Chương 1: Lịch sử nghiên cứu dé tải L Đã có rất nhiều nhà triết gia, tâm lý học. sinh li học than kinh nghiên cửu vẻ xúc cam hay cảm xúc và rất nhiều trường phải khác nhau da ra đời. Mặc di xúc cảm đã được thảo luận từ thời Aristotle, nhưng việc nghiên cửu nzhiém túc vẻ xúc cảm có thẻ bắt dau từ thời Charles Darwin ( 1859.1872), ong là nha nghiên cứu tiên phong trong việc khảo sat một cách kỹ lưỡng về xúc cảm, Ong cho ring xúc cảm có một chức năng thích nghỉ và sự thể hiện xúc cảm là dau hiệu của một ¥ định hanh động và chuẩn bị cho con người hoặc con vật đẻ hành động. Dưới cái nhin của thuyết tiên hoa, Darwin cho rằng những biêu hiện của xúc cảm là có ích hoặc là vet tích của những phan (my có ich trong một tỉnh trạng phát triển trước của loài.
[5,407] Nghiên cứu về xúc cảm trong thé kỉ 20 đã tập trung trực tiếp hơn là việc tìm hiểu cách thức chúng ta trải nghiệm các xúc cảm. Có những thuyết Sal: - huyết thông tin phan hỏi từ khuôn mat: cho rang cảm xúc là do sự nhận thức những biển doi khuôn mặt, một mỗi quan hệ lí thủ giữa những thay doi biều hiện tren khuôn mặt va sự trải nghiệm các cam xúc khác nhau. Ban đầu dược Tomkins ( 1962) phat triển, sau đó được Izard ( 1977) và Ekman, Friesen( 1971), Plutchik 1980 dao sau nghiên cứu. Ngoài ra côn có các thuyết: - Thuyết James-Lange: các sự kiện bên ngoài gây nên những thay doi sinh lý ou nuười vũ chính sự nhận thức vẻ sự thay đôi dé dan đến cảm xúc.
lễ - Thuyết Cannon-Brad: cảm xúc có thẻ xuất hiện khi không có các phản xạ s13h ly, cảm xúc và những thay đôi sinh lý xuất hiện cùng với nhau, - Thuyết Schater và Singer coi các nhận thức la quan trọng nhật trong việc gai tên các cảm xúc, Họ cho rang khi con người được kích thích vẻ sinh lý, th họ sẽ đi từn kiểm các yếu tổ kích thích của môi trường dé giải thích cho sv kích thích của ho va dat tên ( din nhan) cho cam xúc của họ. Bên cạnh đỏ con có sự nghiên cứu của các lĩnh vực đa dạng như: - Tam li học xã hội: các nhà TLH xã hội đã đóng góp dáng kế vào việc nghiên cứu sự biểu lộ cảm xúc vả những giao tiếp phi ngôn ngữ.H xã hội như Argyle, Deam 1965: Kendo, Cook 1971; Ellsworth, Ludwig I#72,. đã nghiên cứu sự tiếp xúc thị giác một cách tỉ mi và có bao gồm thành phan cam xúc. Các nhà TLH Berowitz, 1969; Bruss 1971 đã nghiên ecu tinh hung hãng và nghiên cứu hành vido sự căm pian pay ra, - Tâm lí bệnh học thực hanh vả tâm than học: Những công trình nghiên cứu trong lĩnh vực này cóý nghĩa rất lớn doi với tam lý học cam xúc, đặc biết là đói với việc nghiên cứu sự lo au hay tram uất ( Rachman, 1974; Spielberger, 1672) Những công trình nghiên cửu mới nhất đã chứng minh một cách rõ rằng hiệu qua của liệu pháp tâm li trẻn một mức độ đảng kẻ phụ thuộc nang luc cua người thay thuốc tâm than ghi nhận được những biểu hiện phi ngôn IIE cua cảm Xue.
- Than kinh học, sinh li học than kinh, tảm-sinh li học: Những cử liệu thu được từ những công trình não và các cảm xúc ( Delgado, 1971; Ximonop, It75). Nghiên cứu cho thấy những cơ ché não chuyên biệt dam bảo sự the nehiem vũ the hiện các xúc cam, Cong trình của Deplin, 1973 chi ra những lũ vai tro khác nhau trong những xúc cảm tích cực va Liều cực của các vũng ưu = i Ũ i 3 a t. 4 thẻ và vung can the của các bản cau não. Có thẻ nói, từ khi Tam lí học trở thành một khoa học độc lap thi xúc cảm đã được cúc nha Tâm lý học trên thẻ giới chủ ý, đảo sau nghiên cứu ở lần lượt các giải đoạn từ đầu tiên cho đến mãi sau nay, trong đó có Việt Nam.
3, Nghiên cứu về xúc cảm ở lửa tuôi thiểu niên cho đến thời điểm hiện nay ở nước ta chưa có nhiều công trình, Song, những công trình dau tiền nghiên cứu vẻ lĩnh vực rất nhạy cảm va tinh tế ở lửa tuôi vốn rất phức tạp này đã thu được những ket quả khích lệ. Có the kẻ đến những dé tải như: “Thire trạng kĩ năng dương đầu với xúc cảm tiêu cực ở thiểu niên học sinh” { Dav Thị Oanh). “Bude dau tìm hiểu xúc cảm giận dữ ở học sinh THCS" { Lương Tri Dũng), “Tim hiểu những biếu hiện trí tuệ xúc cam của học sinh mot số trường THCS TP. Và mot so đẻ tai có liên quan như; “ Một số nét vẻ đặc điểm tam lý của thiểu niên học sinh ngày này” ( Đồ Hạnh Nga), “Nguyễn nhân và biện pháp ngân chan thanh thiểu nién phạm pháp tại TP.
Cúc đề tải trên đêu có điểm chung là nghiên cứu ở đổi tượng học sinh THCS va it nhiều déu có để cập van dé xúc cảm của học sinh THCS, đặc biệt là dễ tài "Thực trạng kĩ ning đương dau với xúc cảm tiêu cực ở thiểu nich học sinh” ( Dao Thị Oanh), Song, nghiên cứu về kiểm soát xúc cảm tiêu cực ở lửa tuôi thiêu niên vẫn còn nhiều mới mẻ, |7 Chương 2: Co so lí luận L. Định nghĩa AI cũng có thé hiểu va nhận biết được xúc cảm là gì nhưng hau như không ai có the định nghĩa được xúc cảm là gi một cách chính xác nhất, Các nha tam lý học có những định nghĩa khác nhau vẻ xúc cảm, có người cho nó là sự rung động cũng có người cho nó là những rồi loạn. Trước tiên, hãy tham khảo một số định nghĩa cảm xúc từ các nha tâm lý học Mac-xit, tâm lý học phương Tảy. Các nhà tâm li học Mác xit khang định tâm li là kết quả hoạt động của não, là sự phan anh hiện thực khách quan.Rubinstein (1946) khang dinh : “tie cam là mọi hiện tương tam Ii, là sự rung cam của chu the dai với mi trường xung quanh, la trang thai tinh than cua chu thê trong moi quan hệ với đổi tượng".Xmimop va một số nhà tam li học khác (1962) nghiên cứu vẻ xúc cảm cho rằng xúc cảm là một dạng đặc biệt của moi quan hệ với sự vật, hiện tượng của hiện thực khách quan.
co liền quan tới sự thoa mãn hay không thoả mãn nhu cau của con người. Các nha tâm lí học Xô viet đưa ra hai khuynh hướng tiếp cận van đẻ xuc Cam: - Khuynh hướng thir nhất là sự phản ánh: xúc cảm, tinh cảm là một hình thức phan anh ý nghĩa của đổi tượng đổi với chủ thẻ. - Khuynh hưởng thử hai là mỗi quan hệ: xúc cam. tinh cảm là một hình thức tích cực của moi quan hệ giữa con người với thẻ giới “.
con người không thụ dang phan ảnh hiện thực xung quanh mà tich cực tác động 1k va nhận thức nà. Cùng lúc do con HEHÙI rung cam vé mi quan hệ của minh tới see vật, hiện tượng của hiện thực khách quan ` (lacopson, 1958). Hướng tiếp cận này khác han các quan niệm da trình bay ở phản trên. Cúc nhà tâm li học Mác xit khang định xúc cảm, tinh cam không phải là một dạng phan ứng đặc biệt.
Xúc cảm, tinh cảm là những biếu tượng tâm lí, không phai là qua trình sinh Ji. Xúc cam không phải được sinh ra từ xung lực ban nang ben trong cơ thé, mà xuất hiện từ mỗi quan hệ giữa con người với the giới xung quanh, Vi vậy tìm kiểm nguồn gốc của xúc cảm không phải trong vũ thức ma trong sự thoả mãn nhụ cầu sinh li và xã hội của con người. Trong cuốn Tâm lý học, P.Rudich định nghĩa: “Nie cảm là sự rung thủng vẻ ma ban thân con người doi với hiện thực cũng như sie rung dong che trụng that chu quan nay sinh trong qua trình tác dong tương ho với mỗi ric Xung quanh và trong qua trình thaa mãn các nhu cau của minh”.319| Trong cudn sách Understanding Emotions (1995 - Thau hiệu cảm xúc} hai tác gta Keith Oatley và Fennifer M. Jenkins đã định nghĩa xúc cam như SAU: SE: Mat xúc cam hink thành tứ sự lượng định chủ định hay vo tinh của mor người đổi với một sự kiện liên quan đến một sự việc (mot mục dich) dang quan tam.
Cam xúc sé được cảm nhận một cách tích cực neu điều quan tâm lo là mát ane kiện thudn lợi và mot cách tien Cực nếu đó là một sir kiện mang finh nean tre. + 1 1 Š al Pim Oe |g TP AGL lena Is >. Car lãi của một: vác cảm là sự san sàng để hành đồng và thúc day những dw định: một xúc cảm là tác nhân dé bất dau một hay một số cách hành dong nữa dd 3. Mat xúc cant thung được trai nghiệm như mot hình thức phan biệt của trụng thải tink thân, thường din đến những hành đồng, phản ứng hay thay dot cue KHÔI CON HgHỦI.
` Triệt gia Gilbert Ryle đã có một miều tả (không phải một định nghĩa) vẻ cam xúc như sau: “Cúc xúe cam được miễu ta như những nhiễu luan trong dòng nhận thức mà người chủ của chúng không thé ghi nhận được " Theo từ điển “Random House Dictionary of the English Language”: “Nile cảm chính la một phan ứng mạnh mẽ của thức được thể hiện ra bằng xựt VU anne, dau khô, sợ hai, véu ghét và khác biệt với những phan ứng của + ch hàn: ter eft”. Cúc tác giả, nhà tâm lý ở nước ta cũng có rất nhiều những định nghĩa, nhận định vẻ cảm xtc. Tac giả Hoang Xuan Việt, trong quyen sach Thuat tim lý dịnh nghĩa: “ie cảm là náo động tâm thân và thể xác mà sinh ra bai hiện thiên của một hoàn canh thích hop hoặc la phan đổi những ưỚc vụng cher lũ ` Tác gia Nguyễn Nam Trung, trong quyền sách Bi mật của xúc cảm thi phan tích cam xúc như một “trang thái hỏa học” của não bộ. Các tam trạng đủ la vui vẻ hay là sự bất mãn chủ yếu đều hình thành từ những phan ứng hóa học phát sinh từ não bộ vào lúc đỏ, Trạng thai phan ứng hóa học nay có thẻ hinh thành một cách tự nhién, nhưng con người cũng có thé lợi dụng một 20 sử tác động nhân tạo như rượu, thuốc lả, thuốc an than hay các loại ma tủy dé anh hướng den trạng thai phản ứng hóa học nay, Tat cả các van de trong cuộc song đều bat nguồn tử xúc cam.