Nghiên Cứu Kiến Trúc Nhà Gươl Dân Tộc C'tu Ở Miền Trung Việt Nam

Khám phá kiến trúc nhà gươl dân tộc Ctu ở miền Trung Việt Nam, biểu tượng văn hóa độc đáo và giá trị lịch sử của cộng đồng dân tộc.

• Tác giả: Đặng Minh Tùng
• Người hướng dẫn: Khuất Tân Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Kiến Trúc Hà Nội
• Chuyên ngành: Kiến trúc
• Đề tài: Nghiên Cứu Kiến Trúc Nhà Gươl Dân Tộc C'tu Ở Miền Trung Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Khám Phá Kiến Trúc Nhà Gươl Dân Tộc C tu

Việt Nam là quốc gia đa dân tộc, với 54 dân tộc anh em cùng sinh sống và gìn giữ những bản sắc văn hóa độc đáo. Trong đó, dân tộc C'tu, sinh sống chủ yếu ở dải Trường Sơn thuộc khu vực miền Trung, nổi bật với kiến trúc nhà Gươl độc đáo. Nhà Gươl không chỉ là một công trình kiến trúc, mà còn là biểu tượng văn hóa, linh hồn của làng, nơi diễn ra các hoạt động cộng đồng, lễ hội truyền thống và là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa lâu đời của dân tộc C'tu. Nghiên cứu về kiến trúc nhà Gươl có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời góp phần vào sự phát triển bền vững của cộng đồng. Tình trạng nhiều ngôi nhà truyền thống dần mai một do sự giao thoa văn hóa và sự thay đổi trong đời sống hiện đại đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nghiên cứu và bảo tồn. Theo tài liệu, "Nhà Gươl của người C'tu không phải nhà ở mà mang chức năng công cộng như đình làng của người Kinh..."

1.1. Vai trò và ý nghĩa văn hóa của nhà Gươl

Nhà Gươl là trung tâm sinh hoạt cộng đồng, nơi diễn ra các cuộc họp làng, lễ hội truyền thống và các nghi lễ quan trọng của dân tộc C'tu. Đây không chỉ là một công trình kiến trúc mà còn là biểu tượng cho văn hóa C'tu, là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa lâu đời, là nơi truyền dạy các thế hệ về truyền thống và lịch sử của dân tộc. Ý nghĩa nhà Gươl thể hiện qua chức năng hoạt động cộng đồng như đình làng của người Kinh, đề Hội đồng làng họp bàn và quyết định những vấn đề trọng mang sống còn của cộng chức nhiều truyền thống. Đây còn là biểu tượng của sự đoàn kết và gắn bó trong cộng đồng.

1.2. Vấn đề bảo tồn nhà Gươl trong bối cảnh hiện nay

Sự phát triển kinh tế và xã hội, cùng với quá trình hội nhập văn hóa, đang đặt ra nhiều thách thức cho việc bảo tồn kiến trúc nhà Gươl. Nhiều ngôi nhà truyền thống đang dần bị mai một do sự thay đổi trong lối sống, sự thiếu quan tâm của thế hệ trẻ và những tác động tiêu cực từ quá trình đô thị hóa. Điều này đòi hỏi cần có những giải pháp cụ thể và thiết thực để bảo tồn kiến trúc nhà Gươl, không chỉ là bảo tồn về mặt vật chất mà còn bảo tồn những giá trị văn hóa tinh thần mà nó mang lại. Nghiên cứu về Nhà Gươl hiện nay góp phần vào công cuộc xây dựng nông thôn mới, đồng thời quảng bá hình ảnh văn hóa của địa phương.

II. Môi Trường Ảnh Hưởng Kiến Trúc Nhà Gươl Của Người C tu

Môi trường tự nhiên, kinh tế và văn hóa xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển kiến trúc nhà Gươl. Địa bàn cư trú của dân tộc C'tu nằm ở vùng núi Trường Sơn, nơi có khí hậu nhiệt đới gió mùa với những đặc điểm riêng biệt. Điều kiện tự nhiên này ảnh hưởng đến việc lựa chọn vật liệu xây dựng, kỹ thuật xây dựng và hình thức kiến trúc của nhà Gươl. Bên cạnh đó, văn hóa, phong tục tập quán và hoạt động kinh tế của người C'tu cũng có tác động sâu sắc đến kiến trúc nhà Gươl, thể hiện qua cách bố trí không gian, các hoa văn trang trí và ý nghĩa biểu tượng của các thành phần kiến trúc. Theo tài liệu gốc, người C'tu cư trú chủ yếu ở dãy Trường Sơn, các huyện Nam Đông, A Lưới (Huế), Đông Giang, Tây Giang (Quảng Nam), Hòa Vang (Đà Nẵng).

2.1. Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên đến vật liệu và kỹ thuật

Điều kiện tự nhiên của vùng núi Trường Sơn ảnh hưởng đến việc lựa chọn vật liệu xây dựng nhà Gươl. Người C'tu thường sử dụng các vật liệu tự nhiên sẵn có như gỗ, tre, nứa, lá để xây dựng nhà Gươl. Kỹ thuật xây dựng cũng được phát triển dựa trên kinh nghiệm lâu đời, phù hợp với điều kiện địa hình và khí hậu của vùng. Cụ thể, kết cấu nhà Gươl thường sử dụng khung gỗ chắc chắn, mái lợp bằng lá hoặc tranh để chống chọi với mưa gió và bão lũ. Kết cấu mái được sử dụng kỹ thuật buộc mái.

2.2. Tác động của văn hóa và kinh tế đến không gian kiến trúc

Văn hóa và kinh tế của dân tộc C'tu có tác động sâu sắc đến không gian kiến trúc của nhà Gươl. Không gian kiến trúc được bố trí theo các chức năng khác nhau, phục vụ cho các hoạt động cộng đồng, lễ hội và sinh hoạt văn hóa. Các hoa văn trang trí trên nhà Gươl mang ý nghĩa biểu tượng, thể hiện những giá trị văn hóa và tín ngưỡng của người C'tu. Hoạt động kinh tế chủ yếu là nông nghiệp nương rẫy cũng ảnh hưởng đến cách bố trí không gian xung quanh nhà Gươl, tạo nên sự hài hòa giữa kiến trúc và thiên nhiên.

III. Phân Tích Đặc Điểm Kiến Trúc Độc Đáo Của Nhà Gươl C tu

Kiến trúc nhà Gươl của dân tộc C'tu mang những đặc điểm độc đáo, thể hiện qua cách bố trí mặt bằng, kết cấu xây dựng, vật liệu sử dụng và các hoa văn trang trí. Nhà Gươl thường có hình dáng nhà sàn với mái cao, vách thưa và không gian mở. Kết cấu nhà Gươl được xây dựng bằng gỗ, tre và các vật liệu tự nhiên khác, sử dụng kỹ thuật truyền thống. Hoa văn trang trí nhà Gươl thường là các hình vẽ, điêu khắc về các con vật, cây cỏ và các biểu tượng văn hóa, thể hiện những giá trị thẩm mỹ và tín ngưỡng của người C'tu. Việc Phân loại nhà Gươl có thể dựa trên quy mô công trình, vùng cư trú, nghệ thuật kiến trúc và hình dạng mặt bằng.

3.1. Kết cấu và vật liệu xây dựng truyền thống của nhà Gươl

Kết cấu nhà Gươl thường được xây dựng bằng gỗ, tre và các vật liệu tự nhiên khác, sử dụng kỹ thuật truyền thống được truyền từ đời này sang đời khác. Khung nhà thường được làm bằng gỗ chắc chắn, mái lợp bằng lá hoặc tranh để chống chọi với mưa gió. Các vật liệu tự nhiên này không chỉ bền vững mà còn mang lại vẻ đẹp gần gũi với thiên nhiên. Kỹ thuật buộc mái và kết cấu sàn gỗ là những kỹ thuật phổ biến.

3.2. Hoa văn trang trí và ý nghĩa biểu tượng trong kiến trúc

Hoa văn trang trí nhà Gươl thường là các hình vẽ, điêu khắc về các con vật, cây cỏ và các biểu tượng văn hóa, thể hiện những giá trị thẩm mỹ và tín ngưỡng của người C'tu. Các hình tượng như trâu, rắn, chim thường được sử dụng để trang trí, mang ý nghĩa bảo vệ, cầu mong sự may mắn và thịnh vượng cho cộng đồng. Ý nghĩa nhà Gươl thể hiện qua các hình tượng con người, sấu và trăn.

IV. Đánh Giá Giá Trị Kiến Trúc Nhà Gươl C tu Hiện Nay Ra Sao

Giá trị kiến trúc nhà Gươl không chỉ nằm ở vẻ đẹp hình thức mà còn ở những giá trị văn hóa, lịch sử và xã hội mà nó mang lại. Nhà Gươl là một phần quan trọng trong di sản văn hóa của dân tộc C'tu, là biểu tượng cho sự sáng tạo và tài năng của người dân nơi đây. Việc đánh giá giá trị kiến trúc nhà Gươl cần dựa trên các tiêu chí như tính độc đáo, tính bền vững, tính thích ứng với môi trường và tính biểu tượng văn hóa. So sánh kiến trúc nhà Gươl với kiến trúc nhà Rông Tây Nguyên giúp làm rõ những nét đặc trưng riêng của nhà Gươl.

4.1. Tiêu chí đánh giá giá trị kiến trúc và văn hóa của nhà Gươl

Để đánh giá giá trị kiến trúc nhà Gươl cần xây dựng các tiêu chí cụ thể, bao gồm: tính độc đáo về hình thức và kết cấu, tính bền vững về vật liệu và kỹ thuật, tính thích ứng với môi trường tự nhiên và khí hậu, tính biểu tượng văn hóa thể hiện qua các hoa văn trang trí và ý nghĩa xã hội thể hiện qua vai trò trong cộng đồng. Giá trị văn hóa và giá trị nghệ thuật thể hiện rõ qua các tiêu chí này.

4.2. So sánh với kiến trúc nhà Rông và các kiến trúc khác

So sánh kiến trúc nhà Gươl với kiến trúc nhà Rông và các kiến trúc truyền thống khác giúp làm rõ những nét đặc trưng riêng của nhà Gươl. Mặc dù cùng là kiến trúc nhà cộng đồng, nhà Gươl và nhà Rông có những khác biệt về hình thức, kết cấu và chức năng, phản ánh những đặc điểm văn hóa và xã hội riêng của từng dân tộc. Bảng so sánh đặc điểm kiến trúc nhà Gươl và nhà Rông có thể được sử dụng để làm rõ sự khác biệt này.

V. Giải Pháp Bảo Tồn Và Phát Huy Kiến Trúc Nhà Gươl C tu

Việc bảo tồn kiến trúc nhà Gươl là một nhiệm vụ quan trọng, đòi hỏi sự chung tay của cộng đồng, các nhà nghiên cứu và các cơ quan chức năng. Cần có những giải pháp cụ thể và thiết thực để bảo tồn kiến trúc nhà Gươl, không chỉ là bảo tồn về mặt vật chất mà còn bảo tồn những giá trị văn hóa tinh thần mà nó mang lại. Đồng thời, cần tìm cách phát triển bền vững nhà Gươl, kết hợp bảo tồn với phát triển du lịch cộng đồng, tạo ra những cơ hội kinh tế cho người dân địa phương. Nghiên cứu cần đề xuất những pháp bảo khai thác những yếu kiến mỹ thuật, thuật, phục cho công quản kiến quy hoạch, xây dựng nông thôn mới phát.

5.1. Các giải pháp bảo tồn vật chất và phi vật chất nhà Gươl

Các giải pháp bảo tồn kiến trúc nhà Gươl cần bao gồm cả bảo tồn vật chất và phi vật chất. Bảo tồn vật chất là việc duy trì, phục hồi và bảo dưỡng các công trình nhà Gươl hiện có. Bảo tồn phi vật chất là việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa, tri thức và kỹ năng liên quan đến nhà Gươl. Cần có các chương trình đào tạo, truyền dạy nghề thủ công truyền thống cho thế hệ trẻ để đảm bảo rằng những tri thức và kỹ năng này không bị mai một. Xây dựng tiêu chí đánh giá và cách thức đánh giá kiến trúc nhà Gươl cũng là một yếu tố quan trọng.

5.2. Phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn kiến trúc nhà Gươl

Du lịch cộng đồng có thể đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn kiến trúc nhà Gươl. Bằng cách thu hút du khách đến tham quan và trải nghiệm văn hóa, du lịch cộng đồng có thể tạo ra nguồn thu nhập cho người dân địa phương, từ đó khuyến khích họ tham gia vào công tác bảo tồn. Tuy nhiên, cần có những quy hoạch và quản lý chặt chẽ để đảm bảo rằng du lịch không gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và văn hóa địa phương. Cần có sự kết hợp chặt chẽ giữa du lịch và bảo tồn để đạt được sự phát triển bền vững. Du lịch cộng đồng và bảo tồn kiến trúc nhà Gươl cần được thực hiện song song.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Và Phát Triển Kiến Trúc Nhà Gươl

Nghiên cứu về kiến trúc nhà Gươl của dân tộc C'tu là một lĩnh vực đầy tiềm năng, mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới. Cần có những nghiên cứu sâu hơn về lịch sử hình thành, quá trình phát triển và sự biến đổi của nhà Gươl theo thời gian. Đồng thời, cần tìm hiểu về vai trò của nhà Gươl trong bối cảnh xã hội hiện đại và những thách thức mà nó đang phải đối mặt. Kết luận cần đưa ra những kiến nghị cụ thể về các giải pháp bảo tồn kiến trúc nhà Gươl và phát triển du lịch cộng đồng. Nghiên cứu cần tập trung làm rõ giá trị kiến trúc và giá trị văn hóa.

6.1. Các hướng nghiên cứu sâu hơn về nhà Gươl trong tương lai

Các hướng nghiên cứu sâu hơn về nhà Gươl trong tương lai có thể tập trung vào: nghiên cứu về lịch sử hình thành và phát triển của nhà Gươl, nghiên cứu về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến kiến trúc nhà Gươl, nghiên cứu về vai trò của nhà Gươl trong việc phát triển kinh tế xã hội của cộng đồng và nghiên cứu về các giải pháp thiết kế nhà Gươl hiện đại phù hợp với điều kiện sống và văn hóa của người C'tu.

6.2. Đề xuất các chính sách hỗ trợ bảo tồn và phát huy giá trị

Để bảo tồn kiến trúc nhà Gươl và phát huy giá trị của nó, cần có những chính sách hỗ trợ từ các cơ quan chức năng, bao gồm: chính sách hỗ trợ tài chính cho việc bảo tồn và phục hồi các công trình nhà Gươl, chính sách khuyến khích người dân địa phương tham gia vào công tác bảo tồn, chính sách quảng bá và giới thiệu về nhà Gươl đến du khách và chính sách đào tạo, truyền dạy nghề thủ công truyền thống cho thế hệ trẻ. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, các nhà nghiên cứu và cộng đồng để đạt được hiệu quả cao nhất trong công tác bảo tồn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I. Môi trường tự nhiên, kinh tế & văn hóa - xã hội C'tu - chủ nhân của nhà Gươi. Môi trường tự nhiên - địa bàn cư trú: 1. Địa bàn cư trú: Tại Việt Nam, theo điều tra dân số 1999 dân tộc Ctu có dân số 50.458 người, cư trú chủ yếu trên dãy núi Trường Sơn, tại các huyện Nam Đông, A Lưới, Phú Lộc (Thừa Thiên - Huế), Đông Giang, Tây Giang, (Quảng Nam), Hòa Vang (Đà Nẵng).

Theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009, người Ctu ở Việt Nam có dân số 61.588 người, cư trú tại 3§ trên tổng số 63 tỉnh, thành phố. Người CHu cư trú tập trung tại các tỉnh: Quảng Nam (45715 người, chiếm 74,2% tổng số người Cttu tai ing song Ci Long Việt Nam), Thừa Thiên - Huế (14.629 người, chiếm 23,8% tổng số Hình 1.1: Vị trí địa bàn cư trú của người C'tu tại Việt Nam), Đà Nẵng người C'tu ở miền Trung Việt Nam (950 người), thành phố Hồ Chí Minh (Huế, Quảng Nam, Đà Nẵng) (54 người). Tại Lào, theo Ethnologue thi năm 1998 dân tộc này có 14.700 người, cư trú chủ yếu tại thượng nguồn sông Xê Kông, trong các tỉnh Xekong, Saravan, Champasak. Địa bàn cư trú của người Ctu là vùng núi non trùng điệp, phần lớn đỗ theo hướng Tây Bắc - Đông Nam.

[5] Xét chung, ở Việt Nam, người C°tu phân bố chủ yếu ở cả Bắc & Nam Trung Bộ, qua đó môi trường họ sinh sống mang đẩy đủ các điều kiện tự nhiên của vùng Trung Bộ. Dia hình: Trung Bộ có độ cao thấp dần từ khu vực miền núi xuống đồi gò trung. du, xuôi xuống các đồng bằng phía trong dải cồn cát ven biển rồi ra đến các đảo ven bờ. - Khu vực Bắc Trung Bộ: bao gồm các dãy núi phía Tây.

có độ cao trung bình và thấp. Riêng miền núi phía Tây tỉnh Thanh Hoá có độ cao từ 1000 - 1500m. Khu vực miền núi Nghệ An - Hà Tĩnh là đầu nguồn của dãy Trường Sơn có địa hình rất hiểm trở, phần lớn các núi cao nằm rải rác ở đây. Các miền đồng bằng có tông diện tích khoảng 6.200km2, trong đó đồng bằng Thanh Hoá do nguồn phù sa từ sông Mã và sông Chu bồi đắp, chiếm gần một nửa diện tích và là đồng bằng rộng nhất của Trung Bộ.

~ Khu vực Nam Trung Bộ: thuộc khu vực cận giáp biển. Địa hình ở đây bao gồm đồng bằng ven biển và núi thấp, có chiều ngang theo hường Đông - Tây (trung bình 40 - 50 km), hạn hẹp hơn so với Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên. Có hệ thống sông ngòi ngắn và dốc, bờ biển sâu với nhiều đoạn khúc. khuỷu, thêm lục địa hẹp.

Các miền đồng bằng có diện tích không lớn do các day núi phía Tây trải dọc theo hướng Nam tiến dẫn ra sát biển và có hướng thu hẹp dần diện tích lại. Đồng bằng chủ yếu do sông và biển bồi đắp, nên thường bám sát theo các chân núi. Khí hậu: Trung Bộ được chia ra làm hai khu vực chính là Bắc Trung Bộ và Duyên Hải Nam Trung Bộ. Đặc điểm nổi bật của khí hậu Trung Bộ là có mùa 10 mưa và mùa khô không cùng xảy ra vào một thời kỳ trong năm như hai vùng khí hậu Bắc Bộ và Nam Bộ.

- Khu vực Bắc Trung Bộ: (bao gồm toàn bộ phía Bắc đèo Hải Vân). 'Vào mùa đông, do gió mùa thổi theo hướng Đông Bắc mang theo hơi nước từ biển vào nên toàn khu vực chịu ảnh hưởng của thời tiết lạnh kèm theo mưa. Đây là điểm khác biệt với thời tiết khô hanh vào mùa Đông vùng Bắc Bộ. Đến mùa Hè không còn hơi nước từ biển vào nhưng có thêm gió mùa Tây Nam (còn gọi là gió Lào) thổi ngược lên gây nên thời tiết khô nóng, vào thời điểm này nhiệt độ ngày có thể lên tới trên 40°C, trong khi đó độ âm không khí lại rất thấp.

Thừa Thiên - Huế là một trong các tỉnh có lượng mưa nhiều nhất ở Việt Nam với lượng mưa trung bình năm vượt trên 2.600mm, có nơi lên đến 4. Hàng năm có từ 200 - 220 ngày mưa ở các vùng núi, 150 - 170 ngày mưa ở khu vực đồng bằng duyên hải. Vào mùa mưa, mỗi tháng có 16 - 24 ngày mưa. Những đợt mưa kéo dài nhiều ngày trên diện rộng thường gây ra lũ lụt lớn Địa hình phía Tây từ Hà Tĩnh đến Thừa Thiên - Huế bao gồm các dãy.

Các dòng sông ở đây có dòng chảy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam đỗ ra biển thường có lòng sông hẹp, độ dốc lớn, diện tích lưu vực nhỏ nên với lượng mưa tương đối lớn trút xuống sẽ sinh ra lũ, lên nhanh và gây lụt lội cho các khu vực đồng bằng thấp phía Đông. Với lượng mưa chiếm 68 - 75% lượng mưa trong năm, sẽ phát sinh lũ lụt lớn và gây thiệt hại sản xuất, tài sản, tính mạng cư dân, tác động tiêu cực đến môi trường sinh thái. Ngược lại, trong mùa ít mưa thì nước lại không đủ cung cấp cho sinh hoạt và sản xuất của một số địa phương trong vùng. Mùa mưa lũ ở Bắc Trung Bộ thường xảy.

ra từ tháng 7 đến tháng 10. 11 - Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ: (bao gồm khu vực đồng bằng ven biển Nam Trung Bộ thuộc phía Nam đèo Hải Vân). Gió mùa Đông Bắc khi thôi đến đây thường suy yếu đi do bị chặn lại bởi dãy Bạch Mã. Vì vậy vào mùa hè khi xuất hiện gió mùa Tây Nam thổi mạnh từ vịnh Thái Lan và tràn qua dãy núi Trường Sơn sẽ gây ra thời tiết khô nóng cho toàn bộ khu vực.

Lũ lụt ở vùng Duyên hải Nam Trung Bộ thường xảy ra từ tháng 10 đến tháng 12 'Những trận lũ lụt lớn đã xảy ra ở miền Trung vào các năm: 1952, 1964, 1980, 1983, 1990, 1996, 1998, 1999, 2001, 2003. Có lúc xảy ra lũ chồng lũ như. các đợt lũ tháng 11, 12/1999; tháng 10, 11/2010. [22] Chính từ những đặc điểm của môi trường tự nhiên đó, con người bản địa tiền trú hay đến đây trong quá trình Nam tiến, Đông tiến hay Tây tiến với biển núi cận kể không thể không hình thành những lối ứng xử phù hợp, kết hay kế thừa những thành tựu của người đi trước trong sinh hoạt kinh tế văn hoá, đề tồn tại và phát triển.

Môi trường văn hóa - xã hộ 1. Lịch sử tộc người C*tu: 'Về nguồn gốc dân tộc C'tu nói chung, một số nhà ngôn ngữ cho rằng: ngành ngôn ngữ C'tu gần gũi nhất với các ngành ngôn ngữ Việt và Bahnar. Cách đây khoảng 4000 năm đã có một ngôn ngữ tổ tiên chung cho các ngành trên. Các bằng chứng khảo cổ học, dân tộc học cho phép đoán định rằng: cách đây hơn 4000 năm, tổ tiên chung của người Việt, Mường, Katu (Ctu), Bahna những người trồng lúa đã cư trú và dần lan tỏa khắp vùng lưu vực sông Hong (bao gồm cả Vân Nam và miền Bắc Việt Nam ngày nay).

Họ đã trở thành những chủ nhân quan trọng của nền văn hóa Đông Sơn. Dần dần, do sự tăng. dân số và các cuộc chiến tranh nhiều nhóm nhỏ của cư dân Đông Sơn từ miền Bắc Việt Nam đã di cư sang phía Tây và về phía Nam thành nhiều đợt, bằng 12 nhiều con đường khác nhau. Con cháu họ giờ đây đã trở thành nhiều tộc người khác nhau về tên gọi và ngôn ngữ ở Việt Nam và Đông Nam Á.

Do sống lâu trong rừng thảm và núi cao, người C'tu đã bảo lưu nhiều nét văn hóa cội nguồn. Cho đến thời gian gần đây ngôi nhà đàn ông (nhà Gươi) của dân tộc C'tu còn mang nhiều đặc điểm của hai dạng nhà khắc trên trống đồng Đông Sơn cùng với nhiều phong tục được coi là thuộc thời kì văn hóa Đông Sơn như: đóng khó, cởi trần, xăm mình, cà răng, nhuộm răng đen, ăn trầu, trang trí ng lông chim, đánh trồng đồng, cồng chiêng, dùng tên tâm thuốc độc,. Đồng thời hiện tượng các tộc người ngành C'tu sống gần kề liền một dải với các tộc ít người ngành ngôn ngữ Việt ở phía Bắc và các tộc ngành ngôn ngữ Bana (Giẻ Triêng, Xơ Đăng) ở phía Nam cho phép đoán rằng, đó là các tộc người đã tách ra từ một khối Việt cô di cư từ phía Bắc. Trong khi đó truyền thuyết của người Ctu đã kê rằng tô tiên của họ có một thời ở các khu vực Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế.

Trong phạm vi nghiên cứu về người C'tu ở Việt Nam hiện nay, nhiều nhà nghiên cứu đã nhận định rằng: “Vùng sinh sống của người Ctu vốn ở vùng Duyên Hải và di cư đến vùng đất hiện nay là do áp lực của tộc người Việt trong quá trình Nam Tiến”. [14] Riêng tộc người Ctu ở huyện Hòa Vang (Đà Nẵng) có khoảng hơn 1000 người ng tập trung ở các thôn Giàn Bí, Tà Lan thuộc xã Hòa Bắc và thôn Phú Túc xã Hòa Phú. Bộ phận người Ctu ở đây không phải là cư dân bản địa mà đó là kết quả của sự di cư từ bộ phận người Ctu ở Tây Bắc Quang Nam sang, chủ yếu vào thế ki XX sau khi hòa bình lập lại. Đây là kết quả của lối sống hỏa canh truyền thống của người C'tu và dần họ đã định cư tại đây, do ở đây có nhiều điều kiện thuận lợi phù hợp với lối sống của họ.

Bởi vậy, ta có thể nhận thấy sự tương đồng về đời sống văn hóa của người Ctu ở Hòa Vang va người Cttu ở phía Tây tỉnh Quảng Nam 13 Tộc người này luôn tồn tại với nhiều tên gọi khác nhau như: K’Tu, Kha Tu, Ka Tu, Teu, Cao, Khat, Ha, Thap, Kao To, Kanto, Ta Rier - Van Kieu, tên gọi của người Katu (với biến thê là người Cttu hay Ktu) cũng gây ra nhiều tranh cãi với nhiều cách lí giải khác nhau. Theo cách lí giải của người Cttu thì tu có nghĩa là: “người ở đầu nguồn, trên cao (Cơ = người, Tu = đầu nguồn nước)”. Đây là cách gọi cộng đồng mình với địa danh, đặc điểm cư trú là hiện tượng phô biến ở Việt Nam và chính họ cũng chia ra là người Cu sống ở vùng cao, vùng thấp và ở giữa, đó cũng chính là nhóm địa phương của người Cu. Cũng theo các nhà nghiên cứu, họ nhận thấy rằng: “từ Tu trong ngôn ngữ Ctu nhằm đề chỉ vị trí ở đầu ngọn, chăng hạn như: Tulong: ngọn cay, Tutơm: nói có đầu, có đuôi, Tudak: đầu nguồn nước; còn Coh là từ nhằm đẻ chỉ phương hướng, phương vị, chẳng hạn như Cohping: ở trên, Coh Jub: & dưới.

Sự kết hợp giữa Coh & Tu là cách đề lí giải dễ chấp nhận trong ý nghĩa kết hợp, nhằm dé xác định nơi cư trú về phía (Coh) và nguồn nước (Tu).