Nghiên cứu mối quan hệ của biến động sử dụng đất khu vực lân cận và mức độ phú dưỡng của Hồ Tây

Luận văn thạc sĩ phân tích hus nghiên cứu mối quan hệ của biến động sử dụng đất khu vực lân cận và mức độ phú dưỡng của hồ tây, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Đoàn Thị Mai Khanh
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Thị Thu Hà
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên - ĐHQG Hà Nội
• Chuyên ngành: Địa Chất Môi Trường
• Đề tài: Nghiên cứu mối quan hệ của biến động sử dụng đất khu vực lân cận và mức độ phú dưỡng của Hồ Tây
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VÙNG NGHIÊN CỨU VÀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ HỒ TÂY VÀ QUẬN TÂY HỒ
• 1.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 1.1.2. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 1.1.3. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. THU THẬP VÀ TỔNG HỢP TÀI LIỆU
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP KHẢO SÁT THỰC ĐỊA
• 2.2.1. Đo độ phản xạ bề mặt nước
• 2.2.2. Đo độ thấu quang của nước
• 2.3. DỮ LIỆU ẢNH VỆ TINH SỬ DỤNG VÀ PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ ẢNH
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ PHÚ DƢỠNG TỪ SD
• 2.5. PHƯƠNG PHÁP VIỄN THÁM TÍNH TOÁN ĐỘ THẤU QUANG CỦA NƢỚC
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM MÔI TRƢỜNG NƢỚC HỒ TÂY
• 3.2. MỨC ĐỘ PHÚ DƢỠNG CỦA NƢỚC HỒ TÂY THEO THỜI GIAN
• 3.2.1. Mối quan hệ giữa độ thấu quang và phổ phản xạ bề mặt nước
• 3.2.2. Hiện trạng phú dưỡng theo thời gian. Xu hướng biến động
• 3.3. BIẾN ĐỘNG SỬ DỤNG ĐẤT QUẬN TÂY HỒ GIAI ĐOẠN 1996-2017
• 3.3.1. Hiện trạng sử dụng đất theo các năm
• 3.3.2. Biến động sử dụng đất quận Tây Hồ giai đoạn 1996-2017
• 3.4. MỐI QUAN HỆ GIỮA BIẾN ĐỘNG SỬ DỤNG ĐẤT VỚI MỨC ĐỘ PHÚ DƢỠNG NƢỚC HỒ TÂY
• 3.4.1. Diện tích đất ở và TSI
• 3.4.2. Diện tích đất cây xanh và TSI
• 3.4.3. Diện tích đất mặt nước và TSI
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mối quan hệ giữa biến động sử dụng đất và mức độ phú dưỡng của Hồ Tây

Hồ Tây, một trong những hồ lớn nhất tại Hà Nội, không chỉ nổi tiếng với vẻ đẹp tự nhiên mà còn là một hệ sinh thái quan trọng. Nghiên cứu mối quan hệ giữa biến động sử dụng đất và mức độ phú dưỡng của hồ này là cần thiết để hiểu rõ hơn về tác động của đô thị hóa đến chất lượng nước. Biến động sử dụng đất trong khu vực lân cận Hồ Tây đã diễn ra mạnh mẽ trong những năm gần đây, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nước và sự phát triển của hệ sinh thái. Việc đánh giá mối quan hệ này sẽ giúp cung cấp thông tin quan trọng cho công tác quản lý và bảo vệ môi trường.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội của Hồ Tây

Hồ Tây có diện tích khoảng 500 ha, với nhiều giá trị sinh thái và kinh tế. Khu vực này không chỉ là nơi sinh sống của nhiều loài sinh vật mà còn là nguồn cung cấp thực phẩm và nước cho cư dân xung quanh. Đặc điểm khí hậu và địa hình của quận Tây Hồ cũng ảnh hưởng đến sự phát triển của các loại hình sử dụng đất.

1.2. Lịch sử nghiên cứu về Hồ Tây và biến động sử dụng đất

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng biến động sử dụng đất tại quận Tây Hồ có mối liên hệ chặt chẽ với mức độ phú dưỡng của nước hồ. Các nghiên cứu trước đây đã tập trung vào việc đánh giá chất lượng nước và tác động của đô thị hóa đến hệ sinh thái hồ, nhưng vẫn còn nhiều khoảng trống cần được lấp đầy.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu mối quan hệ này

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về biến động sử dụng đất và mức độ phú dưỡng, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc xác định mối quan hệ chính xác giữa chúng. Các yếu tố như ô nhiễm, biến đổi khí hậu và sự phát triển đô thị đều có thể ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu. Việc thiếu dữ liệu chính xác và đồng bộ cũng là một trong những vấn đề lớn trong nghiên cứu này.

2.1. Tác động của ô nhiễm đến chất lượng nước Hồ Tây

Ô nhiễm từ các nguồn khác nhau như nước thải sinh hoạt và công nghiệp đã làm giảm chất lượng nước hồ. Nghiên cứu cho thấy rằng mức độ phú dưỡng của nước hồ tăng lên do sự gia tăng chất dinh dưỡng từ các nguồn ô nhiễm này.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến Hồ Tây

Biến đổi khí hậu đã gây ra những thay đổi trong lượng mưa và nhiệt độ, ảnh hưởng đến biến động sử dụng đất và mức độ phú dưỡng của nước hồ. Việc theo dõi và đánh giá các yếu tố này là rất quan trọng để đưa ra các giải pháp quản lý hiệu quả.

III. Phương pháp nghiên cứu mối quan hệ giữa biến động sử dụng đất và mức độ phú dưỡng

Để nghiên cứu mối quan hệ này, các phương pháp như viễn thám và phân tích dữ liệu thống kê đã được áp dụng. Việc sử dụng ảnh vệ tinh Landsat giúp theo dõi biến động sử dụng đất qua các năm, trong khi các chỉ số như Trophic State Index (TSI) được sử dụng để đánh giá mức độ phú dưỡng của nước hồ.

3.1. Phương pháp viễn thám trong nghiên cứu

Viễn thám là một công cụ mạnh mẽ trong việc theo dõi biến động sử dụng đất. Các ảnh vệ tinh Landsat cung cấp thông tin chi tiết về sự thay đổi trong diện tích đất sử dụng, từ đó giúp xác định mối liên hệ với mức độ phú dưỡng của nước hồ.

3.2. Phân tích dữ liệu thống kê để đánh giá mối quan hệ

Phân tích dữ liệu thống kê cho phép xác định mối tương quan giữa biến động sử dụng đất và mức độ phú dưỡng. Các phương pháp hồi quy tuyến tính được sử dụng để đánh giá mối quan hệ này một cách chính xác.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối liên hệ chặt chẽ giữa biến động sử dụng đất và mức độ phú dưỡng của Hồ Tây. Sự gia tăng diện tích đất ở và đất cây xanh có thể làm giảm mức độ phú dưỡng, trong khi diện tích đất mặt nước lại có tác động ngược lại. Những phát hiện này có thể được áp dụng trong công tác quản lý và bảo vệ môi trường tại khu vực này.

4.1. Tác động của biến động sử dụng đất đến chất lượng nước

Nghiên cứu cho thấy rằng sự gia tăng diện tích đất ở và phát triển đô thị đã làm tăng mức độ phú dưỡng của nước hồ. Điều này có thể dẫn đến các vấn đề về ô nhiễm và suy giảm chất lượng nước.

4.2. Giải pháp quản lý và bảo vệ Hồ Tây

Để bảo vệ chất lượng nước của Hồ Tây, cần có các giải pháp quản lý hiệu quả như kiểm soát ô nhiễm, quy hoạch sử dụng đất hợp lý và tăng cường bảo vệ hệ sinh thái. Việc áp dụng các biện pháp này sẽ giúp duy trì mức độ phú dưỡng ở mức ổn định.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu mối quan hệ giữa biến động sử dụng đất và mức độ phú dưỡng của Hồ Tây không chỉ có ý nghĩa về mặt lý thuyết mà còn mang lại giá trị thực tiễn cao. Những kết quả đạt được sẽ là cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo và các chính sách quản lý môi trường trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu trong quản lý môi trường

Nghiên cứu này cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà quản lý trong việc đưa ra các quyết định liên quan đến bảo vệ môi trường và phát triển bền vững tại khu vực Hồ Tây.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá tác động của các yếu tố khác như biến đổi khí hậu và ô nhiễm đến mức độ phú dưỡng của nước hồ, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan vùng nghiên cứu và lịch sử nghiên cứu Chương 2: Phương pháp nghi n cứu Chương 3: Kết quả và thảo luận Luận văn được thực hiện tại bộ môn Địa chất Môi trường, Khoa Địa chất, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - ĐHQ HN dưới sự hướng dẫn của TS.Nguyễn Thị Thu Hà. Để thực hiện nghiên cứu, Luận văn đã nhận được sự hỗ trợ của Trung tâm CARGIS, Phòng thí nghiệm trọng điểm Địa môi trường và Biến đổi khí hậu, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên và Đề tài NAFOSTED mã số 105. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VÙNG NGHIÊN CỨU VÀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU 1. TỔNG QUAN VỀ HỒ TÂY VÀ QUẬN TÂY HỒ 1.

Đặc điểm tự nhiên a) Vị trí địa lý: Tây Hồ là một quận nằm ở phía Bắc-Tây Bắc của thủ đô Hà Nội có diện tích là 2.401 ha trong tổng số hơn 17.878 ha (chiếm 13,4%) diện tích đất khu vực nội thành Hà Nội. Phía Bắc và Đông quân Tây Hồ là sông Hồng nằm dọc theo ranh giới giữa quận Tây Hồ với Huyện Gia Lâm và Huyện Đông Anh. Phía Tây và Tây Nam giáp huyện Từ Liêm và quận Cầu Giấy. Phía Đông Nam và Nam giáp quận Ba Đình-là một trung tâm hành chính, chính trị của thành phố và cả nước.

Vị trí của Hồ Tây và quận Tây Hồ tại Hà Nội 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tây Hồ có nhiều tiềm năng phát triển, có cảnh quan thi n nhi n lý tưởng là Hồ Tây, nên có sức hấp dẫn cao về nhập cư, xây dựng, đặc biệt là các công trình khách sạn, biệt thự, nhà nghỉ. Những lợi thế nói trên tạo ra tiềm năng về kinh tế cho quận Tây Hồ phát triển. Vùng được lựa chọn nghiên cứu là toàn bộ quận Tây Hồ, đặc biệt là phần diện tích mặt nước của Hồ Tây (Hình 1. Trong đó, Hồ Tây có vị trí địa lý vào khoảng 21º04 vĩ độ Bắc và 105º05 inh độ Đông, cao hơn mực nước biển chưa tới 10 m.

Lưu vực hồ diện tích khoảng 9,3 km2. Diện tích mặt hồ khoảng 530,65 ha. Độ sâu trung bình của hồ là 2,8 m. Độ cao mặt đất tự nhiên ven hồ từ 5,8 m đến 7,2 m.

Độ cao lòng hồ thường từ 2,5 m đến 4,0 m. Mực nước duy trì thường xuyên của hồ từ 5,8 m đến 6,0 m. Nước ngầm trong tầng có áp là 3,72 m. b) Địa chất, địa hình: Địa hình quận Tây Hồ tương đối bằng phẳng, có chiều hướng cao dần từ Nam lên Bắc, có sông Hồng chảy từ Tây Bắc xuống Đông Nam.

Nằm giáp với Sông Hồng nên Tây Hồ có tuyến đ chạy dài từ cầu Thăng Long (tính từ phường Phú Thượng) đến Bãi An Dương (tính đến hết phường Yên Phụ) làm cho địa hình đất đai quận được chia thành hai vùng rõ rệt, đó là vùng trong đ và hu vực ngoài đ. Khu vực ngoài đ : đất xây dựng, đất ở có độ cao thay đổi từ 9m đến 14m; đất nông nghiệp có độ cao từ 7 m đến 12 m; một số nơi có ao, hồ trũng độ cao chỉ từ 3 m đến 7 m. Đây là hu vực có địa tầng trên cùng là cát, các lớp cá cát và á sét có nền địa chất không ổn định, không thuận lợi cho xây dựng, cần hạn chế xây dựng. Khu vực trong đ : Đất xây dựng có độ cao thay đổi từ 6m đến 12 m, đất nông nghiệp có độ cao từ 4 m đến 9 m.

Một số nơi có ao, hồ trũng độ cao từ 2 m đến 7 m. Đây là hu vực có địa tầng lớp trên cùng là á sét với chiều dày từ 3m đến 10 m, lớp tiếp theo là cát, có nền địa chất ổn định thuận lợi cho xây dựng nhà cao tầng [77, 90]. c) Khí hậu: Thuộc địa phận thành phố Hà Nội, quận Tây Hồ mang nét đặc trưng của đồng bằng sông Hồng. Một năm có 2 mùa rõ rệt: mùa lạnh bắt đầu từ tháng 11 năm trước đến tháng 3 năm sau, gió Đông Bắc là chủ đạo.

Nhiệt độ trung bình thấp nhất 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] từ 8ºC tới 10ºC. Mùa nóng bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 10, gió Đông Nam là chủ đạo, nhiệt độ trung bình cao nhất là 38ºC. Mùa mưa bão rơi vào mùa nóng, từ tháng 7 đến tháng 9. Độ ẩm trung bình trong năm 84,5%, tháng 1 và tháng 2 là những tháng có độ ẩm cao nhất có thể đạt tới 100%.

Với đặc điểm khí hậu này, Tây Hồ là nơi thuận lợi cho việc trồng các loại cây nông nghiệp đặc biệt là trồng các loại hoa, cây cảnh. d) Thủy văn: Đặc điểm nổi bật nhất của quận Tây Hồ là có diện tích mặt nước khá lớn với nhiều hồ lớn, đặc biệt là Hồ Tây là hồ lớn nhất với diện tích khoảng 530,65 ha, bên cạnh đó là hồ Quảng Bá, Đầm Trị, Sông Hồng ở phía Đông Bắc và rất nhiều đầm hồ nhỏ phân bố rộng khắp tr n địa bàn quận. Hầu hết các hồ tr n địa bàn quận đều là một phần của hồ Tây trước đây. Phía Bắc quận có sông Hồng chảy qua với chiều dài khoảng 8km, có diện tích khoảng 510,54 ha thuộc 4 phường Nhật Tân, Phú Thượng, Tứ Liên, Yên Phụ, sông có chiều rộng từ 800 m đến 1.200 m vào mùa cạn và 2.

Sông Hồng và Hồ Tây có tác động trực tiếp tới điều kiện tiểu khí hậu ở một khu vực rộng trên diện tích toàn quận. Vào mùa hè không khí của các khu vực quanh hồ và ven sông thường mát mẻ hơn những khu vực khác, khí hậu được điều hòa. Ngoài ra, quận còn có nhiều ao, hồ khác ở khu vực ngoài đ và ở các khu vực hác trong đ như Phú Thượng, Xuân La. Các hồ này đang bị lấp dần để xây dựng nhà ở và cửa hàng.

Hàng năm do dòng chảy sông Hồng thay đổi n n vùng đất giáp sông thường bị lở hoặc không ổn định. Vào mùa lũ (tháng 7 - 8) mực nước sông Hồng thường dâng cao từ +10 m đến +12 m (cao hơn độ cao nền của quận) và hi đó hu vực đất bãi ngoài đ sông Hồng phần lớn bị ngập nước. Quá trình bồi tụ, xói lở và ngập lụt ở khu vực ngoài đ có ảnh hưởng lớn tới việc sử dụng đất ở khu vực này. Nước mặt trong khu vực quận rộng lớn, ngoài lợi thế có thể dự trữ một lượng lớn nước cho hoạt động sản xuất và sinh hoạt, đặc biệt là hoạt động sản xuất nông nghiệp mà còn tạo ra phong cảnh thi n nhi n đặc biệt kết hợp với không khí trong lành, tạo điều kiện cho quận Tây Hồ phát triển du lịch, làm thay đổi các loại hình sử dụng đất theo hướng phục vụ du lịch là chính.

5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] e) Thổ nhưỡng: Quận Tây Hồ bao gồm đất phù sa hông được bồi trong đ và đất phù sa được bồi ngoài đ. Đất phù sa hông được bồi trong đ có diện tích lớn, phần lớn là trầm tích hiện đại, thành phần cơ giới nhẹ hoặc trung bình. Đây là diện tích đất phù sa màu mỡ có tiềm năng trồng nhiều loại cây như lúa nước, các loại rau mau, rau, cây ăn quả và các loại cây cảnh, hoa. Đất phù sa được bồi ngoài đ có thành phần cơ giới nhẹ, tơi xốp, đất giàu mùn, lân, kali, dễ ti u nước, có tính thấm nước cao, n n vào mùa mưa thường bị hạn, chúng được sử dụng để trồng các loại cây ngắn ngày như ngô, đậu, lạc, khoai.

f) Sinh vật: Khi mới thành lập quận Tây Hồ có diện tích đất nông nghiệp khá lớn (1149,94 ha năm 2001), có nhiều làng nghề truyền thống trồng hoa, cây cảnh ở Nghi Tàm, Quảng Bá, Nhật Tâm, những địa danh này đã trở thành địa danh du lịch hiện nay của Hà Nội. Ngoài ra còn có các loại cây lương thực, thực phẩm như lúa, ngô, hoa màu các loại. Hồ Tây với lợi thế là hồ nước ngọt lớn nhất ở Hà Nội không chỉ là cảnh quan tự nhiên thu hút mà còn tiềm ẩn nhiều chức năng quan trọng đối với quận Tây Hồ nói riêng và của cả Hà Nội nói chung. Theo Báo cáo Đánh giá HST Thiên niên kỷ, Hồ Tây có những giá trị và chức năng như sau: Bảng 1.

Một số giá trị và chức năng chính của hồ Tây Giá trị/Chức năng Ví dụ cụ thể Hồ Tây Cung cấp thực phẩm Nuôi thủy sản, rau hoa quả x Nguồn cấp nước Cấp nước cho tưới ti u và sinh hoạt x Điều hòa hí hậu Điều hòa nhiệt độ, vi hí hậu của thành phố xx Điều tiết chế độ thủy văn Nạp nước ngầm và trao đổi nước ngầm x Tiếp nhận và giữ chất lắng đọng; hòa tan chất dinh Kiểm soát ô nhiễm x dưỡng và chất ô nhiễm, chất thải Kiểm soát thi n tai Kiểm soát ngập lụt xx iá trị tâm linh Tín ngưỡng, niềm tin của người dân xx iá trị cảnh quan, giải trí Cơ hội cho du lịch và các hoạt động vui chơi giải trí, xx 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ngắm cảnh Cơ hội cho giáo dục, đào tạo chính thống và ngoại iá trị giáo dục xx khóa Hỗ trợ ĐDSH Nơi cư trú của các loài sinh vật xx Hỗ trợ chu ỳ chất dinh dưỡng Tiếp nhận/giữ và xử lý chất dinh dưỡng xx Ghi chú: “x”: giá trị được sử dụng ít, “xx”: giá trị được sử dụng nhiều [76] Bảng 1. Thành phần các loài sinh vật ở Hồ Tây [78, 97] Ngành sinh vật Tên khoa học Số loài Ngành sinh vật Tên khoa học Số loài Tảo Lam Cyanophyta 12 Động vật đáy Benthos 14 Tảo Lục Chlorophyta 73 Cá Pices 39 Tảo Silic Bacillariophyta 26 Họ cá chép Cyprinidae 23 Tảo Mắt Euglenophyta 7 Chim Aves 58 Tảo iáp Pyrrophyta 4 Lưỡng cư và bò sát Amphilia và Reptilia 11 Động vật nổi Zoophaton 38 Thú Mammalia 2 g) Cảnh quan: Tây Hồ có cảnh quan nổi bật nhất là Hồ Tây với hình dáng vai cày và một số hồ nhỏ hác như hồ Quảng Bá, hồ Tứ Liên tạo thành một quần thể thiên nhiên tạo hóa tôn thêm vẻ đẹp và sự hấp dẫn của Hồ Tây, kết hợp với các cảnh quan hác như cảnh quan hoa cây cảnh, cảnh quan biệt thự kiến trúc đô thị, làng văn hóa Việt- Nhật, công vi n nước Hồ Tây,. tạo ra một hông gian thoáng đãng, mát mẻ. Ngoài ra, tr n địa bàn quận còn có 64 kiến trúc di tích lịch sử văn hóa mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, cũng là những địa điểm thu hút khách du lịch.