Luận văn thạc sĩ ueh mối quan hệ giữa kiêm nhiệm giám đốc điều hành số lượng thành viên hội đồng quản trị thành viên nữ và hiệu quả hoạt động công ty

Nghiên cứu mối quan hệ giữa kiêm nhiệm giám đốc điều hành, số lượng thành viên hội đồng quản trị nữ và hiệu quả hoạt động công ty.

• Tác giả: Nguyễn Duy Lân
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính-Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa Giám Đốc Điều Hành Kiêm Nhiệm, Thành Viên Hội Đồng Quản Trị Nữ Và Hiệu Quả Công Ty
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Cấu trúc bài nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Khung lý thuyết
• 2.1.1. Thuyết đại diện
• 2.1.2. Thuyết quản trị
• 2.2. Tổng quan các nghiên cứu trước đây
• 3. CHƯƠNG 3: DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.1.1. Mô tả biến
• 3.1.2. Xây dựng giả thuyết
• 3.1.3. Phương pháp hồi quy
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Kết quả hồi quy
• 4.3. Các kiểm định liên quan
• 4.4. Kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Khuyến nghị bài nghiên cứu
• 5.2. Hạn chế của bài nghiên cứu
• 5.3. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• TÓM TẮT BÀI NGHIÊN CỨU
• SUMMARY OF THE RESEARCH

Tóm tắt

I. Tổng quan về mối quan hệ giữa giám đốc điều hành kiêm nhiệm và thành viên hội đồng quản trị nữ

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích mối quan hệ giữa giám đốc điều hành kiêm nhiệm và thành viên hội đồng quản trị nữ trong bối cảnh hiệu quả hoạt động của công ty. Sự hiện diện của phụ nữ trong hội đồng quản trị đã trở thành một chủ đề nóng trong nghiên cứu quản trị công ty. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự đa dạng giới tính có thể ảnh hưởng tích cực đến quyết định và hiệu quả của hội đồng quản trị.

1.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu mối quan hệ này

Sự phát triển của thị trường chứng khoán và nhu cầu cải thiện quản trị công ty đã thúc đẩy nghiên cứu về hiệu quả công ty. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa giám đốc điều hành kiêm nhiệm và thành viên hội đồng quản trị nữ sẽ giúp các công ty tối ưu hóa cấu trúc quản trị và nâng cao hiệu quả hoạt động.

1.2. Các khái niệm cơ bản liên quan đến nghiên cứu

Nghiên cứu này sẽ làm rõ các khái niệm như giám đốc điều hành kiêm nhiệm, thành viên hội đồng quản trị nữ, và hiệu quả công ty. Những khái niệm này sẽ được sử dụng để phân tích mối quan hệ và tác động của chúng đến hiệu quả hoạt động của công ty.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu mối quan hệ này

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về hiệu quả công ty, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc xác định mối quan hệ giữa giám đốc điều hành kiêm nhiệm và thành viên hội đồng quản trị nữ. Các yếu tố như sự khác biệt trong phong cách lãnh đạo và áp lực xã hội có thể ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu.

2.1. Những thách thức trong việc thu thập dữ liệu

Việc thu thập dữ liệu chính xác về thành viên hội đồng quản trị nữ và giám đốc điều hành kiêm nhiệm là một thách thức lớn. Nhiều công ty không công bố thông tin đầy đủ về cấu trúc hội đồng quản trị của họ, điều này gây khó khăn cho việc phân tích.

2.2. Sự khác biệt trong phong cách lãnh đạo

Sự khác biệt trong phong cách lãnh đạo giữa giám đốc điều hành kiêm nhiệm và các thành viên khác trong hội đồng có thể tạo ra những xung đột lợi ích. Điều này cần được xem xét kỹ lưỡng trong nghiên cứu để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

III. Phương pháp nghiên cứu mối quan hệ giữa giám đốc điều hành kiêm nhiệm và hiệu quả công ty

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp hồi quy để phân tích mối quan hệ giữa giám đốc điều hành kiêm nhiệm, thành viên hội đồng quản trị nữ và hiệu quả công ty. Các chỉ số như ROA và ROE sẽ được sử dụng để đo lường hiệu quả hoạt động.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và mẫu dữ liệu

Mẫu nghiên cứu bao gồm 220 công ty phi tài chính niêm yết trên sàn chứng khoán TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội trong giai đoạn 2009-2017. Dữ liệu sẽ được thu thập từ báo cáo tài chính và báo cáo thường niên của các công ty.

3.2. Phương pháp phân tích dữ liệu

Phương pháp hồi quy OLS, FEM và REM sẽ được áp dụng để phân tích dữ liệu. Các kiểm định như F-test và Hausman test sẽ được sử dụng để xác định mô hình phù hợp nhất cho nghiên cứu.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác động của giám đốc điều hành kiêm nhiệm và thành viên nữ đến hiệu quả công ty

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ tích cực giữa giám đốc điều hành kiêm nhiệm và hiệu quả công ty. Tuy nhiên, sự hiện diện của thành viên hội đồng quản trị nữ lại có tác động tiêu cực đến hiệu quả hoạt động của công ty.

4.1. Phân tích kết quả hồi quy

Kết quả hồi quy cho thấy rằng giám đốc điều hành kiêm nhiệm có mối tương quan dương với hiệu quả hoạt động công ty, trong khi thành viên hội đồng quản trị nữ lại không có tác động tích cực như mong đợi.

4.2. So sánh giữa các chỉ số ROA và ROE

Khi sử dụng ROA làm thước đo hiệu quả hoạt động, kết quả cho thấy sự kiêm nhiệm của giám đốc điều hành có ảnh hưởng tích cực. Ngược lại, khi sử dụng ROE, sự hiện diện của phụ nữ trong hội đồng lại cho thấy mối tương quan âm với hiệu quả công ty.

V. Kết luận và hướng nghiên cứu tương lai về giám đốc điều hành kiêm nhiệm và thành viên nữ

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng mối quan hệ giữa giám đốc điều hành kiêm nhiệm, thành viên hội đồng quản trị nữ và hiệu quả công ty là phức tạp. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ này.

5.1. Tóm tắt kết quả chính

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng sự kiêm nhiệm của giám đốc điều hành có thể mang lại lợi ích cho hiệu quả công ty, trong khi sự hiện diện của phụ nữ trong hội đồng cần được xem xét kỹ lưỡng hơn.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về vai trò của thành viên hội đồng quản trị nữ trong các công ty khác nhau và tác động của họ đến quyết định quản trị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam ngày càng phát triển, việc nâng cao hiệu quả hoạt động của các công ty niêm yết trở thành vấn đề cấp thiết. Giai đoạn 2009-2017 chứng kiến sự biến động mạnh mẽ của nền kinh tế, đòi hỏi các doanh nghiệp phải cải thiện quản trị công ty để thu hút vốn và phát triển bền vững. Luận văn tập trung nghiên cứu mối quan hệ giữa cơ cấu hội đồng quản trị, sự kiêm nhiệm giám đốc điều hành (CEO), tỷ lệ thành viên nữ trong hội đồng quản trị và hiệu quả hoạt động công ty, được đo lường qua hai chỉ số ROA (tỷ lệ lợi nhuận ròng trên tổng tài sản) và ROE (tỷ lệ lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở hữu). Mẫu nghiên cứu gồm 220 công ty phi tài chính niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội, với tổng số 1980 quan sát trong giai đoạn 2009-2017. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ tác động của các yếu tố quản trị nội bộ đến hiệu quả hoạt động, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các nhà quản lý và nhà đầu tư hiểu rõ hơn về vai trò của cơ cấu hội đồng quản trị và sự đa dạng giới trong việc thúc đẩy hiệu quả kinh doanh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính để phân tích mối quan hệ giữa cơ cấu hội đồng quản trị và hiệu quả hoạt động công ty:

• Thuyết đại diện (Agency Theory): Giải thích mối quan hệ giữa cổ đông (người chủ) và giám đốc điều hành (người đại diện). Lý thuyết này nhấn mạnh sự bất đồng mục tiêu và bất cân xứng thông tin, dẫn đến chi phí giám sát cao để hạn chế hành vi trục lợi của CEO. Việc tách biệt quyền lực giữa CEO và chủ tịch hội đồng quản trị được xem là cách giảm thiểu rủi ro này.

• Thuyết quản trị (Stewardship Theory): Cho rằng CEO được thúc đẩy hành động vì lợi ích chung của cổ đông, sự kiêm nhiệm CEO và chủ tịch hội đồng quản trị giúp tập trung quyền lực, tạo điều kiện thuận lợi cho việc ra quyết định nhanh chóng và hiệu quả.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu bao gồm: quy mô hội đồng quản trị (Board Size), tỷ lệ thành viên không điều hành (Board Independence), sự kiêm nhiệm CEO và chủ tịch hội đồng quản trị (Duality), nhiệm kỳ CEO (CEO Tenure), và đa dạng giới tính trong hội đồng quản trị (Gender Diversity).

Phương pháp nghiên cứu

Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính, báo cáo thường niên của 220 công ty phi tài chính niêm yết trên HOSE và HNX trong giai đoạn 2009-2017. Các công ty thuộc lĩnh vực tài chính, ngân hàng và bất động sản bị loại trừ để đảm bảo tính đồng nhất mẫu. Tổng số quan sát là 1980, được xử lý và làm sạch bằng phần mềm Excel, sau đó phân tích bằng phần mềm STATA.

Phương pháp phân tích sử dụng hồi quy dữ liệu bảng (Panel Data) với các mô hình: OLS (ước lượng bình phương nhỏ nhất), FEM (mô hình hiệu ứng cố định), REM (mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên) và GLS (ước lượng bình phương tổng quát) để khắc phục các vi phạm về phương sai thay đổi và tự tương quan. Kiểm định F-test và Hausman test được áp dụng để lựa chọn mô hình phù hợp nhất. Các biến kiểm soát bao gồm đòn bẩy tài chính (Leverage Ratio) và quy mô công ty (Firm Size).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô hội đồng quản trị (Board Size): Có tương quan tích cực và có ý nghĩa thống kê với hiệu quả hoạt động công ty, thể hiện qua cả ROA và ROE. Số lượng thành viên trung bình là khoảng 6 người, phù hợp với khuyến nghị của các nghiên cứu quốc tế. Hội đồng lớn giúp tăng cường kiến thức chuyên môn và khả năng giám sát, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động.

2. Tỷ lệ thành viên không điều hành (Board Independence): Tỷ lệ trung bình khoảng 56%, có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến hiệu quả hoạt động khi đo bằng ROE. Thành viên không điều hành giúp tăng tính độc lập và giảm thiểu xung đột lợi ích trong hội đồng.

3. Sự kiêm nhiệm CEO và chủ tịch hội đồng quản trị (Duality): Khoảng 1/3 số quan sát cho thấy CEO kiêm nhiệm chủ tịch hội đồng. Kết quả hồi quy cho thấy sự kiêm nhiệm này có tương quan dương và có ý nghĩa thống kê với hiệu quả hoạt động công ty, đặc biệt khi đo bằng ROE. Điều này phù hợp với thuyết quản trị, cho thấy quyền lực tập trung giúp CEO ra quyết định nhanh và hiệu quả hơn.

4. Nhiệm kỳ CEO (CEO Tenure): Trung bình CEO giữ chức khoảng 5,3 năm. Kết quả cho thấy nhiệm kỳ dài có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động công ty theo chỉ số ROE, trái ngược với kỳ vọng ban đầu và một số nghiên cứu trước đây. Điều này phản ánh thực tế tại Việt Nam, nơi các CEO thường giữ chức lâu dài, tích lũy kinh nghiệm và xây dựng môi trường làm việc ổn định.

5. Đa dạng giới tính (Gender Diversity): Tỷ lệ thành viên nữ trong hội đồng quản trị trung bình thấp, và kết quả nghiên cứu cho thấy sự hiện diện của phụ nữ có tương quan âm với hiệu quả hoạt động công ty khi đo bằng ROE. Kết quả này phù hợp với một số nghiên cứu cho rằng sự đa dạng giới có thể dẫn đến kiểm soát quá mức, làm giảm hiệu quả hoạt động.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa hai chỉ số đo lường hiệu quả hoạt động ROA và ROE, trong đó ROE được đánh giá là thước đo phù hợp hơn trong bối cảnh nghiên cứu này. Việc quy mô hội đồng quản trị và tỷ lệ thành viên không điều hành có tác động tích cực phù hợp với các nghiên cứu quốc tế, cho thấy vai trò quan trọng của cơ cấu hội đồng trong việc nâng cao hiệu quả quản trị.

Sự kiêm nhiệm CEO và chủ tịch hội đồng quản trị được chứng minh là có lợi ích trong môi trường kinh doanh Việt Nam, nơi mà sự tập trung quyền lực giúp phản ứng nhanh với biến động thị trường. Nhiệm kỳ dài của CEO cũng góp phần tích cực, phản ánh đặc thù văn hóa và lịch sử phát triển doanh nghiệp tại Việt Nam.

Mặt khác, kết quả tiêu cực của đa dạng giới tính đặt ra câu hỏi về vai trò thực sự của thành viên nữ trong hội đồng quản trị tại các công ty Việt Nam, có thể do sự tham gia mang tính hình thức hoặc chưa phát huy được hiệu quả đóng góp chiến lược. Dữ liệu cũng cho thấy cần có sự cân nhắc kỹ lưỡng khi áp dụng các chính sách đa dạng giới trong bối cảnh đặc thù của từng doanh nghiệp.

Các dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tương quan giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc, bảng thống kê mô tả và bảng kết quả hồi quy GLS để minh họa rõ ràng các mối quan hệ và mức độ ý nghĩa thống kê.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quy mô và chất lượng hội đồng quản trị: Các công ty nên xem xét mở rộng số lượng thành viên hội đồng quản trị để đa dạng hóa chuyên môn và nâng cao khả năng giám sát, hướng tới mục tiêu tăng hiệu quả hoạt động trong vòng 1-2 năm tới.

2. Gia tăng tỷ lệ thành viên không điều hành: Khuyến khích bổ sung các thành viên không điều hành độc lập nhằm tăng tính minh bạch và giảm thiểu xung đột lợi ích, đồng thời nâng cao chất lượng ra quyết định, thực hiện trong vòng 1 năm và do ban lãnh đạo công ty chủ trì.

3. Cân nhắc chính sách kiêm nhiệm CEO và chủ tịch hội đồng: Đối với các công ty có môi trường kinh doanh năng động, nên xem xét cho phép sự kiêm nhiệm nhằm tập trung quyền lực và tăng tốc độ ra quyết định, áp dụng thí điểm trong 1-3 năm và đánh giá hiệu quả định kỳ.

4. Đánh giá lại vai trò của đa dạng giới: Cần nghiên cứu sâu hơn về sự đóng góp thực chất của thành viên nữ trong hội đồng quản trị, tránh việc bổ nhiệm mang tính hình thức. Các công ty nên xây dựng chương trình đào tạo và phát triển năng lực cho nữ lãnh đạo, triển khai trong 2 năm tới.

5. Phát triển chương trình đào tạo và phát triển CEO: Tăng cường đào tạo, nâng cao kỹ năng và kiến thức cho CEO nhằm tận dụng tối đa lợi ích của nhiệm kỳ dài, đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo để tránh sự bảo thủ, thực hiện liên tục và do phòng nhân sự phối hợp với ban lãnh đạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo doanh nghiệp: Giúp hiểu rõ tác động của cơ cấu hội đồng quản trị và sự kiêm nhiệm CEO đến hiệu quả hoạt động, từ đó xây dựng chiến lược quản trị phù hợp.

2. Nhà đầu tư và cổ đông: Cung cấp thông tin về các yếu tố quản trị ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính, hỗ trợ quyết định đầu tư chính xác hơn.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành tài chính - quản trị doanh nghiệp: Là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu dữ liệu bảng và phân tích tác động của các yếu tố quản trị nội bộ.

4. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Hỗ trợ xây dựng các quy định về quản trị công ty, đặc biệt liên quan đến đa dạng giới và cơ cấu hội đồng quản trị nhằm phát triển thị trường chứng khoán bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao ROE được đánh giá là thước đo hiệu quả phù hợp hơn ROA trong nghiên cứu này?
   ROE phản ánh khả năng sinh lợi trên vốn chủ sở hữu, thể hiện hiệu quả sử dụng vốn của cổ đông, phù hợp với mục tiêu tối đa hóa giá trị cổ đông. Kết quả nghiên cứu cho thấy ROE có ý nghĩa thống kê cao hơn và phản ánh rõ hơn tác động của các yếu tố quản trị.

2. Sự kiêm nhiệm CEO và chủ tịch hội đồng quản trị có phải lúc nào cũng tốt cho công ty?
   Không phải lúc nào cũng vậy. Ở môi trường kinh doanh năng động như Việt Nam, sự kiêm nhiệm giúp tập trung quyền lực và ra quyết định nhanh. Tuy nhiên, nếu không kiểm soát tốt, có thể dẫn đến xung đột lợi ích và giảm hiệu quả giám sát.

3. Tại sao sự đa dạng giới tính lại có tác động tiêu cực đến hiệu quả hoạt động công ty?
   Một số nghiên cứu cho rằng sự hiện diện của phụ nữ có thể dẫn đến kiểm soát quá mức, làm giảm sự linh hoạt trong quản trị. Ở Việt Nam, phụ nữ trong hội đồng quản trị thường mang tính hình thức hoặc chưa phát huy được vai trò chiến lược, dẫn đến kết quả tiêu cực.

4. Quy mô hội đồng quản trị ảnh hưởng như thế nào đến hiệu quả công ty?
   Hội đồng quản trị có quy mô lớn hơn thường tập hợp nhiều chuyên môn và kinh nghiệm đa dạng, giúp nâng cao chất lượng ra quyết định và giám sát, từ đó cải thiện hiệu quả hoạt động công ty.

5. Nhiệm kỳ dài của CEO có phải lúc nào cũng tốt cho công ty?
   Nhiệm kỳ dài giúp CEO tích lũy kinh nghiệm và xây dựng môi trường làm việc ổn định, nhưng cũng có thể dẫn đến sự bảo thủ và thiếu đổi mới. Ở Việt Nam, nhiệm kỳ dài được đánh giá tích cực do đặc thù văn hóa và lịch sử phát triển doanh nghiệp.

Kết luận

• Quy mô hội đồng quản trị và tỷ lệ thành viên không điều hành có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động công ty, góp phần nâng cao chất lượng quản trị.
• Sự kiêm nhiệm CEO và chủ tịch hội đồng quản trị giúp tập trung quyền lực, tăng hiệu quả ra quyết định trong môi trường kinh doanh Việt Nam.
• Nhiệm kỳ dài của CEO góp phần tích cực vào hiệu quả hoạt động, phản ánh đặc thù văn hóa doanh nghiệp Việt Nam.
• Đa dạng giới tính trong hội đồng quản trị có tác động tiêu cực đến hiệu quả hoạt động, cần nghiên cứu và cân nhắc kỹ lưỡng khi áp dụng.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các công ty và nhà quản lý trong việc xây dựng cơ cấu hội đồng quản trị phù hợp, nâng cao hiệu quả hoạt động và phát triển bền vững.

Các doanh nghiệp nên áp dụng các khuyến nghị về cơ cấu hội đồng quản trị và chính sách quản lý CEO để tối ưu hóa hiệu quả hoạt động. Các nhà nghiên cứu có thể mở rộng nghiên cứu với mẫu lớn hơn và thời gian dài hơn để cập nhật thực trạng mới nhất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu: Ở chương này, tác giả trình bày lý do nghiên cứu, mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và cấu trúc của đề tài. Chương 2: Cơ sở lý thuyết: Chương này tác giả trình bày cơ sở lý thuyết và tổng quan các nghiên cứu trước đây về tác động của cơ cấu hội đồng quản trị, sự kiêm nhiệm CEO, đa dạng giới tính lên hiệu quả hoạt động công ty. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu: Trong chương này, tác giả xây dựng mô hình và các giả thuyết, đồng thời trình bày các bước thực hiện mô hình. Chương 4: Nội dung và Kết quả nghiên cứu: Chương này tác giả trình bày kết quả nghiên cứu và phân tích số liệu có được từ mô hình.

Chương 5: Kết luận: Ở chương này, tác giả tóm gọn kết quả chính của bài nghiên cứu đồng thời đưa ra những khuyến nghị cho các công ty Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2.1 Khung lý thuyết Một công ty hoạt động hiệu quả hay không phụ thuộc vào sự nỗ lực của từng cá nhân trong công ty. Trong đó, giám đốc điều hành công ty chính là mấu chốt giúp cho công ty phát triển thịnh vượng, nhưng cũng có thể làm nó trở nên kiệt quệ và phá sản. Tuy nhiên, nếu tổng giám đốc có những quyết định sai lầm gây tổn hại và thất thoát cho công ty vì họ đang đặt lợi ích của cá nhân lên trên lợi ích tập thể thì công ty có phát triển bền vững được hay không? Để kiểm soát được hành vi của giám đốc điều hành, hội đồng quản trị phải tốn rất nhiều công sức và tiền bạc.

Những chi phí này được gọi là chi phí đại diện. Nhưng nếu tổng giám đốc cũng đồng thời là chủ tịch hội đồng quản trị thì ai sẽ là người kiểm soát, và ai sẽ đảm bảo cá nhân này có đặt lợi ích của tập thể lên hàng đầu? Sự kiêm nhiệm này đã gây ra một số tranh cãi của các nhà nghiên cứu trên thế giới. Vì thế, tồn tại những quan điểm khác nhau về vai trò của hội đồng quản trị và sự kiêm nhiệm của giám đốc điều hành thông qua hai lý thuyết: Thuyết đại diện (Agency Theory) và Thuyết quản trị (Stewardship Theory).1 Thuyết đại diện Thuyết đại diện ra đời vào những năm 1970, trong bối cảnh nền kinh tế thế giới đang từng bước phát triển mạnh mẽ, sự ra đời của nhiều loại hình công ty đòi hỏi phải có những lý thuyết nền tảng để nghiên cứu và phân tích mối quan hệ giữa người chủ - là cổ đông, và người đại diện – giám đốc điều hành. Jensen & Meckling (1976) cho rằng, mối quan hệ giữa người chủ và người đại diện thực chất được xem như một bản hợp đồng.

Tại đó người chủ cho phép người đại diện thay mặt mình để thực hiện những nghĩa vụ quản lý, điều hành, cũng như ra quyết định cho công ty. Nếu cả hai cùng muốn tối đa hóa lợi ích thì không có lý do gì đảm bảo người đại diện sẽ luôn luôn hành động vì lợi ích của người chủ. Để phòng ngừa trước những LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 tình huống xấu, cổ đông phải bỏ ra nhiều chi phí giám sát để hạn chế những hành động gây tổn hại của giám đốc điều hành. Vấn đề đại diện phát sinh khi (1) mục tiêu của cổ đông và giám đốc không giống nhau, (2) bất cân xứng thông tin khiến cổ đông gặp khó khăn trong việc điều tra, xác minh những hành động của giám đốc điều hành có vì mục tiêu chung hay không, Eisenhardt (1989).

Fama & Jensen (1983) cho rằng nên tách biệt quyền kiểm soát và quyền quản lý công ty. Điều này sẽ làm hạn chế quyền lực của người ra quyết định, khiến họ không thể làm tổn hại đến lợi ích của các cổ đông khác. Jensen & Meckling (1976) đưa ra giải pháp để hạn chế vấn đề đại diện, đó là cổ đông phải thiết lập một điều khoản để đảm bảo giám đốc điều hành sẽ bồi thường nếu có những hành động gây bất lợi cho lợi ích chung của các cổ đông. Đồng thời hợp đồng còn có những điều khoản khen thưởng, đãi ngộ lương bổng khi giám đốc điều hành làm tốt công việc của mình.

Để hạn chế được vấn đề đại diện, hội đồng quản trị phải thể hiện rõ vai trò của mình trong công ty. Fama & Jensen (1983) nói rằng hội đồng quản trị là một hệ thống thông tin mà các cổ đông sử dụng như một công cụ để theo dõi các hành vi trục lợi của giám đốc điều hành. Johnson (1996) nêu lên 3 vai trò của hội đồng quản trị: (1) kiểm soát hoạt động của ban điều hành, (2) Tham gia đóng góp ý kiến, xây dựng chiến lược kinh doanh với giám đốc điều hành, (3) Lựa chọn một nguồn nhân lực tốt để nâng cao giá trị công ty. Johnny Jermias (2008) cho rằng, mục đích lập ra hội đồng quản trị là để kiểm tra, giám sát và quản lý những quyết định của giám đốc điều hành nhằm bảo vệ lợi ích của các cổ đông.

Do đó, việc giám sát quản lý chặt chẽ sẽ giúp hội đồng giảm được chi phí đại diện, từ đó góp phần làm tăng hiệu quả hoạt động của công ty.2 Thuyết quản trị Được ra đời vào cuối thế kỷ 20 bởi Lex Donaldson & James H. Davis, thuyết quản trị là nền tảng vững chắc cho những nhà nghiên cứu ủng hộ sự kiêm nhiệm của giám đốc điều hành và chủ tịch hội đồng quản trị. Khác với thuyết đại diện, thuyết LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 quản trị cho rằng nhà quản lý – giám đốc điều hành được thúc đẩy để hành động vì lợi ích chung của các cổ đông. Thuyết quản trị đề cập rằng quyết định của người quản lý không những phụ thuộc vào các yếu tố tài chính mà còn bị ảnh hưởng bởi các động cơ phi tài chính.

Chẳng hạn như một số nhà quản lý thích đạt được những thành tích vẻ vang, sự công nhận của đồng nghiệp và sự hài lòng của bản thân trên đỉnh vinh quang. Bên cạnh đó, thuyết quản trị còn đưa ra quan điểm cho rằng hiệu suất làm việc của nhà quản lý bị ảnh hưởng bởi việc hội đồng quản trị có ủng hộ và tạo điều kiện cho họ làm việc hiệu quả hay không. Donaldson & Davis (1991) lập luận rằng, quyết định của CEO được tạo điều kiện một cách tốt nhất nếu quyền lực của CEO là cao nhất. Tình huống này sẽ dễ dàng hơn nếu CEO cũng đồng thời là chủ tịch hội đồng quản trị.

Đồng thời, tác giả cho rằng CEO sẽ dễ dàng tối đa hóa lợi ích của mình khi CEO tối đa hóa lợi ích của các cổ đông trước. Bên cạnh đó, một CEO đồng thời là chủ tịch hội đồng quản trị phải chịu trách nhiệm về số phận của công ty, có quyền xây dựng chiến lược kinh doanh và ra quyết định mà không sợ phản đối bởi bất kỳ thành viên nào của hội đồng quản trị. Do đó, các nhà nghiên cứu lấy thuyết quản trị làm nền tảng tập trung vào các khả năng tạo điều kiện và trao quyền hơn là khả năng theo dõi và kiểm soát của hội đồng quản trị. Đồng quan điểm, Argyris (1964) cho rằng sự kiểm soát sẽ có khả năng phản tác dụng, bởi vì nó làm suy yếu hành vi ủng hộ cổ đông của CEO, không tạo động lực tốt nhất để CEO làm tròn bổn phận của mình.

Vì thế, thuyết quản trị đề xuất người quản lý nên được trao quyền lực cao nhất để đưa ra quyết định tốt nhất dựa trên sự tin tưởng và ủng hộ của các cổ đông. Từ đó, góp phần làm giảm chi phí giám sát và nâng cao hiệu quả hoạt động của công ty.2 Tổng quan các nghiên cứu trước đây Mối quan hệ giữa thành viên hội đồng quản trị và hiệu quả hoạt động công ty có liên quan chặt chẽ đến việc ra quyết định nhóm trong lĩnh vực kinh tế và tâm lý – xã hội, Cheng (2008). Về khía cạnh kinh tế, Sah & Stiglitz (1991) cho rằng quyết định nhóm tạo ra nhiều ý kiến đa dạng, vì ý kiến chủ quan cá nhân có thể dẫn đến sai sót. Chính vì vậy, quyết định cuối cùng của nhóm chính là một sự thỏa hiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 phản ánh các ý kiến khác nhau.

Do đó, các nhóm lớn hơn có khả năng từ chối các dự án rủi ro cao hơn vì một dự án phải được coi là tốt nếu đa số thành viên trong nhóm chấp nhận dự án đó. Sử dụng mẫu là 71 công ty niêm yết ở New Zealand, thông qua phương pháp hồi quy 2 giai đoạn, Reddy & cộng sự (2008) tìm ra bằng chứng cho thấy quy mô hội đồng quản trị có tác động tiêu cực đến hiệu quả hoạt động công ty. Quy mô hội đồng trung bình của các công ty niêm yết New Zealand là 6 thành viên. Ít hơn so với số lượng mà Jensen & Meckling (1976) khuyến nghị cho các công ty niêm yết ở Mỹ.

Theo nghiên cứu thực nghiệm của Coles & cộng sự (2008), với mẫu gồm 8165 quan sát của các công ty Execucomp giai đoạn 1992 đến 2001, nhóm tác giả lập luận rằng công ty nào có xu hướng hội đồng quản trị càng lớn thì càng có khả năng cải thiện mức độ hiệu quả tài chính. Tác giả cho rằng việc tăng số lượng thành viên tạo thành một nhóm chuyên môn đa dạng và do đó một hội đồng lớn tập hợp nhiều kiến thức và kỹ năng hơn một hội đồng nhỏ. Hơn thế nữa, hội đồng lớn hơn có thể làm giảm sự thống trị của CEO, Forbes & Milliken (1999). Trong một nghiên cứu gần đây, Ahmadi & cộng sự (2018) đã đưa ra bằng chứng cho thấy tương quan tích cực giữa hội đồng quản trị và hiệu quả hoạt động công ty với mẫu là các công ty Pháp được niêm yết trên CAC40 từ năm 2011 đến 2013.

Bên cạnh đó, Goshi & cộng sự (2002) cho rằng một hội đồng quản trị tốt nên bao gồm cả thành viên điều hành và thành viên không điều hành. Ertimura & cộng sự (2010) cũng đồng ý quan điểm trên, các công ty có thành viên không điều hành sẽ hoạt động hiệu quả hơn là các công ty không có thành viên không điều hành. Bằng phương pháp ước lượng bình phương nhỏ nhất trong phân tích hồi quy, với mẫu là 273 công ty được niêm yết sàn chứng khoán Hong Kong năm 2002.