Khóa luận tốt nghiệp ngành dược thực trạng kiến thức thực hành tiêm vắc xin phòng ngừa ung thư cổ tử cung và một số yếu tố liên quan của sinh viên nữ trường đại học võ trường toản năm 2021

Luận văn tốt nghiệp y tế nghiên cứu tốt nghiệp ngành dược thực trạng kiến thức thực hành tiêm vắc xin phòng ngừa ung thư cổ tử cung và, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề

• Trường học: Trường Đại Học Võ Trường Toản
• Đề tài: Nghiên Cứu Kiến Thức và Thực Hành Tiêm Vắc Xin Phòng Ngừa Ung Thư Cổ Tử Cung của Sinh Viên Nữ Tại Trường Đại Học Võ Trường Toản

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN
• TÓM TẮT NGHIÊN CỨU
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Một số thông tin về bệnh ung thư cổ tử cung
• 1.1.1. Khái niệm ung thư cổ tử cung
• 1.1.2. Gánh nặng của ung thư cổ tử cung
• 1.1.3. Các yếu tố nguy cơ của ung thư cổ tử cung
• 1.1.4. Các biểu hiện, triệu chứng của ung thư cổ tử cung
• 1.1.5. Biến chứng của ung thư cổ tử cung
• 1.1.6. Các biện pháp làm giảm nguy cơ mắc ung thư cổ tử cung
• 1.2. Một số thông tin về vi rút HPV
• 1.2.1. Tỷ lệ mắc và sự phổ biến của HPV
• 1.2.2. Sự lây truyền của HPV
• 1.2.3. Các vấn đề sức khỏe do HPV gây ra
• 1.2.4. Các biện pháp phòng tránh lây nhiễm HPV
• 1.3. Một số thông tin về vắc xin phòng ngừa ung thư cổ tử cung
• 1.3.1. Hiệu quả của vắc xin phòng UTCTC
• 1.3.2. Độ an toàn của vắc xin
• 1.3.3. Độ tuổi tiêm vắc xin
• 1.4. Thực trạng về kiến thức, thực hành tiêm vắc xin phòng ung thư cổ tử cung và một số yếu tố liên quan của sinh viên ở các nước trên thế giới và Việt Nam
• 1.4.1. Thực trạng về kiến thức, thực hành tiêm vắc xin phòng ung thư cổ tử cung và một số yếu tố liên quan của sinh viên ở các nước trên thế giới
• 1.4.2. Thực trạng về kiến thức, thực hành tiêm vắc xin phòng ung thư cổ tử cung và một số yếu tố liên quan của sinh viên ở Việt Nam
• 1.5. Giới thiệu địa bàn nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2.1. Thời gian nghiên cứu
• 2.2.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.6. Các biến số nghiên cứu
• 2.7. Thước đo và tiêu chuẩn đánh giá
• 2.7.1. Đánh giá về kiến thức bệnh ung thư cổ tử cung, HPV và vắc xin phòng ung thư cổ tử cung
• 2.7.2. Đánh giá thực hành tiêm vắc xin phòng bệnh ung thư cổ tử cung
• 2.8. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.9. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm thông tin chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Thực trạng kiến thức về bệnh UTCTC, HPV và vắc xin phòng bệnh UTCTC của sinh viên nữ trường Đại học Võ Trường Toản năm 2021
• 3.3. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành về tiêm vắc xin phòng UTCTC của sinh viên nữ trường Đại học Võ Trường Toản năm 2021
• 3.4. Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.5. Kiến thức, thực hành tiêm vắc xin phòng UTCTC của sinh viên nữ trường Đại học Võ Trường Toản năm 2021
• 3.6. Một số yếu tố liên quan tới kiến thức, thực hành tiêm vắc xin phòng UTCTC của sinh viên nữ trường Đại học Võ Trường Toản năm 2021
• 3.6.1. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức về bệnh UTCTC
• 3.6.2. Các yếu tố liên quan đến kiến thức về HPV
• 3.6.3. Yếu tố liên quan đến vắc xin phòng UTCTC
• 3.6.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hành tiêm vắc xin phòng bệnh ung thư cổ tử cung
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Toàn cảnh gánh nặng bệnh tật UTCTC và vai trò vắc xin

Ung thư cổ tử cung (UTCTC) là một trong những thách thức lớn nhất đối với sức khỏe phụ nữ toàn cầu và tại Việt Nam. Đây là bệnh ung thư phổ biến thứ tư ở phụ nữ, gây ra hàng trăm nghìn ca tử vong mỗi năm. Gần như tất cả các trường hợp đều liên quan đến việc nhiễm virus HPV (Human Papillomavirus) dai dẳng, một loại virus lây truyền phổ biến qua đường tình dục. Sự ra đời của vắc xin phòng ngừa HPV đã mở ra một kỷ nguyên mới trong y tế dự phòng, mang lại hy vọng giảm thiểu đáng kể gánh nặng bệnh tật UTCTC. Tuy nhiên, hiệu quả của chiến lược này phụ thuộc rất lớn vào kiến thức và hành vi của cộng đồng, đặc biệt là nhóm đối tượng trẻ như sinh viên nữ. Nghiên cứu tại Đại học Võ Trường Toản cung cấp một cái nhìn sâu sắc về thực trạng này, chỉ ra những khoảng trống cần được lấp đầy để tối ưu hóa hiệu quả phòng bệnh. Việc hiểu rõ nguyên nhân, con đường lây nhiễm và các biện pháp phòng ngừa là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong cuộc chiến chống lại căn bệnh nguy hiểm này. Chính vì vậy, việc đánh giá nhận thức về HPV và thái độ đối với việc tiêm chủng trong nhóm nữ sinh viên trở thành một nhiệm vụ cấp thiết.

1.1. Ung thư cổ tử cung Vấn đề sức khỏe cộng đồng lớn

Ung thư cổ tử cung (UTCTC) vẫn là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2018, toàn cầu ghi nhận khoảng 570.000 ca mắc mới và 311.000 ca tử vong do UTCTC. Tại Việt Nam, tình hình cũng không kém phần đáng lo ngại. Ước tính đến năm 2019, có khoảng 5.146 phụ nữ mắc mới và mỗi ngày có khoảng 7 phụ nữ tử vong vì căn bệnh này. Điều đáng nói là UTCTC ảnh hưởng nặng nề đến phụ nữ ở độ tuổi tương đối trẻ, gây ra những tổn thất to lớn về tâm lý, tài chính và hạnh phúc gia đình. Gánh nặng bệnh tật UTCTC không chỉ dừng lại ở tỷ lệ tử vong mà còn bao gồm chi phí điều trị tốn kém, sự suy giảm chất lượng cuộc sống của bệnh nhân và những ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng sinh sản. Mặc dù bệnh có thể được chữa khỏi nếu phát hiện sớm, tỷ lệ thành công giảm mạnh từ 93% ở giai đoạn khu trú xuống chỉ còn 15% ở giai đoạn muộn. Thực trạng này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức và thực hiện các biện pháp phòng ngừa chủ động trong cộng đồng.

1.2. Virus HPV Nguyên nhân chính và con đường lây truyền

Nguyên nhân chính gây ra gần 99% các trường hợp ung thư cổ tử cung là do nhiễm virus HPV dai dẳng. HPV là một loại virus cực kỳ phổ biến, ước tính gần 80% phụ nữ có hoạt động tình dục sẽ bị nhiễm ít nhất một lần trong đời. Có hơn 100 type HPV, trong đó khoảng 15 type được xếp vào nhóm nguy cơ cao gây ung thư, đặc biệt là HPV 16 và 18, chịu trách nhiệm cho khoảng 70% các ca UTCTC. Con đường lây truyền chính của HPV là qua quan hệ tình dục, bao gồm cả quan hệ qua đường âm đạo, hậu môn và miệng. Ngoài ra, virus cũng có thể lây lan qua tiếp xúc da với da ở vùng sinh dục. Do đó, bất kỳ ai có quan hệ tình dục đều có nguy cơ phơi nhiễm. Việc bắt đầu quan hệ tình dục sớm và có nhiều bạn tình là những yếu tố làm tăng nguy cơ lây nhiễm. Một điểm quan trọng cần nhấn mạnh là hầu hết các trường hợp nhiễm HPV không có triệu chứng và có thể tự khỏi. Tuy nhiên, một số trường hợp nhiễm trùng kéo dài có thể dẫn đến những biến đổi tiền ung thư và tiến triển thành ung thư sau nhiều năm. Hiểu rõ về nhận thức về HPV và đường lây của nó là chìa khóa để thực hiện hành vi phòng bệnh hiệu quả.

1.3. Y tế dự phòng Tiêm phòng HPV là giải pháp tối ưu

Trong lĩnh vực y tế dự phòng, tiêm phòng HPV được coi là biện pháp hiệu quả và đột phá nhất để ngăn ngừa ung thư cổ tử cung. Các loại vắc xin hiện có như vắc xin Gardasil và vắc xin Cervarix đã được chứng minh có hiệu quả từ 95-100% trong việc ngăn ngừa các tổn thương tiền ung thư và ung thư gây ra bởi các type HPV nguy cơ cao có trong vắc xin. WHO khuyến cáo tiêm vắc xin cho trẻ em gái từ 9-14 tuổi, trước khi bắt đầu có quan hệ tình dục, để đạt được hiệu quả bảo vệ cao nhất. Việc tiêm chủng không chỉ bảo vệ cá nhân khỏi nguy cơ mắc bệnh mà còn góp phần tạo ra miễn dịch cộng đồng, giảm sự lây lan của virus trong dân số. Tại Việt Nam, vắc xin HPV đã được giới thiệu nhưng vẫn chưa được đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng quốc gia, dẫn đến chi phí vẫn là một rào cản lớn. Do đó, việc nâng cao thái độ tiêm chủng tích cực và thúc đẩy các chính sách hỗ trợ tiêm phòng là vô cùng cần thiết để bảo vệ sức khỏe sinh sản sinh viên và phụ nữ nói chung.

II. Thực trạng đáng báo động về nhận thức và tiêm phòng HPV

Nghiên cứu được thực hiện tại trường Đại học Võ Trường Toản đã phác họa một bức tranh đáng báo động về thực trạng kiến thức và thực hành tiêm vắc xin phòng ngừa ung thư cổ tử cung của sinh viên nữ. Mặc dù là đối tượng có trình độ học vấn, nhưng kết quả cho thấy một lỗ hổng lớn trong kiến thức ung thư cổ tử cung và các biện pháp phòng ngừa. Tỷ lệ sinh viên có kiến thức đạt về bệnh, về virus HPV, và về vắc xin đều ở mức thấp. Điều này trực tiếp dẫn đến một tỷ lệ tiêm vắc xin HPV rất khiêm tốn, chỉ chiếm chưa đến một phần tư số người được khảo sát. Thực trạng này cho thấy sự tồn tại của những rào cản tiêm chủng đáng kể, từ thiếu hụt thông tin, nhận thức sai lệch cho đến các yếu tố kinh tế - xã hội. Việc thiếu hiểu biết không chỉ làm giảm hành vi phòng bệnh của cá nhân mà còn cản trở nỗ lực chung của cộng đồng trong việc loại trừ căn bệnh nguy hiểm này. Phân tích sâu hơn về các nguyên nhân sẽ là cơ sở quan trọng để xây dựng các chiến lược can thiệp phù hợp và hiệu quả.

2.1. Lỗ hổng kiến thức ung thư cổ tử cung của nữ sinh viên

Kết quả khảo sát sinh viên y khoa và các ngành khác tại Đại học Võ Trường Toản cho thấy một thực tế đáng lo ngại về mức độ hiểu biết. Cụ thể, chỉ có 56,6% sinh viên đạt kiến thức chung về bệnh UTCTC. Tỷ lệ này còn giảm mạnh khi đề cập đến các khía cạnh chuyên sâu hơn: chỉ 42,9% sinh viên đạt điểm kiến thức về virus HPV và đáng báo động hơn, chỉ 37% sinh viên có kiến thức đạt về vắc xin phòng bệnh. Những con số này cho thấy dù đã nghe nói về bệnh, phần lớn sinh viên vẫn thiếu những hiểu biết cốt lõi về nguyên nhân, các yếu tố nguy cơ, tầm quan trọng của sàng lọc và đặc biệt là lợi ích của vắc xin. Lỗ hổng kiến thức ung thư cổ tử cung này là một rào cản lớn, bởi nhận thức đúng đắn là tiền đề cho việc hình thành thái độ và hành vi phòng bệnh tích cực. Khi sinh viên, kể cả sinh viên khối ngành sức khỏe, không nắm vững thông tin, họ khó có thể tự bảo vệ bản thân và trở thành những người tuyên truyền hiệu quả cho gia đình và cộng đồng.

2.2. Rào cản tiêm chủng và tỷ lệ tiêm vắc xin HPV thấp

Từ lỗ hổng kiến thức, hệ quả tất yếu là một tỷ lệ tiêm vắc xin HPV cực kỳ thấp. Nghiên cứu chỉ ra rằng chỉ có 24,1% sinh viên nữ đã thực hành tiêm phòng UTCTC. Con số này thấp hơn đáng kể so với kỳ vọng ở một nhóm dân số trẻ và có học thức. Điều này chứng tỏ sự tồn tại của nhiều rào cản tiêm chủng phức tạp. Phân tích các yếu tố liên quan cho thấy khả năng chi trả chi phí là một trong những trở ngại hàng đầu. Bên cạnh đó, sự thiếu hụt thông tin, lo ngại về tác dụng phụ, và sự trì hoãn trong việc đưa ra quyết định cũng là những lý do phổ biến. Các yếu tố xã hội như trình độ học vấn và nghề nghiệp của phụ huynh cũng có ảnh hưởng nhất định đến hành vi phòng bệnh của sinh viên. Việc xác định và tháo gỡ những rào cản này, từ kinh tế đến tâm lý, là yêu cầu cấp bách để cải thiện tỷ lệ tiêm chủng, bảo vệ sức khỏe cho thế hệ tương lai.

2.3. Hiểu biết hạn chế về vắc xin Gardasil và Cervarix

Kiến thức về vắc xin phòng UTCTC của sinh viên nữ còn rất hạn chế, đặc biệt là các thông tin cụ thể về các loại vắc xin đang lưu hành như vắc xin Gardasil và vắc xin Cervarix. Nghiên cứu cho thấy chỉ 37% sinh viên đạt kiến thức về vắc xin, bao gồm các thông tin cơ bản như độ tuổi tiêm phù hợp, lịch tiêm, số mũi cần tiêm và hiệu quả bảo vệ. Nhiều sinh viên còn mơ hồ về sự khác biệt giữa các loại vắc xin, đối tượng chỉ định, và khả năng phòng ngừa chéo các bệnh khác do HPV gây ra. Sự thiếu hiểu biết này có thể dẫn đến việc bỏ lỡ “thời điểm vàng” để tiêm chủng hoặc có những quyết định không chính xác. Nâng cao hiểu biết về vắc xin là một phần quan trọng của truyền thông giáo dục sức khỏe, giúp sinh viên tự tin hơn khi lựa chọn biện pháp phòng ngừa này. Cần có những chương trình cung cấp thông tin rõ ràng, khoa học và dễ tiếp cận để xóa bỏ những e ngại và hiểu lầm không đáng có về tính an toàn và hiệu quả của việc tiêm phòng HPV.

III. Phương pháp nghiên cứu khoa học về kiến thức tiêm chủng

Để có được những số liệu xác thực và đánh giá khách quan về thực trạng kiến thức, thực hành tiêm phòng UTCTC, một phương pháp nghiên cứu khoa học chặt chẽ đã được áp dụng. Nghiên cứu này được thiết kế theo hướng tiếp cận mô tả cắt ngang, một phương pháp phổ biến trong y tế công cộng để khảo sát một quần thể tại một thời điểm nhất định. Đối tượng nghiên cứu là sinh viên nữ tại trường Đại học Võ Trường Toản, một nhóm đại diện cho thế hệ trẻ có học thức. Việc lựa chọn phương pháp và công cụ phù hợp đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo tính tin cậy và giá trị của kết quả thu được. Quy trình thu thập và phân tích dữ liệu được tiến hành một cách hệ thống, từ việc xây dựng bộ câu hỏi, chọn mẫu, đến việc sử dụng các phần mềm thống kê chuyên dụng. Sự minh bạch trong phương pháp luận không chỉ củng cố độ tin cậy của các phát hiện mà còn cho phép các nhà nghiên cứu khác có thể tham khảo và tái kiểm chứng trong các bối cảnh tương tự.

3.1. Thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang tại ĐH Võ Trường Toản

Nghiên cứu đã sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang để khảo sát sinh viên y khoa và các ngành khác. Thiết kế này cho phép thu thập dữ liệu về kiến thức, thực hành và các yếu tố liên quan tại cùng một thời điểm, cụ thể là năm 2021. Ưu điểm của phương pháp này là tính hiệu quả về thời gian và chi phí, đồng thời cung cấp một cái nhìn tổng quan nhanh chóng về vấn đề nghiên cứu trong một quần thể xác định. Địa điểm nghiên cứu được chọn là Trường Đại học Võ Trường Toản, nơi đào tạo đa ngành, bao gồm cả khối ngành sức khỏe, tạo điều kiện để so sánh nhận thức về HPV và hành vi giữa các nhóm sinh viên khác nhau. Việc xác định rõ ràng thiết kế nghiên cứu là nền tảng để đảm bảo các bước tiếp theo được thực hiện một cách nhất quán và khoa học, từ đó đưa ra những kết luận có giá trị về thực trạng tiêm phòng HPV của nữ sinh viên và HPV.

3.2. Công cụ và quy trình thu thập dữ liệu 424 sinh viên

Phương pháp thu thập số liệu chính là phát vấn thông qua bộ câu hỏi tự điền khuyết danh cho 424 sinh viên nữ. Cỡ mẫu được tính toán khoa học để đảm bảo tính đại diện và độ chính xác cho nghiên cứu. Bộ câu hỏi được cấu trúc thành 5 phần rõ ràng: thông tin chung, kiến thức về bệnh UTCTC, kiến thức về virus HPV, kiến thức về vắc xin và thực hành tiêm phòng. Trước khi triển khai chính thức, bộ câu hỏi đã được thử nghiệm để điều chỉnh và hoàn thiện. Quy trình phát phiếu được tiến hành trực tiếp tại lớp học, đảm bảo tỷ lệ phản hồi cao và sự tham gia tự nguyện của sinh viên. Dữ liệu sau khi thu thập được nhập bằng phần mềm Epi data 3.1 và phân tích bằng SPSS 22, sử dụng các mô hình thống kê phù hợp để xác định tỷ lệ và phân tích các yếu tố liên quan, đảm bảo kết quả có độ tin cậy cao và phản ánh đúng thực trạng hành vi phòng bệnh.

IV. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến kiến thức phòng bệnh

Kết quả nghiên cứu không chỉ dừng lại ở việc mô tả các con số về tỷ lệ kiến thức mà còn đi sâu vào phân tích các yếu tố ảnh hưởng tiêm phòng và nhận thức của sinh viên nữ. Phân tích hồi quy đa biến logistic đã chỉ ra rằng, kiến thức về ung thư cổ tử cung và virus HPV không đồng đều giữa các nhóm sinh viên. Các yếu tố như ngành học, năm học, trình độ học vấn của phụ huynh và nơi ở đều có mối liên hệ có ý nghĩa thống kê với mức độ hiểu biết của sinh viên. Những phát hiện này vô cùng quan trọng, bởi chúng cho thấy kiến thức không chỉ đơn thuần đến từ giáo dục chính quy mà còn chịu tác động từ môi trường gia đình và xã hội. Việc xác định được các yếu tố này giúp định hướng các chương trình truyền thông giáo dục sức khỏe một cách hiệu quả hơn, nhắm đúng vào các nhóm đối tượng có nguy cơ thiếu hụt thông tin cao, từ đó nâng cao mặt bằng chung về nhận thức về HPV trong cộng đồng sinh viên.

4.1. Mối liên quan giữa ngành học và nhận thức về HPV

Một trong những phát hiện nổi bật nhất là sự khác biệt rõ rệt về kiến thức giữa sinh viên các ngành học. Phân tích cho thấy nhóm sinh viên thuộc khối ngành Y-Dược có mức độ nhận thức về HPV và kiến thức ung thư cổ tử cung cao hơn đáng kể so với sinh viên các khối ngành khác. Điều này là dễ hiểu do chương trình đào tạo của họ có liên quan trực tiếp đến các vấn đề sức khỏe. Tuy nhiên, nó cũng cho thấy một khoảng trống lớn trong việc trang bị kiến thức y tế dự phòng cho sinh viên ngoài khối ngành sức khỏe. Bệnh tật không phân biệt ngành nghề, do đó, kiến thức phòng bệnh cần được phổ cập rộng rãi. Kết quả này gợi ý rằng các trường đại học cần tích hợp các nội dung về sức khỏe sinh sản sinh viên, đặc biệt là phòng chống UTCTC, vào chương trình giáo dục chung hoặc tổ chức các buổi hội thảo, ngoại khóa dành cho toàn thể sinh viên, không chỉ riêng khối Y-Dược. Đây là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến thái độ tiêm chủng và quyết định phòng bệnh.

4.2. Ảnh hưởng của gia đình và xã hội đến kiến thức

Nghiên cứu đã chứng minh rằng các yếu tố gia đình và xã hội có tác động không nhỏ đến kiến thức của sinh viên. Cụ thể, trình độ học vấn của cả bố và mẹ đều có mối liên quan đến mức độ hiểu biết của sinh viên về virus HPV và vắc xin phòng bệnh. Những sinh viên có cha mẹ học vấn cao hơn thường có kiến thức tốt hơn. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của gia đình trong việc cung cấp thông tin và định hướng các vấn đề sức khỏe cho con cái. Bên cạnh đó, các yếu tố như nơi ở trước khi vào đại học hay tình trạng hôn nhân cũng được ghi nhận có liên quan. Những phát hiện này nhấn mạnh rằng các chiến dịch truyền thông giáo dục sức khỏe không nên chỉ tập trung vào đối tượng sinh viên mà cần mở rộng ra cả các bậc phụ huynh và cộng đồng. Việc tạo ra một môi trường xã hội cởi mở, nơi các vấn đề về sức khỏe sinh sản được thảo luận và chia sẻ, sẽ góp phần nâng cao nhận thức chung và thúc đẩy hành vi phòng bệnh một cách bền vững.

V. Kết quả thực hành tiêm phòng và các yếu tố liên quan

Phần quan trọng nhất của nghiên cứu là đánh giá về hành vi thực tế, cụ thể là tỷ lệ tiêm vắc xin HPV. Kết quả cho thấy một khoảng cách lớn giữa nhận thức và hành động. Mặc dù một bộ phận sinh viên có kiến thức, tỷ lệ thực hành tiêm chủng vẫn còn rất thấp. Phân tích sâu hơn đã chỉ ra các yếu tố chính có liên quan trực tiếp đến việc một sinh viên nữ quyết định đi tiêm phòng hay không. Các yếu tố này bao gồm cả đặc điểm cá nhân, điều kiện kinh tế gia đình và mức độ nhận thức. Hiểu rõ những yếu tố quyết định này là chìa khóa để thiết kế các biện pháp can thiệp hiệu quả. Thay vì chỉ tập trung vào việc cung cấp thông tin, các chương trình cần giải quyết cả những rào cản tiêm chủng về mặt vật chất và tâm lý, từ đó thúc đẩy một sự thay đổi thực sự trong hành vi phòng bệnh của sinh viên, góp phần bảo vệ sức khỏe sinh sản sinh viên một cách toàn diện.

5.1. Tỷ lệ thực hành tiêm vắc xin HPV và lý do chính

Nghiên cứu tại Đại học Võ Trường Toản ghi nhận tỷ lệ tiêm vắc xin HPV ở mức đáng báo động là 24,1%. Điều này có nghĩa là cứ 4 sinh viên nữ thì có gần 3 người chưa được bảo vệ khỏi nguy cơ hàng đầu gây ung thư cổ tử cung. Khi tìm hiểu sâu hơn về lý do, các rào cản tiêm chủng chính được xác định. Trong đó, khả năng chi trả chi phí tiêm vắc xin nổi lên như một yếu tố quyết định. Với chi phí cho đủ 3 mũi tiêm còn tương đối cao và chưa được bảo hiểm y tế chi trả, đây là một trở ngại lớn đối với phần lớn sinh viên. Ngoài ra, thiếu thông tin, sự trì hoãn và lo ngại về tác dụng phụ cũng là những lý do phổ biến được đưa ra. Thực trạng này cho thấy việc cải thiện tỷ lệ tiêm chủng không thể chỉ dựa vào nỗ lực của cá nhân mà cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ các chính sách y tế công cộng và các chương trình hỗ trợ tài chính.

5.2. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi phòng bệnh

Mô hình hồi quy đa biến logistic đã xác định các yếu tố ảnh hưởng tiêm phòng một cách rõ nét. Kết quả cho thấy hành vi phòng bệnh (thực hành tiêm vắc xin) có liên quan mật thiết đến ngành học, tình trạng hôn nhân, nghề nghiệp của bố và đặc biệt là khả năng chi trả. Sinh viên khối ngành Y-Dược có xu hướng tiêm phòng cao hơn, cho thấy kiến thức chuyên môn tác động tích cực đến hành vi. Tình trạng hôn nhân cũng là một yếu tố liên quan, có thể phản ánh sự thay đổi trong nhận thức về sức khỏe sinh sản. Đáng chú ý, điều kiện kinh tế gia đình, thể hiện qua nghề nghiệp của bố và khả năng chi trả, là một trong những yếu tố dự báo mạnh mẽ nhất. Những sinh viên có điều kiện kinh tế tốt hơn có khả năng tiếp cận vắc xin cao hơn. Phát hiện này nhấn mạnh sự bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ y tế dự phòng và là một bằng chứng mạnh mẽ cho thấy sự cần thiết của các chính sách trợ giá hoặc đưa vắc xin vào chương trình tiêm chủng quốc gia.

VI. Hướng đi tương lai Cải thiện sức khỏe sinh sản sinh viên

Từ những kết quả thực tiễn, nghiên cứu đã đưa ra những khuyến nghị mang tính chiến lược nhằm cải thiện tình hình kiến thức và thực hành tiêm phòng UTCTC trong tương lai. Các giải pháp được đề xuất mang tính đa chiều, không chỉ nhắm vào đối tượng sinh viên mà còn tác động đến hệ thống y tế và chính sách xã hội. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao toàn diện sức khỏe sinh sản sinh viên, giảm thiểu gánh nặng bệnh tật UTCTC và xây dựng một thế hệ trẻ khỏe mạnh, có ý thức phòng bệnh cao. Để thực hiện được điều này, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa nhà trường, ngành y tế, các cơ quan nhà nước và cả cộng đồng. Các chương trình truyền thông giáo dục sức khỏe cần được đổi mới và đẩy mạnh, đồng thời các rào cản về chi phí và khả năng tiếp cận dịch vụ cần được tháo gỡ một cách triệt để. Tương lai của công tác phòng chống ung thư cổ tử cung phụ thuộc rất lớn vào những hành động quyết liệt được triển khai ngay từ hôm nay.

6.1. Khuyến nghị chính sách y tế và chương trình tiêm chủng

Dựa trên rào cản lớn nhất là chi phí, khuyến nghị quan trọng hàng đầu là Nhà nước cần xem xét đưa vắc xin HPV vào chương trình tiêm chủng mở rộng quốc gia. Điều này sẽ giúp cung cấp vắc xin miễn phí hoặc với giá rẻ, đảm bảo mọi trẻ em gái và phụ nữ trẻ, không phân biệt điều kiện kinh tế, đều có cơ hội được bảo vệ. Bên cạnh đó, cần có chính sách mở rộng mạng lưới các cơ sở tiêm phòng đủ điều kiện tại các địa phương, giúp người dân, đặc biệt là sinh viên ở các tỉnh, dễ dàng tiếp cận dịch vụ. Việc này sẽ giúp khắc phục tình trạng chỉ tập trung ở các thành phố lớn. Các chính sách về bảo hiểm y tế cũng nên được điều chỉnh để hỗ trợ chi trả một phần hoặc toàn bộ chi phí tiêm phòng, giảm bớt gánh nặng tài chính cho các gia đình. Những thay đổi về mặt chính sách vĩ mô này sẽ tạo ra một tác động sâu rộng và bền vững, góp phần nâng cao đáng kể tỷ lệ tiêm vắc xin HPV trên toàn quốc.

6.2. Vai trò của truyền thông giáo dục sức khỏe tại trường học

Nhà trường, đặc biệt là các trường đại học, đóng một vai trò không thể thiếu trong việc nâng cao nhận thức cho sinh viên. Nghiên cứu đề xuất các trường nên thường xuyên tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm về chủ đề sức khỏe sinh sản, các bệnh lây truyền qua đường tình dục, virus HPV và UTCTC. Các chương trình này cần được thiết kế hấp dẫn, tương tác và cung cấp thông tin khoa học, chính xác. Cần xây dựng các chiến lược truyền thông giáo dục sức khỏe đa dạng, sử dụng nhiều kênh khác nhau như mạng xã hội, các ấn phẩm tại trường, và sự tham gia của các chuyên gia y tế. Nội dung truyền thông không chỉ nhắm đến nữ sinh viên và HPV mà còn cần tư vấn cho cả sinh viên nam và các bậc phụ huynh để tạo ra một môi trường hỗ trợ tích cực. Việc trang bị kiến thức vững chắc ngay trên ghế nhà trường sẽ giúp sinh viên hình thành thái độ tiêm chủng đúng đắn và hành vi phòng bệnh chủ động, lâu dài.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ung thư cổ tử cung (UTCTC) là một trong những bệnh lý ác tính phổ biến hàng đầu ở nữ giới trên phạm vi toàn cầu cũng như tại Việt Nam, xếp thứ tư sau ung thư vú, ung thư trực tràng và ung thư phổi. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các cơ quan ghi nhận ung thư quốc tế, năm 2018 toàn cầu ghi nhận khoảng 570.000 ca mắc mới và 311.000 ca tử vong do UTCTC; trong đó hơn 80% số ca mắc và 88% ca tử vong tập trung tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. Tại Việt Nam, tính đến năm 2019, ước tính có 5.146 ca mắc mới với tỷ lệ mắc chuẩn hóa theo tuổi là 10,6/100.000 dân; trung bình mỗi ngày có 14 ca mắc mới được chẩn đoán và 7 phụ nữ tử vong do căn bệnh này.

Hầu hết các trường hợp UTCTC có căn nguyên từ việc nhiễm vi rút gây u nhú ở người (Human Papillomavirus - HPV) lây truyền qua đường tình dục, đặc biệt là các chủng nguy cơ cao như HPV 16 và HPV 18 (chiếm khoảng 90% các ca ung thư cổ tử cung). Tỷ lệ phơi nhiễm và nhiễm mới HPV đạt đỉnh ở nhóm thanh thiếu niên và phụ nữ trẻ độ tuổi 18–25 do tần suất hoạt động tình dục bắt đầu tăng lên. Mặc dù tiêm vắc xin dự phòng HPV (Gardasil, Cervarix) được chứng minh đạt hiệu quả phòng bệnh từ 95% đến 100% đối với các tổn thương tiền ung thư và ung thư xâm lấn ở phụ nữ từ 9 đến 26 tuổi, việc tiếp cận và độ bao phủ vắc xin tại Việt Nam vẫn còn hạn chế do các rào cản về chi phí, khả năng tiếp cận dịch vụ và mức độ nhận thức của cộng đồng.

Xuất phát từ thực tiễn trên, khóa luận tốt nghiệp ngành Dược học (chuyên ngành Y tế Công cộng) của tác giả Phạm Thị Huyền Trang được thực hiện nhằm giải quyết hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Xác định tỷ lệ kiến thức, thực hành tiêm vắc xin phòng ngừa ung thư cổ tử cung của sinh viên nữ tại Trường Đại học Võ Trường Toản năm 2021.
2. Phân tích một số yếu tố liên quan đến kiến thức và thực hành tiêm vắc xin phòng ngừa ung thư cổ tử cung của đối tượng nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu là sinh viên nữ hệ chính quy đang học tập tại Trường Đại học Võ Trường Toản (tọa lạc trên Quốc lộ 1A, xã Tân Phú Thạnh, huyện Châu Thành A, tỉnh Hậu Giang). Thời gian thực hiện nghiên cứu diễn ra từ tháng 02/2021 đến tháng 11/2021.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết nghiên cứu

Khung lý thuyết của đề tài được xây dựng dựa trên sự tương tác giữa ba nhóm yếu tố chính tác động đến tỷ lệ kiến thức và thực hành tiêm vắc xin phòng UTCTC của sinh viên:

• Yếu tố cá nhân: Nhóm tuổi, ngành học (Y, Dược, Khối kinh tế...), khóa học/năm học, dân tộc, nơi ở trước khi nhập học, tình trạng hôn nhân.
• Yếu tố gia đình và kinh tế: Trình độ học vấn của bố và mẹ, nghề nghiệp của bố và mẹ, điều kiện kinh tế gia đình, khả năng chi trả chi phí tiêm chủng, tiền sử gia đình có người mắc UTCTC, việc người thân từng khám sàng lọc.
• Đặc tính liên quan đến vắc xin và dịch vụ y tế: Giá thành vắc xin, sự lo ngại về tác dụng phụ, mức độ an toàn của vắc xin, khoảng cách địa lý và sự sẵn có của các cơ sở tiêm chủng.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích (cross-sectional analytical study).
• Cỡ mẫu và công thức tính: Cỡ mẫu tối thiểu được xác định theo công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể: $$n = Z_{1-\alpha/2}^2 \cdot \frac{p(1-p)}{d^2}$$ Trong đó: mức ý nghĩa thống kê $\alpha = 0{,}05$ ($Z_{1-\alpha/2} = 1{,}96$), sai số tuyệt đối cho phép $d = 0{,}05$. Tác giả chọn tỷ lệ dự kiến $p = 0{,}504$ (dựa trên nghiên cứu của Lê Văn Hội năm 2019 tại Trường Đại học Y Hà Nội). Cỡ mẫu lý thuyết tính ra là $n = 385$. Để tăng độ chính xác và bù trừ phiếu không hợp lệ, tác giả tăng thêm 10% cỡ mẫu, thu được cỡ mẫu thực tế là 424 sinh viên nữ.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu thuận tiện (convenience sampling). Điều tra viên trực tiếp đến các phòng học trong giờ giải lao, giới thiệu mục đích, xin phép giảng viên và mời các sinh viên nữ đáp ứng tiêu chuẩn tham gia khảo sát tự nguyện.
• Bộ công cụ thu thập dữ liệu: Bảng câu hỏi tự điền khuyết danh gồm 5 phần: Thông tin chung, Kiến thức về bệnh UTCTC, Kiến thức về vi rút HPV, Kiến thức về vắc xin phòng UTCTC, Thực hành tiêm vắc xin. Bộ câu hỏi được thử nghiệm sơ bộ (pilot test) trên 20 sinh viên trước khi triển khai chính thức.
• Tiêu chuẩn chấm điểm và đánh giá:
  • Kiến thức về UTCTC: Gồm 12 câu hỏi với thang điểm tối đa là 36 điểm. Sinh viên đạt $\ge 18$ điểm (từ 50% tổng điểm) được xếp loại "Đạt", dưới 18 điểm là "Không đạt".
  • Kiến thức về vi rút HPV: Gồm 11 câu hỏi với thang điểm tối đa là 23 điểm. Sinh viên đạt $\ge 12$ điểm được xếp loại "Đạt", dưới 11 điểm là "Không đạt".
  • Kiến thức về vắc xin: Gồm 6 nội dung đánh giá về chủng loại vắc xin (Gardasil, Cervarix), đối tượng chỉ định, độ tuổi khuyến nghị (9–26 tuổi), số liều tiêm (phác đồ 3 mũi) và các tác dụng không mong muốn thông thường.
  • Thực hành: Đánh giá tình trạng đã tiêm vắc xin ngừa HPV, số mũi tiêm đã hoàn thành, lý do tiêm hoặc chưa tiêm, ý định tiêm trong tương lai và ý định giới thiệu cho người khác.
• Xử lý và phân tích số liệu: Dữ liệu thu thập được làm sạch và nhập liệu bằng phần mềm EpiData 3.1, sau đó chuyển sang phần mềm SPSS 22 để phân tích thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm) và thống kê suy luận (kiểm định Chi-square, phân tích hồi quy logistic đa biến để xác định các yếu tố liên quan với mức ý nghĩa $p < 0{,}05$).

---

Nội dung chính theo từng chương

Đặt vấn đề và Mục tiêu nghiên cứu

Chương này khái quát tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu. Tác giả phân tích gánh nặng bệnh tật của UTCTC trên thế giới và tại Việt Nam, sự suy giảm chất lượng cuộc sống và gánh nặng kinh tế khi phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn (tỷ lệ sống sau điều trị chỉ còn 15% so với 93% ở giai đoạn khu trú sớm). Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiêm chủng vắc xin HPV ở lứa tuổi thanh thiếu niên, đặc biệt là sinh viên nữ khối ngành khoa học sức khỏe – những nhân lực y tế tương lai đóng vai trò tư vấn cho cộng đồng.

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương tổng quan tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận và các bằng chứng thực nghiệm quốc tế và trong nước:

• Bệnh học UTCTC và virus HPV: Trình bày định nghĩa u biểu mô ác tính tại vùng chuyển tiếp cổ tử cung, cơ chế sinh bệnh học do nhiễm dai dẳng các type HPV sinh ung thư (chủ yếu là 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58). Tổng hợp các yếu tố nguy cơ phối hợp: quan hệ tình dục sớm (<18 tuổi), có nhiều bạn tình, hút thuốc lá chủ động/thụ động, sử dụng thuốc tránh thai kéo dài trên 5–12 năm, đa sản ($\ge 3$ lần sinh), tiền sử mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục (Chlamydia, HSV-2) và tình trạng suy giảm miễn dịch (nhiễm HIV có tế bào CD4 < 200/$\mu$L).
• Vắc xin phòng UTCTC: Phân tích đặc tính dược lý, độ an toàn và hiệu lực bảo vệ của hai loại vắc xin chính được cấp phép: vắc xin tứ giá Gardasil (ngừa HPV 6, 11, 16, 18) và vắc xin nhị giá Cervarix (ngừa HPV 16, 18). Tổng hợp các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng chứng minh vắc xin duy trì khả năng sinh kháng thể bảo vệ từ 5 đến 6,4 năm, các tác dụng phụ phổ biến gồm sưng, đau, ban đỏ tại chỗ tiêm và phản ứng toàn thân nhẹ (sốt nhẹ, nhức đầu).
• Thực trạng kiến thức, thực hành trên thế giới và Việt Nam: Trích dẫn các nghiên cứu tại Thổ Nhĩ Kỳ (chỉ 1,5% sinh viên tiêm phòng HPV), Ả Rập Xê-út (95,7% sinh viên trường y có kiến thức kém), Nigeria (51,8% biết rõ về UTCTC, 39,6% chấp nhận tiêm), Hy Lạp (59,1% có hiểu biết cao), Bình Định (31,2% phụ nữ có kiến thức đạt, 2,3% đã tiêm), Dịch Vọng - Hà Nội (6% học sinh nữ tiêm chủng) và Đại học Y Hà Nội (13,8% tiêm đủ 3 mũi).

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết địa bàn nghiên cứu tại Trường Đại học Võ Trường Toản (thành lập năm 2008 theo Quyết định số 196/QĐ-TTg). Trình bày thiết kế cắt ngang mô tả phân tích, tiêu chuẩn lựa chọn đối tượng, công thức cỡ mẫu ($n = 424$), cấu trúc chi tiết của 5 nhóm biến số nghiên cứu, bảng trọng số tính điểm cho từng câu hỏi khảo sát và quy trình 4 bước tiếp cận đối tượng tại lớp học đảm bảo tính bảo mật thông tin và đạo đức nghiên cứu y sinh học.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Trình bày hệ thống số liệu khảo sát thực tế trên 424 sinh viên nữ:

• Đặc điểm nhân khẩu học: phân bố theo độ tuổi, ngành học (Y khoa, Dược học, khối ngoài sức khỏe), khóa học, nơi cư trú, học vấn và nghề nghiệp của bố mẹ.
• Tỷ lệ kiến thức đạt về UTCTC, kiến thức về HPV và kiến thức về vắc xin phòng bệnh.
• Tỷ lệ thực hành tiêm vắc xin và tỷ lệ tiêm đủ phác đồ 3 liều.
• Kết quả phân tích đơn biến và mô hình hồi quy logistic đa biến xác định các biến số có mối liên quan độc lập mang ý nghĩa thống kê ($p < 0{,}05$) đối với mức độ hiểu biết và hành vi tiêm phòng.

Chương 4: Bàn luận

Tác giả tiến hành so sánh đối chiếu các tỷ lệ đạt được với các nghiên cứu tương đồng trong và ngoài nước. Bàn luận sâu về lý do tỷ lệ kiến thức đạt của sinh viên còn thấp ở nhóm HPV (42,9%) và vắc xin (37,0%), rào cản chi phí tiêm chủng tự nguyện, sự khác biệt giữa sinh viên khối ngành Y Dược so với các khối ngành khác, vai trò định hướng từ trình độ học vấn của cha mẹ và các kênh thông tin tiếp cận sức khỏe sinh sản trong trường đại học.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Dữ liệu khảo sát trên 424 sinh viên nữ Trường Đại học Võ Trường Toản năm 2021 ghi nhận các chỉ số về kiến thức và thực hành như sau:

Chỉ số đánh giá	Tỷ lệ đạt (%)	Ghi chú theo tiêu chuẩn phân loại
Kiến thức về bệnh UTCTC	56,6%	Đạt điểm $\ge 18/36$ điểm
Kiến thức về vi rút HPV	42,9%	Đạt điểm $\ge 12/23$ điểm
Kiến thức về vắc xin phòng UTCTC	37,0%	Nắm rõ chủng loại, lịch tiêm, đối tượng
Thực hành tiêm vắc xin phòng UTCTC	24,1%	Tỷ lệ đã từng tiêm vắc xin ngừa HPV

Khi áp dụng mô hình phân tích hồi quy logistic đa biến, nghiên cứu đã xác định được các yếu tố liên quan có ý nghĩa thống kê đối với từng nhóm biến số:

Biến phụ thuộc	Các yếu tố liên quan có ý nghĩa thống kê ($p < 0{,}05$)
Kiến thức về bệnh UTCTC	Ngành học, khóa học/năm học của sinh viên
Kiến thức về vi rút HPV	Ngành học, năm học, trình độ học vấn của bố
Kiến thức về vắc xin UTCTC	Nơi ở, ngành học, khóa học, tình trạng hôn nhân, trình độ học vấn của mẹ
Thực hành tiêm vắc xin UTCTC	Ngành học, tình trạng hôn nhân, nghề nghiệp của bố, khả năng chi trả chi phí tiêm

Sinh viên theo học khối ngành Y Dược và sinh viên các năm cuối có điểm kiến thức và tỷ lệ thực hành tiêm vắc xin cao hơn có ý nghĩa so với sinh viên khối kinh tế và sinh viên năm đầu. Rào cản lớn nhất đối với việc thực hành tiêm vắc xin là chi phí dịch vụ còn cao so với điều kiện kinh tế của sinh viên.

Giải pháp và khuyến nghị đề xuất

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, tác giả đưa ra 4 nhóm kiến nghị cụ thể:

1. Về phía hệ thống y tế và chính sách công: Mở rộng mạng lưới cơ sở tiêm chủng tại các địa phương để sinh viên và người dân dễ tiếp cận; Nhà nước cần có chính sách trợ giá hoặc từng bước đưa vắc xin phòng ngừa HPV vào Chương trình Tiêm chủng Mở rộng quốc gia cho trẻ em gái và phụ nữ trẻ.
2. Về phía cơ sở giáo dục đại học: Nhà trường cần định kỳ tổ chức các buổi hội thảo khoa học, tọa đàm chuyên đề và hoạt động ngoại khóa về sức khỏe sinh sản, các bệnh lây truyền qua đường tình dục, tác hại của HPV và tầm quan trọng của việc phòng ngừa UTCTC.
3. Về truyền thông xã hội: Đa dạng hóa các kênh truyền thông trực quan, tận dụng mạng xã hội và truyền thông cơ sở để cung cấp thông tin khoa học, chính xác cho phụ huynh và thanh niên.
4. Về tư vấn cộng đồng: Tăng cường tư vấn cho các bậc cha mẹ có con gái trong độ tuổi tiêm chủng tối ưu (9–14 tuổi và 15–26 tuổi) nhằm nâng cao tỷ lệ bao phủ miễn dịch sớm.

Đóng góp của đề tài

Khóa luận đã cung cấp bộ dữ liệu thực chứng phản ánh mức độ nhận thức và hành vi tiêm phòng vắc xin UTCTC của nữ sinh viên tại một trường đại học tư thục đào tạo đa ngành ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Đề tài đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng phục vụ công tác xây dựng chương trình giáo dục sức khỏe sinh sản học đường và hoạch định chính sách tiêm chủng tại địa phương.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện tại một thời điểm trên nhóm sinh viên của một trường đại học, do đó tính đại diện cho toàn bộ thanh niên nữ trong khu vực có thể bị hạn chế. Thiết kế cắt ngang chỉ cho phép xác định các mối liên quan thống kê mà không thiết lập được mối quan hệ nhân quả tuyệt đối. Việc thu thập dữ liệu bằng bảng hỏi tự điền khuyết danh có thể dẫn đến sai số nhớ lại hoặc thiên lệch tự báo cáo.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tác giả định hướng mở rộng nghiên cứu sang thiết kế can thiệp giáo dục truyền thông sức khỏe (đánh giá kiến thức, thái độ, thực hành trước và sau can thiệp); đồng thời triển khai nghiên cứu đa trung tâm trên nhiều trường đại học, cao đẳng khác nhau tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long với phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị ứng dụng và tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên và giảng viên ngành Dược học, Y học dự phòng, Y tế Công cộng: Tham khảo khung thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang, cách tính cỡ mẫu ước lượng tỷ lệ, cấu trúc bảng câu hỏi đánh giá kiến thức - thực hành chuẩn và quy trình xử lý dữ liệu dịch tễ học bằng phần mềm EpiData và SPSS.
• Bộ phận Y tế học đường và Đoàn Thanh niên các trường đại học: Sử dụng các kết quả nghiên cứu và bảng câu hỏi mẫu để xây dựng nội dung truyền thông, tài liệu tập huấn sức khỏe sinh sản và kế hoạch tiêm chủng vắc xin HPV cho sinh viên trong khuôn viên nhà trường.
• Các nhà nghiên cứu về sức khỏe sinh sản và vắc xin: Kế thừa bộ biến số và các phát hiện về yếu tố kinh tế - xã hội liên quan đến hành vi tiêm chủng để phát triển các đề tài nghiên cứu can thiệp sâu hơn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ sinh viên nữ tiêm vắc xin phòng UTCTC trong nghiên cứu đạt mức bao nhiêu?

Theo kết quả khảo sát trên 424 sinh viên nữ tại Trường Đại học Võ Trường Toản năm 2021, tỷ lệ sinh viên có thực hành tiêm vắc xin phòng UTCTC đạt 24,1%.

2. Các yếu tố nào có mối liên quan độc lập đến thực hành tiêm vắc xin trong mô hình hồi quy đa biến?

Mô hình hồi quy logistic đa biến ghi nhận thực hành tiêm vắc xin phòng UTCTC của sinh viên có mối liên quan có ý nghĩa thống kê với 4 yếu tố: ngành học, tình trạng hôn nhân, nghề nghiệp của bố và khả năng chi trả chi phí tiêm vắc xin.

3. Tiêu chuẩn đánh giá mức độ "Đạt" về kiến thức UTCTC và HPV được quy định như thế nào?

• Kiến thức về UTCTC: Thang điểm tối đa là 36 điểm (gồm 12 nội dung). Sinh viên đạt từ 18 điểm trở lên (chiếm $\ge 50%$) được xếp loại Đạt (tỷ lệ đạt thực tế là 56,6%).
• Kiến thức về vi rút HPV: Thang điểm tối đa là 23 điểm (gồm 11 nội dung). Sinh viên đạt từ 12 điểm trở lên được xếp loại Đạt (tỷ lệ đạt thực tế là 42,9%).

4. Quy mô mẫu nghiên cứu được tính toán như thế nào?

Cỡ mẫu tối thiểu được tính theo công thức ước lượng một tỷ lệ với mức ý nghĩa $\alpha = 0{,}05$, sai số tuyệt đối $d = 0{,}05$, chọn tỷ lệ $p = 0{,}504$ (theo nghiên cứu của Lê Văn Hội năm 2019) cho ra kết quả $n = 385$. Sau khi cộng thêm 10% dự phòng sai số, cỡ mẫu chính thức được xác định và thu thập là 424 sinh viên.

5. Khóa luận tổng quan những loại vắc xin HPV nào và phác đồ khuyến cáo ra sao?

Khóa luận tổng quan hai loại vắc xin được lưu hành phổ biến là Gardasil (ngừa HPV 6, 11, 16, 18) và Cervarix (ngừa HPV 16, 18). Cả hai loại đều được khuyến cáo tiêm cho nữ giới độ tuổi từ 9 đến 26 tuổi với phác đồ chuẩn gồm 3 mũi vào các mốc tháng 0, tháng 1 (hoặc tháng 2) và tháng 6.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Thị Huyền Trang đã phản ánh toàn diện thực trạng hiểu biết và hành vi phòng ngừa ung thư cổ tử cung của 424 sinh viên nữ Trường Đại học Võ Trường Toản năm 2021. Kết quả chỉ ra tỷ lệ đạt kiến thức về UTCTC (56,6%), HPV (42,9%), vắc xin (37,0%) và tỷ lệ thực hành tiêm chủng (24,1%) vẫn còn ở mức khiêm tốn, chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi ngành học, yếu tố gia đình và khả năng chi trả kinh tế. Công trình là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị về mặt dịch tễ học và y tế công cộng, cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn giúp nhà trường và các cơ quan y tế địa phương hoàn thiện các chương trình truyền thông, tư vấn và hỗ trợ tiếp cận vắc xin cho thanh niên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Ung thƣ cổ tử cung là bệnh ung thƣ phổ biến thứ 4 ở phụ nữ, xếp sau ung thƣ vú, ung thƣ trực tràng, ung thƣ phổi. Đây là một trong những nguyên nhân tử vong hàng đầu của phụ nữ và tiếp tục là một vấn đề sức khỏe cộng đồng lớn ảnh hƣởng đến phụ nữ trung niên, nhất là những nƣớc đang phát triển. Năm 2018, ƣớc tính trên toàn thế giới có 570.000 trƣờng hợp mắc mới và 311.000 trƣờng hợp tử vong vì ung thƣ cổ tử cung [100]. Mặc dù có thể dự phòng và phát hiện sớm nhƣng hiện tại ung thƣ cổ tử cung vẫn là một trong những bệnh ung thƣ thƣờng gặp nhất ở phụ nữ Việt Nam.

Tính đến năm 2019, tại Việt Nam có 5.146 phụ nữ mắc ung thƣ cổ tử cung và tỷ lệ mắc mới ung thƣ cổ tử cung là 10,6/100. Mỗi ngày có 7 phụ nữ tử vong vì ung thƣ cổ tử cung, với xu hƣớng tăng lên theo thời gian [9]. Hầu hết tất cả các trƣờng hợp mắc ung thƣ cổ tử cung đều có liên quan đến việc nhiễm papillomavirus ở ngƣời, một loại vi rút cực kỳ phổ biến lây truyền qua đƣờng tình dục [93]. Tiêm vắc xin phòng ung thƣ cổ tử cung là một trong những biện pháp tốt nhất để phòng bệnh [32].

Vắc xin có hiệu quả 95%-100% trong việc ngăn ngừa bệnh ung thƣ cổ tử cung và bộ phận sinh dục liên quan đến papillomavirus ở phụ nữ 16-26 tuổi [35]. Theo Tổ chức y tế thế giới, tính đến tháng 5 năm 2017 vắc xin phòng ung thƣ cổ tử cung ở ngƣời đã đƣợc đƣa vào chƣơng trình tiêm chủng của 71 Quốc gia trên thế giới [8]. Tại Việt Nam, vắc xin phòng ung thƣ cổ tử cung lần đầu đƣợc giới thiệu vào năm 2007 thông qua dự án “Đánh giá các chiến lƣợc tiêm vắc xin phòng ung thƣ cổ tử cung tại Việt Nam giai đoạn 2007-2011” do tổ chức Program for Appropriate Technology in Health hỗ trợ [101]. Tỷ lệ nhiễm papillomavirus cao nhất ở độ tuổi cuối thanh thiếu niên và đầu tuổi 20 [99], vì họ có xu hƣớng hoạt động tình dục và có số lƣợng bạn tình cao hơn [88].

Vì vậy cần nâng cao kiến thức về phòng ngừa papillomavirus cho phụ nữ, đặc biệt là đối tƣợng thanh thiếu niên. Việt Nam có thể thực hiện các hành động để thúc đẩy tiêm chủng papillomavirus không chỉ ở cấp cá nhân mà còn ở cấp địa phƣơng hoặc quốc gia [53]. Vì lý do trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu “Thực trạng kiến 1 thức và thực hành tiêm vắc xin phòng ngừa ung thƣ cổ tử cung và một số yếu tố liên quan của sinh viên nữ trƣờng Đại học Võ Trƣờng Toản năm 2021” với mục tiêu đánh giá mức độ hiểu biết về kiến thức, thực hành và phân tích một số yếu tố liên quan đến tiêm vắc xin phòng ung thƣ cổ tử cung của sinh viên nữ trƣờng Đại học Võ Trƣờng Toản. Trên cơ sở đó, chúng tôi có thể đề xuất một số biện pháp nhằm góp phần cải thiện nâng cao kiến thức, từ đó nâng cao nhận thức cộng đồng và sửa đổi hành vi dân số về tiêm vắc xin phòng bệnh ung thƣ cổ tử cung.

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Xác định tỷ lệ kiến thức, thực hành tiêm vắc xin phòng ngừa ung thƣ cổ tử cung của sinh viên nữ tại trƣờng đại học Võ Trƣởng Toản năm 2021. Phân tích một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành tiêm vắc xin phòng ngừa ung thƣ cổ tử cung của sinh viên nữ tại trƣờng đại học Võ Trƣởng Toản năm 2021. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.

Một số thông tin về bệnh ung thƣ cổ tử cung 1. Khái niệm ung thƣ cổ tử cung Ung thƣ là quá trình bệnh lý trong đó một số tế bào thoát ra khỏi sự kiểm soát, sự biệt hóa sinh lý của tế bào và tiếp tục nhân lên. Những tế bào này có khả năng xâm lấn và phá hủy các tổ chức xung quanh. Đồng thời chúng di trú và đến phát triển ở nhiều cơ quan khác nhau và hình thành nên di căn, cuối cùng gây tử vong [1].

UTCTC là ung thƣ biểu mô tại cổ tử cung, bắt nguồn từ sự xâm nhập của vi rút HPV tại vùng chuyển tiếp. Bệnh bắt đầu từ những tổn thƣơng tiền ung thƣ (một tỷ lệ các trƣờng hợp này sẽ tiến triển thành ung thƣ), tiếp đến là ung thƣ tại chỗ và ung thƣ xâm lấn [7]. UTCTC là u ác tính nguyên phát ở cổ tử cung, có thể xuất phát từ các tế bào biểu mô vảy, biểu mô tuyến hoặc các tế bào của mô đệm. Tuy nhiên, hầu hết các UTCTC là ung thƣ biểu mô, trong đó chủ yếu là ung thƣ biểu mô vảy [6].

Tất cả phụ nữ đều có nguy cơ bị UTCTC. Việc nhiễm vi rút gây u nhú ở ngƣời (HPV) trong thời gian dài là nguyên nhân chính gây ra UTCTC. HPV là một loại vi rút phổ biến đƣợc truyền từ ngƣời này sang ngƣời khác khi quan hệ tình dục. Ít nhất một nửa số ngƣời có quan hệ tình dục sẽ nhiễm HPV vào một thời điểm nào đó trong đời, nhƣng rất ít phụ nữ sẽ bị UTCTC [26].

Gánh nặng của ung thƣ cổ tử cung Gánh nặng của ung thư cổ tử cung trên thế giới Ung thƣ cổ tử cung là bệnh lý ác tính do HPV gây ra, khoảng 570.000 trƣờng hợp mắc UTCTC và 311.000 trƣờng hợp tử vong vì căn bệnh này xảy ra trong năm 2018. UTCTC là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến ung thƣ ở phụ nữ Châu Phi [18]. Trong 30 năm qua, tỷ lệ mắc và tỷ lệ tử vong đã giảm ở hầu hết các khu vực trên thế giới [39]. Sự sụt giảm này là kết quả của việc tăng khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế, giảm một số yếu tố nguy cơ (nhƣ tỷ lệ sinh), cải thiện điều trị và các chƣơng 4 trình sàng lọc dựa trên tế bào học thành công.

Tuy nhiên, hơn 80% trƣờng hợp mắc bệnh và 88% trƣờng hợp tử vong xảy ra ở các nƣớc có thu nhập thấp và trung bình. UTCTC vẫn là bệnh ung thƣ hàng đầu ở phụ nữ trong nhiều loại bệnh ở các nƣớc có thu nhập thấp và trung bình [17]. Một đặc điểm nổi bật của UTCTC là sự thay đổi của nó theo từng quốc gia, nói chung có mối tƣơng quan nghịch chặt chẽ giữa mức độ phát triển, tỷ lệ mắc và tử vong. Khả năng sống sót sau khi bệnh đã phát triển cũng tốt hơn nhiều ở những nƣớc giàu so với ở những nƣớc nghèo [42].

Trên toàn cầu, số ca mắc mới và số ca tử vong do UTCTC vẫn không ngừng tăng khoảng 0,5% mỗi năm vì già hóa dân số. Nếu không có can thiệp mới, sự gia tăng sẽ tiếp tục, đặc biệt là ở các nƣớc có thu nhập thấp hoặc trung bình, nơi tuổi thọ của phụ nữ đang đƣợc cải thiện [75]. Căn bệnh này bị ảnh hƣởng mạnh bởi văn hóa và tôn giáo, hành vi tình dục và sự lây truyền của papillomavirus (HPV). Châu Phi cận Sahara có tỷ lệ UTCTC ƣớc tính cao nhất.

Ở Guinea, Malawi và Zambia, tỷ lệ mắc bệnh chuẩn hóa theo tuổi là trên 50/100. Ở các quốc gia có thu nhập cao, tỷ lệ này thấp hơn, vào khoảng 5/100. Ở Mỹ Latinh và Caribe, Guyana, Honduras, Jamaica và Nicaragua có tỷ lệ khoảng 40/100. Ở Châu Á, tỷ lệ cao nhất là ở Bangladesh, Campuchia, Ấn Độ và Nepal [32].

Tỷ lệ mắc ung thƣ cổ tử cung đƣợc chuẩn hóa theo độ tuổi năm 2012 5 Ngay cả những nƣớc có thu nhập cao, tỷ lệ mắc và tỷ lệ tử vong cao nhất là ở những phụ nữ nghèo nhất hoặc bị thiệt thòi nhất. Ví dụ, ở Hoa Kỳ, nơi tỷ lệ trung bình mắc UTCTC thấp và liên tục giảm trong những thập kỷ gần đây, sự chênh lệch mạnh mẽ vẫn tồn tại theo chủng tộc và tình trạng kinh tế xã hội, phản ánh sự thay đổi trong khả năng tiếp cận của các dịch vụ [87]. Một đặc điểm đáng chú ý khác của UTCTC là nó ảnh hƣởng đến những phụ nữ tƣơng đối trẻ, những ngƣời thƣờng sinh nhiều con. Tuổi tử vong trung bình của phụ nữ mắc bệnh UTCTC là 54 tuổi; gánh nặng bệnh tật ở phụ nữ dƣới 40 tuổi cao hơn so với các bệnh ung thƣ khác, do số lƣợng lớn phụ nữ ở các nhóm tuổi này mắc bệnh ở các nƣớc có thu nhập thấp hoặc trung bình và thực tế là tỷ lệ UTCTC bắt đầu tăng ở độ tuổi trẻ hơn so với các bệnh ung thƣ khác [45].

Gánh nặng của ung thư cổ tử cung tại Việt Nam Ƣớc tính đến năm 2019, tại nƣớc ta có 5.146 phụ nữ mắc UTCTC, tỷ lệ mắc mới UTCTC đã chuẩn hóa theo tuổi là 10,6/100. Mỗi ngày có 7 phụ nữ tử vong vì ung thƣ cổ tử cung, 14 trƣờng hợp mới đƣợc chẩn đoán mắc bệnh. Nếu phát hiện ung thƣ cổ tử cung ở giai đoạn sớm, khu trú tại chỗ thì tỷ lệ điều trị thành công là 93%. Tuy nhiên, khi bệnh đã phát hiện ở giai đoạn trễ, tỷ lệ trị khỏi chỉ đạt 15% [9].

Thực tế tỉ lệ phụ nữ khám phụ khoa định kỳ để đƣợc tầm soát ung thƣ còn thấp, các chƣơng trình tầm soát cũng chƣa đƣợc bao phủ rộng, ý thức phòng bệnh UTCTC của phụ nữ còn hạn chế do thiếu những chƣơng trình tuyên truyền giáo dục [3]. Phụ nữ bị UTCTC phải gánh chịu những ảnh hƣởng lớn về thể chất và tinh thần. Ngay khi nhận một kết quả xét nghiệm bất thƣờng hay chẩn đoán có những tổn thƣơng tiền ung thƣ, chất lƣợng cuộc sống của ngƣời phụ nữ đã bị ảnh hƣởng nghiêm trọng; tinh thần suy sụp và nảy sinh những suy nghĩ tiêu cực; lo lắng về khả năng sống còn của bản thân, kèm theo những nỗi lo cho gia đình, tài chính, về khả năng chăm sóc con cái, khả năng mang thai và hạnh phúc gia đình. Đó là chƣa kể những gánh nặng tâm lý mà toàn thể gia đình của bệnh nhân phải gánh chịu, cũng nhƣ gánh 6 nặng về tài chính khi mất nguồn thu nhập trong gia đình, phí tổn không nhỏ cho việc điều trị [3].

Các yếu tố nguy cơ của ung thƣ cổ tử cung Nhiễm vi rút HPV Các nghiên cứu về lịch sử tự nhiên của UTCTC đã chỉ ra rằng nhiễm các loại HPV gây ung thƣ có thể dẫn đến tổn thƣơng nội biểu mô cấp độ thấp hoặc cấp độ cao. Các tổn thƣơng cấp cao có thể tiến triển thành ung thƣ biểu mô cổ tử cung nếu không đƣợc điều trị. HPV 16 chiếm khoảng 50% đến 60% ung thƣ biểu mô tế bào vảy xâm lấn trên toàn thế giới và HPV 18 chiếm thêm 10% đến 15% [28].