bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ptnt trêng ®¹i häc l©m nghiÖp ----------------***-------------- l¬ng thÕ dòng Bíc ®Çu nghiªn cøu kü thuËt trång rõng th©m canh Keo tai tîng ë vïng §«ng B¾c Bé ®Ó cung cÊp gç lín luËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp Hµ Néi - 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 më ®Çu i. Sù cÇn thiÕt cña vÊn ®Ò nghiªn cøu: Keo tai tîng (Acacia mangium Wild) tuy míi ®îc g©y trång tõ nh÷ng n¨m ®Çu thËp kû 80 nhng diÖn tÝch rõng trång Keo tai tîng t¨ng rÊt nhanh do cã c¸c ®Æc ®iÓm u viÖt vÒ kh¶ n¨ng sinh trëng, tÝnh chÊt gç phï hîp trong c«ng nghiÖp chÕ biÕn gç, còng nh c¶i thiÖn ®é ph× cña ®Êt. Cho ®Õn nay Keo tai tîng ®· ®îc trång phæ biÕn ë nhiÒu vïng trong c¶ níc vµ ®· trë thµnh mét trong nh÷ng loµi c©y trång rõng kinh tÕ chñ lùc. §Ó ph¸t huy vai trß, t¸c dông cña Keo tai tîng gãp phÇn ®¸p øng nhu cÇu sö dông gç ngµy cµng t¨ng vµ ®a d¹ng hiÖn nay cña x· héi, vÊn ®Ò ®Æt ra lµ ph¶i trång rõng th©m canh t¨ng n¨ng suÊt c©y trång, cung cÊp gç nguyªn liÖu cã chÊt lîng vµ gi¸ trÞ cao.
Song tõ thùc tiÔn cña c«ng t¸c trång rõng nh÷ng n¨m qua cho thÊy thµnh qu¶ ®¹t ®îc trªn c¶ ba ph¬ng diÖn n¨ng suÊt, chÊt lîng vµ hiÖu qu¶ vÉn cßn nhiÒu h¹n chÕ, cha ®¸p øng ®îc c¸c yªu cÇu thùc tiÔn ®ang ®ßi hái. Nguyªn nh©n chÝnh lµ do cha hiÓu biÕt mét c¸ch toµn diÖn vÒ ®iÒu kiÖn g©y trång, ®Æc ®iÓm sinh trëng cña Keo tai tîng lµm c¬ së ®Ó x©y dùng c¸c biÖn ph¸p kü thuËt thÝch hîp, v× vËy cha ph¸t huy ®îc tiÒm n¨ng ®Êt ®ai, u thÕ cña c©y trång vµ thÞ trêng. Nh»m gãp phÇn gi¶i quyÕt vÊn ®Ò nªu trªn, ®¸p øng yªu cÇu trång rõng kinh doanh gç lín hiÖn nay, ®Ò tµi “Bíc ®Çu nghiªn cøu kü thuËt trång rõng th©m canh Keo tai tîng ë vïng §«ng B¾c Bé ®Ó cung cÊp gç lín” ®îc triÓn khai thùc hiÖn. §Ò tµi tËp trung x¸c ®Þnh ®iÒu kiÖn hoµn c¶nh vïng trång vµ c¸c biÖn ph¸p kü thuËt th©m canh Keo tai tîng ë vïng §«ng B¾c Bé nh»m kinh doanh gç lín.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nh÷ng ®ãng gãp míi cña ®Ò tµi: - VÒ khoa häc: X¸c ®Þnh ®îc mét sè c¨n cø bæ sung cho c¬ së lý luËn vÒ møc ®é thÝch hîp cña ®iÒu kiÖn hoµn c¶nh vµ ®Æc ®iÓm sinh trëng cña Keo tai tîng ®Ó chän vïng trång rõng vµ x¸c ®Þnh biÖn ph¸p kü thuËt trång rõng th©m canh Keo tai tîng ë vïng §«ng B¾c Bé ®Ó cung cÊp gç lín. - VÒ thùc tiÔn: X¸c ®Þnh ®îc vïng trång Keo tai tîng thÝch hîp vµ ®Ò xuÊt biÖn ph¸p kü thuËt trång rõng th©m canh Keo tai tîng ë vïng §«ng B¾c Bé ®Ó cung cÊp gç lín. Bè côc cña luËn v¨n: LuËn v¨n gåm 2 phÇn vµ 4 ch¬ng lµ: Më ®Çu Ch¬ng 1- Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu Ch¬ng 2- Môc tiªu, néi dung, giíi h¹n vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu Ch¬ng 3- §iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ - x· héi khu vùc nghiªn cøu Ch¬ng 4- KÕt qu¶ nghiªn cøu vµ th¶o luËn KÕt luËn, tån t¹i, khuyÕn nghÞ Ngoµi ra, cã hÖ thèng c¸c b¶ng biÓu; tµi liÖu tham kh¶o tiÕng ViÖt, tiÕng Anh vµ c¸c phô lôc.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Ch¬ng 1 tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Mét sè th«ng tin chung vÒ Keo tai tîng Keo tai tîng cã tªn khoa häc lµ Acacia mangium Wild, lµ c©y hä ®Ëu (Fabaceae), hä phô trinh n÷ (Mimosoideae), tªn gäi kh¸c lµ Keo l¸ to hay Trµm l¸ to. ë Australia Keo tai tîng cã tªn lµ Brownsalwood, Black Wattle, Hickory Wattle, ë Papua New Guinea cã tªn lµ Papua Wattle, ë Indonesia cã tªn lµ Mangge Hutan, ë Malaysia cã tªn Mangium, Kysafoda, ë Th¸i Lan cã tªn lµ Kra thintepa [37]. Keo tai tîng lµ c©y gç trung b×nh ®Õn lín, sinh trëng nhanh, cã thÓ ®¹t t¨ng trëng hµng n¨m vÒ D1.3 ®Õn 5 cm vµ chiÒu cao Hvn lªn ®Õn 5m trong 4 hoÆc 5 n¨m ®Çu.
Tuy nhiªn t¨ng trëng nµy gi¶m nhanh sau tuæi 7 vµ tuæi 8. Keo tai tîng cao tõ 20 - 30m, ®êng kÝnh trung b×nh 20 - 40cm, cã thÓ ®¹t tíi 60cm. §o¹n th©n díi cµnh chiÕm u thÕ cao 15 - 20 m. Tuy nhiªn ë lËp ®Þa xÊu c©y chØ cã thÓ ®¹t chiÒu cao 7 - 10 m.
Th©n c©y cã nhiÒu cµnh nh¸nh, t¸n dµy, réng, thêng xanh, mµu xanh ®en. Vá th©n lóc non cã mµu xanh, vá th©n nh½n, phÇn díi (gÇn giµ) cã mµu n©u. Khi c©y 2 - 3 tuæi vá th©n b¾t ®Çu cã vÕt nøt däc, dµy vµ xï x×, thÞt vá dµy, ®«i khi t¹o thµnh r·nh [37]. L¸ c©y lóc cßn nhá (díi 1 tuæi) cã l¸ kÐp l«ng chim 2 lÇn, cuèng thêng bÑt.
Khi c©y trëng thµnh cã l¸ ®¬n, phiÕn l¸ h×nh trøng hoÆc tr¸i xoan dµi, ®Çu cã mòi låi tï, ®u«i men cuèng, dµi 14 - 25 cm, réng 6 - 9 cm, kh¸ dµy, hai mÆt xanh ®Ëm. Cã 4 g©n däc song song næi râ (Lª Méng Ch©n, Lª ThÞ Huyªn, 2000) [2]. Hoa h×nh chïm dµi kho¶ng 10 cm, mäc thµnh tõng ®«i tõ n¸ch l¸, côm hoa gåm nhiÒu hoa nhá mµu tr¾ng hoÆc mµu kem [37]. Hoa tù h×nh b«ng dµi gÇn b»ng l¸, mäc lÎ hoÆc tËp trung 2 - 4 hoa tù ë n¸ch l¸.
Hoa ®Òu lìng tÝnh mÉu 4, trµng hoa mµu vµng, nhÞ nhiÒu v¬n dµi ra ngoµi hoa (Lª Méng Ch©n, Lª ThÞ Huyªn, 2000) [2]. Sau khi thô phÊn, hoa trë thµnh qu¶ mµu xanh l¸ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 c©y, lóc chÝn cã mµu ®en. Lóc ®Çu th× th¼ng, sau qu¶ xo¾n l¹i bÖn vµo nhau thµnh nh÷ng bã kh«ng ®Òu (Bé L©m nghiÖp - Phô san n¨m 1990) [1]. Qu¶ ®Ëu, dÑt vµ máng lóc non th¼ng, khi giµ cong, cuén xo¾n l¹i.
H¹t dÑt, h×nh d¹ng thay ®æi tõ dµi ®Õn « van hay h×nh elÝp, kÝch thíc 3 - 5 x 2 - 3 mm, n»m ngang trong vá qu¶. Khi chÝn mµu ®en bãng, h¹t cã vá dµy, cøng, cã dÝnh d¶i mµu ®á. Vá qu¶ chÝn nøt ra theo mÐp vá vµ khi chÝn h¹t cøng cã mµu ®en (dµi 3 - 5 mm) vÉn treo ë d¶i nhá mµu vµng. Sau mét sè ngµy ®Æc biÕt lµ nh÷ng ngµy giã m¹nh, nh÷ng d¶i nµy ®øt khái vá, h¹t r¬i xuèng ®Êt vÉn ®em theo c¶ nh÷ng d¶i nhá mµu vµng.
Nh÷ng d¶i mµu sÆc sì ®· hÊp dÉn kiÕn vµ chim gióp cho viÖc ph¸t t¸n h¹t gièng ®i xa (Bé L©m nghiÖp - Phô san n¨m 1990) [1]. Keo tai tîng cã kh¶ n¨ng cè ®Þnh ®¹m trong ®Êt nhê céng sinh víi vi khuÈn Rhizobium t¹o ra nèt sÇn ë rÔ v× vËy nã cã kh¶ n¨ng c¶i t¹o ®Êt, ph¸t triÓn ®îc trong nhiÒu hoµn c¶nh kh¸c nhau, thËm chÝ lµ hoµn c¶nh kh¾c nghiÖt mµ ë ®ã Ýt cã nh÷ng loµi kh¸c mäc. Do cã kh¶ n¨ng thÝch øng réng tõ vïng nhiÖt ®íi Èm ®Õn vïng cËn nhiÖt ®íi Èm nªn nã ®îc sö dông trång l¹i rõng ë c¸c lËp ®Þa khã kh¨n ë nhiÒu níc vµ ®· thµnh c«ng, nh ë Malaysia, Trung Quèc, Lµo, Philipin, ViÖt Nam, Th¸i Lan,… [37]. HiÖn nay gç Keo tai tîng ®îc dïng réng r·i trªn thÞ trêng ®Ó ®ãng ®å gia dông th«ng thêng, cung cÊp nguyªn liÖu cho ngµnh s¶n xuÊt v¸n d¨m, v¸n bãc vµ ®Æc biÖt lµ lµm nguyªn liÖu giÊy.
Keo tai tîng cã hiÖu suÊt bét giÊy cao, khèi lîng thÓ tÝch nhá h¬n Keo lai vµ Keo l¸ trµm, nhng nã l¹i cã u ®iÓm sinh trëng nhanh h¬n Keo l¸ trµm vµ kh¶ n¨ng ®æ g·y Ýt h¬n keo lai nªn vÉn ®îc coi lµ mét trong nh÷ng loµi chÝnh sö dông trång rõng nguyªn liÖu giÊy (Lª §×nh Kh¶, 1996) [9]. Keo tai tîng mäc tù nhiªn ë phÝa B¾c Australia, Papua New Guinea, phÝa §«ng In®«nªsia (Moluccas vµ Iran Jaya). Vïng më réng giíi h¹n ë phÝa B¾c kho¶ng vÜ ®é 0050’ Nam thuéc vïng Iran Jaya ®Õn vÜ ®é 190 Nam ë LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. QuÇn thô næi tiÕng nhÊt ë Australia, ë ®ã Keo tai tîng mäc kh«ng liªn tôc däc theo bê biÓn phÝa §«ng cña Queensland gi÷a Ingham vµ s«ng Jadine.
T¹i vïng nµy, Keo tai tîng mäc ë ®é cao díi 100m, nhng cã hai quÇn thô mäc ë ®é cao 450m vµ 720m, trong khi ë In®«nªsia, Papua New Guinea nã còng chØ mäc ë ®é cao thÊp so víi mÆt biÓn. QuÇn thô Keo tai tîng tr¶i ra tõ Taliabu thuéc Moluccas (In®«nªsia) ®Õn Wuroi vµ s«ng Ori«m trong tØnh phÝa T©y cña Papua New Guinea. Trong vïng ph©n bè tù nhiªn, Keo tai tîng mäc ven rõng ngËp mÆn vµ gÇn quÇn thô c©y trµm còng nh rõng ë ven s«ng xen lÉn víi ®ång cá. Keo tai tîng kh«ng mäc trong rõng ma nhng phÇn lín thÊy mäc ven rõng.
Th«ng thêng Keo tai tîng mäc thµnh ®¸m nhá thØnh tho¶ng míi mäc thµnh diÖn tÝch lín. Keo tai tîng lµ loµi c©y tiªn phong mäc trªn ®Êt rõng ®· bÞ tµn ph¸, cã khi mäc bªn lÒ ®êng vµ däc theo bê c¸nh ®ång mÝa ë Queensland. Löa rõng, mét ®Æc ®iÓm cña m«i trêng tù nhiªn, thêng lµm ch¸y líp cá, ¶nh hëng ®Õn m«i trêng sèng vµ t¸i sinh tù nhiªn cña Keo tai tîng. Quan ®iÓm vÒ gç lín Kh¸i niÖm gç lín ®îc hiÓu trong ®Ò tµi nµy lµ: gç ®Õn khi thµnh thôc c«ng nghÖ ph¶i ®¹t ®îc ®êng kÝnh tèi thiÓu 20 - 30cm víi chu kú kinh doanh 10 - 15 n¨m.
Lîc sö trång rõng th©m canh 1. Trªn thÕ giíi Tõ tríc n¨m 1900, trªn thÕ giíi cha cã nhu cÇu trång rõng th©m canh cho môc ®Ých c«ng nghiÖp, mÆc dï ®· cã mét sè níc quan t©m ®Õn do thiÕu gç tõ rõng tù nhiªn. Trong giai ®o¹n nµy biÖn ph¸p kü thuËt l©m sinh ®¸ng ®îc chó ý vµ cã ®ãng gãp quan träng cho ®Õn nay lµ viÖc trång thö nghiÖm c¸c lo¹i c©y ngo¹i lai nh TÕch (Tectona grandis) vµ mét sè loµi B¹ch ®µn E. robusta (Jacobs, 1981); øng dông trång thö nghiÖm hÖ thèng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 trång rõng “Taungya” (Mac Gillivray, 1990).
Giai ®o¹n 1900 - 1945, viÖc trång rõng ®· ®îc tiÕn hµnh ë nhiÒu níc trªn thÕ giíi víi nhiÒu loµi c©y trång vµ cã xu híng trång rõng b¸n th©m canh nh ë Brazil vµo nh÷ng n¨m 20 vµ 30 thÕ kû tríc ®· trång hµng tr¨m ngµn ha rõng B¹ch ®µn E. NhiÒu tiÕn bé vÒ kü thuËt l©m sinh ¸p dông cho trång rõng trong thêi kú nµy, nh nghiªn cøu cña Craib ë Nam Phi vµo nh÷ng n¨m 1930 vÒ tØa tha vµ tØa cµnh (Craib 1934, 1939, 1947); hÖ thèng trång rõng “Taungya” ®îc sö dông réng r·i ë Kenya vµo n¨m 1910 (FAO 1967b), ë Trinidad lµ ph¬ng ph¸p chÝnh ®Ó trång rõng TÕch (Lamb, 1955).