CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ TRONG KHÂU THU MUA HÀNG HÓA TẠI CÁC CÔNG TY ĐA QUỐC GIA TRONG NGÀNH CN ĐÓNG TÀU 1. Hoạt động chuyển giá của các công ty MNC trong ngành CN Đóng tàu tại Việt Nam 1. Khái niệm của chuyển giá Theo thông tư 66/TT-BTC ngày 22/04/2010 của Bộ tài chính: Chuyển giá là việc thực hiện chính sách giá đối với sản phẩm (hàng hóa, dịch vụ) được chuyển dịch giữa các bên có quan hệ liên kết không theo giá giao dịch thông thường trên thị trường (giá thị trường), nhằm tối thiểu hoá tổng số thuế phải nộp của doanh nghiệp trên toàn cầu. Khái niệm khác Chuyển giá là một hoạt động mang tính chất chủ quan, cố ý của các tập đoàn đa quốc gia (MNC) nhằm tối thiểu hóa số thuế phải nộp bằng cách định giá mua sản phẩm, nguyên vật liệu… giữa các công ty trong cùng 1 tập đoàn, không theo giá thị trường nhằm thu được lợi nhuận cao nhất (Võ ThanhThu & Ngô Thị Ngọc Huyền (2011), Kỹ thuật đầu tư trực tiếp nước ngoài) Theo định nghĩa của KPMG, các công ty đa quốc gia thực hiện chuyển giá bằng cách định giá hàng hóa dịch vụ chuyển giao giữa các công ty liên kết trong cùng tập đoàn tại các quốc gia khác nhau để thực hiện mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận.
Việc chuyển giá chỉ xảy ra khi giữa các đơn vị, doanh nghiệp có liên kết về kinh tế như các công ty mẹ, công ty con hoặc các đơn vị liên doanh, liên kết với nhau. Việc chuyển giá sẽ được thực hiện thông qua hệ thống xây dựng giá, có thể giá bán thấp hơn hoặc cao hơn để thông qua đó tránh thuế, chuyển thuế đến nơi có chính sách thuế thấp hơn. Khi giá bán ra nước ngoài thấp hơn, đồng nghĩa với giá đầu vào tại nước ngoài sẽ thấp hơn, lãi ở nước ngoài sẽ có nhưng lỗ tại Việt Nam sẽ diễn ra. Và LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 lẽ ra thuế thu nhập của doanh nghiệp sẽ được nộp tại Việt Nam nhưng trong trường hợp nói trên thì thuế đó sẽ được chuyển sang nước có công ty mẹ hoạt động.
Doanh nghiệp thực hiện tượng chuyển giá thường phổ biến nhất ở các ngành có nhiều tài sản vô hình là ngành có công nghệ độc quyền, sản xuất các sản phẩm không phổ biến trong nước, đặc biệt là ngành CN đóng tàu. Một số doanh nghiệp FDI làm cả 2 đầu là nâng chi phí đầu vào, tìm cách ép giá đầu ra xuống thấp và xuất khẩu hàng hóa được sản xuất tại Việt Nam qua một nước trung gian có thuế suất thấp (Singapore chẳng hạn), sau đó từ công ty nước trung gian đưa hàng hóa vào châu Âu hay châu Mỹ là nơi xuất khẩu cuối cùng. Biểu đồ khảo sát chuyển giá toàn cầu của Ernst and Young năm 2013 (Nguồn: Ernst and Young, 2013) Tình hình các MNC vi phạm hành vi chuyển giá ngày càng gia tăng.1 mô tả khảo sát tình hình chuyển giá trên phạm vi toàn cầu do tập đoàn Ernst and Young thực hiện năm 2013, ta thấy mức phạt vi phạm chuyển giá tăng từ 15% năm 2007 đến gần 25%. Đặc điểm của chuyển giá trong ngành CN đóng tàu Mục tiêu của các MNC trong ngành CN đóng tàu khi thực hiện hoạt động chuyển giá là tối thiểu hóa chi phí, tối đa hóa lợi nhuận để tập trung thu hồi vốn đầu tư nhanh nhất và mở rộng quy mô kinh doanh sang những nhà máy đóng tàu khác.
Dựa theo kết quả khảo sát nhân sự kiện INMEX Vietnam 2013, trong 90 doanh nghiệp trả lời bảng khảo sát có 65 công ty tham gia các giao dịch liên kết, 25 công ty không tham gia. Đây là con số thể hiện nguy cơ thực hiện chuyển giá (hình 1. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 15 Tham gia giao dịch liên kết 28% Có tham gia 72% Không tham gia Hình 1. Tỷ lệ khảo sát công ty tham gia giao dịch liên kết (Nguồn: Khảo sát doanh nghiệp tại INMEX Vietnam 2013) Chuyển giá trong ngành công nghiệp đóng tàu thường có những đặc điểm sau đây: Đặc điểm hoạt động chuyển Những hoạt động chuyển giá mà doanh giá của doanh nghiệp nghiệp MNC thường thực hiện -Các công ty liên kết trong cùng tập đoàn có mối quan hệ ràng buộc về nghĩa vụ, quyền lợi kinh doanh, tài chính với nhau, có thể là quan hệ điều hành, cổ đông, liên doanh, v.
-Các MNC ngành đóng tàu có hoạt động giao dịch với các -Nhà máy đóng tàu nhập khẩu giá vật tư để đóng công ty liên kết nhiều đáng kể 1 con tàu từ nước ngoài cao hơn so với mức giá (chiếm từ 50% tổng giá trị). thị trường nhưng bán thành phẩm cho doanh nghiệp liên kết với chi phí thấp. Giá cả hàng hóa -Giá cả thành phẩm 1 chiếc tàu đa dạng, phức tạp vì có hàng ngàn chi tiết, thiết không theo giá thị trường mà bị. Chuyển giá trong ngành CN đóng tàu thường do MNC tính toán nội bộ quy diễn ra đối với các thiết bị có giá trị lớn: máy định một cách chủ quan.
móc, cẩu, thiết bị cẩu. Các công ty con tại Việt Nam hoạch toán hoặc nâng khống các khoản chi phí đào tạo, tư vấn, thiết kế, lắp đặt cao bất thường để chuyển lợi nhuận về công ty mẹ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 16 -Ngoài các nhà máy đóng tàu tại Việt Nam, các - Các tập đoàn đóng tàu luôn công ty liên kết được phân bố ở các quốc gia được lập trụ sở được tại các khác như Thái Lan, Ấn Độ, Singapore, Mỹ để nước ưu đãi thuế suất / thuế chuyển giá vào các nước có nhiều ưu đãi TNDN, suất rất thấp để hưởng ưu đãi định giá chuyển giao sai lệch để gia tăng lợi TNDN, đặc biệt là Singapore. nhuận, tránh thuế trực thu.
-MNC vay nợ từ các ngân -Vay nợ từ MNC mẹ rất nhiều trong thời gian hàng, công ty mẹ với khả năng dài, với chi phí lãi vay cao so với lãi suất thị chi trả thấp, tình trạng nợ nần trường. Nợ tiền hàng của doanh nghiệp nội địa kéo dài, dẫn đến kết quả lỗ. trong thời gian dài. -Khai báo kết quả kinh doanh - Mở rộng quy mô hoạt động kinh doanh, mua thua lỗ kéo dài trong hàng chục thêm nhà máy, xưởng làm việc, đầu tư nhiều lĩnh năm, mang tinh chu kỳ do đó vực mới.
Mức lợi nhuận thấp hơn so với lợi không phải đóng thuế TNDN. nhuận bình quân cùng ngành, cùng điều kiện đầu MNC chuẩn bị cẩn thận, có sổ tư. Doanh nghiệp thỉnh thoảng đóng thuế TNDN sách, chứng từ, hợp đồng, hóa nhưng đóng rất ít. đơn đàng hoàng nên cơ quan -Thuê các công ty kiểm toán quốc tế tư vấn cách chức năng khó nhận biết thức chuyển giá, chứng từ, hồ sơ lưu trữ.
Thu mua hàng hóa trong ngành CN đóng tàu Thu mua hàng hóa trong ngành CN đóng tàu là hoạt động thương mại quốc tế giữa các nhà máy đóng tàu (với vai trò là bên mua) và các nhà cung cấp (vai trò bên bán hàng) nhằm cung ứng đầy đủ, kịp thời nhu cầu vật tư (chủng loại, quy cách, chất lượng,…) cho các dự án mà nhà máy đang ký kết với khách hàng. Các loại vật tư chính như là: sắt thép, ống, van, bơm thủy lực, máy móc, thiết bị trên tàu,v. thường được nhập khẩu từ thị trường quốc tế vào Việt Nam. Tiến trình thu mua hàng hóa trong ngành CN đóng tàu thường được các MNC thực hiện qua các bước như sau: Xác định nhu cầu mua hàng Tìm kiếm nhà cung cấp trong nước và nước ngoài Đánh giá nhà cung cấp Xác định giá mua Ký kết hợp đồng Giao LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 17 nhận hàng hóa Thanh toán Thủ tục xuất nhập khẩu Vận chuyển hàng về kho của nhà máy Nhập kho Cấp phát vật tư cho bộ phận sản xuất.
Thông qua khâu thu mua hàng hóa và sử dụng các thủ thuật tránh thuế TNDN trong quá trình khai hải quan xuất nhập khẩu, các MNC cấu kết với công ty mẹ hoặc các bên liên kết để tiến hành xác định giá mua cao hơn hoặc thấp hơn giá thực tế của hàng hóa. Hoạt động chuyển giá trong khâu thu mua hàng hóa được thực hiện xuyên suốt từ giai đoạn đầu của dự án cho đến lúc triển khai và kết thúc dự án. Đề tài nghiên cứu chuyên sâu vào các trường hợp chuyển giá đối với các hàng hóa có giá trị cao như: máy móc, thiết bị cẩu, hệ thống thiết bị điện, v. sử dụng trên tàu.
Các hình thức chuyển giá trong ngành CN đóng tàu 1. Các MNC chuyển giá trong giai đoạn đầu của dự án đóng tàu Chuyển giá trong giai đoạn đầu của dự án đóng tàu được các công ty đa quốc gia thực hiện thông qua các hình thức như là: +Nâng cao trị giá tài sản góp vốn trong các dự án đóng tàu: nâng khống các giá trị hiện vật góp vốn đầu tư, các MNC chuyển giá bằng cách nâng cao giá mua yếu tố đầu vào và hạ giá bán các yếu tố đầu ra để tránh thuế trực thu. Ngoài ra, hành vi chuyển giá còn thực hiện bằng cách khai thấp giá trị hàng nhập khẩu và chuyển đổi áp dụng mã hàng hóa có thuế suất thấp để trốn thuế gián thu. +Nâng khống trị giá tài sản vô hình: tư vấn, giám sát, thiết kế, kiểm tra, v.v +Chuyển giao công nghệ, thu phí bản quyền, v.
Các MNC chuyển giá trong giai đoạn triển khai dự án đóng tàu Khi MNC đã chuyển sang giai đoạn triển khai dự án đóng tàu mới, các hình thức chuyển giá sau đây thường được các nhà máy đóng tàu áp dụng tại Việt Nam: - Lợi dụng sự chênh lệch thuế suất, thuế thu nhập doanh nghiệp giữa Việt Nam và các quốc gia khác, các MNC tiến hành nhập khẩu nguyên phụ liệu, vật tư, máy móc thiết bị cho tàu từ công ty mẹ hoặc công ty liên kết với chi phí cao bất thường. - Xuất khẩu sản phẩm hoàn thiện đến nơi có thuế suất thấp hơn Việt Nam để tránh thuế TNDN cao. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 18 - Nâng chi phí quản lý, hành chính, thực hiện chiến dịch quảng cáo ở nước ngoài với chi phí bất thường để quảng bá sản phẩm, dịch vụ đóng tàu tại Việt Nam. Các MNC tìm cách cung cấp dịch vụ khảo sát, dò tìm, kiểm tra bản vẽ, bảo hành, bảo dưỡng, lắp đặt với giá cao để chuyển lợi nhuận từ Việt Nam ra nước ngoài.