NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH MÔ HÌNH NAM VẬN ĐỘNG VIÊN BẮN SÚNG CẤP CAO VIỆT NAM: NỘI DUNG 10M SÚNG NGẮN HƠI

Nghiên cứu chuyên sâu về mô hình vận động viên bắn súng nam cấp cao Việt Nam. Phân tích các yếu tố hình thái, kỹ thuật, tâm lý ảnh hưởng đến thành tích 10m súng ngắn hơi.

• Tác giả: Phạm Thị Hiên
• Người hướng dẫn: Gs.Ts Lê Nguyệt Nga
• Trường học: Trường Đại Học Thể Dục Thể Thao Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Nghiên Cứu Xác Định Mô Hình Nam Vận Động Viên Bắn Súng Cấp Cao Việt Nam: Nội Dung 10m Súng Ngắn Hơi
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lịch sử và sự phát triên môn bắn súng thể thao trên thế giới
• 1.2. Lịch sử hình thành và phát triển môn bắn súng thể thao ở Việt Nam
• 1.3. Sơ lược về đặc điểm môn bắn súng ngắn
• 1.4. Mô hình vận động viên cấp cao
• 1.4.1. Khái niệm mô hình
• 1.4.2. Cơ sở lý luận và những nhân tố cấu thành vận động viên đẳng cấp cao
• 1.4.3. Mô hình vận động viên cấp cao và các nhân tố cấu thành mô hình vận động viên cấp cao
• 1.4.4. Nghiên cứu xác định các yếu tố cấu thành mô hình đặc trưng vận động viên cấp cao
• 1.4.5. Mô hình vận động viên bắn súng cấp cao Việt Nam
• 1.4.5.1. Đặc trưng về hình thái
• 1.4.5.2. Đặc trưng về chức năng
• 1.4.5.3. Đặc trưng tâm lý
• 1.4.5.4. Đặc trưng về thể lực
• 1.4.5.5. Đặc trưng về kỹ thuật
• 1.5. Công trình nghiên cứu có liên quan
• 1.5.1. Các công trình nghiên cứu trên thế giới
• 1.5.2. Các công trình nghiên cứu có liên quan tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu có liên quan
• 2.2.2. Phương pháp phỏng vấn
• 2.2.3. Phương pháp kiểm tra y sinh học gồm 2 phần
• 2.2.3.1. Phương pháp kiểm tra tâm lý
• 2.2.3.2. Phương pháp kiểm tra sư phạm
• 2.2.4. Phương pháp toán thống kê
• 2.3. Kế hoạch, tổ chức, địa điểm nghiên cứu
• 2.3.1. Kế hoạch nghiên cứu
• 2.3.2. Địa điểm nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Lựa chọn các chỉ số, test xác định mô hình nam vận động viên bắn súng cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi
• 3.2. Hệ thống các chỉ số, test xác định mô hình nam vận động viên bắn súng cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi về hình thái, chức năng, thể lực, kỹ thuật và tâm lý
• 3.3. Phỏng vấn các chuyên gia, các nhà chuyên môn về các chỉ số, test xác định mô hình nam vận động viên bắn súng cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi
• 3.4. Kết quả kiểm định Wilcoxon để kiểm tra sự đồng nhất giữa hai lần phỏng vấn
• 3.5. Bàn về sự lựa chọn các chỉ số, test xác định mô hình nam VĐV bắn súng cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi
• 3.6. Xác định mô hình nam vận động viên bắn súng cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi
• 3.6.1. Xác định mô hình về hình thái nam vận động viên bắn súng cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi
• 3.6.2. Xác định mô hình về chức năng nam vận động viên bắn súng cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi
• 3.6.3. Xác định mô hình về thể lực nam vận động viên cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi
• 3.6.4. Xác định mô hình về kỹ thuật nam vận động viên bắn súng cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi
• 3.6.5. Xác định mô hình về tâm lý nam vận động viên bắn súng cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi
• 3.7. Mô hình tổng hợp nam vận động viên bắn súng cấp cao Việt Nam 10m súng ngắn hơi
• 3.8. Ảnh hưởng của các chỉ số (hình thái, chức năng, thể lực, kỹ thuật, tâm lý) đối với thành tích thể thao của VĐV
• 3.9. Mô hình lý tưởng nam vận động viên cấp cao Việt Nam nội dung 10 mét súng ngắn hơi
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• A.1. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
• A.2. DANH MỤC CÁC ĐƠN VỊ ĐO LƯỜNG
• A.3. DANH MỤC CÁC BẢNG
• A.4. DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH, BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về VĐV Bắn Súng Cấp Cao Việt Nam

Nghiên cứu về mô hình vận động viên (VĐV) bắn súng cấp cao Việt Nam ở nội dung 10m súng ngắn hơi là vô cùng quan trọng trong bối cảnh thể thao thành tích cao ngày càng được chú trọng. Bắn súng là một trong những môn thể thao trọng điểm của Việt Nam, mang lại nhiều vinh quang cho Tổ quốc. Tuy nhiên, việc xây dựng các tiêu chuẩn khoa học và hệ thống để xác định mô hình VĐV bắn súng cấp cao còn nhiều hạn chế. Nghiên cứu này nhằm mục tiêu xây dựng cơ sở khoa học cho công tác tuyển chọn, huấn luyện, và đánh giá VĐV, từ đó nâng cao hiệu suất bắn súng và đạt thành tích cao hơn. Theo Quyết định số 2198/QĐ-TTg, thể thao Việt Nam hướng đến việc đạt vị trí top 3 khu vực Đông Nam Á và thu hẹp khoảng cách với châu Á, thế giới.

1.1. Lịch Sử Phát Triển Bắn Súng Thể Thao Thế Giới và Việt Nam

Môn bắn súng có lịch sử lâu đời, gắn liền với sự phát triển của loài người và việc phát minh ra thuốc nổ. Từ săn bắn đến chiến tranh và giải trí, súng đã trải qua nhiều cải tiến. Hiệp hội bắn súng đầu tiên trên thế giới được thành lập ở Thụy Sĩ năm 1824. Năm 1896, môn bắn súng được đưa vào Olympic. Tại Việt Nam, giai đoạn 1962-1966 và 1980-1984 được coi là thời kỳ hoàng kim của bắn súng. Năm 2016, Vận động viên Hoàng Xuân Vinh giành HCV Olympic, đánh dấu bước ngoặt lịch sử cho bắn súng Việt Nam. "Trong nhiều năm qua, tại các cuộc thi đấu Quốc tế, bắn súng là môn thể thao giành nhiều Huy chương vàng, mang lại vinh quang cho Tổ quốc".

1.2. Tầm Quan Trọng của Nghiên Cứu Mô Hình VĐV Bắn Súng 10m

Việc xác định mô hình VĐV cấp cao giúp định hướng công tác tuyển chọn, huấn luyện và đánh giá VĐV. Các yếu tố như hình thái, thể lực, kỹ chiến thuật, y sinh học, tâm lý đều ảnh hưởng đến thành tích. Nghiên cứu này nhằm mục tiêu xác định các tiêu chuẩn cho mô hình VĐV bắn súng cấp cao nội dung 10m súng ngắn hơi, từ đó nâng cao hiệu quả huấn luyện và thành tích thi đấu. Vấn đề kiểm tra, đánh giá thành tích VĐV là nhiệm vụ quan trọng để điều chỉnh kịp thời quá trình huấn luyện. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định mô hình chuẩn cho nam vận động viên bắn súng cấp cao, đáp ứng yêu cầu nâng cao thành tích tại các đại hội thể thao lớn.

II. Phân Tích Thách Thức Trong Huấn Luyện Bắn Súng 10m Việt Nam

Mặc dù bắn súng Việt Nam đã đạt được nhiều thành tích đáng kể, vẫn còn tồn tại những thách thức trong công tác huấn luyện và đào tạo. Việc thiếu một hệ thống tiêu chuẩn rõ ràng và khoa học để xác định mô hình vận động viên cấp cao gây khó khăn trong việc tuyển chọn và phát triển tài năng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả huấn luyện và khả năng cạnh tranh của VĐV Việt Nam trên đấu trường quốc tế. Cần có những nghiên cứu chuyên sâu để giải quyết những vấn đề này và nâng cao chất lượng huấn luyện bắn súng.

2.1. Thiếu Tiêu Chuẩn Đánh Giá VĐV Bắn Súng Cấp Cao 10m

Một trong những thách thức lớn nhất là việc thiếu các tiêu chuẩn đánh giá VĐV một cách khoa học và hệ thống. Điều này dẫn đến việc tuyển chọn và huấn luyện chưa thực sự hiệu quả. Các yếu tố như hình thái, chức năng, thể lực, kỹ thuật và tâm lý cần được đánh giá một cách toàn diện để xác định tiềm năng của VĐV. Việc xây dựng các tiêu chuẩn này sẽ giúp các nhà huấn luyện có cơ sở để lựa chọn và phát triển VĐV một cách tốt nhất.

2.2. Hạn Chế Trong Ứng Dụng Khoa Học Thể Thao vào Bắn Súng

Việc ứng dụng khoa học thể thao vào huấn luyện bắn súng còn nhiều hạn chế. Cần có những nghiên cứu chuyên sâu về sinh lý học thể thao bắn súng, biomechanics bắn súng, và tâm lý vận động viên bắn súng để tối ưu hóa quá trình huấn luyện. Các phương pháp huấn luyện hiện đại, dựa trên cơ sở khoa học, cần được áp dụng rộng rãi để nâng cao hiệu suất bắn súng và giảm thiểu nguy cơ chấn thương. Cần tăng cường hợp tác với các chuyên gia trong và ngoài nước để tiếp thu những kiến thức và kinh nghiệm tiên tiến nhất.

2.3. Yếu Tố Tâm Lý và Áp Lực Thi Đấu ở VĐV Bắn Súng

Yếu tố tâm lý đóng vai trò then chốt trong thành công của VĐV bắn súng, đặc biệt là trong các giải đấu lớn. Áp lực thi đấu có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu suất bắn súng. Cần có những phương pháp huấn luyện tâm lý hiệu quả để giúp VĐV kiểm soát căng thẳng, tăng cường sự tập trung và duy trì sự tự tin. Việc xây dựng mô hình VĐV cần chú trọng đến các yếu tố tâm lý, như khả năng đối phó với áp lực, sự kiên trì, và tinh thần đồng đội. HLV cần thường xuyên theo dõi và hỗ trợ tinh thần cho VĐV.

III. Phương Pháp Xác Định Mô Hình VĐV Bắn Súng Cấp Cao 10m

Để xây dựng mô hình vận động viên bắn súng cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và bài bản. Các phương pháp này bao gồm phân tích và tổng hợp tài liệu, phỏng vấn chuyên gia, kiểm tra y sinh học, kiểm tra tâm lý, kiểm tra sư phạm, và sử dụng toán thống kê. Việc kết hợp các phương pháp này sẽ giúp thu thập đầy đủ thông tin và dữ liệu cần thiết để xác định các yếu tố quan trọng của mô hình VĐV.

3.1. Phỏng Vấn Chuyên Gia và Phân Tích Tài Liệu Liên Quan

Phỏng vấn các chuyên gia, nhà huấn luyện có kinh nghiệm là một phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về các yếu tố ảnh hưởng đến thành tích. Các chuyên gia có thể cung cấp những đánh giá chuyên sâu về kỹ thuật bắn súng, thể lực, tâm lý, và các yếu tố khác. Phân tích tài liệu liên quan, như các nghiên cứu trước đây và các bài báo khoa học, cũng giúp xây dựng cơ sở lý luận cho nghiên cứu. Kết quả phỏng vấn và phân tích tài liệu được sử dụng để lựa chọn các chỉ số và test đánh giá mô hình VĐV.

3.2. Kiểm Tra Y Sinh Học Thể Lực và Kỹ Thuật Bắn Súng

Kiểm tra y sinh học giúp đánh giá các chỉ số sinh lý của VĐV, như nhịp tim, dung tích sống, và các chỉ số máu. Kiểm tra thể lực giúp đánh giá sức mạnh, sức bền, và sự linh hoạt của VĐV. Kiểm tra kỹ thuật bắn súng giúp đánh giá tư thế, cách cầm súng, và kỹ năng ngắm bắn. Các kiểm tra này cung cấp dữ liệu khách quan về tình trạng thể chất và kỹ năng của VĐV. Dựa trên kết quả kiểm tra, các nhà huấn luyện có thể điều chỉnh chương trình huấn luyện để cải thiện hiệu suất bắn súng.

3.3. Đánh Giá Tâm Lý và Sử Dụng Phương Pháp Toán Thống Kê

Đánh giá tâm lý giúp xác định các đặc điểm tính cách, khả năng tập trung, và khả năng đối phó với áp lực của VĐV. Các test tâm lý được sử dụng để đánh giá mức độ lo lắng, sự tự tin, và động lực của VĐV. Phương pháp toán thống kê được sử dụng để phân tích dữ liệu thu thập được từ các kiểm tra và phỏng vấn. Phân tích thống kê giúp xác định các yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến thành tích và xây dựng mô hình VĐV.

IV. Xác Định Mô Hình VĐV Bắn Súng 10m Cấp Cao Việt Nam

Nghiên cứu xác định mô hình nam vận động viên bắn súng cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi bao gồm các yếu tố về hình thái, chức năng, thể lực, kỹ thuật và tâm lý. Mỗi yếu tố đóng vai trò quan trọng trong việc đạt được thành tích cao. Mô hình này cung cấp cơ sở khoa học cho công tác tuyển chọn và đào tạo VĐV, giúp các nhà huấn luyện tập trung vào những yếu tố then chốt để phát triển tài năng.

4.1. Mô Hình Hình Thái VĐV Bắn Súng Ngắn Hơi 10m

Các chỉ số về hình thái như chiều cao, cân nặng, chiều dài tay, và tỷ lệ cơ thể đóng vai trò quan trọng. Nghiên cứu sẽ xác định những đặc điểm hình thái lý tưởng cho VĐV bắn súng 10m. Ví dụ, vận động viên có chiều cao và cân nặng phù hợp có thể giúp duy trì sự ổn định trong quá trình ngắm bắn. Ngoài ra, tỷ lệ cơ thể cân đối cũng giúp VĐV thực hiện các động tác một cách chính xác và hiệu quả. So sánh vận động viên Việt Nam với vận động viên thế giới để đưa ra kết luận chính xác.

4.2. Mô Hình Chức Năng Thể Lực và Kỹ Thuật Bắn Súng

Các chỉ số về chức năng tim mạch, hô hấp, và thần kinh đóng vai trò quan trọng. Nghiên cứu xác định ngưỡng chịu đựng về thể lực và kiểm soát hơi thở. Vận động viên cần có thể lực tốt để duy trì sự tập trung và ổn định trong suốt quá trình thi đấu. Kỹ thuật bắn súng bao gồm tư thế, cách cầm súng, và kỹ năng ngắm bắn. Nghiên cứu sẽ xác định những kỹ thuật tối ưu giúp VĐV đạt được hiệu suất bắn súng cao nhất.

4.3. Mô Hình Tâm Lý Vận Động Viên Bắn Súng Cấp Cao

Tâm lý vững vàng đóng vai trò then chốt trong thành công của VĐV. Nghiên cứu sẽ xác định những đặc điểm tâm lý quan trọng, như khả năng tập trung, sự tự tin, và khả năng đối phó với áp lực. Các test tâm lý sẽ được sử dụng để đánh giá những đặc điểm này. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp các nhà huấn luyện xây dựng chương trình huấn luyện tâm lý phù hợp để giúp VĐV phát huy tối đa tiềm năng của mình. Kiểm soát nhịp tim và tâm lý thi đấu là then chốt để chiến thắng.

V. Ứng Dụng và Kết Quả Nghiên Cứu Mô Hình VĐV Bắn Súng Việt Nam

Kết quả nghiên cứu về mô hình nam vận động viên bắn súng cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi có thể được ứng dụng rộng rãi trong công tác tuyển chọn, đào tạo, và đánh giá VĐV. Mô hình này giúp các nhà huấn luyện có cơ sở khoa học để xây dựng chương trình huấn luyện phù hợp với từng cá nhân, từ đó nâng cao hiệu suất bắn súng và đạt thành tích cao hơn. Kết quả nghiên cứu cũng giúp các nhà quản lý thể thao đưa ra những quyết định chính sách phù hợp để phát triển bắn súng Việt Nam.

5.1. Ứng Dụng Trong Tuyển Chọn và Đào Tạo VĐV Bắn Súng

Mô hình giúp xác định những tố chất cần thiết để trở thành VĐV bắn súng thành công. Các tiêu chí tuyển chọn có thể dựa trên các yếu tố về hình thái, thể lực, kỹ thuật, và tâm lý. Chương trình đào tạo có thể được thiết kế để phát triển những yếu tố này một cách toàn diện. Việc áp dụng mô hình trong tuyển chọn và đào tạo giúp tìm kiếm và phát triển những tài năng trẻ, từ đó xây dựng lực lượng VĐV bắn súng mạnh mẽ cho Việt Nam.

5.2. Ứng Dụng Trong Đánh Giá và Điều Chỉnh Chương Trình Huấn Luyện

Mô hình cung cấp cơ sở để đánh giá hiệu suất bắn súng của VĐV. Các chỉ số về hình thái, thể lực, kỹ thuật, và tâm lý có thể được sử dụng để theo dõi sự tiến bộ của VĐV. Dựa trên kết quả đánh giá, các nhà huấn luyện có thể điều chỉnh chương trình huấn luyện để phù hợp với tình trạng thực tế của VĐV. Việc đánh giá thường xuyên và điều chỉnh chương trình huấn luyện giúp VĐV phát huy tối đa tiềm năng của mình.

VI. Kết Luận và Triển Vọng Phát Triển Bắn Súng 10m Việt Nam

Nghiên cứu về mô hình nam vận động viên bắn súng cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi là một đóng góp quan trọng cho sự phát triển của bắn súng Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho công tác tuyển chọn, đào tạo, và đánh giá VĐV. Trong tương lai, cần có những nghiên cứu tiếp theo để hoàn thiện mô hình và áp dụng nó vào thực tiễn. Đồng thời, cần tăng cường đầu tư cho cơ sở vật chất, trang thiết bị, và đội ngũ huấn luyện để bắn súng Việt Nam đạt được những thành tích cao hơn trên đấu trường quốc tế.

6.1. Tổng Kết Nghiên Cứu và Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Nghiên cứu đã xác định những yếu tố quan trọng của mô hình VĐV bắn súng cấp cao nội dung 10m súng ngắn hơi. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để cải thiện công tác huấn luyện và nâng cao hiệu suất bắn súng. Trong tương lai, cần có những nghiên cứu tiếp theo để đánh giá hiệu quả của mô hình trong thực tế và điều chỉnh nó cho phù hợp với từng giai đoạn phát triển của VĐV. Ngoài ra, cần có những nghiên cứu về mô hình VĐV bắn súng ở các nội dung khác để phát triển bắn súng Việt Nam một cách toàn diện.

6.2. Kiến Nghị và Giải Pháp Phát Triển Bắn Súng Việt Nam

Để phát triển bắn súng Việt Nam một cách bền vững, cần có những giải pháp toàn diện. Cần tăng cường đầu tư cho cơ sở vật chất, trang thiết bị, và đội ngũ huấn luyện. Cần xây dựng hệ thống tuyển chọn và đào tạo VĐV bài bản, dựa trên cơ sở khoa học. Cần đẩy mạnh hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm và nâng cao trình độ chuyên môn. Cuối cùng, cần tạo điều kiện thuận lợi để VĐV có thể tập trung vào huấn luyện và thi đấu, từ đó đạt được những thành tích cao nhất.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu khoa học “Nghiên cứu xác định mô hình nam vận động viên bắn súng cấp cao Việt Nam: Nội dung 10m súng ngắn hơi” được tác giả Phạm Thị Hiên thực hiện tại Trường Đại học Thể dục Thể thao TP. Hồ Chí Minh năm 2018, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS Lê Nguyệt Nga, thuộc chuyên ngành Giáo dục học (mã số 9140101).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Bối cảnh nghiên cứu gắn liền với Chiến lược phát triển Thể dục Thể thao (TDTT) Việt Nam giai đoạn 2010 - 2020 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt theo Quyết định số 2198/QĐ-TTg, trong đó đặt ra nhiệm vụ đổi mới và hoàn thiện hệ thống tuyển chọn, đào tạo tài năng thể thao, nâng cao thành tích thi đấu tại đấu trường khu vực, châu lục và thế giới. Trong hệ thống các môn thể thao trọng điểm quốc gia, bắn súng là môn thể thao đạt nhiều thành tích xuất sắc. Tiêu biểu là vận động viên (VĐV) Hoàng Xuân Vinh đã giành Huy chương Vàng (HCV) Cúp Thế giới năm 2013 (ngày 06/04/2013 tại Hàn Quốc), xếp hạng số 1 thế giới nội dung 10m súng ngắn hơi nam theo bảng xếp hạng của Liên đoàn Bắn súng Thế giới (ISSF) năm 2014, giành HCV đồng đội tại SEA Games 28 (năm 2015), và giành 1 HCV, 1 Huy chương Bạc (HCB) tại Thế vận hội Olympic Rio 2016.

Mặc dù bắn súng Việt Nam đã đạt được những bước tiến về thành tích thi đấu, công tác tuyển chọn và huấn luyện VĐV vẫn tồn tại một khoảng trống lớn: chưa có hệ thống tiêu chuẩn khoa học để xác định mô hình VĐV bắn súng cấp cao một cách có hệ thống. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đào tạo và kiểm tra đánh giá trình độ tập luyện của VĐV. Các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chủ yếu tập trung vào phương pháp giảng dạy bắn súng phổ thông (như Đỗ Hữu Trường, 2008), chưa có công trình nào xác lập mô hình huấn luyện cho VĐV bắn súng cấp cao cả nam và nữ.

Mục đích và mục tiêu nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu xác định mô hình nam VĐV bắn súng cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi nhằm làm cơ sở khoa học giúp cho công tác tuyển chọn và đào tạo vận động viên đạt hiệu quả hơn.
• Mục tiêu nghiên cứu:
  1. Mục tiêu 1: Lựa chọn các chỉ số, test đánh giá mô hình nam vận động viên bắn súng cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi.
  2. Mục tiêu 2: Xác định mô hình nam vận động viên cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi.

Giả thuyết khoa học

Để xác định được mô hình nam VĐV bắn súng cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi về các mặt: hình thái, thể lực, kỹ thuật, chức năng, tâm lý giúp cho công tác đào tạo thể thao thành tích cao hiệu quả hơn, hợp lý hơn. Dựa trên cơ sở đó giúp cho các nhà chuyên môn, huấn luyện viên trong công tác tuyển chọn, huấn luyện, đào tạo, dự báo chính xác tiềm năng phát triển thành tích của các vận động viên.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Khách thể nghiên cứu: Vận động viên Hoàng Xuân Vinh (đoạt 1 HCV và 1 HCB tại Thế vận hội Olympic Rio de Janeiro 2016).
• Phạm vi nội dung: Nội dung thi đấu 10m súng ngắn hơi nam.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Lịch sử phát triển môn bắn súng

Văn bản điểm lại lịch sử phát triển môn bắn súng từ khi phát minh thuốc nổ ở thế kỷ 15, súng hỏa mai và súng kíp nhồi đạn đầu nòng năm 1520, súng có khóa nòng và nòng có rãnh xoắn ở thế kỷ 19. Các mốc tổ chức gồm: Hiệp hội Bắn súng trường Thụy Sĩ thành lập năm 1824; Hội Bắn súng nước Anh tổ chức cuộc thi đầu tiên do Nữ hoàng Victoria khai mạc ngày 01/07/1860; Thế vận hội Olympic Athens 1896 (7 quốc gia, 61 VĐV nam); cuộc thi quốc tế tại Lion (Pháp) năm 1897; thành lập Hiệp hội Quốc tế của Liên đoàn Bắn súng Quốc gia tại Zurich năm 1907; tái lập với tên Hiệp hội Bắn súng Quốc tế (UIT) ngày 16/04/1920 tại Paris (14 quốc gia).

Tại Việt Nam, môn bắn súng trải qua các giai đoạn:

1. Giai đoạn hình thành (1958 - 1962): Bắt đầu tập luyện trong Quân đội và ngành Đường sắt, thi đấu súng quân dụng và thể thao phổ thông (Bruno-2, Bruno-4, Toz-8, Drulov).
2. Giai đoạn phát triển (1963 - 1969): Phổ biến môn bắn súng tiêu chuẩn quốc tế toàn miền Bắc, phân chia giải hạng A và hạng B.
3. Giai đoạn tạm ngừng (1970 - 1972): Do chiến tranh và giải tán các cơ sở huấn luyện chuyên sâu.
4. Giai đoạn khôi phục và chuẩn bị hội nhập (1973 - 1979): Khôi phục lực lượng tại Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương, Thanh Hóa, Quảng Ninh, Vĩnh Phúc, Quân đội, Bộ Công an, TP. Hồ Chí Minh. Năm 1994, Liên đoàn Bắn súng Việt Nam (VSF) chính thức đổi tên.
5. Giai đoạn hội nhập thế giới và Châu Á (1980 - 1988): Gia nhập UIT tháng 06/1980; tham dự Olympic Moscow 1980 (đoàn gồm 8 người, TS. Nguyễn Duy Phát làm HLV trưởng cùng 7 VĐV); tham dự ASIAD IX năm 1982 tại New Delhi (Ấn Độ), VĐV Nguyễn Quốc Cường giành HCĐ nội dung 25m súng ngắn bắn nhanh (591 điểm).
6. Giai đoạn hội nhập Đông Nam Á và nâng cao thành tích (1989 đến nay): Tham gia 15 kỳ SEA Games từ lần thứ 15 (1989) đến lần thứ 29 (2017).

Kỳ SEA Games	Năm	Nước tổ chức	Số nội dung thi	Tổng số HCV tối đa	Số HCV Việt Nam đạt	Xếp hạng toàn đoàn môn Bắn súng
15	1989	Malaysia	8	16	3	3
16	1991	Philippines	8	16	4	4
17	1993	Singapore	8	16	4	4
18	1995	Thái Lan	12	24	4	4
19	1997	Indonesia	12	24	8	4
20	1999	Brunei	4	8	0	-
21	2001	Malaysia	16	32	6	4
22	2003	Việt Nam	22	44	25	1
23	2005	Philippines	12	12	3	2
24	2007	Thái Lan	17	33	7	3
25	2009	Lào	17	34	11	1
26	2011	Indonesia	15	30	7	1
27	2013	Myanmar	11	22	7	3
28	2015	Singapore	13	26	4	3

Các kỷ lục lịch sử được ghi nhận: VĐV Nguyễn Tiến Trung (Hà Nội, 1980) phá kỷ lục quốc gia súng trường 3 tư thế (1151 điểm) và súng trường nằm bắn 60 viên (596 điểm); VĐV Ngô Hữu Kính (Đường sắt, 1980) đạt 562 điểm súng ngắn bắn chậm; VĐV Nguyễn Quốc Cường (Quân đội, 1984) đạt 595 điểm súng ngắn bắn nhanh.

Các hướng nghiên cứu lý luận về mô hình vận động viên cấp cao

Luận án tổng thuật các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước:

• Cudonhexop, Nôvicop, Saxlui (1975): Phân chia mô hình VĐV cấp cao thành 3 cấp độ ưu tiên:
  • Cấp độ ưu tiên 1: Mô hình thi đấu (các chỉ số đặc trưng nhất trong thi đấu môn cụ thể).
  • Cấp độ ưu tiên 2: Mô hình tài nghệ thể thao (trình độ kỹ thuật, chiến thuật, thể lực chuyên môn).
  • Cấp độ ưu tiên 3: Mô hình những khả năng thể thao (chức năng cơ thể, trình độ tâm lý, hình thái, tuổi, thâm niên thể thao).
• Lê Nguyệt Nga (2003, 2013): Khẳng định đặc trưng mô hình là sơ đồ các chỉ số thích hợp với trình độ tập luyện và thi đấu; phân chia thành chỉ số ổn định (ít chịu ảnh hưởng tập luyện, mang tính di truyền, có giá trị dự báo cao) và chỉ số biến đổi; xác định mô hình cấu trúc chức năng thể lực thể thao của VĐV đua thuyền ưu tú.
• Dương Nghiệp Chí và cs (2004, 2014): Nghiên cứu kết cấu năng lực thi đấu của VĐV ưu tú gồm thể lực, chức năng cơ thể, kỹ năng, năng lực chiến thuật, tâm lý, trí tuệ.
• Aulic I., Phạm Ngọc Viễn (2000), Nguyễn Ngọc Cừ, Nguyễn Kim Minh, Lê Quý Phượng (1997): Tổng hòa đặc điểm hình thái, chức năng, tâm lý, kỹ chiến thuật, thể lực kết hợp tập luyện dài hạn.
• Nguyễn Toán (1993, 1998): Đánh giá vai trò của lượng vận động tập luyện và thi đấu; xác lập mô hình toàn diện về kỹ thuật, chiến thuật, tâm lý, trí năng, tố chất cho VĐV bóng bàn.
• Nguyễn Thành Lâm (1998, 2015): Xác định mô hình tài năng VĐV bóng chuyền cấp cao qua mối tương quan giữa thể lực, hình thái, tâm lý, sinh lý, kỹ thuật, chiến thuật.
• Trịnh Hùng Thanh (1997): Xác định mô hình đặc trưng của VĐV chạy dựa trên hoạt động thi đấu và mức độ phát triển hệ thống chức năng.
• Trương Anh Tuấn (2011), Đàm Quốc Chính (2011), Phan Hồng Minh (2000), Brown J.: Nghiên cứu hệ thống năng lực và chuẩn mực đánh giá VĐV cấp cao.
• Timothy Olds (2009), Nguyễn Thế Truyền và cs (2002): Nghiên cứu vai trò của đặc điểm hình thái và yếu tố di truyền trong thể thao.
• Wang Xiu Yue: Nghiên cứu sự biến đổi nhịp tim của VĐV bắn súng trong các trạng thái yên tĩnh, huấn luyện, kiểm tra và thi đấu.
• Kuroda Yoshio, Zhang Zhen Min: Nghiên cứu công năng hệ thần kinh trung ương và tần suất ánh sáng dung hợp liên quan đến sự mệt mỏi tế bào vỏ não và thành tích bắn súng.
• Asker Jeukendrup: Nghiên cứu về tỷ lệ phần trăm mỡ của VĐV.
• Đỗ Hữu Trường (2008, 2015): Nghiên cứu phương pháp dạy học bắn súng tại trường đại học và kỹ thuật động tác bắn súng ngắn.

Khoảng trống luận án giải quyết

Toàn bộ các tài liệu chuyên ngành trước đó chưa có nghiên cứu nào xác định hệ thống chỉ số mô hình chuẩn cho nam VĐV bắn súng cấp cao nội dung 10m súng ngắn hơi tại Việt Nam. Luận án của Phạm Thị Hiên giải quyết khoảng trống này bằng cách lượng hóa các tiêu chí hình thái, chức năng, thể lực, kỹ thuật và tâm lý trên khách thể nghiên cứu đạt thành tích đỉnh cao thế giới.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm

Luận án tiếp cận khái niệm mô hình theo Từ điển Oxford (dạng thức trừu tượng của một hệ thống), Từ điển Bách khoa Việt Nam, lý thuyết mô hình hóa TDTT (Lê Anh Tuấn, 2008; Lê Nguyệt Nga, 2003). Cấu trúc năng lực thể thao của nam VĐV bắn súng cấp cao được xác lập gồm 5 khối thành tố:

1. Đặc trưng hình thái
2. Đặc trưng chức năng (sinh lý, huyết học, điện não)
3. Đặc trưng thể lực (sức mạnh tĩnh lực, sức bền chuyên môn)
4. Đặc trưng kỹ thuật (tư thế ngắm bắn, kết cấu động tác, bắn tính điểm)
5. Đặc trưng tâm lý (tri giác, sự chú ý, loại hình thần kinh, khí chất, kỹ năng ứng biến, mức độ lo âu)

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án sử dụng kết hợp 6 phương pháp nghiên cứu khoa học TDTT:

1. Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu
2. Phương pháp phỏng vấn chuyên gia
3. Phương pháp kiểm tra y sinh học
4. Phương pháp kiểm tra tâm lý
5. Phương pháp kiểm tra sư phạm
6. Phương pháp toán thống kê

Chi tiết các kỹ thuật và công cụ thu thập dữ liệu:

• Phương pháp phỏng vấn: Thực hiện qua 2 vòng khảo sát lấy ý kiến của 27 giảng viên và 15 huấn luyện viên chuyên môn bắn súng nhằm sàng lọc các chỉ số và test đánh giá.
• Phương pháp kiểm tra y sinh học:
  • Hình thái: Đo chiều cao, cân nặng, chỉ số khối cơ thể (BMI), chỉ số Quételet, chiều dài bàn tay, tỷ lệ mỡ cơ thể, tỷ lệ cơ và mỡ giữa chi trên, chi dưới và thân mình, xác định cấu trúc hình thể Somatotype theo phương pháp Heath - Carter.
  • Chức năng tim mạch - hô hấp: Đo nhịp tim yên tĩnh, huyết áp, đánh giá chỉ số công năng tim, đo dung tích sống (DTS) và chỉ số DTS/cân nặng.
  • Điện não đồ (EEG): Đo các giá trị sóng alpha ($\alpha$) và sóng beta ($\beta$) ở các trạng thái: tư thế đứng ngắm bắn mở mắt và tư thế đứng ngắm bắn có kích thích nhiễu từ bên ngoài.
  • Chỉ số huyết học: Xét nghiệm số lượng hồng cầu (RBC), hàm lượng Hemoglobin (HGB), dung tích hồng cầu (HCT), nồng độ Testosterone (ng/dL) và Cortisol (nmol/dL).
• Phương pháp kiểm tra tâm lý:
  • Đánh giá tần số vận động bằng Tapping test (Tepping test).
  • Đánh giá loại hình thần kinh theo biểu 808.
  • Trắc nghiệm loại hình khí chất.
  • Đánh giá nhận thức nhiệm vụ và nhận thức cái tôi.
  • Đánh giá trạng thái lo lắng trong thi đấu bằng thang đo Sport Competition Anxiety Test (SCAT).
  • Đánh giá kỹ năng ứng biến bằng bảng hỏi Athletic Coping Skills Inventory-28 (ACSI-28).
• Phương pháp kiểm tra sư phạm:
  • Kiểm tra tố chất thể lực chuyên môn: sức mạnh bền và sức mạnh tĩnh lực giữ súng.
  • Kiểm tra kỹ thuật chuyên môn: bắn tính điểm bài bắn 60 viên theo luật thi đấu quốc tế.
• Phương pháp toán thống kê:
  • Sử dụng kiểm định phi tham số Wilcoxon để kiểm tra độ đồng nhất ý kiến chuyên gia giữa hai lần phỏng vấn.
  • Tính toán các tham số thống kê mô tả trung bình, độ lệch chuẩn.
  • Phân tích hồi quy tuyến tính để xác định mức độ ảnh hưởng của từng chỉ số thành phần đến thành tích thể thao và xây dựng phương trình hồi quy mô hình lý tưởng.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương I trình bày lịch sử hình thành môn bắn súng thế giới và Việt Nam qua các thời kỳ, phân tích đặc điểm môn bắn súng ngắn hơi 10m. Bắn súng ngắn là môn hoạt động tĩnh lực, đòi hỏi hoạt động thần kinh cao độ, sự vững vàng về tâm lý và thể lực chuyên môn duy trì trong 1 giờ 15 phút. Bài bắn súng ngắn hơi có độ khó cao do trọng tâm súng và cơ thể cao, diện tích chân đế hẹp (giới hạn trong hai bàn chân).

Về kỹ thuật động tác, chương I mô tả cấu trúc tư thế:

• Tư thế chân: Hai chân mở rộng bằng vai hoặc hẹp hơn một chút, bàn chân tạo thành hình thang, đường ngắm đi qua trung điểm hai bàn chân, trọng tâm dồn đều lên hai bàn chân và hai gót chân.
• Tư thế cánh tay: Cánh tay cầm súng phải duỗi thẳng hoàn toàn để cố định khoảng cách từ mắt đến bộ phận ngắm, đồng thời liên kết khuỷu tay, cánh tay trên và vai thành một khối vững chắc; đường cầu vai và tay cầm súng tạo góc xấp xỉ 150°.
• Kỹ thuật cầm súng: Cầm súng tạo 3 điểm tiếp xúc thành hình tam giác giữa phần dưới bàn tay kế cổ tay, ngón tay cái và ngón bóp cò, phân bổ áp lực tiếp xúc hợp lý.

Về biến đổi sinh lý, chương I trích dẫn số liệu nhịp tim của Wang Xiu Yue cho thấy nhịp tim VĐV tăng dần từ trạng thái yên tĩnh đến huấn luyện, kiểm tra và đạt cao nhất khi thi đấu do sự hưng phấn của thần kinh giao cảm và tuyến thượng thận:

Vận động viên	Nội dung	Nhịp tim yên tĩnh (lần/phút)	Huấn luyện (lần/phút)	Kiểm tra (lần/phút)	Thi đấu (lần/phút)
Họ Trình	Súng trường	62	66	84	90
Họ Kim	Súng trường	68	72	90 - 108	96 - 114
Họ Bàng	Súng trường	62	72	90	-
Họ Lý	Súng trường	54	82	126	-
Họ Đỗ	Súng ngắn	58	72	84	84
Họ Kỳ	Súng ngắn (súng hơi)	76	78	84	96
Họ Tô	Súng ngắn	66	69	72	84
Họ Chúc	Mục tiêu di động	62	84	108 - 132	114 - 156
Họ Trương	Mục tiêu di động	51	96	108 - 120	120 - 144
Họ Tôn	Đĩa bay	61	-	132 - 156	-
Họ Kim	Đĩa bay	66	96	120 - 122	132 - 156

Chương I cũng làm rõ cơ sở lý luận về mô hình VĐV cấp cao của Cudonhexop Nôvicop Saxlui (1975), Lê Nguyệt Nga (2003), Dương Nghiệp Chí (2004), Nguyễn Toán (1998) và các đặc trưng tri giác, chú ý, cảm giác súng, biểu tượng vận động, cảm giác thăng bằng, loại hình thần kinh và khí chất.

Chương II: Đối tượng, phương pháp và tổ chức nghiên cứu

Chương II xác định đối tượng nghiên cứu là nam VĐV bắn súng cấp cao nội dung 10m súng ngắn hơi (khảo sát trực tiếp trên VĐV Hoàng Xuân Vinh - VĐV đạt 1 HCV, 1 HCB Olympic Rio 2016). Khách thể khảo sát gồm 27 giáo viên và 15 huấn luyện viên môn bắn súng.

Quy trình tổ chức nghiên cứu được phân kỳ theo kế hoạch khoa học tại các cơ sở đào tạo và Trung tâm Huấn luyện Thể thao Quốc gia. Chương này thiết lập hệ thống bảng biểu tiêu chuẩn thu thập số liệu:

• Bảng đánh giá chỉ số công năng tim (Bảng 2.2).
• Bảng theo dõi thành tích thi đấu của Hoàng Xuân Vinh từ năm 2012 đến 2016 (Bảng 2.1).
• Bảng tổng hợp các chỉ số kiểm tra ban đầu về 5 mặt: hình thái (Bảng 3.1), chức năng (Bảng 3.2), tâm lý (Bảng 3.3), thể lực (Bảng 3.4), kỹ thuật (Bảng 3.5).
• Quy chuẩn đánh giá thống kê y sinh, trắc nghiệm tâm lý SCAT, ACSI-28, biểu 808, Tapping test và kiểm định Wilcoxon.

Chương III: Kết quả nghiên cứu và bàn luận

Chương III trình bày kết quả thực nghiệm và phân tích dữ liệu qua các nội dung:

1. Lựa chọn chỉ số và test xác định mô hình:

   • Kết quả phỏng vấn qua 2 lần lấy ý kiến chuyên gia (n=27 giáo viên, n=15 HLV) được kiểm định bằng kiểm định phi tham số Wilcoxon (Bảng 3.9), xác nhận sự đồng nhất cao giữa hai lần khảo sát ($p > 0.05$).
   • Tổng hợp số lượng các chỉ số và test được chọn (Bảng 3.10) và thiết lập hệ thống chỉ số chính thức xác định mô hình nam VĐV bắn súng 10m súng ngắn hơi (Bảng 3.11).

2. Xác định mô hình đặc trưng về Hình thái (Bảng 3.12 - 3.18, Hình 3.1 - 3.3, Biểu đồ 3.1 - 3.2):

   • Chiều cao, cân nặng, chỉ số BMI và Quételet của nam VĐV cấp cao Việt Nam được so sánh với các VĐV đạt HCV Olympic thế giới (Bảng 3.13) và VĐV một số nước (Biểu đồ 3.1, 3.2).
   • Chiều dài bàn tay được đối sánh với VĐV ưu tú Trung Quốc (Bảng 3.14) và thế giới (Bảng 3.15).
   • Cấu trúc hình thể Somatotype trên mạng lưới Heath - Carter (Bảng 3.16, Hình 3.1) và so sánh với mô hình trung bình các môn thể thao (Brianmac Sports Coach 2015, Hình 3.2).
   • Tỷ lệ phần trăm mỡ cơ thể được so sánh với chuẩn của Asker Jeukendrup (Bảng 3.17).
   • Tỷ lệ phân bố lượng cơ và lượng mỡ giữa chi trên, chi dưới và thân mình (Bảng 3.18, Hình 3.3).

3. Xác định mô hình đặc trưng về Chức năng (Bảng 3.19 - 3.22, Hình 3.4 - 3.5):

   • Chỉ số dung tích sống/cân nặng (DTS/cân nặng) được đối sánh với VĐV ưu tú Trung Quốc (Bảng 3.19).
   • Phân tích điện não đồ (EEG): Giá trị sóng alpha ($\alpha$) và sóng beta ($\beta$) của Hoàng Xuân Vinh được so sánh với các đối tượng khác và VĐV cấp cao quốc tế (Bảng 3.20, 3.21) ở hai trạng thái: tư thế đứng ngắm bắn mở mắt (Hình 3.4) và tư thế đứng ngắm bắn có kích thích nhiễu từ bên ngoài (Hình 3.5).
   • Công thức máu và nội tiết tố: Các chỉ số RBC, HGB, HCT, Testosterone, Cortisol (Bảng 3.22).

4. Xác định mô hình đặc trưng về Thể lực và Kỹ thuật (Bảng 3.23 - 3.28):

   • Kết quả kiểm tra thể lực chuyên môn (Bảng 3.23) và so sánh với VĐV ưu tú Trung Quốc (Bảng 3.24).
   • Kết quả kiểm tra kỹ thuật bắn tính điểm bài 60 viên (Bảng 3.25), so sánh đối chuẩn với VĐV đạt HCV Olympic của IOC (Bảng 3.26), VĐV cấp cao Tây Ban Nha (Bảng 3.27) và VĐV đội tuyển bắn súng cấp cao Việt Nam (Bảng 3.28).

5. Xác định mô hình đặc trưng về Tâm lý (Bảng 3.29 - 3.35):

   • Đánh giá tần số động tác qua Tapping test (Bảng 3.30).
   • Kết quả phân loại loại hình thần kinh theo biểu 808 (Bảng 3.31), trắc nghiệm khí chất (Bảng 3.32).
   • Kết quả nhận thức nhiệm vụ và nhận thức cái tôi (Bảng 3.33).
   • Kết quả đánh giá trạng thái lo lắng thi đấu qua thang đo SCAT (Bảng 3.34).
   • Kết quả đánh giá kỹ năng ứng biến qua bảng hỏi ACSI-28 (Bảng 3.35).

6. Mô hình tổng hợp và phân tích hồi quy (Bảng 3.36 - 3.38):

   • Xây dựng bảng mô hình tổng hợp nam VĐV bắn súng cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi (Bảng 3.36).
   • Phân tích hồi quy xác định mức độ ảnh hưởng của các chỉ số hình thái, chức năng, thể lực, kỹ thuật, tâm lý đến thành tích thể thao (Bảng 3.37).
   • Xác lập phương trình hồi quy và mô hình lý tưởng nam VĐV bắn súng cấp cao 10m súng ngắn hơi (Bảng 3.38).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về mô hình VĐV cấp cao trong môn bắn súng thể thao, cụ thể hóa cho nội dung 10m súng ngắn hơi nam.
2. Xây dựng được hệ thống chỉ số và test đánh giá gồm 5 khối thành tố: hình thái (nhân trắc học, Somatotype, tỷ lệ cơ - mỡ), chức năng sinh lý (tim mạch, hô hấp, điện não đồ sóng alpha/beta, chỉ số máu RBC, HGB, HCT, Testosterone, Cortisol), thể lực chuyên môn (sức mạnh tĩnh lực, sức bền), kỹ thuật (kết quả bài bắn 60 viên), và tâm lý (Tapping test, biểu 808, khí chất, SCAT, ACSI-28).

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

1. Lần đầu tiên lượng hóa thành công mô hình chuẩn thực nghiệm của nam VĐV bắn súng cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi dựa trên dữ liệu nghiên cứu trực tiếp từ VĐV Hoàng Xuân Vinh (nhà vô địch Olympic Rio 2016) và đối sánh với các chuẩn quốc tế (HCV Olympic IOC, Trung Quốc, Tây Ban Nha).
2. Xây dựng phương trình hồi quy xác định mức độ tác động của các chỉ số thành phần đến thành tích thể thao, cung cấp công cụ toán học hỗ trợ ban huấn luyện dự báo tiềm năng phát triển thành tích và kiểm tra, đánh giá trình độ tập luyện của xạ thủ.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Ứng dụng hệ thống chỉ số mô hình và phương trình hồi quy đã xây dựng vào quy trình tuyển chọn ban đầu, tuyển chọn chuyên sâu và lập kế hoạch huấn luyện dài hạn cho các đội tuyển bắn súng.
• Định kỳ kiểm tra các thông số y sinh học (điện não đồ EEG, công thức máu, nội tiết tố Testosterone/Cortisol) và tâm lý học (SCAT, ACSI-28) trước các giải thi đấu lớn để kịp thời điều chỉnh lượng vận động và trạng thái tâm lý thi đấu cho VĐV.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Khách thể nghiên cứu thực nghiệm tập trung vào trường hợp điển hình của VĐV Hoàng Xuân Vinh tại nội dung 10m súng ngắn hơi nam do đặc thù số lượng VĐV đạt đẳng cấp huy chương Olympic tại Việt Nam còn rất hạn chế.
• Đề tài chưa mở rộng khảo sát trên các VĐV nữ và các nội dung thi đấu súng ngắn khác (như 25m súng ngắn bắn nhanh, 50m súng ngắn bắn chậm) hoặc súng trường.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng nghiên cứu xây dựng mô hình VĐV bắn súng cấp cao cho các nội dung súng ngắn nữ và các nội dung súng trường trong chương trình thi đấu Olympic.
• Nghiên cứu mô hình VĐV các tuyến kế cận (tuyến trẻ, thiếu niên) nhằm hoàn thiện hệ thống tuyển chọn VĐV bắn súng liên thông qua các giai đoạn huấn luyện.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị ứng dụng cụ thể cho các nhóm đối tượng:

• Huấn luyện viên và chuyên gia môn bắn súng: Sử dụng các tiêu chuẩn hình thái, thể lực, kỹ thuật và tâm lý làm thước đo định lượng trong công tác tuyển chọn tài năng và điều chỉnh giáo án huấn luyện kỹ - chiến thuật.
• Bác sĩ thể thao và cán bộ y sinh học TDTT: Tham khảo quy trình theo dõi điện não đồ (sóng $\alpha$, $\beta$), xét nghiệm nội tiết (Testosterone, Cortisol) và kiểm tra chức năng tim mạch - hô hấp trong việc kiểm soát trạng thái hồi phục và mệt mỏi thần kinh của xạ thủ.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Giáo dục học và Huấn luyện thể thao: Tham khảo phương pháp luận xây dựng mô hình VĐV cấp cao, quy trình xử lý thống kê (kiểm định Wilcoxon, phân tích hồi quy) và bộ công cụ trắc nghiệm tâm lý sư phạm (SCAT, ACSI-28, biểu 808).
• Cơ quan quản lý TDTT (Tổng cục TDTT, Liên đoàn Bắn súng Việt Nam - VSF): Sử dụng làm căn cứ khoa học để xây dựng chiến lược đầu tư trọng điểm cho các nội dung bắn súng Olympic.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xây dựng mô hình nam VĐV bắn súng cấp cao dựa trên những nhóm yếu tố nào?

Luận án xác lập mô hình dựa trên 5 nhóm yếu tố cấu thành năng lực thể thao:

1. Hình thái: Chiều cao, cân nặng, BMI, Quételet, dài bàn tay, kiểu hình thể Somatotype (Heath - Carter), tỷ lệ % mỡ, tỷ lệ cơ - mỡ các phần cơ thể.
2. Chức năng: Công năng tim, nhịp tim, huyết áp, dung tích sống (DTS/cân nặng), điện não đồ EEG (sóng alpha, beta), huyết học và nội tiết (RBC, HGB, HCT, Testosterone, Cortisol).
3. Thể lực: Sức mạnh bền, sức mạnh tĩnh lực giữ súng.
4. Kỹ thuật: Tư thế ngắm bắn, kỹ thuật cầm súng và điểm bắn bài thi 60 viên.
5. Tâm lý: Tần số vận động (Tapping test), loại hình thần kinh (biểu 808), khí chất, nhận thức nhiệm vụ/cái tôi, mức độ lo âu (SCAT), kỹ năng ứng biến (ACSI-28).

2. Phương pháp toán thống kê nào được sử dụng để kiểm tra sự đồng nhất giữa hai lần phỏng vấn chuyên gia?

Tác giả sử dụng kiểm định phi tham số Wilcoxon để so sánh kết quả lấy ý kiến giữa hai lần phỏng vấn đối với 27 giáo viên và 15 huấn luyện viên, làm căn cứ khoa học để sàng lọc và lựa chọn hệ thống chỉ số, test chính thức.

3. Nghiên cứu sử dụng những chỉ số sinh học và điện não nào để đánh giá chức năng của VĐV?

Nghiên cứu kiểm tra:

• Điện não đồ (EEG): Đo giá trị sóng alpha ($\alpha$) và sóng beta ($\beta$) ở hai trạng thái: đứng ngắm bắn mở mắt và đứng ngắm bắn khi có kích thích nhiễu bên ngoài.
• Xét nghiệm máu: Số lượng hồng cầu (RBC), Hemoglobin (HGB), dung tích hồng cầu (HCT).
• Nội tiết tố: Nồng độ Testosterone (ng/dL) và Cortisol (nmol/dL).
• Hệ tuần hoàn và hô hấp: Chỉ số công năng tim và tỷ số dung tích sống trên cân nặng (DTS/cân nặng).

4. Các công cụ trắc nghiệm tâm lý nào được sử dụng trong luận án?

Luận án áp dụng các công cụ chuẩn hóa gồm:

• Tepping test (Tapping test) đánh giá tần số vận động.
• Biểu 808 đánh giá loại hình thần kinh.
• Trắc nghiệm khí chất và trắc nghiệm nhận thức nhiệm vụ/nhận thức cái tôi.
• Thang đo SCAT (Sport Competition Anxiety Test) đánh giá mức độ lo âu trong thi đấu.
• Bảng hỏi ACSI-28 (Athletic Coping Skills Inventory-28) đánh giá kỹ năng ứng biến của vận động viên.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Phạm Thị Hiên đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu xác định hệ thống chỉ số và mô hình chuẩn cho nam vận động viên bắn súng cấp cao Việt Nam nội dung 10m súng ngắn hơi. Thông qua việc kết hợp các phương pháp nghiên cứu y sinh học, tâm lý học, sư phạm và toán học thống kê trên khách thể nghiên cứu điển hình đạt đẳng cấp huy chương vàng Olympic, công trình đã lượng hóa chi tiết 5 thành tố cấu thành năng lực thi đấu đỉnh cao. Kết quả nghiên cứu không chỉ bổ sung cơ sở lý luận về mô hình hóa trong khoa học huấn luyện thể thao mà còn cung cấp hệ thống tiêu chuẩn thực tiễn và phương trình hồi quy phục vụ trực tiếp công tác tuyển chọn, đào tạo và dự báo thành tích cho môn bắn súng Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử và sự phát triên môn bắn súng thể thao trên thế giới. Môn bắn súng đã có trên thế giới cách đây nhiều thế kỷ, từ khi phát minh ra thuốc nổ (ở thế kỷ 15). Lịch sử phát triển môn bắn súng gắn liền với sự phát triển của loài người.

Lúc đầu dùng giáo, mác, cung nỏ để săn bắn thú rừng kiếm ăn sinh sống. Từ năm 1520 người ta chế ra được súng hoả mai có mồi nổ và súng kíp nhồi đạn từ phía trước đầu nòng. Loại súng này được sử dụng rộng rãi gần 400 năm. Qua nhiều thế hệ, cùng với sự tiến bộ khoa học, người ta đã cải tiến dần và chế tạo ra được loại súng có khoá nòng lắp đạn viên một ở đằng sau.

Từ thế kỷ 19 các nhà chế tạo súng đã làm ra được nòng có rãnh xoắn, hướng cho đầu đạn đi được xa và chính xác. Sự chế tạo ra đạn cũng ngày càng được hoàn thiện về kích thước, hình dáng, trọng lượng đầu đạn và thành phần hoá học cấu tạo các loại thuốc phóng có sức đẩy mạnh hơn. Môn bắn súng dưới chế độ Phong kiến - Tư bản phục vụ cho mục đích chiến tranh, săn bắn là trò tiêu khiển của vua quan quý tộc. Hiệp hội Bắn súng trường Thụy sĩ đầu tiên trên thế giới vào năm 1824, năm 1860 ở nước Anh đã thành lập Hội bắn súng và tổ chức cuộc thi bắn súng đầu tiên do nữ hoàng Vitoria khai mạc ngày 1/7/1860.

Từ đó phong trào bắn súng được phát triển ra nhiều nước trên Thế giới khác từ Châu Âu, Châu Mỹ rồi đến Châu Á. Năm 1896, Thế vận hội Olympic lần đầu tiên được tổ chức ở Athens (Hy Lạp), môn bắn súng (chỉ dành cho nam) có 7 Quốc gia đăng ký thi đấu, với 61 VĐV thi đấu[17] [39]. Cuộc thi bắn súng quốc tế lần thứ nhất được tổ chức tại Lion (Pháp) vào năm 1897 với môn thi súng ngắn 3 tư thế, cự ly 300 mét, bia 1m2, có mười vòng. Tại cuộc thi đó có năm nước tham gia là: Pháp, Hà Lan, Italia, Na Uy và Thụy sĩ, mỗi đội có 7 VĐV [17] [39].

6 Năm 1907, đại diện của 7 Hiệp hội bắn súng Quốc gia với 6 từ Châu Âu (Áo, Bỉ, Pháp, Hy Lạp, Ý, Hà Lan) và một từ nam Mỹ (Argentina) đã gặp nhau tại Zurich (Thụy sỹ) họp để thành lập Hiệp hội Quốc tế của Liên đoàn Bắn súng Quốc gia và Hiệp hội, cuộc họp này được coi như là Đại hội Quốc tế đầu tiên của Liên đoàn và Hiệp hội bắn súng các Quốc gia[17] [39]. Năm 1909, Hiệp hội bắn súng Quốc gia của một số nước đã hình thành và phát triển thêm. Giữa năm 1909 và năm 1914, có 8 Quốc gia là: Serbia, Đan Mạch, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Thụy Điển, Peru, Mexico và Phần Lan trở thành thành viên của Hiệp hội Quốc tế của Liên đoàn bắn súng Quốc gia và Hiệp hội, từ đó các thành viên trong môn muốn thành lập một Liên đoàn bắn súng thể thao Thế giới chính thức được công nhận của riêng mình [17] [39]. Ngày 16 tháng 04 năm 1920, Hiệp hội Quốc tế của Liên đoàn bắn súng Quốc gia và Hiệp hội đã họp tại Paris (Pháp) để đổi mới hoạt động.

Các đại biểu từ 14 Quốc gia tham dự đã đồng ý thiết lập lại và chính thức lấy tên là: Hiệp hội bắn súng Quốc tế gọi tắt là UIT [17] [39]. Trong những năm gần đây Luật bắn súng Quốc tế luôn có sự sửa đổi về trang thiết bị tập luyện và thể thức thi đấu (thu hẹp kích thước vòng 10, số lượng đạnbắn thi và bắn chung kết. ), hiện nay đã và đang thay đổi dần các hình thức bắn chung kết của một số nội dung trong chương trình thi đấu Olympic [39] 1. Lịch sử hình thành và phát triển môn bắn súng thể thao ở Việt Nam [17] [39].

Trải qua nhiều thập kỷ hình thành và phát triển, có thể dễ nhận thấy trong lịch sử môn bắn súng nước ta những năm 1962 – 1966 và 1980 – 1984 là thời kỳ hoàng kim của những kỷ lục mới về môn bắn súng của Việt Nam. Trong đó tiêu biểu là các thành tích tháng 4/1980, VĐV Nguyễn Tiến Trung (Hà Nội) đạt 7 1151 điểm, phá kỷ lục Quốc gia 27 điểm so với kỷ lục của VĐV Mai Thích cũng tồn tại sau 14 năm về môn thi súng trường 3 tư thế (3×40), giải bắn súng Thế giới tổ chức tại Xukhumi – Gruzia (Liên xô cũ). Tháng 5/1980, VĐV Nguyễn Tiến Trung (Hà Nội) đạt 596 điểm xếp thứ 6 phá kỷ lục Quốc gia 1 điểm về môn thi súng trường nam nằm bắn 60 viên tại giải Cúp bắn súng Thế giới – Suhl (CHDC Đức cũ)[17] [39]. Tháng 6/1980VĐV Ngô Hữu Kính (Đường sắt) đạt 562 điểm, phá kỷ lục Quốc gia 8 điểm so với kỷ lục của VĐV Trần Oanh sau 14 năm tồn tại về môn thi súng ngắn bắn chậm tại Leipzig (CHDC Đức cũ).

Năm 1982VĐV Nguyễn Quốc Cường (Quân đội) đạt HCĐ với 591 điểm, bằng kỷ lục Quốc gia về môn thi súng ngắn bắn nhanh tại ASIAD lần thứ 9 – Niu Đêli (Ấn Độ). Tháng 5/1984VĐV Nguyễn Quốc Cường (Quân đội), đạt 595 điểm phá kỷ lục Quốc gia 4 điểm về môn thi súng ngắn bắn nhanh tại giải Vô địch thể thao Quân đội các nước hữu nghị – Frankfurt (CHDC Đức cũ) [17] [39]. Quá trình hình thành và phát triển môn bắn súng ở nước ta được chia làm 4 giai đoạn là: hình thành, phát triển, tạm ngưng và khôi phục. Giai đoạn hình thành (1958 – 1962): Môn bắn súng thể thao bắt đầu được tổ chức tập luyện ở Việt Nam, bước đầu xây dựng VĐV trong Quân đội và ngành Đường sắt.

Trong giai đoạn này tổ chức thi đấu môn bắn súng quân dụng và bắn súng thể thao phổ thông như Bruno – 2, Bruno – 4, Toz – 8, súng ngắn Drulov…[17]. Giai đoạn phát triển (1963 – 1969): Trong những năm này các môn Bắn súng theo tiêu chuẩn Quốc tế được phổ biến rộng rãi trên toàn miền Bắc, các Đại hội thi môn bắn súng hàng năm được tổ chức làm 2 giải: hạng A dành cho các môn thi bắn súng nâng cao, hạng B dành cho các môn thi bắn súng phổ thông (phong trào). Lực lượng VĐV nâng cao cũng được hình thành từ Trung ương đến các tỉnh thành ngành. Số người tập luyện và tham gia thi đấu ngày 8 càngđông, cùng với số người đạt tiêu chuẩn đẳng cấp VĐV và thành tích môn bắn súng được nâng cao rõ rệt[17].

Giai đoạn tạm ngừng (1970 – 1972): Do điều kiện chiến tranh khó khăn và chủ yếu là sự chưa thống nhất trong quan điểm dẫn tới việc ngưng tổ chức các giải trong phạm vi toàn miền Bắc, đồng thời giải tán Vụ thể thao Quốc phòng và Câu lạc bộ bắn súng Trung ương cùng các Trường huấn luyện thể thao nâng cao khác. Từ đó số lượng VĐV và thành tích thể thao giảm sút nhanh chóng ở tất các môn thể thao[18]. Giai đoạn khôi phụcvà chuẩn bị hội nhập (1973 – 1979): Do yêu cầu quan hệ Thể thao Quốc tế ngày càng mở rộng, bắn súng lại được coi là một trong những môn thể thao trọng tâm. Hàng năm, đội tuyển bắn súng được đi tập huấn và tham dự một số giải bắn súng Quốc tế và tổ chức thi đấu các giải trong nước.

Lực lượng VĐV bắn súng dần được khôi phục và tăng lên ở các tỉnh, thành, ngành như Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương, Thanh Hóa, Quảng Ninh, Vĩnh Phúc, Quân đội, Bộ Công an, TP. Hồ Chí Minh và một số Trường Đại học TDTT. Năm 1994tại Trung tâm huấn luyện thể thao Quốc gia I, Từ Liêm – Hà Nội Đại hội Hội thể thao bắn súng Việt Nam lần thứ II được tổ chức họp và đổi tên là Liên đoàn bắn súng Việt Nam, gọi tắt là VSF[17]. Giai đoạn hội nhập thế giới và Châu Á (1980 - 1988) Ông Ngô Mai Xuân làm Trưởng Bộ môn bắn súng, Tổng cục TDTT.

Tháng 6 năm 1980 nhờ sự giúp đỡ của Hội bắn súng Liên Xô và CHDC Đức, Việt Nam đã được công nhận là thành viên của “UIT”. Năm 1980 Tiến sỹ Nguyễn Duy Phát – Huấn luyện viên trưởng Đội tuyển bắn súng Việt Nam đã được tham dự phiên họp UIT tại Matxcova (trong thời gian diễn ra Đại hội Olympic lần thứ 22). Bàn về sửa đổi Luật bắn súng và nội dung thi bắn Olympic. Năm 1982 dự họp Hội bắn súng Châu Á tại Ấn Độ, bàn về nội dung chương trình thi đấu 4 năm tiếp theo ở Châu Á [17] [39].

9 Lần đầu tiên Việt Nam tham gia Olympic thế giới. Tại Đại hội Olympic XXII năm 1980 ở Matxcova (Nga), đoàn bắn súng Việt Nam tham dự gồm có 8 người Tiến sỹ Nguyễn Duy Phát làm HLV trưởng và có 7 vận động viên tham gia. Tuy nhiên rất tiếc tại Đại hội lần này VĐV của chúng ta chưa đạt được huy chương nào [17] [39]. Tham gia Đại hội thể thao Châu Á lần đầu tiên tại Ấn Độ (Đại lần thứ IX) được tổ chức tại New Delhi (Ấn Độ), chúng ta tham dự thi 3 môn: Bắn súng, Điền kinh và Bơi lội đây là đại hội có ý nghĩa lịch sử đối với Thể thao Việt Nam.

Đội bắn súng Việt Nam có 6 người có 2 HLV và 4 VĐV. Tại Đại hội này Nguyễn Quốc Cường đã giành được 1 HCĐ nội dung 25m súng ngắn bắn nhanh (2 x 30) với thành tích là 591 điểm (lập kỷ lục Quốc gia) và là tấm huy chương duy nhất đầu tiên của Thể thao Việt Nam tại Asiad Giai đoạn Hội nhập Đông Nam Á và nâng cao thành tích (1989 - đến nay)[17] [39]. Đây là giai đoạn Việt Nam tham dự tất cả các Đại hội Thể thao Olympic, Asiad và SEA Games. Bắn súng Việt Nam đã tham gia 15 lần SEA Games từ lần thứ 15 ở Malaysia (1989) đến SEA Games 29 tại Malaysia (2017) cho thấy số huy chương vàng đã giành được diễn biến theo làn sóng.

Đỉnh cao nhất là SEA Games 22 (2003). Điều này có 2 nguyên nhân: - Ở môn bắn súng, yếu tố tâm lý là rất quan trọng, vận động viên bắn tại trường bắn quen thuộc ở trong nước thường có thành tích cao hơn so với các cuộc thi đấu quan trọng tại nước ngoài. - Số lượng huy chương phụ thuộc vào chương trình thi đấu có số nội dung thi bắn nhiều hay ít quy định có VĐV dự thi, cách tính điểm xếp hạng cá nhân và đồng đội đều ảnh hưởng tới số huy chương đạt được của mỗi nước.