản lý và thành quả của doanh nghiệp: nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam giai đoạn 2008-2012.
Tóm tắt Bài nghiên cứu này xem xét tác động tỷ lệ sở hữu quản lý – tỷ lệ sở hữu của nhà quản lý - và vai trò của ban quản trị lên kết quả hoạt động của doanh nghiệp dựa trên mẫu là các doanh nghiệp đang niêm yết trên thị trường chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2008 – 2012. Trên thế giới đã có rất nhiều nghiên cứu khác nhau về cấu trúc sở hữu, đặc điểm ban quản trị và thành quả hoạt động của doanh nghiệp. Đã có rất nhiều phát hiện khác nhau tại các quốc gia và khu vực khác nhau. Một số nghiên cứu cho rằng quan hệ giữ tỷ lệ sở hữu, đặc điểm ban quản trị là mối quan hệ tuyến tính, một số khác thì cho rằng đây là quan hệ phi tuyến.
Sử dụng phương pháp hồi quy bình quân bé nhất có trọng số WLS, nghiên cứu này chỉ ra rằng tỷ lệ sở hữu của nhà quản lý tác động lên thành quả của doanh nghiệp theo hình lượn sóng tác động “ngăn chặn – hội tụ - ngăn chặn” với 2 điểm cực trị là 22. Ngoài ra các yếu tố sự kiêm nhiệm giám đốc điều hành và chủ tịch hội đồng quản trị, số lượng thành viên và sự hiện diện của thành viên nữ trong ban quản trị có tác động làm tăng thành quả hoạt động của doanh nghiệp. Trong khi đó, có yếu tố về trình độ học vấn, quy mô công ty, tốc độ tăng trưởng doanh thu thì có tác động ngược lại. Nghiên cứu này cũng xem xét tỷ lệ sở hữu quản lý như một biến nội sinh.
Kết quả hồi quy các phương trình đồng thời cho thấy tỷ lệ sở hữu của ban quản trị tác động lên thành quả doanh nghiệp nhưng ngược lại thì không. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Giới thiệu Trong lĩnh vực tài chính, khái niệm người đại diện và vấn đề người đại diện được tranh luận từ rất sớm và phát triển thành “thuyết người đại diện”. Theo thuyết này thì xung đột về lợi ích của ban quản trị (ban giám đốc hay người đại diện) và chủ sở hữu (cổ đông hay ông chủ) dẫn đến những quyết định và hành vi quản trị không phù hợp với mục tiêu tối đa hóa giá trị doanh nghiệp.
Berle và Means (1932) cho rằng một khi cổ phần được chia nhỏ và phân phối cho các cổ đông thì ban quản trị có ít động lực cá nhân để quản lý tốt doanh nghiệp, điều này ảnh hưởng đến thành quả doanh nghiệp. Mối quan hệ này được Jensen và Meckling (1976) tranh luận và cho rằng sở hữu của nhà quản trị có thể kiểm soát vấn đề người đại diện, tránh việc nhà quản lý lợi dụng bất cân xứng thông tin trục lợi, gây thiệt hại cho cổ đông bằng cách gắn cho nhà quản trị một tỷ lệ sở hữu nhất định, khi đó, sở hữu cổ phần sẽ gắn kết nhà quản trị với lợi ích của công ty. Cấu trúc sở hữu thường được coi như một công cụ quan trọng đối với quản trị doanh nghiệp để giải quyết các xung đột lợi ích giữa các cổ đông và các nhà quản lý. Việc nghiên cứu cấu trúc sở hữu từ 2 khía cạnh: thứ nhất là vấn đề tập trung quyền sở hữu; thứ hai là sở hữu quản lý (tỷ lệ sở hữu của ban quản trị hoặc ban quản lý cấp cao, đặc điểm của ban quản trị hoặc ban quản lý cấp cao: số lượng, năng lực, giới tính,….) t ác động như thế nào đến thành quả của doanh nghiệp.
Mối quan hệ cấu trúc sở hữu và thành quả của doanh nghiệp đã được nhiều nghiên cứu ghi nhận từ lý thuyết đến thực nghiệm trên thế giới. Các nghiên cứu của Morck và cộng sự (1988), McConnell và Servaes (1990), Short và Keasey (1999), Christina (2005) họ đều cho thấy rằng có quan hệ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 phi tuyến giữa sở hữu của nhà quản trị và thành quả doanh nghiệp. Thực vậy, trong quá trình quản trị doanh nghiệp, vấn đề người đại diện và tỷ lệ sở hữu của người đại diện gây ra hai hiệu ứng: hiệu ứng ngăn chặn (entrenchment effect) và hiệu ứng hội tụ (convergence effect) về lợi ích. Hiệu ứng ngăn chặn cho rằng có sự tương quan âm giữa tỷ lệ sở hữu và thành quả của doanh nghiệp.
Và ngược lại, hiệu ứng hội tụ đưa ra một tương quan dương giữa tỷ lệ sở hữu và thành quả của doanh nghiệp. Các kết quả hồi quy giúp chúng ta tìm ra các điểm cực trị và điểm uốn hoặc các ngưỡng của tỷ lệ sở hữu nhằm tạo ra hiệu ứng hội tụ về lợi ích làm tăng hiệu quả của doanh nghiệp. Các nghiên cứu trước đây ở khu vực châu Âu và châu Mỹ cho thấy mô hình tác động tương ứng với mức độ tăng dần về tỷ lệ sở hữu của người đại diện là “Hội tụ - ngăn chặn - hội tụ”. Tuy nhiên, các nghiên cứu thực nghiệm khác tại khu vực châu Á lại thể hiện mô hình ngược lại.
Vậy còn tại Việt Nam thì hiệu ứng này sẽ như thế nào? Các kết quả này có sự khác biệt như vậy phải chăng là do vấn đề nội sinh. Tức là quan hệ giữa các biến trong mô hình không còn là quan hệ nhân quả giữa biến giải thích và biến phụ thuộc mà là quan hệ tương tác với nhau. Bằng chứng gần đây cho thấy xét cấu trúc quyền sở hữu như ngoại sinh có thể dẫn đến kết quả sai về mối quan hệ giữa quyền sở hữu và giá trị công ty. Kole (1996) nghĩ rằng giá trị doanh nghiệp có thể là một yếu tố quyết định của cấu trúc sở hữu chứ không phải được xác định bởi nó.
Từ đó có rất nhiều nghiên cứu về quyền sở hữu và thành quả của doanh nghiệp cân nhắc đến vấn đề nội sinh như Hermalin và Weisbach (1988) , Lorder và Martin (1997) , Himmelberg và cộng sự (1999) , Holderness và cộng sự (1999) , Demsetz và Villalonga (2001), Christina (2005) và cũng cho ra những kết quả rất khác nhau. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Nhắc đến vấn đề quản trị doanh nghiệp, ngoài tỷ lệ sở hữu còn phải nhắc đến các đặc điểm của ban quản trị. Có rất nhiều nghiên cứu chỉ ra tác động của các đặc điểm này. Một số đặc điểm có thể liệt kê là: tổng số thành viên (quy mô hay kích thước của ban quản trị), số thành viên nữ, sự kiêm nhiệm chức chủ tịch hội đồng quản trị và giám đốc điều hành CEO, trình độ học vấn, kinh nghiệm của các thành viên, thành viên độc lập, nhóm cổ đông, lương thưởng cho thành viên ban quản trị,…Tùy điều kiện của từng nghiên cứu (điều kiện số liệu, đặc điểm quốc gia, mục tiêu nghiên cứu,…) mà các đặc điểm của ban quản trị được đưa vào trong mô hình.
Với các biến được đưa vào mô hình, nghiên cứu được kỳ vọng sẽ tìm ra được tỷ lệ sở hữu quản lý hợp lý và có thể nâng cao thành quả của doanh nghiệp bằng cách kiểm soát các yếu tố quản trị doanh nghiệp. Cụ thể là trả lời được hai câu hỏi lớn. Thứ nhất, tại các doanh nghiệp Việt Nam, tỷ lệ sở hữu quản lý có tác động gì đến thành quả hoạt động của doanh nghiệp?