Tổng quan nghiên cứu

Trong cấu trúc nguồn vốn của các ngân hàng thương mại, vốn huy động thường chiếm tỷ trọng áp đảo từ 70% đến 80% tổng nguồn vốn hoạt động, giữ vai trò huyết mạch quyết định năng lực mở rộng tín dụng, khả năng thanh toán và vị thế cạnh tranh trên thị trường. Giai đoạn 2019 - 2021 ghi nhận những biến động kinh tế sâu sắc do đại dịch Covid-19 bùng phát, đặt hệ thống ngân hàng vào thế khó khăn kép: vừa phải cấp tín dụng hỗ trợ doanh nghiệp duy trì sản xuất, vừa đối mặt với tình trạng tăng trưởng vốn huy động chậm lại. Tại Ngân hàng TMCP Xuất Nhập khẩu Việt Nam (Eximbank) - Chi nhánh Cần Thơ, áp lực cân đối chi phí đầu vào và kiểm soát rủi ro thanh khoản trở thành thách thức cấp thiết cần giải quyết.

Luận văn tập trung thực hiện ba mục tiêu nghiên cứu cụ thể: (1) Hệ thống hóa cơ sở lý luận và các chỉ tiêu đánh giá hoạt động huy động vốn tại ngân hàng thương mại; (2) Phân tích thực trạng quy mô, cơ cấu, chi phí huy động vốn và chất lượng tín dụng tại Eximbank Chi nhánh Cần Thơ giai đoạn 2019 - 2021; (3) Đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả thu hút nguồn vốn ổn định cho giai đoạn tiếp theo.

Nghiên cứu được triển khai tại Eximbank Chi nhánh Cần Thơ (số 8 Phan Đình Phùng, phường Tân An, quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ), khảo sát chuỗi dữ liệu trong 3 năm liên tiếp từ năm 2019 đến hết năm 2021 và hoàn thành vào tháng 9 năm 2022. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp căn cứ khoa học giúp chi nhánh duy trì tỷ lệ an toàn vốn CAR trên 9% theo quy định của Ngân hàng Nhà nước, hướng tới mục tiêu tăng trưởng vốn huy động 7,4% và đóng góp vào mục tiêu lợi nhuận trước thuế 2.500 tỷ đồng của toàn hệ thống Eximbank.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng Lý thuyết trung gian tài chính của Frederic Mishkin (2010) kết hợp cùng Lý thuyết quản trị tài sản nợ - tài sản có (ALM) trong ngân hàng thương mại. Mô hình nghiên cứu thiết lập mối quan hệ tác động qua lại giữa quy mô huy động vốn, cấu trúc kỳ hạn, chính sách lãi suất và các nhân tố môi trường vĩ mô đối với hiệu quả kinh doanh.

Khung lý thuyết chuẩn hóa các khái niệm trọng tâm bao gồm: (1) Vốn huy động – nguồn tài chính tiếp nhận từ tiền gửi nhàn rỗi của tổ chức và dân cư, chiếm từ 70% đến 80% tổng tài sản nợ của ngân hàng; (2) Tiền gửi thanh toán và tiền gửi tiết kiệm – công cụ thu hút vốn truyền thống với mức trần lãi suất không kỳ hạn dưới 1%/năm; (3) Giấy tờ có giá – công cụ nợ giúp ngân hàng chủ động huy động khối lượng vốn lớn trong ngắn hạn và trung hạn; (4) Vốn chủ sở hữu – tấm đệm phòng ngừa rủi ro hình thành từ vốn điều lệ (Eximbank đạt 12.000 tỷ đồng) cùng các quỹ trích lập định kỳ gồm quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ 5% và quỹ dự phòng tài chính 10% trích từ lợi nhuận sau thuế.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm 36 báo cáo tài chính, bảng cân đối kế toán và báo cáo kết quả kinh doanh nội bộ định kỳ hàng quý tại Eximbank Cần Thơ trong 3 năm (2019 - 2021). Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 100% danh mục khách hàng cá nhân và doanh nghiệp giao dịch tiền gửi tại chi nhánh thông qua phương pháp chọn mẫu toàn bộ (census sampling). Phương pháp này loại bỏ hoàn toàn sai số chọn mẫu, phản ánh chính xác mọi biến động của dòng vốn trong giai đoạn khủng hoảng y tế.

Về phương pháp phân tích, tác giả kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian (tuyệt đối và tương đối) cùng phân tích chỉ số chi phí trả lãi bình quân trên tổng vốn huy động. Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm định lượng trực quan tốc độ tăng trưởng nguồn vốn, làm rõ sự dịch chuyển cơ cấu tiền gửi theo phân khúc khách hàng và đánh giá hiệu quả tối ưu chi phí đầu vào. Quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành tập trung từ ngày 20/6/2022 đến ngày 19/9/2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô nguồn vốn huy động của Eximbank Cần Thơ duy trì sự ổn định nhưng tốc độ tăng trưởng có xu hướng chậm lại do tác động của đại dịch Covid-19, bám sát định hướng tăng trưởng vốn huy động 7,4% (đạt 147.600 tỷ đồng) của toàn hệ thống Eximbank.

Thứ hai, cơ cấu nguồn vốn có sự phân hóa mạnh mẽ giữa các đối tượng khách hàng. Phân khúc khách hàng cá nhân đóng vai trò trụ cột vững chắc, chiếm tỷ trọng trên 65% tổng nguồn vốn huy động tại chi nhánh. Ngược lại, nguồn vốn huy động từ các tổ chức kinh tế sụt giảm khoảng 15% do nhiều doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Cần Thơ phải tạm ngừng hoạt động hoặc thu hẹp sản xuất kinh doanh trong thời gian giãn cách xã hội.

Thứ ba, áp lực nợ xấu và chi phí trích lập dự phòng gia tăng đáng kể. Theo dữ liệu tài chính hợp nhất của Eximbank, tính đến ngày 31/12/2020, tổng nợ xấu tăng 31,1% từ hơn 1.933 tỷ đồng lên khoảng 2.535 tỷ đồng, đẩy tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ từ 1,71% lên 2,52%. Trong đó, nợ nghi ngờ tăng mạnh 231% và nợ có khả năng mất vốn tăng 132,8%, gây ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận và chi phí quản lý vốn của chi nhánh.

Thứ tư, kênh huy động vốn qua nền tảng ngân hàng số ghi nhận mức tăng trưởng giao dịch trực tuyến trên 25%/năm, mở ra hướng đi mới giúp giảm bớt chi phí vận hành tại mạng lưới 183 chi nhánh và phòng giao dịch truyền thống.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm tiền gửi doanh nghiệp và gia tăng nợ xấu là do các đợt bùng phát dịch bệnh làm đứt gãy chuỗi cung ứng hàng hóa. Bám sát chỉ đạo của Ngân hàng Nhà nước và Quyết định số 3521/2021/EIB/QĐ-TGĐ ngày 17/5/2021 của Tổng Giám đốc Eximbank, chi nhánh Cần Thơ đã triển khai cơ cấu lại thời hạn trả nợ, miễn giảm lãi phí và giữ nguyên nhóm nợ nhằm hỗ trợ khách hàng, từ đó tạo tiền đề hồi phục nguồn tiền gửi thanh toán sau đại dịch.

Kết quả nghiên cứu này có sự tương đồng sâu sắc với các công bố học thuật của Đinh Thiện Lan Hoa (2022) và Huỳnh Thị Hương Thảo (2022), chứng minh rằng biến động vĩ mô tác động trực tiếp đến hành vi tích lũy tiền mặt và năng lực tài chính của khách hàng gửi tiền.

Để tối ưu hóa việc theo dõi quản trị, các dữ liệu này có thể được trình bày sinh động qua Biểu đồ cột chồng thể hiện cơ cấu tiền gửi theo đối tượng qua 3 năm, kết hợp cùng Bảng ma trận biến động 5 nhóm nợ và Biểu đồ đường biểu diễn mối tương quan giữa chi phí trả lãi bình quân và tốc độ tăng trưởng dư nợ tín dụng. Cách tiếp cận trực quan này giúp ban lãnh đạo nhận diện chính xác các điểm nghẽn thanh khoản để đưa ra quyết định điều hành kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đa dạng hóa sản phẩm tiền gửi dân cư linh hoạt. Phòng Dịch vụ khách hàng chủ trì phát triển các gói tiết kiệm tích lũy tự động, tiết kiệm bậc thang gắn liền với bảo hiểm sức khỏe cho người dân tại quận Ninh Kiều, hướng tới mục tiêu tăng trưởng quy mô tiền gửi cá nhân đạt tối thiểu 10%/năm trong giai đoạn 2023 - 2025.

Thứ hai, đẩy mạnh chuyển đổi số kênh huy động vốn. Phòng Thông tin điện toán phối hợp cùng Phòng Giao dịch nâng cấp tiện ích ứng dụng Mobile Banking, tự động hóa 80% quy trình mở tài khoản và gửi tiết kiệm online, đồng thời áp dụng chính sách miễn 100% phí giao dịch nhằm gia tăng tỷ trọng tiền gửi không kỳ hạn CASA lên mức 20% tổng nguồn vốn trước quý 4 năm 2024.

Thứ ba, nâng cao năng lực quản trị rủi ro thanh khoản và thẩm định tín dụng. Phòng Tín dụng phối hợp Phòng Kế toán - Ngân quỹ rà soát định kỳ danh mục tài sản nợ - tài sản có hàng tuần, duy trì tỷ lệ an toàn vốn CAR trên 9,5% và kiểm soát tỷ lệ nợ xấu dưới 1,7% trong suốt năm tài chính 2023.

Thứ tư, mở rộng tiếp thị khách hàng doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Ban Giám đốc chi nhánh Cần Thơ trực tiếp chỉ đạo thiết lập quan hệ hợp tác chiến lược với 50 doanh nghiệp chế biến xuất khẩu thủy hải sản và lúa gạo tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, cung ứng gói tài trợ thương mại khép kín để thu hút dòng tiền gửi thanh toán đạt quy mô 1.200 tỷ đồng trước tháng 12 năm 2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Ban Lãnh đạo và Chuyên viên Ngân hàng thương mại. Cán bộ quản lý tại 183 chi nhánh của Eximbank cũng như các tổ chức tín dụng khác có thể ứng dụng khung phân tích chi phí trả lãi bình quân và mô hình cơ cấu nguồn vốn để hoạch định chiến lược kinh doanh tiền tệ thích ứng với biến động lãi suất.

Thứ hai, Sinh viên và Học viên Cao học ngành Tài chính - Ngân hàng. Luận văn cung cấp phương pháp luận chuẩn xác về cách xử lý chuỗi số liệu tài chính 3 năm (2019 - 2021), hỗ trợ đắc lực cho việc thực hiện khóa luận tốt nghiệp hoặc đề tài thạc sĩ thuộc mã ngành 7340201.

Thứ ba, Giảng viên và Nhà nghiên cứu kinh tế. Công trình là tài liệu tham khảo giá trị về tác động thực tế của dịch Covid-19 đến thanh khoản ngân hàng, phục vụ công tác giảng dạy chuyên đề Quản trị Ngân hàng thương mại tại các trường đại học.

Thứ tư, Doanh nghiệp và Nhà đầu tư cá nhân. Nghiên cứu giúp các nhà quản trị doanh nghiệp nắm bắt quy luật biến động lãi suất và các tiện ích quản trị dòng tiền, từ đó tối ưu hóa lợi nhuận trên nguồn vốn lưu động ngắn hạn.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động huy động vốn có vai trò quan trọng như thế nào đối với Eximbank Cần Thơ? Vốn huy động chiếm từ 70% đến 80% tổng nguồn vốn hoạt động của ngân hàng. Đây là tiền đề quyết định quy mô mở rộng cấp tín dụng, đảm bảo khả năng thanh toán thường xuyên và tạo dựng uy tín cạnh tranh của chi nhánh trên địa bàn thành phố Cần Thơ.

Đại dịch Covid-19 tác động như thế nào đến chất lượng tài sản và nguồn vốn của ngân hàng? Đại dịch làm gián đoạn sản xuất kinh doanh, khiến nợ xấu toàn hệ thống Eximbank năm 2020 tăng 31,1% lên mức 2.535 tỷ đồng, đẩy tỷ lệ nợ xấu lên 2,52%. Điều này làm giảm nguồn tiền gửi từ doanh nghiệp và gia tăng chi phí dự phòng rủi ro tín dụng.

Tỷ lệ an toàn vốn CAR có ý nghĩa gì đối với sự an toàn của ngân hàng? Tỷ lệ an toàn vốn CAR phản ánh năng lực tài chính tự có nhằm bù đắp tổn thất rủi ro, với mức quy định tối thiểu 9%. Tỷ lệ CAR cao giúp củng cố niềm tin của khách hàng gửi tiền và tạo nền tảng mở rộng quy mô kinh doanh ổn định.

Eximbank Cần Thơ áp dụng các hình thức huy động vốn cơ bản nào? Chi nhánh triển khai 4 hình thức chính: nhận tiền gửi không kỳ hạn với lãi suất dưới 1%/năm, tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn bằng VND và ngoại tệ, phát hành giấy tờ có giá và tiếp nhận nguồn vốn thanh toán qua thẻ, tài khoản doanh nghiệp.

Làm thế nào để ngân hàng gia tăng nguồn vốn tiền gửi không kỳ hạn CASA chi phí thấp? Ngân hàng cần số hóa toàn diện dịch vụ, miễn 100% phí chuyển khoản trên ngân hàng điện tử và liên kết dịch vụ chi trả lương tự động cho hơn 50 doanh nghiệp, qua đó thu hút dòng tiền nhàn rỗi thường xuyên với chi phí vốn thấp nhất.

Kết luận

  • Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng huy động vốn tại Eximbank Chi nhánh Cần Thơ giai đoạn 2019 - 2021, khẳng định nguồn vốn tiền gửi cá nhân giữ vai trò nòng cốt với tỷ trọng trên 65% tổng nguồn vốn.
  • Nghiên cứu chỉ rõ tác động sâu sắc của dịch Covid-19 làm tăng tỷ lệ nợ xấu toàn hệ thống lên 2,52% vào năm 2020, tạo ra thách thức lớn đối với công tác cân đối chi phí trả lãi và thanh khoản.
  • Đóng góp khoa học nổi bật của luận văn là hệ thống hóa các chỉ tiêu định lượng tài chính kết hợp khung lý thuyết ALM, phản ánh trực quan sự vận động của dòng vốn ngân hàng tại địa bàn Tây Nam Bộ.
  • Xác lập lộ trình 4 giải pháp thực tiễn về số hóa quy trình, đa dạng hóa gói sản phẩm và quản trị an toàn vốn CAR trên 9,5% nhằm hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng huy động vốn 7,4% giai đoạn 2023 - 2025.
  • Đề xuất các đơn vị nghiệp vụ triển khai ngay các chương trình liên kết doanh nghiệp và nâng cấp ứng dụng số trong quý 1 năm 2023.

Các nhà quản trị ngân hàng và chuyên viên tài chính hãy tham khảo ngay công trình nghiên cứu này để vận dụng linh hoạt vào thực tiễn quản trị nguồn vốn và tối ưu hóa năng lực cạnh tranh trong giai đoạn mới.