Luận Văn: Mô Hình Đảm Bảo Chất Lượng Nông Sản Theo Tiêu Chuẩn UTZ Bền Vững

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu mô hình đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn nông nghiệp bền vững utz cho sản, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Tác giả: ThS. Nguyễn Thị Khánh Quỳnh
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Marketing
• Đề tài: Nghiên Cứu Mô Hình Đảm Bảo Chất Lượng Theo Tiêu Chuẩn Nông Nghiệp Bền Vững Cho Sản Phẩm Nông Sản
• Loại tài liệu: báo cáo nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN MÔ HÌNH ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG THEO TIÊU CHUẨN NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG CHO SẢN PHẨM NÔNG SẢN
• 1.1. Khái quát về mô hình đảm bảo chất lượng UTZ
• 1.2. Bộ nguyên tắc và tiêu chuẩn quy trình giám sát nguồn gốc theo mô hình đảm bảo chất lượng UTZ
• 1.3. Quy chế chứng nhận theo mô hình đảm bảo chất lượng theo mô hình UTZ
• 1.4. Kinh nghiệm áp dụng mô hình đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn nông nghiệp bền vững cho sản phẩm nông sản ở một số quốc gia
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG MÔ HÌNH ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG THEO TIÊU CHUẨN NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG CHO SẢN PHẨM NÔNG SẢN Ở VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan chung về áp dụng mô hình đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn cho sản phẩm nông sản ở Việt Nam
• 2.2. Tình hình áp dụng các mô hình đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn có chứng nhận/kiểm tra cho sản phẩm cà phê ở Việt Nam và tại tỉnh Đắk Lắk
• 2.3. Tình hình áp dụng mô hình đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn nông nghiệp bền vững (UTZ) cho sản phẩm cà phê của cả nước và của tỉnh Đăk Lăk
• 2.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng mô hình đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn nông nghiệp bền vững (UTZ) cho sản phẩm nông sản cà phê ở Việt Nam
• 2.5. Thực trạng áp dụng mô hình đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn nông nghiệp bền vững (UTZ) cho sản phẩm cà phê ở Đăk Lắk
• 2.5.1. Kết quả thông tin chung của mẫu đánh giá là các hộ nông dân tham gia chứng nhận cà phê UTZ và chưa tham gia chứng nhận
• 2.5.2. Đánh giá bền vững về mặt kinh tế đối với hoạt động sản xuất cà phê của các hộ nông dân
• 2.5.3. Đánh giá bền vững về mặt xã hội đối với hoạt động sản xuất cà phê của các hộ nông dân
• 2.5.4. Đánh giá bền vững về mặt môi trường đối với hoạt động sản xuất cà phê của các hộ nông dân trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 2.6. Một số kết luận về thực trạng áp dụng tiêu chuẩn đảm bảo chất lượng bền vững UTZ đối với mặt hàng nông sản cà phê trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 2.6.1. Những kết quả đạt được
• 2.6.2. Những tồn tại và khó khăn
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ NHẰM THÚC ĐẨY ÁP DỤNG MÔ HÌNH ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG THEO TIÊU CHUẨN NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG (UTZ) CHO SẢN PHẨM NÔNG SẢN CÀ PHÊ
• 3.1. Xu hướng và triển vọng cho phát triển sản phẩm nông sản đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn nông nghiệp bền vững
• 3.1.1. Tình hình sản xuất và xuất khẩu cà phê của Việt Nam
• 3.1.2. Định hướng phát triển cà phê bền vững của tỉnh Đắk Lắk
• 3.2. Một số giải pháp, kiến nghị nhằm thúc đẩy hiệu lực áp dụng mô hình đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn nông nghiệp bền vững cho sản phẩm nông sản
• 3.2.1. Giải pháp cho nông sản hộ nông dân tham gia sản xuất hàng nông sản
• 3.2.2. Kiến nghị đối với doanh nghiệp tham gia liên kết với nông dân thực hiện chứng nhận cà phê UTZ
• 3.2.3. Kiến nghị đối với các cơ quan quản lý Nhà nước
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn UTZ

Mô hình đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn UTZ là một hệ thống chứng nhận quốc tế nhằm thúc đẩy nông nghiệp bền vững. Tiêu chuẩn này tập trung vào việc cải thiện chất lượng nông sản thông qua các nguyên tắc nghiêm ngặt về môi trường, xã hội và kinh tế. UTZ Certified ra đời năm 1997 tại Hà Lan và hiện được áp dụng rộng rãi tại các quốc gia xuất khẩu nông sản như Việt Nam, Brazil và Kenya. Mô hình này không chỉ đảm bảo an toàn thực phẩm mà còn yêu cầu các nhà sản xuất tuân thủ các tiêu chuẩn về bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội.

1.1. Nguyên tắc và quy trình giám sát

Bộ nguyên tắc UTZ bao gồm các quy định về quản lý nguồn gốc, sử dụng tài nguyên bền vững và đảm bảo điều kiện làm việc công bằng. Quy trình giám sát nguồn gốc được thực hiện thông qua hệ thống truy xuất nguồn gốc, giúp người tiêu dùng tin tưởng vào sản phẩm. Các nhà sản xuất phải tuân thủ các tiêu chuẩn về sử dụng phân bón, thuốc trừ sâu và quản lý chất thải.

1.2. Quy chế chứng nhận

Quy chế chứng nhận UTZ yêu cầu các nhà sản xuất phải trải qua quá trình đánh giá nghiêm ngặt. Các tiêu chuẩn bao gồm kiểm soát chất lượng, bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội. Chứng nhận UTZ không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn mở ra cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế.

II. Thực trạng áp dụng mô hình UTZ tại Việt Nam

Việt Nam là một trong những quốc gia hàng đầu về xuất khẩu nông sản như cà phê, chè và ca cao. Tuy nhiên, việc áp dụng mô hình đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn UTZ vẫn còn hạn chế. Từ năm 2002, UTZ Certified đã được triển khai tại Tây Nguyên cho cây cà phê và tại Bến Tre, Tiền Giang cho cây ca cao. Mặc dù đạt được một số thành tựu, số lượng doanh nghiệp và hộ nông dân đạt chứng nhận vẫn còn khiêm tốn.

2.1. Áp dụng tại tỉnh Đắk Lắk

Tỉnh Đắk Lắk là khu vực trọng điểm sản xuất cà phê của Việt Nam. Nghiên cứu cho thấy các hộ nông dân tham gia chứng nhận UTZ đã cải thiện đáng kể về chất lượng nông sản và điều kiện làm việc. Tuy nhiên, việc áp dụng mô hình này vẫn gặp nhiều khó khăn do chi phí cao và thiếu hỗ trợ kỹ thuật.

2.2. Nhân tố ảnh hưởng

Các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng mô hình UTZ bao gồm chi phí chứng nhận, thiếu nhận thức về lợi ích của tiêu chuẩn và hạn chế trong tiếp cận thị trường. Ngoài ra, sự thiếu đồng bộ trong chính sách hỗ trợ của Nhà nước cũng là một rào cản lớn.

III. Giải pháp thúc đẩy áp dụng mô hình UTZ

Để thúc đẩy việc áp dụng mô hình đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn UTZ, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan. Các giải pháp bao gồm nâng cao nhận thức của nông dân, hỗ trợ kỹ thuật và tài chính, cũng như tăng cường liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp.

3.1. Giải pháp cho nông dân

Cần tổ chức các chương trình đào tạo để nâng cao nhận thức của nông dân về lợi ích của tiêu chuẩn UTZ. Hỗ trợ kỹ thuật trong quá trình sản xuất và giảm chi phí chứng nhận cũng là những yếu tố quan trọng.

3.2. Kiến nghị đối với doanh nghiệp

Các doanh nghiệp cần tăng cường liên kết với nông dân để đảm bảo nguồn cung nông sản đạt chuẩn UTZ. Đồng thời, cần đầu tư vào công nghệ và quy trình sản xuất để nâng cao chất lượng nông sản.

3.3. Kiến nghị đối với Nhà nước

Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho các hộ nông dân tham gia chứng nhận UTZ. Đồng thời, cần xây dựng các quy định pháp lý để thúc đẩy việc áp dụng tiêu chuẩn bền vững trong sản xuất nông nghiệp.

Nội dung chính

Nghiên Cứu Mô Hình Đảm Bảo Chất Lượng Nông Sản Theo Tiêu Chuẩn Nông Nghiệp Bền Vững (UTZ Certified)

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

Nghiên cứu khoa học "Nghiên cứu mô hình đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn Nông nghiệp bền vững cho sản phẩm nông sản" (Mã số: MS:16-25) do ThS. Nguyễn Thị Khánh Quỳnh (Bộ môn Quản trị chất lượng, Khoa Marketing – Trường Đại học Thương mại) chủ nhiệm, tập trung giải quyết câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Làm thế nào để mô hình đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn nông nghiệp bền vững (trọng tâm là UTZ Certified) nâng cao giá trị chuỗi cung ứng, cải thiện sinh kế nông hộ và bảo vệ hệ sinh thái nông nghiệp tại Việt Nam?

Đề tài sử dụng phương pháp tiếp cận định tính kết hợp phân tích thống kê mô tả, khảo sát thực chứng trên mẫu đối chứng gồm các nông hộ tham gia và chưa tham gia chứng nhận UTZ, cùng các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê trọng điểm tại tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2015–2016.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng việc áp dụng UTZ Certified mang lại hiệu quả vượt trội trên cả ba khía cạnh: tối ưu hóa chi phí đầu vào và gia tăng giá bán (kinh tế), nâng cao điều kiện lao động và phúc lợi cộng đồng (xã hội), đồng thời giảm thiểu lạm dụng phân bón hóa học và bảo tồn tài nguyên đất - nước (môi trường). Nghiên cứu khẳng định tiêu chuẩn hóa theo chuẩn quốc tế là chìa khóa chiến lược giúp nông sản Việt Nam chuyển dịch từ cạnh tranh bằng "sản lượng thô" sang "giá trị gia tăng và phát triển bền vững".

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Việt Nam từ lâu đã khẳng định vị thế cường quốc nông nghiệp, giữ vị trí thứ hai thế giới về xuất khẩu cà phê (đặc biệt là Robusta). Tuy nhiên, ngành nông sản nước ta tồn tại điểm nghẽn lớn: chủ yếu xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu thô, phẩm cấp không đồng đều và giá trị gia tăng thấp. Canh tác truyền thống thâm canh cao, lạm dụng phân bón vô cơ, thuốc bảo vệ thực vật và khai thác quá mức nguồn nước ngầm đã đẩy nhiều vùng trồng trọt vào cuộc khủng hoảng sinh thái và suy giảm chất lượng đất nghiêm trọng.

Trong khi đó, bối cảnh thương mại toàn cầu tại các thị trường nhập khẩu chủ lực như EU, Hoa Kỳ và Nhật Bản đã chuyển dịch mạnh mẽ. Người tiêu dùng và các tập đoàn phân phối không chỉ đòi hỏi vệ sinh an toàn thực phẩm, kiểm soát dư lượng hóa chất (như tiêu chuẩn OTA) mà còn yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng và tính truy nguyên nguồn gốc thông qua các chứng nhận bền vững (UTZ, Rainforest Alliance, 4C, Fairtrade, Organic).

Mặc dù có nhiều tài liệu quốc tế về phát triển bền vững, các công trình nghiên cứu hệ thống đánh giá toàn diện thực trạng áp dụng tiêu chuẩn UTZ ở cấp độ địa phương tại Việt Nam – đặc biệt là sự so sánh đa chiều giữa nhóm nông hộ đạt chuẩn và chưa đạt chuẩn – vẫn còn khoảng trống lớn.

Đề tài mang tính thời sự và cấp thiết cao, cung cấp cơ sở thực chứng giúp định hình lại chuỗi giá trị cà phê Đắk Lắk (thủ phủ cà phê Buôn Ma Thuột), tạo động lực tái cấu trúc ngành nông sản theo định hướng của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đến năm 2020 và tầm nhìn dài hạn.

       MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN NÔNG SẢN BỀN VỮNG (TRIPLE BOTTOM LINE)
       

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Nghiên cứu được thiết kế theo mô hình nghiên cứu trường hợp điển hình (case study) kết hợp phân tích đối sánh thực nghiệm. Khung phân tích dựa trên lý thuyết Quản trị chất lượng toàn diện và mô hình phát triển bền vững 3 trụ cột (Kinh tế – Xã hội – Môi trường) của UTZ Certified:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Kế thừa và tổng hợp số liệu từ các báo cáo thường niên của Tổ chức UTZ Certified toàn cầu và Văn phòng đại diện tại Việt Nam, Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO), Tổ chức Lương Nông Liên Hiệp Quốc (FAO), Tổng cục Hải quan, Bộ Nông nghiệp & PTNT, cùng các số liệu phát triển nông nghiệp của UBND tỉnh Đắk Lắk từ năm 2013 đến 2016.
• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp:
  • Khảo sát nông hộ: Thiết kế bảng câu hỏi điều tra trắc nghiệm kết hợp phỏng vấn sâu qua điện thoại với hai nhóm đối tượng: nhóm hộ nông dân đã đạt chứng nhận UTZ và nhóm hộ canh tác truyền thống chưa tham gia chứng nhận tại các huyện trọng điểm của tỉnh Đắk Lắk (Cư M'gar, Krông Buk, Krông Pak, Buôn Hồ...).
  • Phỏng vấn chuyên gia & Doanh nghiệp: Khảo sát, phỏng vấn trực tiếp lãnh đạo và cán bộ kỹ thuật tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và chế biến hàng đầu tham gia liên kết chuỗi UTZ (Dakman, Simexco Đắk Lắk, Cà phê Phước An, Cà phê Thắng Lợi, Olam Đắk Lắk, Trung Nguyên, Tín Nghĩa, Phúc Sinh...).
• Kỹ thuật phân tích dữ liệu: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh chéo giữa hai nhóm mẫu (UTZ và non-UTZ) và xử lý dữ liệu qua công cụ bảng tính Excel chuyên dụng nhằm lượng hóa các chỉ số về chi phí sản xuất, năng suất, tỷ lệ sử dụng phân bón/thuốc BVTV và nhận thức của người dân.
• Độ tin cậy và giá trị khoa học: Dữ liệu thu thập phản ánh bức tranh thực tế của 11.306 hộ nông dân với 16.017,56 ha cà phê UTZ trên địa bàn Đắk Lắk (tính đến tháng 6/2016), bảo đảm tính đại diện cao cho toàn vùng Tây Nguyên.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Dựa trên dữ liệu thực địa và phân tích đối sánh, nghiên cứu đã rút ra 4 phát hiện quan trọng:

1. Hiệu quả kinh tế vượt trội nhờ cắt giảm chi phí và nhận giá thưởng (Premium Price)

Các hộ nông dân áp dụng mô hình UTZ không chỉ duy trì được năng suất ổn định mà còn gia tăng đáng kể tỷ suất lợi nhuận ròng. Lợi ích tài chính đến từ hai nguồn:

• Cắt giảm chi phí đầu vào: Nông dân UTZ được đào tạo kỹ thuật bón phân cân đối, giảm 15–20% lượng phân bón vô cơ chứa Nitơ dư thừa và thuốc trừ sâu không cần thiết.
• Giá bán cao hơn: Sản phẩm cà phê đạt chuẩn UTZ được các doanh nghiệp thu mua với mức giá thưởng cộng thêm (từ 0,023 đến 0,275 USD/kg, tương đương tăng từ 40 USD/tấn trở lên so với cà phê thương phẩm thông thường).

2. Tác động tích cực đến bảo tồn môi trường và tài nguyên

Nghiên cứu chứng minh sự chuyển biến rõ rệt về quản lý hệ sinh thái nông trại:

• Tài nguyên nước: Hộ UTZ kiểm soát lượng nước tưới hợp lý theo từng giai đoạn phát triển của cây, giảm chi phí tưới bình quân (chỉ khoảng 2,98 – 3,13 triệu đồng/ha so với việc tưới lãng phí ở hộ truyền thống).
• Bảo vệ đất và đa dạng sinh học: Tăng cường sử dụng phân chuồng ủ hoai mục, duy trì cây che bóng tầng cao, áp dụng các biện pháp phủ bổi chống xói mòn và rửa trôi đất mặt trong mùa mưa.

3. Cải thiện đời sống xã hội và điều kiện lao động

Tham gia chuỗi cung ứng UTZ tạo ra bước nhảy vọt về khía cạnh xã hội:

• 100% các hộ cam kết không sử dụng lao động trẻ em trong độ tuổi đến trường.
• Nông dân và công nhân thu hái được trang bị đầy đủ thiết bị bảo hộ lao động khi phun xịt chế phẩm sinh học.
• Cải thiện cơ hội tiếp cận y tế, bình đẳng giới và tham gia tích cực hơn vào các sinh hoạt cộng đồng hợp tác xã.

4. Nhận diện các rào cản và "nút thắt" trong chuỗi giá trị

Bên cạnh kết quả đạt được, nghiên cứu cũng phát hiện những điểm nghẽn:

• Mối liên kết giữa doanh nghiệp và nông hộ còn thiếu tính bền chặt dài hạn, hiện tượng nông dân bán tháo sản phẩm ra ngoài khi giá thị trường biến động vẫn diễn ra.
• Chi phí đánh giá chứng nhận ban đầu và quy trình ghi chép nhật ký nông hộ khắt khe là trở ngại tâm lý lớn đối với các hộ có trình độ học vấn hạn chế.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

Nghiên cứu mang lại những giá trị đóng góp thiết thực trên cả phương diện lý thuyết lẫn thực tiễn quản lý:

• Về mặt lý luận: Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở khoa học của mô hình quản trị chất lượng nông nghiệp bền vững; so sánh cấu trúc vận hành, quy chế chứng nhận và quy trình giám sát nguồn gốc (Chain of Custody - ChoC) giữa UTZ với các tiêu chuẩn quốc tế khác (4C, Rainforest Alliance, Fairtrade FLO, Organic).
• Về mặt phương pháp luận: Xây dựng bộ chỉ số đánh giá tác động 3 trục (Kinh tế – Xã hội – Môi trường) phù hợp với thực tiễn nông nghiệp của các quốc gia đang phát triển, cung cấp công cụ khảo sát thực chứng có thể nhân rộng cho các cây công nghiệp khác như hồ tiêu, chè, cao su, ca cao.
• Về mặt thực tiễn và chính sách:
  • Cung cấp luận cứ khoa học chuẩn xác phục vụ việc triển khai Đề án phát triển ngành cà phê bền vững đến năm 2020 của Bộ Nông nghiệp & PTNT.
  • Đúc kết bài học kinh nghiệm quốc tế từ mô hình Hợp tác xã Cooxupé (Brazil) và FNC (Colombia) để đề xuất giải pháp thành lập Hợp tác xã kiểu mới tại Việt Nam, nâng cao năng lực đàm phán thương mại và định vị thương hiệu nông sản quốc gia.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Báo cáo nghiên cứu khoa học này là tài liệu tham khảo giá trị cho nhiều nhóm đối tượng:

• Nhà nghiên cứu và Giảng viên: Cung cấp nguồn học liệu chuyên sâu về Quản trị chất lượng, Kinh tế nông nghiệp, Chuỗi cung ứng bền vững và Marketing nông sản tại các viện nghiên cứu và trường đại học.
• Doanh nghiệp xuất nhập khẩu & Chế biến nông sản: Hướng dẫn cách thức thiết lập Hệ thống Quản lý Nội bộ (IMS), tối ưu hóa quy trình truy xuất nguồn gốc và xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế để thâm nhập thị trường cao cấp.
• Hợp tác xã và Hộ nông dân trồng cà phê: Cẩm nang thực hành nông nghiệp tốt (GAP), hướng dẫn kỹ thuật canh tác tiết kiệm chi phí, bảo vệ sức khỏe gia đình và tối đa hóa lợi nhuận.
• Cơ quan quản lý Nhà nước & Nhà hoạch định chính sách: Cung cấp căn cứ hoạch định quy hoạch vùng chuyên canh, xây dựng chính sách hỗ trợ tín dụng và xúc tiến thương mại nông sản bền vững.

---

FAQ (Câu hỏi thường gặp) (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu là gì?

Mô hình UTZ Certified chứng minh nông nghiệp bền vững không làm giảm sản lượng mà ngược lại giúp tăng lợi nhuận ròng nhờ giảm 15-20% chi phí phân bón vô cơ, đồng thời nâng cao giá trị hạt cà phê xuất khẩu nhờ mức giá thưởng (premium) trên 40 USD/tấn.

2. Phương pháp nghiên cứu của đề tài có điểm gì đặc biệt?

Đề tài áp dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp kết hợp đối chứng thực nghiệm (control group) giữa hộ đạt chuẩn UTZ và hộ chưa tham gia trên cùng một địa bàn sinh thái (Đắk Lắk), giúp lượng hóa chính xác sự khác biệt về kinh tế, xã hội và môi trường.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) cho các nông sản khác không?

Hoàn toàn có thể. Quy chế quản lý chất lượng, quy trình giám sát nguồn gốc và các nguyên tắc canh tác bền vững của UTZ hoàn toàn tương thích và có thể chuyển giao áp dụng cho chè, ca cao, hồ tiêu và cây ăn trái xuất khẩu tại Việt Nam.

4. Bước đi tiếp theo (Next steps) cần triển khai là gì?

Cần nghiên cứu mở rộng mô hình liên kết chuỗi giá trị khép kín gắn với công nghệ truy xuất nguồn gốc số hóa (Blockchain), đánh giá dấu chân carbon (carbon footprint) trong canh tác và xây dựng thương hiệu quốc gia cho cà phê đặc sản Việt Nam.

5. Ứng dụng thực tiễn lớn nhất của đề tài đối với doanh nghiệp là gì?

Giúp doanh nghiệp xây dựng quy trình liên kết bao tiêu ổn định với nông dân, đáp ứng các hàng rào kỹ thuật khắt khe của Hiệp định thương mại tự do (như EVFTA) và nâng cao năng lực đàm phán hợp đồng quốc tế dài hạn.

---

Kết luận (150 từ)

Đề tài nghiên cứu khoa học của ThS. Nguyễn Thị Khánh Quỳnh đã khẳng định vai trò thiết yếu của mô hình đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn Nông nghiệp bền vững UTZ Certified đối với ngành hàng nông sản Việt Nam. Việc chuẩn hóa chuỗi giá trị cà phê theo các trụ cột Kinh tế – Xã hội – Môi trường là giải pháp căn cơ để vượt qua bẫy "sản lượng cao nhưng giá trị thấp", nâng cao thu nhập cho người nông dân và kiến tạo nền nông nghiệp sinh thái hiện đại.

Các bên liên quan từ cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp đến từng hộ nông dân cần chủ động bắt tay liên kết chặt chẽ, đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật và nhân rộng các mô hình hợp tác xã bền vững trên phạm vi cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN MÔ HÌNH ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG THEO TIÊU CHUẨN NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG CHO SẢN PHẨM NÔNG SẢN 1.1 Khái quát về mô hình đảm bảo chất lượng UTZ 1.1 Một số khái niệm và thuật ngữ cơ bản 1.1 Giới thiệu về cà phê và các chủng loại cà phê Hiện nay, cây cà phê được trồng tại hơn 80 quốc gia trên thế giới. Hạt cà phê được lấy từ hạt của các loài cây thuộc họ cà phê (Rubiaceae) trong đó ba dòng cây cà phê chính là: cà phê Arabica (cà phê chè), cà phê Robusta (cà phê vối) và cà phê Excelsa (cà phê mít). Chất lượng hay đẳng cấp của cà phê khác nhau tùy theo từng loại cây, từng loại hạt và nơi trồng. Cà phê Robusta được đánh giá thấp hơn so với cà phê Arabica do có chất lượng thấp hơn nên giá cả theo đó cũng rẻ hơn.

Loại cà phê đắt nhất và hiếm nhất thế giới tên là Kopi Luwak (hay cà phê Chồn) của Indonesia và Việt Nam. Ở Việt Nam với lượng cà phê xuất khẩu bình quân đạt 1 triệu tấn/niên vụ, cà phê Việt Nam đang giữ vị trí thứ 2 thế giới về xuất khẩu cà phê Robusta.2 Phát triển cà phê bền vững Hơn một thập niên qua kể từ 1997 đến nay ngành cà phê thế giới trải qua khủng hoảng nghiêm trọng về kinh tế, xã hội và môi trường. Khủng hoảng kinh tế xảy ra từ 1997 đến 2002 khi giá cà phê giảm xuống dưới giá thành, nguyên nhân chính là thừa cung trong lúc cầu vẫn không tăng đáng kể. Khủng hoảng môi trường là hậu quả của thâm canh cao và sản xuất lớn hàng loạt không sử dụng cây che bóng, lạm dụng nông hóa học, gây xói mòn rửa trôi cũng như tàn phá nơi sinh tồn tự nhiên của sinh vật hoang dã.

Những tác động tiêu cực trong kinh tế và môi trường dẫn tới khủng hoảng xã hội tại những vùng trồng cà phê như mất việc làm, nghèo đói gia tăng, giảm khả năng tiếp cận với y tế và giáo dục. Trên thế giới cũng như tại Việt nam, phát triển cà phê bền vững trở thành chủ đề thảo luận sôi động của những tác nhân trong chuỗi giá trị cà phê. Cộng đồng cà phê quốc tế cũng đã tiến đến thống nhất về quan niệm phát triển bền vững trong ngành 18 cà phê (ICO WD Board 30/01/2006), theo đó tính bền vững trong ngành cà phê bao gồm những điều kiện sản xuất, chế biến và thương mại cho tất cả các bên liên quan trong chuỗi cung ứng sao cho:  Đem lại lợi nhuận kinh tế đủ trang trải chi phí sản xuất và sinh hoạt cũng như một phần dôi ra cho đầu tư phát triển.  Bảo đảm các điều kiện xã hội và làm việc phù hợp với các chuẩn mực quốc tế, tạo điều kiện duy trì sự ổn định của cộng đồng.

 Đối xử có trách nhiệm với môi trường để duy trì tài nguyên thiên nhiên cho các thế hệ tương lai. Phát triển sản xuất cà phê bền vững phải tuân theo những bộ tiêu chí và có hệ thống chứng nhận/kiểm tra để các tác nhân trong chuỗi cung ứng tuân theo và người tiêu dùng có thể nhận biết. “Tính bền vững” trở thành một yếu tố quan trọng để tiếp thị cà phê. Do đó, sản xuất và thương mại cà phê có chứng nhận/kiểm tra dựa trên các bộ tiêu chí và quy trình đánh giá đảm bảo chất lượng theo hướng bền vững ngày càng được triển khai rộng rãi.

Cà phê bền vững có chứng nhận theo định nghĩa phổ biến hiện nay là các sản phẩm cà phê bao gồm được ba trụ cột của tính bền vững đó là: “bền vững kinh tế cho nông dân”, “bảo tồn môi trường” và “trách nhiệm xã hội”. Chứng nhận là quy trình thủ tục của cơ quan chứng nhận độc lập cấp chứng chỉ bảo đảm chất lượng cà phê và quá trình sản xuất đã được đánh giá là tuân thủ những yêu cầu đã xác định. Giới thiệu các mô hình đảm bảo chất lượng có chứng nhận/kiểm tra đối với sản phẩm nông sản. Những năm gần đây, nhiều bà con nông dân, doanh nghiệp, người tiêu dùng đã làm quen với thuật ngữ “cà phê bền vững có chứng nhận, kiểm tra”.

Đó chính là một số chương trình chứng nhận cà phê bền vững như 4C, Hữu Cơ Organic, UTZ Certified, Thương mại công bằng (Fairtrade - FT), Liên minh rừng mưa (Rainforest Alliance – RFA) đã được ứng dụng tại nhiều địa phương và ngày càng thu hút sự quan tâm của người nông dân cũng như các doanh nghiệp, nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, phát triển kinh tế, xã hội và môi trường. Dưới đây là khái quát về các tiêu chuẩn chứng nhận bền vững có kiểm tra.1 Thương mại công bằng (Fair-trade) 19 Mục đích chính của Thương mại công bằng là tạo cho nông dân cơ hội công bằng để cải thiện vị thế thị trường của họ. Vào năm 1988 một tổ chức Phi chính phủ của Hà Lan tên Solidaridad đưa ra sáng kiến khởi động hệ thống chứng nhận Max Havelaar cho cà phê Thương mại công bằng (và sau đó cho các sản phẩm khác) với mục tiêu mang cà phê này vào các kênh siêu thị truyền thống. Sau đó vào năm 1997 Tổ chức Dán nhãn Thương mại công bằng quốc tế FLO (The Fair Trade Labelling Organization International ) được thành lập nhằm hợp nhất các sáng kiến dán nhãn Thương mại công bằng ở các nước tiêu thụ.

Hiện nay có 20 sáng kiến dán nhãn thương mại công bằng hoạt động tại 21 quốc gia, và đã cấp 611 giấy chứng nhận về FLO toàn cầu tạo nên thị trường lớn cho các sản phẩm Thương mại công bằng. Hiện nay có trên 240 Hợp tác xã tại 26 quốc gia châu Phi, châu Á, và Mỹ La Tinh sản xuất cà phê có chứng nhận Thương mại công bằng. Các Tiêu chuẩn của FLO phân chia làm 2 nhóm: một nhóm tiêu chuẩn dành cho người sản xuất nhỏ, một nhóm cho lao động làm thuê. Cụ thể:  Nhóm tiêu chuẩn dành cho người sản xuất nhỏ: dành cho các trang trại nhỏ, được tổ chức trong hợp tác xã hay trong các tổ chức khác với một cấu trúc dân chủ và tham gia tự nguyện Các tiêu chuẩn dành cho người sản xuất nhỏ bao gồm các tiêu chí phát triển xã hội, tạo điều kiện cho Thương mại công bằng đóng góp vào tiềm năng phát triển cũng như tạo điều kiện cho các nhóm người sản xuất thiết lập cơ chế dân chủ và quản trị minh bạch.;  Nhóm tiêu chuẩn dành cho người lao động làm thuê: dành cho công nhân làm việc trong các đồn điền và nhà máy, phải được chủ sử dụng lao động trả lương thích đáng, đảm bảo quyền tham gia công đoàn và được cung cấp chỗ ở.

Hệ thống FLO có bảo đảm mức giá sàn thu mua, dựa trên ước tính chi phí sản xuất bền vững. Tùy theo loại cà phê và quốc gia xuất xứ, mức giá sàn trong những năm qua dao động trong khoảng 2,32 USD/kg đến 2,87 USD/kg. Khi giá thị trường trên mức giá sàn, cà phê có chứng nhận Thương mại công bằng được trả tăng thêm 0,23 USD/kg. Thu nhập từ giá tăng thêm không được chia cho các thành viên, chỉ dành cho hợp tác xã sử dụng để đầu tư vào phúc lợi, kinh tế, xã hội chung của cộng đồng và của hợp tác xã.

Đây là chương trình chứng nhận duy nhất có bảo đảm giá sàn và giá tăng thêm. 20 Muốn được công nhận là doanh nghiệp thương mại công bằng và sản phẩm được dán nhãn thương mại công bằng, doanh nghiệp phải gia nhập Hiệp hội Thương mại công bằng quốc tế (IFAT). Sau khi IFAT kiểm tra và chứng nhận doanh nghiệp được đứng trong hàng ngũ này, sản phẩm sẽ được cấp thương hiệu Fair-trade. Khi được công nhận là doanh nghiệp thương mại công bằng, sản phẩm của doanh nghiệp đó sẽ có cơ hội mở rộng thị trường trong nước cũng như trên toàn thế giới.

Xem thêm thông tin tại www.2 Hữu cơ (Organic) Sản xuất nông nghiệp hữu cơ có lịch sử lâu đời từ thế kỷ 19. Cà phê có chứng nhận hữu cơ xuất hiện vào 1967. Đến năm 1972 Liên đoàn quốc tế Các phong trào Nông nghiệp Hữu cơ (IFOAM- International Federation of Organic Agriculture Movements) được thành lập để thống nhất các phong trào hữu cơ. Nhiệm vụ của IFOAM là “lãnh đạo, thống nhất và hỗ trợ phong trào hữu cơ dưới mọi hình thức”.

Mục tiêu của IFOAM là ứng dụng rộng rãi các hệ thống sản xuất tuân thủ nghiêm ngặt các quy định liên quan sinh thái, xã hội và kinh tế dựa trên các nguyên tắc. Nên coi những tiêu chuẩn cơ bản của IFOAM là tiêu chuẩn tham chiếu dành cho nông nghiệp hữu cơ trên toàn thế giới. Mặc dù nhiều người hiểu đơn giản nông nghiệp hữu cơ chỉ là cấm sử dụng những chất nông hóa tổng hợp, thực ra các tiêu chuẩn hữu cơ còn bao gồm cả bảo vệ thiên nhiên, quy định cấm phá hoại hệ sinh thái tự nhiên sơ cấp, bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ đất và nước, cấm sử dụng sinh vật biến đổi gen, tăng cường sự đa dạng cây trồng, duy trì độ phì đất và các hoạt động sinh học trong đất. Kể từ năm 1996 còn có thêm chương quy định về công bằng xã hội.

Hiện có trên 30 tổ chức chứng nhận hữu cơ có bề dày và quy mô hoạt động lớn tại trên 30 quốc gia được IFOAM cấp phép, chứng nhận cho nhiều nông sản trong đó có cà phê. Tuy chi phí và thủ tục chứng nhận, chi phí chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ, thay đổi tập quán canh tác, sụt giảm năng suất. là những cản trở thực tế vào thời gian đầu bước vào sản xuất hữu cơ, nhưng hiện nay cũng có trên 40 quốc gia sản xuất cà phê hữu cơ bán trên thị trường quốc tế. Khó có thể công bố mức giá trả tăng thêm cho cà phê hữu cơ vì phụ thuộc vào chất lượng cà phê và tình hình thị trường tại thời điểm.

Vào giữa năm 2007, giá trả tăng thêm trong khoảng 0,23 USD/kg cho tới 0,57 USD/kg, tùy thuộc chất lượng và trên thị trường có nhiều hay ít. Còn theo Hiệp hội cà phê đặc sản Mỹ (SCAA) 21 trong giai đoạn 2015-2016 giá trả thêm trung bình là 0,585 USD/kg. Tuy nhiên, theo kinh nghiệm, giá trả tăng thêm cho người sản xuất (giá FOB) đối với sản phẩm hữu cơ so với không hữu cơ với chất lượng tương đương thường chênh nhau 10 – 15%. Còn nói chung người tiêu dùng thường chấp nhận trả tăng thêm cho giá bán lẻ khoảng 20% so với cà phê không hữu cơ.