Luận văn nghiên cứu mô hình quản lý rác thải sinh hoạt tại thị trấn xuân mai huyện chương mỹ thành phố hà nội

Chuyên khảo phân tích Luận văn nghiên cứu mô hình quản lý rác thải sinh hoạt tại thị trấn xuân mai huyện chương mỹ thành, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Lã Văn Tùng
• Người hướng dẫn: PGS. Đoàn Văn Điếm
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Mô Hình Quản Lý Rác Thải Sinh Hoạt Tại Thị Trấn Xuân Mai
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Danh mục chữ viết tắt
• 1.2. Danh mục bảng
• 1.3. Danh mục hình
• 1.4. Trích yếu luận văn
• 1.5. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.6. Giả thiết khoa học
• 1.7. Mục đích nghiên cứu
• 1.8. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.9. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu
• 1.9.1. Tổng quan về rác thải
• 1.9.1.1. Khái niệm về chất thải
• 1.9.1.2. Nguồn phát sinh chất thải rắn
• 1.9.1.3. Phân loại chất thải rắn
• 1.9.1.4. Thành phần chất thải rắn
• 1.9.1.5. Tính chất của chất thải rắn
• 1.9.1.6. Tốc độ phát sinh chất thải rắn
• 1.9.1.7. Ảnh hưởng của RTRSH đến môi trường
• 1.9.1.7.1. Ảnh hưởng của RTRSH đến môi trường nước
• 1.9.1.7.2. Ảnh hưởng của RTRSH đến môi trường đất
• 1.9.1.7.3. Ảnh hưởng của RTRSH đến môi trường không khí
• 1.9.1.7.4. Ảnh hưởng của RTRSH đến sức khỏe con người
• 1.9.1.7.5. Ảnh hưởng của RTRSH đến kinh tế - xã hội
• 1.9.1.8. Tình hình quản lý rác thải rắn sinh hoạt hiện nay
• 1.9.1.8.1. Khái niệm quản lý chất thải sinh hoạt
• 1.9.1.8.2. Quản lý rác thải sinh hoạt có sự tham gia của cộng đồng
• 1.9.1.8.3. Tình hình quản lý RTRSH trên thế giới
• 1.9.1.8.4. Tình hình quản lý RTRSH ở Việt Nam
• 1.9.1.8.5. Các mô hình quản lý rác thải rắn sinh hoạt hiện nay
• 1.9.1.8.5.1. Mô hình quản lý rác thải sinh hoạt thông thường
• 1.9.1.8.5.2. Mô hình phân loại rác tại nguồn có sự tham gia
• 1.9.1.8.5.3. Mô hình quản lý RTRSH có sự tham gia của cộng đồng
• 1.9.1.8.5.4. Mô hình đổ đống hay bãi hở
• 1.9.1.8.5.5. Mô hình chôn lấp hợp vệ sinh (Sanitary Landfill)
• 1.9.1.8.5.6. Mô hình chế biến phân bón hữu cơ (Composting)
• 1.9.2. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.9.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.9.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.9.2.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.9.2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.9.2.4.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 1.9.2.4.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 1.9.2.4.3. Phương pháp đánh giá hiệu quả mô hình quản lý RTRSH
• 1.9.2.4.3.1. Đánh giá hiệu quả kinh tế
• 1.9.2.4.3.2. Đánh giá hiệu quả xã hội, môi trường
• 1.9.2.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.9.3. Kết quả nghiên cứu
• 1.9.3.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội địa bàn nghiên cứu
• 1.9.3.1.1. Điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội huyện Chương Mỹ
• 1.9.3.1.2. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội thị trấn Xuân Mai
• 1.9.3.2. Thực trạng phát sinh rác thải thị trấn Xuân Mai
• 1.9.3.2.1. Nguồn phát sinh chất thải rắn
• 1.9.3.2.2. Khối lượng rác thải rắn sinh hoạt qua các năm
• 1.9.3.3. Nghiên cứu mô hình quản lý rác thải sinh hoạt
• 1.9.3.3.1. Thực trạng RTRSH tại tổ dân phố Tân Bình, thị trấn Xuân Mai
• 1.9.3.3.2. Xác định mục tiêu mô hình quản lý RTRSH trên cơ sở cộng đồng
• 1.9.3.3.3. Hoạt động mô hình quản lý RTRSH cộng đồng tại Tổ dân phố Tân Bình
• 1.9.3.3.4. Đánh giá hiệu quả mô hình quản lý RTRSH cộng đồng
• 1.9.3.3.5. Một số kết quả thu gom và xử lý RTRSH tại Tổ dân phố Tân Bình
• 1.9.3.3.6. Đánh giá của cộng đồng về mô hình thu gom & xử lý RTRSH
• 1.9.3.3.7. Phân tích SWOT đối với mô hình Quản lý RTRSH cộng đồng
• 1.9.3.3.8. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả, mở rộng mô hình
• 2. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Quản Lý Rác Thải Sinh Hoạt Xuân Mai

Nghiên cứu quản lý rác thải sinh hoạt Xuân Mai là vấn đề cấp thiết. Sự phát triển kinh tế và đô thị hóa nhanh chóng tại thị trấn Xuân Mai dẫn đến lượng rác thải sinh hoạt tăng cao, gây áp lực lớn lên hệ thống quản lý môi trường đô thị. Bài toán đặt ra là làm sao để thu gom rác thải Xuân Mai hiệu quả, giảm thiểu ô nhiễm môi trường do rác thải và hướng tới mô hình quản lý rác thải bền vững. Nghiên cứu này tập trung vào đánh giá thực trạng, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng quy trình quản lý rác thải hiệu quả, góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

1.1. Tầm quan trọng của quản lý rác thải sinh hoạt đô thị

Quản lý rác thải sinh hoạt đô thị đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng và duy trì môi trường sống xanh, sạch, đẹp. Việc xử lý rác thải sinh hoạt không hiệu quả dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng như ô nhiễm môi trường, phát sinh dịch bệnh và ảnh hưởng tiêu cực đến cảnh quan đô thị. Do đó, việc nghiên cứu và áp dụng các giải pháp quản lý rác thải hiệu quả là vô cùng quan trọng.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu tại thị trấn Xuân Mai

Nghiên cứu này tập trung vào đánh giá thực trạng quản lý rác thải sinh hoạt tại thị trấn Xuân Mai, bao gồm các khâu thu gom rác thải, vận chuyển, xử lý và tái chế. Mục tiêu chính là xác định các vấn đề tồn tại, phân tích nguyên nhân và đề xuất các mô hình quản lý rác thải phù hợp, có tính khả thi cao, hướng đến mục tiêu quản lý môi trường đô thị bền vững.

II. Thực Trạng Quản Lý Rác Thải Sinh Hoạt Tại Thị Trấn Xuân Mai

Hiện trạng quản lý rác thải sinh hoạt tại thị trấn Xuân Mai còn nhiều bất cập. Theo nghiên cứu của Lã Văn Tùng (2016), lượng rác thải sinh hoạt phát sinh ngày càng tăng, vượt quá khả năng xử lý rác thải sinh hoạt của địa phương. Tình trạng thu gom rác thải chưa triệt để, vẫn còn nhiều điểm tập kết rác tự phát gây ô nhiễm môi trường. Công tác phân loại rác thải tại nguồn Xuân Mai còn hạn chế, dẫn đến khó khăn trong việc tái chế rác thải sinh hoạt. Cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả để cải thiện tình hình quản lý rác thải tại Xuân Mai.

2.1. Nguồn phát sinh và thành phần rác thải sinh hoạt

Nguồn phát sinh rác thải sinh hoạt chủ yếu từ các hộ gia đình, chợ, trường học, cơ quan và các hoạt động thương mại, dịch vụ. Phân tích thành phần rác thải sinh hoạt cho thấy tỷ lệ chất thải hữu cơ (thực phẩm thừa, rau quả) chiếm phần lớn, tiếp theo là nhựa, giấy và các vật liệu khác. Việc hiểu rõ nguồn gốc và thành phần rác thải là cơ sở quan trọng để xây dựng các mô hình quản lý rác thải phù hợp.

2.2. Quy trình thu gom vận chuyển và xử lý rác thải hiện tại

Quy trình thu gom rác thải hiện tại chủ yếu dựa vào lực lượng công nhân vệ sinh môi trường và các phương tiện vận chuyển thô sơ. Rác thải sau khi thu gom được tập kết tại các điểm trung chuyển, sau đó được vận chuyển đến khu xử lý rác thải sinh hoạt tập trung của thành phố. Tuy nhiên, quy trình này còn nhiều hạn chế như thiếu trang thiết bị, công nghệ xử lý rác thải lạc hậu và chưa đảm bảo vệ sinh môi trường.

2.3. Đánh giá hiệu quả mô hình quản lý rác thải hiện tại

Việc đánh giá hiệu quả mô hình quản lý rác thải hiện tại cho thấy nhiều tồn tại và hạn chế. Tỷ lệ tái chế rác thải sinh hoạt còn thấp, chi phí quản lý rác thải cao và chưa có sự tham gia tích cực của cộng đồng. Cần có những giải pháp đột phá để nâng cao hiệu quả quản lý rác thải và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

III. Nghiên Cứu Mô Hình Quản Lý Rác Thải Cộng Đồng Tại Xuân Mai

Nghiên cứu mô hình quản lý rác thải cộng đồng tại Xuân Mai tập trung vào việc xây dựng và triển khai các giải pháp có sự tham gia tích cực của người dân. Mô hình này nhấn mạnh vai trò của phân loại rác thải tại nguồn, tái chế rác thải sinh hoạt và giảm thiểu lượng rác thải đưa đến bãi chôn lấp. Sự tham gia của cộng đồng giúp nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và tạo ra nguồn lực để duy trì hoạt động quản lý rác thải bền vững.

3.1. Xây dựng mô hình phân loại rác thải tại nguồn

Mô hình phân loại rác thải tại nguồn được xây dựng dựa trên nguyên tắc 3R (Reduce, Reuse, Recycle). Rác thải được phân loại thành các nhóm: rác hữu cơ, rác tái chế và rác thải khác. Rác hữu cơ được ủ compost để sản xuất phân bón, rác tái chế được thu gom để tái chế, giảm thiểu lượng rác thải chôn lấp.

3.2. Tổ chức thu gom và vận chuyển rác thải tái chế

Hệ thống thu gom rác thải tái chế được tổ chức định kỳ, có sự tham gia của các tổ chức xã hội và người dân. Rác thải tái chế được thu gom và bán cho các cơ sở tái chế, tạo nguồn thu nhập cho cộng đồng và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

3.3. Đánh giá hiệu quả kinh tế xã hội của mô hình

Việc đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của mô hình cho thấy nhiều lợi ích. Mô hình giúp giảm chi phí quản lý rác thải, tạo ra nguồn thu nhập từ tái chế rác thải, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý Rác Thải Sinh Hoạt Xuân Mai

Để nâng cao hiệu quả quản lý rác thải sinh hoạt tại Xuân Mai, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp bao gồm: tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng, đầu tư vào công nghệ xử lý rác thải tiên tiến, hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách về quản lý rác thải, và tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan.

4.1. Tăng cường tuyên truyền giáo dục về quản lý rác thải

Tuyên truyền, giáo dục là yếu tố then chốt để nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của cộng đồng về quản lý rác thải. Cần có các chương trình tuyên truyền đa dạng, phù hợp với từng đối tượng, tập trung vào lợi ích của việc phân loại rác thải tại nguồn, tái chế rác thải và bảo vệ môi trường.

4.2. Đầu tư công nghệ xử lý rác thải tiên tiến thân thiện môi trường

Đầu tư vào công nghệ xử lý rác thải tiên tiến, thân thiện môi trường là giải pháp quan trọng để giảm thiểu ô nhiễm môi trường và tận dụng nguồn tài nguyên từ rác thải. Các công nghệ như đốt rác phát điện, ủ compost quy mô lớn và sản xuất biogas cần được xem xét và áp dụng phù hợp với điều kiện của địa phương.

4.3. Hoàn thiện chính sách và tăng cường hợp tác quản lý rác thải

Hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách về quản lý rác thải là yếu tố quan trọng để tạo hành lang pháp lý cho các hoạt động quản lý rác thải. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng trong việc thực hiện các chính sách và quy định về quản lý rác thải.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Mô Hình Quản Lý Rác Thải Tại Xuân Mai

Việc ứng dụng thực tiễn mô hình quản lý rác thải tại Xuân Mai cần được thực hiện từng bước, có lộ trình cụ thể. Bắt đầu từ việc thí điểm tại một số khu dân cư, sau đó mở rộng ra toàn thị trấn. Cần có sự giám sát chặt chẽ và đánh giá thường xuyên để điều chỉnh và hoàn thiện mô hình.

5.1. Triển khai thí điểm mô hình tại khu dân cư

Việc triển khai thí điểm mô hình tại một số khu dân cư giúp đánh giá tính khả thi và hiệu quả của mô hình trong điều kiện thực tế. Cần lựa chọn các khu dân cư có đặc điểm khác nhau để đảm bảo tính đại diện và khách quan.

5.2. Đánh giá và điều chỉnh mô hình dựa trên kết quả thực tế

Việc đánh giá và điều chỉnh mô hình dựa trên kết quả thực tế là vô cùng quan trọng để đảm bảo tính hiệu quả và phù hợp của mô hình. Cần có sự tham gia của các chuyên gia và cộng đồng trong quá trình đánh giá và điều chỉnh.

5.3. Nhân rộng mô hình quản lý rác thải trên địa bàn Xuân Mai

Sau khi mô hình được chứng minh là hiệu quả, cần có kế hoạch nhân rộng ra toàn thị trấn. Cần có sự hỗ trợ về tài chính, kỹ thuật và nhân lực để đảm bảo quá trình nhân rộng diễn ra thuận lợi.

VI. Kết Luận Và Triển Vọng Quản Lý Rác Thải Sinh Hoạt Xuân Mai

Nghiên cứu mô hình quản lý rác thải sinh hoạt tại Xuân Mai đã đưa ra những kết luận và kiến nghị quan trọng. Việc áp dụng các giải pháp quản lý rác thải hiệu quả sẽ góp phần bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển bền vững cho thị trấn Xuân Mai. Cần có sự chung tay của cả cộng đồng để hiện thực hóa mục tiêu này.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu và kiến nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra những tồn tại và hạn chế trong công tác quản lý rác thải sinh hoạt tại Xuân Mai và đề xuất các giải pháp khắc phục. Kiến nghị các cấp chính quyền cần quan tâm hơn nữa đến vấn đề quản lý rác thải và có những chính sách hỗ trợ phù hợp.

6.2. Triển vọng phát triển mô hình quản lý rác thải bền vững

Với sự tham gia tích cực của cộng đồng và sự hỗ trợ của các cấp chính quyền, mô hình quản lý rác thải bền vững tại Xuân Mai có nhiều triển vọng phát triển. Mô hình này có thể được nhân rộng ra các địa phương khác, góp phần vào mục tiêu bảo vệ môi trường trên phạm vi cả nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vấn đề quản lý chất thải rắn sinh hoạt đang trở thành thách thức môi trường cấp bách tại các khu vực ven đô và nông thôn trong quá trình đô thị hóa nhanh. Tại huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội, với quy mô dân số khoảng 31,6 vạn người và 72.000 hộ gia đình, khối lượng rác thải sinh hoạt phát sinh hàng ngày lên tới 150 tấn/ngày, tương đương 54.750 tấn/năm. Mặc dù tỷ lệ thu gom rác trên toàn huyện đã tăng từ 58,4% năm 2012 lên 81,6% vào năm 2015, vẫn còn khoảng 18,4% lượng rác thải (hơn 10.000 tấn/năm) chưa được xử lý triệt để, tồn đọng tại các bãi rác tự phát ven đường giao thông và lưu vực sông Bùi, sông Đáy. Phần lớn rác thu gom (khoảng 140 tấn/ngày) phải vận chuyển xa về bãi chôn lấp tập trung Xuân Sơn (Sơn Tây), gây áp lực kinh phí vận chuyển và gia tăng nguy cơ quá tải bãi rác.

Luận văn tập trung đánh giá hiện trạng phát sinh và công tác quản lý rác thải sinh hoạt tại thị trấn Xuân Mai, từ đó xây dựng và thử nghiệm mô hình quản lý rác thải sinh hoạt có sự tham gia của cộng đồng. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trọng điểm tại tổ dân phố Tân Bình, thị trấn Xuân Mai với 1.034 hộ gia đình (3.750 nhân khẩu, chiếm 14,7% dân số toàn thị trấn) trong khoảng thời gian từ tháng 11 năm 2014 đến tháng 4 năm 2015. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi trực tiếp cắt giảm trung bình 65,33 tấn rác/tháng phải đưa đi chôn lấp, đồng thời tái chế thành công 69,81 tấn phân compost hữu cơ, tạo ra giải pháp quản lý bền vững có thể nhân rộng cho các vùng nông thôn và đô thị sinh thái.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của hai nền tảng lý thuyết cốt lõi: Lý thuyết quản lý tổng hợp chất thải rắn (Integrated Solid Waste Management - ISWM) và Lý thuyết phát triển dựa vào cộng đồng (Community-Based Management) do Tổ chức Phát triển Quốc tế Canada (CIDA) khởi xướng. Mô hình nghiên cứu vận hành xoay quanh nguyên tắc 3R bao gồm: Giảm thiểu phát sinh (Reduce), Tái sử dụng (Reuse), và Tái chế chất thải (Recycle).

Hệ thống khung lý thuyết bao hàm 5 khái niệm chuyên ngành nền tảng:

• Chất thải rắn sinh hoạt đô thị và nông thôn: Vật chất rắn bị loại bỏ từ sinh hoạt thường ngày của hộ gia đình và dịch vụ công cộng.
• Phân loại rác tại nguồn: Quá trình tách riêng rác hữu cơ dễ phân hủy, rác vô cơ tái chế và rác trơ khó phân hủy ngay tại nơi phát sinh.
• Công nghệ ủ phân hữu cơ hiếu khí (Composting): Quá trình chuyển hóa sinh học chất hữu cơ nhờ vi sinh vật hiếu khí ở nhiệt độ tối ưu từ 60°C đến 70°C.
• Phương pháp phân tích cây vấn đề: Công cụ nhận diện chuỗi nguyên nhân và hậu quả trong bất cập quản lý môi trường.
• Khung đánh giá SWOT: Ma trận phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của mô hình cộng đồng.

Nghiên cứu bám sát các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Bảo vệ Môi trường năm 2014, Nghị định số 38/2015/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý chất thải và phế liệu, cùng Quyết định số 609/QĐ-TTg về quy hoạch xử lý chất thải rắn Thủ đô Hà Nội.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp chặt chẽ giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực địa:

• Thu thập dữ liệu thứ cấp: Tiếp nhận báo cáo thống kê kinh tế - xã hội, địa hình, khí hậu, hiện trạng thu gom rác từ Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Chương Mỹ, UBND thị trấn Xuân Mai và Công ty Môi trường Đô thị Xuân Mai.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Áp dụng phương pháp điều tra khối ngẫu nhiên với tổng cỡ mẫu 180 phiếu khảo sát hộ gia đình, chia làm 3 đợt (tháng 12/2014 trước mô hình, tháng 1/2015 khi bắt đầu và tháng 3/2015 khi kết thúc, mỗi đợt 60 phiếu). Đồng thời, tiến hành cân mẫu thực địa định kỳ 4 lần/tháng với 15 hộ dân ngẫu nhiên, đạt tổng số 60 mẫu cân/tháng để đo lường thành phần lý hóa và khối lượng phát thải.
• Thảo luận nhóm tập trung: Tổ chức 4 cuộc họp tham vấn cộng đồng với sự tham gia của 60 lượt đại biểu (14 đến 17 người/nhóm), gồm đại diện hộ dân, tổ dân phố Tân Bình và công nhân môi trường.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê mô tả trên phần mềm bảng tính nhằm lượng hóa biến động rác thải. Phương pháp hạch toán kinh tế đánh giá hiệu quả qua Tổng thu nhập (GO), Chi phí trung gian (IC) và Giá trị gia tăng thuần (VA = GO - IC). Việc lựa chọn phương pháp này giúp kiểm chứng tính khả thi tài chính và mức độ tự chủ của mô hình khi triển khai vào thực tế trong suốt timeline 6 tháng nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực địa và vận hành thực nghiệm mô hình tại thị trấn Xuân Mai đã mang lại 4 phát hiện quan trọng có giá trị thực tiễn cao:

• Tăng trưởng phát thải và bất cập thu gom tại địa phương: Khối lượng rác thải sinh hoạt toàn huyện Chương Mỹ gia tăng nhanh từ 42.900 tấn năm 2012 lên 54.750 tấn năm 2015. Tỷ lệ thu gom rác tăng từ 58,4% lên 81,6%, tuy nhiên vẫn còn 18,4% rác thải bị ứ đọng cục bộ hoặc xả thải trực tiếp ra môi trường mặt nước, gây ô nhiễm nghiêm trọng các nguồn tiếp nhận như sông Bùi và sông Tích.
• Năng lực phân loại rác vượt trội tại tổ dân phố Tân Bình: Sau khi triển khai mô hình với 1.034 hộ dân tham gia, ý thức phân loại rác tại nguồn đạt tỷ lệ đồng thuận cao. Toàn bộ lượng rác hữu cơ phát sinh đã được tách riêng để sản xuất thành công 69,81 tấn phân compost vi sinh chất lượng cao phục vụ trồng trọt nông nghiệp.
• Tối ưu hóa chuỗi thu hồi tài nguyên và tái chế: Mô hình đã thu gom và cung cấp cho các cơ sở tái chế công nghiệp 49,98 tấn nhựa, túi nilon các loại; đồng thời thu hồi và tái sử dụng trực tiếp trong sinh hoạt 18,87 tấn giấy vụn, sách báo cũ, thùng tôn và đồ nhựa gia dụng.
• Cắt giảm mạnh mẽ khối lượng rác đưa đi chôn lấp: Nhờ phân loại và xử lý tại nguồn, mô hình đã giảm tải cho bãi chôn lấp tập trung Xuân Sơn trung bình 65,33 tấn rác/tháng, tương đương mức cắt giảm gần 40% tổng lượng rác sinh hoạt phát sinh tại địa bàn thực nghiệm.

Thảo luận kết quả

Kết quả giảm tải 65,33 tấn rác/tháng tại Tân Bình khẳng định tính ưu việt của mô hình quản lý dựa vào cộng đồng so với phương thức thu gom truyền thống vốn chỉ dựa vào xe đẩy và bãi chôn lấp. Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến thành công là việc kết hợp đồng bộ giữa nâng cao nhận thức qua 4 buổi thảo luận nhóm, phân phát tài liệu hướng dẫn và cung cấp thùng chứa chuyên dụng 2 ngăn cho từng hộ gia đình. Về mặt kỹ thuật, phương pháp ủ compost hiếu khí đã tận dụng hiệu quả nhiệt lượng tự nhiên lên tới 60°C - 70°C sau 6 đến 7 ngày ủ, giúp tiêu diệt hoàn toàn mầm bệnh, nấm E.coli và trứng giun, rút ngắn chu kỳ phân hủy xuống còn 2 đến 4 tuần.

Khi so sánh với mô hình phân loại rác 3R do tổ chức JICA tài trợ tại các quận nội thành Hà Nội (vốn chỉ đạt mục tiêu giảm 30% lượng rác chôn lấp), mô hình tại thị trấn Xuân Mai cho thấy hiệu quả vượt trội nhờ khai thác được không gian vườn hộ và nhu cầu sử dụng phân hữu cơ tại chỗ của khu vực bán sơn địa. Về mặt trình bày trực quan, các dữ liệu này có thể được biểu diễn rõ nét qua biểu đồ cột chồng minh họa cơ cấu dòng chất thải trước và sau phân loại, kết hợp bảng hạch toán cân đối thu - chi (GO, IC, VA) để làm nổi bật mức sinh lời tài chính từ nguồn thu bán phân bón và hạt nhựa tái chế.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy kết quả nghiên cứu và nhân rộng mô hình quản lý rác thải sinh hoạt bền vững, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Chuẩn hóa quy trình phân loại rác tại nguồn và đồng bộ hạ tầng thu gom: Trang bị đồng loạt thùng rác phân loại 2 ngăn đạt chuẩn cho 100% hộ dân trên địa bàn 30 xã và 2 thị trấn của huyện Chương Mỹ; thiết lập các tuyến thu gom rác hữu cơ và vô cơ riêng biệt nhằm đạt target 85% tỷ lệ phân loại chuẩn xác trong giai đoạn 2016-2020, do UBND huyện Chương Mỹ phối hợp Công ty Môi trường Đô thị Xuân Mai chủ trì.
• Xây dựng mạng lưới cơ sở sản xuất phân compost hiếu khí quy mô vừa: Đầu tư 5 trạm xử lý rác hữu cơ vi sinh ứng dụng chế phẩm sinh học phân giải nhanh tại các cụm xã nông nghiệp, hướng tới target chế biến 10.000 tấn phân compost/năm trước năm 2022, giao Phòng Tài nguyên và Môi trường cùng Hội Nông dân huyện trực tiếp quản lý vận hành.
• Hoàn thiện cơ chế tài chính và củng cố các tổ tự quản cộng đồng: Thành lập 32 tổ tự quản vệ sinh môi trường cấp thôn, xóm; điều chỉnh khung phí vệ sinh môi trường lên mức 3.000 đến 5.000 đồng/khẩu/tháng dưới sự đồng thuận của nhân dân nhằm đảm bảo nguồn kinh phí chi trả bảo hiểm và tăng phụ cấp cho 7 đến 10 công nhân thu gom trực tiếp tại mỗi xã trong năm 2017.
• Xóa bỏ triệt để các bãi rác tự phát và tăng cường kiểm tra giám sát: Xử lý dứt điểm 100% các điểm tập kết rác thải tự phát dọc hành lang Quốc lộ 6 và bờ sông Bùi; ứng dụng hệ thống số hóa định vị hành trình xe chở rác nhằm ngăn chặn tình trạng xả trộm rác thải chưa qua xử lý, hoàn thành mục tiêu giám sát trước năm 2025 do Phòng Cảnh sát Môi trường và chính quyền các xã thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả thực nghiệm của luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý môi trường tại các cơ quan nhà nước: Các chuyên viên thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường, Phòng Tài nguyên và Môi trường cấp huyện sử dụng luận văn làm cơ sở dữ liệu thực tiễn để xây dựng đề án phân loại rác thải tại nguồn và quy hoạch bãi xử lý rác cấp huyện, thị xã.
• Lãnh đạo và kỹ sư tại các doanh nghiệp môi trường đô thị: Đơn vị thu gom, xử lý rác thải áp dụng mô hình tổ chức thu gom liên hoàn, kỹ thuật ủ phân compost hiếu khí giá rẻ và phương pháp hạch toán kinh tế thu - chi nhằm tối ưu hóa chi phí vận hành.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Môi trường: Giảng viên và người học ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Tài nguyên sử dụng công trình như một case study chuẩn mực về phương pháp điều tra chọn mẫu ngẫu nhiên, kỹ thuật cân mẫu rác thực địa và phân tích SWOT trong quản lý chất thải.
• Ban quản lý dự án phát triển nông thôn mới và các tổ chức cộng đồng: Đại diện Mặt trận Tổ quốc, Hội đồng nhân dân, Hội Phụ nữ cấp xã tham khảo bộ công cụ truyền thông tiếp cận người dân để triển khai các phong trào tự quản bảo vệ môi trường làng nghề và khu dân cư ven đô.

Câu hỏi thường gặp

• Mô hình quản lý rác thải dựa vào cộng đồng tại tổ dân phố Tân Bình đạt được kết quả giảm tải cụ thể như thế nào?
  Mô hình đã thu hút toàn bộ 1.034 hộ gia đình tham gia, giúp giảm tải trung bình 65,33 tấn rác/tháng đưa đi chôn lấp tại bãi rác Xuân Sơn. Bên cạnh đó, mô hình đã chế biến được 69,81 tấn phân compost hữu cơ, thu gom 49,98 tấn hạt nhựa, nilon tái chế và tái sử dụng 18,87 tấn phế liệu các loại.

• Kỹ thuật sản xuất phân compost từ rác thải hữu cơ trong luận văn có điểm gì nổi bật?
  Nghiên cứu ứng dụng quy trình ủ hiếu khí bổ sung chế phẩm sinh học vi sinh, giúp nhiệt độ khối ủ tăng nhanh lên mức 60°C đến 70°C chỉ sau 6 đến 7 ngày. Mức nhiệt này giúp tiêu diệt hoàn toàn mầm bệnh, vi khuẩn E.coli và trứng giun, tạo ra phân bón giàu dinh dưỡng cho cây trồng chỉ sau 2 đến 4 tuần.

• Yếu tố then chốt nào giúp huy động thành công 1.034 hộ dân tự giác phân loại rác tại nguồn?
  Chìa khóa thành công nằm ở quy trình tham vấn cộng đồng 5 bước theo phương châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra. Việc tổ chức 4 cuộc họp nhóm, phát tờ rơi tập huấn tận nhà và phân phát thùng rác 2 ngăn chuyên dụng đã giúp người dân nhận thức rõ lợi ích môi trường và giá trị kinh tế.

• Hiệu quả kinh tế của mô hình quản lý rác thải sinh hoạt cộng đồng được đánh giá qua công thức nào?
  Hiệu quả tài chính được xác định qua chỉ tiêu giá trị gia tăng thuần VA = GO - IC. Trong đó, tổng thu nhập (GO) đến từ việc bán phân compost, xuất bán nhựa nilon tái chế và thu phí vệ sinh; tổng chi phí (IC) bao gồm chi mua xô, mua chế phẩm sinh học và trả lương cho 7 công nhân vận hành.

• Mô hình quản lý rác tại thị trấn Xuân Mai có khả năng nhân rộng ra các địa phương khác không?
  Mô hình hoàn toàn có thể nhân rộng tại 30 xã của huyện Chương Mỹ và các huyện ngoại thành lân cận. Quy trình kỹ thuật đơn giản, chi phí đầu tư ban đầu thấp, tận dụng tốt quỹ đất vườn nông thôn và lực lượng lao động tại chỗ chính là những ưu thế vượt trội giúp mô hình dễ dàng thích ứng.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng phát sinh 150 tấn rác thải/ngày tại huyện Chương Mỹ và chỉ ra những điểm nghẽn nghiêm trọng trong hệ thống thu gom, vận chuyển rác ngoại thành.
• Xây dựng và vận hành thành công mô hình quản lý rác thải sinh hoạt có sự tham gia của 1.034 hộ dân tại tổ dân phố Tân Bình, thị trấn Xuân Mai.
• Cắt giảm trực tiếp 65,33 tấn rác/tháng chuyển về bãi chôn lấp Xuân Sơn, đồng thời tái chế 69,81 tấn phân compost và thu hồi gần 69 tấn phế liệu tái sử dụng.
• Chứng minh tính khả thi vững chắc của mô hình trên cả 3 phương diện: mang lại giá trị gia tăng kinh tế, cải thiện môi trường sinh thái và nâng cao ý thức xã hội của cộng đồng.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ và lộ trình mở rộng quy mô xử lý chất thải rắn sinh hoạt giai đoạn 2016-2025 cho toàn bộ địa bàn huyện Chương Mỹ.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp một giải pháp quản lý môi trường phân tán, biến rác thải thành tài nguyên ngay tại nguồn phát sinh với chi phí tối ưu. Trong giai đoạn tiếp theo, các cơ quan chức năng cần nhanh chóng thể chế hóa quy chế quản lý rác cộng đồng và bố trí ngân sách nhân rộng mô hình. Hãy chủ động liên hệ các cơ quan quản lý môi trường địa phương hoặc tham khảo chi tiết toàn văn luận văn tại thư viện Học viện Nông nghiệp Việt Nam để tiếp cận bộ biểu mẫu điều tra và quy trình công nghệ ủ compost hoàn chỉnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM LÃ VĂN TÙNG NGHIÊN CỨU MÔ HÌNH QUẢN LÝ RÁC THẢI SINH HOẠT TẠI THỊ TRẤN XUÂN MAI, HUYỆN CHƯƠNG MỸ THÀNH PHỐ HÀ NỘI Chuyên ngành: Khoa học môi trường Mã số: 60 44 03 01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Đoàn Văn Điếm NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Lã Văn Tùng i LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời cảm ơn đến toàn thể các thầy cô giáo Khoa Môi trường, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã truyền đạt cho tôi những kiến thức cơ bản và tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành chương trình học cao học trong suốt 2 năm qua. Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới PGS. Đoàn Văn Điếm đã dành nhiều thời gian trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình cho tôi hoàn thành đề tài nghiên cứu đề tài này. Tôi cũng xin cảm ơn UBND huyện Chương Mỹ, lãnh đạo phòng Tài nguyên và Môi trường huyện, UBND thị trấn Xuân Mai, trưởng khu và nhân dân khu Tân Bình, Công ty Môi trường Đô thị Xuân Mai đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi tiếp cận mô hình và thu thập những thông tin, lấy mẫu phân tích cần thiết cho đề tài.

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, những người đã động viên và giúp đỡ tôi về tinh thần, vật chất trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Lã Văn Tùng ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii DAnh mục chữ viết tắt.

vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình. viii Trích yếu luận văn. ix Thesis abstract.

Tính cấp thiết của đề tài. GIả thiết khoa học. Mục đích nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn.

Tổng quan các vấn đề nghiên cứu. Tổng quan về rác thải. Khái niệm về chất thải. Nguồn phát sinh chất thải rắn.

Phân loại chất thải rắn. Thành phần chất thải rắn. Tính chất của chất thải rắn. Tốc độ phát sinh chất thải rắn.

Ảnh hưởng của RTRSH đến môi trường. Ảnh hưởng của RTRSH đến môi trường nước. Ảnh hưởng của RTRSH đến môi trường đất. Ảnh hưởng của RTRSH đến môi trường không khí.

Ảnh hưởng của RTRSH đến sức khỏe con người. Ảnh hưởng của RTRSH đến kinh tế - xã hội. Tình hình quản lý rác thải rắn sinh hoạt hiện nay. Khái niệm quản lý chất thải sinh hoạt.

Quản lý rác thải sinh hoạt có sự tham gia của cộng đồng. Tình hình quản lý RTRSH trên thế giới. Tình hình quản lý RTRSH ở Việt Nam. Các mô hình quản lý rác thải rắn sinh hoạt hiện nay.

Mô hình quản lý rác thải sinh hoạt thông thường. Mô hình phân loại rác tại nguồn có sự tham gia. Mô hình quản lý RTRSH có sự tham gia của cộng đồng. Mô hình đổ đống hay bãi hở.

Mô hình chôn lấp hợp vệ sinh (Sanitary Landfill). Mô hình chế biến phân bón hữu cơ (Composting). Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghIên cứu. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp.

Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp. Phương pháp đánh giá hiệu quả mô hình quản lý RTRSH. Đánh giá hiệu quả kinh tế. Đánh giá hiệu quả xã hội, môi trường.

Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả nghiên cứu. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội địa bàn nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội huyện Chương Mỹ.

Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội thị trấn Xuân Mai. Thực trạng phát sinh rác thải thị trấn Xuân Mai. Nguồn phát sinh chất thải rắn. Khối lượng rác thải rắn sinh hoạt qua các năm.

Nghiên cứu mô hình quản lý rác thải sinh hoạt. Thực trạng RTRSH tạitổ dân phố Tân Bình, thị trấn Xuân Mai. Xác định mục tiêu mô hình quản lý RTRSHtrên cơ sở cộng đồng. Hoạt động mô hình quản lý RTRSH cộng đồng tại Tổ dân phố Tân Bình.

Đánh giá hiệu quả mô hình quản lý RTRSH cộng đồng. Một số kết quả thu gom và xử lý RTRSH tại Tổ dân phố Tân Bình. Đánh giá của cộng đồng về mô hình thu gom & xử lý RTRSH. Phân tích SWOT đối với mô hình Quản lý RTRSH cộng đồng.

Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả, mở rộng mô hình. Kết luận và kiến nghị. 72 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Trụ sở Công ty môi trường đô thị Xuân Mai.

Thi công bãi chôn lấp rác thải. 77 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt CC Cơ cấu CN-TTCN Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp CNH-HĐH Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa RTRSH Rác thải rắn sinh hoạt KCN Khu công nghiệp KTXH Kinh tế - xã hội SL Số lượng TM Thương mại TDP Tổ dân phố vi DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Các nguồn phát sinh chất thải rắn. Nguồn phát sinh chất thải rắn.

Các thành phần chất thải rắn. Khối lượng riêng các thành phần của chất thải rắn đô thị. Thành phần các nguyên tố của chất thải rắn. Tình hình quản lý chất thải của một số quốc gia.

Thu gom chất thải rắn đô thị trên toàn thế giới năm 2004 (triệu tấn). Khối lượng chất thải rắn sinh hoạt của huyện Chương Mỹ. Khối lượng chất thải rắn sinh hoạt tại thị trấn Xuân Mai. Lượng RTRSH phát sinh tại Tân Bình, thị trấn Xuân Mai.

Thành phần chất thải tại khu Tân Bình, thị trấn Xuân Mai. Tình hình phân loại, thu gom RTRSH tháng 12/2014 tại Tân Bình. Mục tiêu và quy chế hoạt động mô hình quản lý RTRSH. Nội dung “cây vấn đề” hạn chế quản lý rác thải sinh hoạt.

Hoạt động tiếp cận cộng đồng ở khu vực nghiên cứu. Kết quả phân loại, thu gom RTRSH qua các tháng tại Tân Bình. Kết quả xử lý RTRSH hữu cơ thành phân compost. Đánh giá kết quả mô hình Quản lý RTRSH tại TDP Tân Bình.

Hiệu quả kinh tế mô hình quản lý RTRSH tại TDP Tân Bình. Ý kiến đánh giá của người dân về mô hình quản lý RTRSH. Kết quả đánh giá SWOT về quản lý RTRSH cộng đồng. 66 vii DANH MỤC HÌNH Hình 2.

Sơ đồ nguồn phát sinh chất thải rắn. Các nguồn phát sinh chất thải sinh hoạt. Sơ đồ vị trí huyện Chương Mỹ. Sơ đồ thị trấn Xuân Mai, huyện Chương Mỹ.

Sơ đồ “cây vấn đề” hạn chế quản lý RTRSH tại TDP Tân Bình. Sơ đồ mô hình quản lý rác thải rắn sinh hoạt. Sơ đồ các bước phân loại chất thải rắn sinh hoạt. Sơ đồ công nghệ sản xuất phân hữu cơ.

Đánh giá của người dân về mô hình quản lý RTRSH cộng đồng. 65 viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Lã Văn Tùng Tên Luận văn: “Nghiên cứu mô hình quản lý rác thải sinh hoạt tại thị trấn Xuân Mai, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội”. Ngành: Khoa học môi trường Mã số: 60 44 03 01 Tên cơ sở đào tạo: Học viện nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Chương Mỹ là một huyện ngoại thành Hà Nội, có 31,6 vạn dân, tổng lượng rác thải sinh hoạt hàng ngày thải ra môi trường trên địa bàn huyện khoảng 150 tấn/ngày. Hiện nay, khoảng 85 % rác thải sinh hoạt trên địa bàn huyện được công ty môi trường đô thị Xuân Mai thu gom, vận chuyển về khu xử lý rác thải tập trung của thành phố tại Xuân Sơn, Sơn Tây.

Phần còn lại phải tập kết và tự xử lý tại các xã, thị trấn trên địa bàn huyện, lượng rác thải tồn đọng này không được xử lý trệt để, là nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người dân. Ngay tại thị trấn Xuân Mai, công tác thu gom rác thảicòn nhiều hạn chế, chưa thực hiện thu gom thường xuyên và triệt để, rác thải còn tồn đọng tại các điểm tự phát hoặc đổ ra ven đường giao thông ảnh hưởng đến môi trường nước, môi trường không khí xung quanh. Để có thể giải quyết những tồn tại trên, góp phần nâng cao chất lượng môi trường, chúng tôi tiến hành xây dựng mô hình quản lý rác thải sinh hoạt có sự tham gia của cộng đồng nhằm phân loại tại nguồn, tái chế và tái sử dụng rác thải, nâng cao hiệu quả quản lý rác thải sinh hoạt tại thị trấn Xuân Mai. Phương pháp nghiên cứu Áp dụng phương pháp thu thập số liệu thứ cấp và phương pháp thu thập số liệu sơ cấp, gồm: Phương pháp chọn điểm nghiên cứu mô hình, Phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp điều tra thực địa.

Kết quả chính và kết luận Kết quả nghiên cứu dựa trên cơ sở đánh giá hiện trạng rác thải sinh hoạt đã xây dựng được mô hình quản lý RTRSH với 1034 hộ gia đình tham gia tại tổ dân phố Tân Bình, thị trấn Xuân Mai, đã tái chế được 69,81 tấn phân compost; cung cấp cho cơ sở tái chế khác 49,98 tấn nhựa, nilon; tái sử dung 18,87 tấn sách cũ, thùng tôn, thùng nhựa.; trung bình 1 tháng giảm tải cho bãi chôn lấp 65,33 tấn rác. Mô hình quản lý RTRSHcộng đồng đề xuất là phù hợp với điều kiện của địa phương và có thể nhân rộng tại huyện Chương Mỹ và những nơi khác. ix THESIS ABSTRACT Master candidate: La Van Tung Thesis title: "Study model for domestic waste management in Xuan Mai Town, Chuong My District, Ha Noi Capital". Major:Environmental Sciences Code: 60 44 03 01 Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA) Research Objectives Chuong My is a countryside area of Ha Noi, which is contained 316 thousand citizens with total daily living garbage amount throwed out to environment gaining 150 ton per day.

Nowaday, almost living garbage quanlity throwed out in this district was collected and deliveried to dumping ground of Xuan Son city, Son Tay by Xuan Mai urbanous environment company. In Xuan Mai town, garbage collecting stage in communes is not fluent and effective, unprompted garbage in public areas and transportation roads affects to water environment and atmosphere.