Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu đặc điểm khu hệ thú linh trưởng tại khu bảo tồn thiên nhiên bắc hướng hóa tỉnh quảng trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu đặc điểm khu hệ thú linh trưởng tại khu bảo tồn thiên nhiên bắc hướng hóa tỉnh quảng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Phạm Anh Quốc Phương
• Người hướng dẫn: TS. Đồng Thanh Hải
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm khu hệ thú linh trưởng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đặc điểm chung của thú bộ Linh trưởng (Primates) ở Việt Nam
• 1.2. Phân loại thú linh trưởng ở Việt Nam
• 1.3. Phân bố Linh trưởng Việt Nam
• 1.4. Tình trạng các loài linh trưởng Việt Nam
• 1.5. Các mối đe dọa đối với khu hệ thú linh trưởng
• 1.6. Đặc điểm tài nguyên KBTTN Bắc Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị
• 2. MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, phạm vi và thời gian nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.1.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp điều tra thành phần loài
• 2.2.2. Phân chia sinh cảnh và xác định phân bố của các loài
• 2.2.3. Đánh giá các mối đe dọa. Phương pháp nội nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, DÂN SINH KINH TẾ XÃ HỘI
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý và ranh giới. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Hiện trạng đất đai, tài nguyên rừng
• 3.1.3. Tài nguyên thực vật của Khu bảo tồn BHH
• 3.1.4. Tài nguyên động vật của Khu bảo tồn BHH
• 3.2. Tình hình dân sinh, kinh tế, xã hội
• 3.2.1. Cơ cấu dân cư, lao động trong vùng dự án
• 3.2.2. Kinh tế - xã hội
• 3.2.3. Đánh giá chung về tình hình cơ bản
• 3.2.3.1. Về điều kiện tự nhiên
• 3.2.3.2. Về kinh tế - xã hội
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thành phần khu hệ thú linh trưởng tại khu vực nghiên cứu
• 4.2. Phân bố thú linh trưởng theo các dạng sinh cảnh trong khu vực nghiên cứu
• 4.2.1. Các dạng sinh cảnh chính
• 4.2.2. Phân bố của các loài thú linh trưởng tại khu vực nghiên cứu
• 4.3. Đánh giá giá trị các loài thú linh trưởng trong khu vực nghiên cứu
• 4.3.1. Giá trị sinh thái
• 4.3.2. Giá trị bảo tồn khu hệ linh trưởng
• 4.4. Đánh giá các mối đe dọa đến khu hệ linh trưởng tại KBTTN Bắc Hướng Hóa
• 4.5. Hiện trạng công tác quản lý và bảo tồn thú linh trưởng tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa
• 4.6. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn khu hệ Linh trưởng tại KBTTN Bắc Hướng Hóa
• 4.6.1. Bảo vệ loài và sinh cảnh sống hiện có
• 4.6.2. Kiểm soát tình trạng săn bắn
• 4.6.3. Xây dựng chương trình giám sát lâu dài cho các loài thú linh trưởng
• 4.6.4. Nâng cao nhận thức cộng đồng
• 4.6.5. Cải thiện sinh kế cho người dân địa phương
• 4.6.6. Hoạt động nghiên cứu khoa học
• 5. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về khu hệ thú linh trưởng tại Bắc Hướng Hóa Quảng Trị

Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị, là một trong những khu vực quan trọng cho việc bảo tồn thú linh trưởng tại Việt Nam. Nơi đây có sự đa dạng sinh học phong phú, với nhiều loài động vật hoang dã quý hiếm. Nghiên cứu về khu hệ thú linh trưởng tại đây không chỉ giúp hiểu rõ hơn về sự phân bố của các loài mà còn góp phần vào công tác bảo tồn và phát triển bền vững môi trường sống của chúng.

1.1. Đặc điểm sinh thái của khu bảo tồn Bắc Hướng Hóa

Khu bảo tồn Bắc Hướng Hóa có diện tích rộng lớn với nhiều loại hình sinh cảnh khác nhau. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loài thú linh trưởng. Các nghiên cứu cho thấy khu vực này có nhiều loài thực vật và động vật đặc hữu, góp phần vào sự đa dạng sinh học của khu vực.

1.2. Vai trò của khu hệ thú linh trưởng trong hệ sinh thái

Khu hệ thú linh trưởng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái. Chúng không chỉ là một phần của chuỗi thức ăn mà còn giúp phân tán hạt giống và duy trì sự đa dạng của thực vật trong khu vực. Việc bảo tồn các loài này là cần thiết để bảo vệ môi trường sống của chúng.

II. Thách thức trong việc bảo tồn khu hệ thú linh trưởng tại Bắc Hướng Hóa

Mặc dù khu bảo tồn Bắc Hướng Hóa có nhiều tiềm năng, nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo tồn khu hệ động vật. Các mối đe dọa như mất môi trường sống và săn bắn trái phép đang làm giảm số lượng các loài thú linh trưởng. Việc nhận thức và hành động kịp thời là rất cần thiết để bảo vệ các loài này.

2.1. Mất môi trường sống do phát triển kinh tế

Sự phát triển kinh tế và đô thị hóa đã dẫn đến việc mất đi nhiều diện tích rừng tự nhiên. Điều này không chỉ làm giảm nơi sống của các loài thú linh trưởng mà còn ảnh hưởng đến sự đa dạng sinh học trong khu vực. Các nghiên cứu chỉ ra rằng việc bảo vệ rừng là rất quan trọng để duy trì quần thể động vật.

2.2. Săn bắn và buôn bán trái phép động vật hoang dã

Săn bắn và buôn bán trái phép là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm số lượng các loài thú linh trưởng. Các biện pháp quản lý và bảo vệ cần được thực hiện nghiêm ngặt để ngăn chặn tình trạng này, bảo vệ các loài đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.

III. Phương pháp nghiên cứu khu hệ thú linh trưởng tại Bắc Hướng Hóa

Để nghiên cứu khu hệ thú linh trưởng tại Bắc Hướng Hóa, các phương pháp điều tra hiện đại đã được áp dụng. Việc sử dụng các công nghệ mới giúp thu thập dữ liệu chính xác hơn về sự phân bố và tình trạng của các loài. Điều này sẽ cung cấp thông tin cần thiết cho công tác bảo tồn.

3.1. Phương pháp điều tra thành phần loài

Phương pháp điều tra thành phần loài bao gồm việc sử dụng bẫy ảnh và quan sát trực tiếp. Các nhà nghiên cứu đã ghi nhận được nhiều loài thú linh trưởng quý hiếm trong khu vực, từ đó đánh giá được tình trạng và số lượng của chúng.

3.2. Đánh giá các mối đe dọa đến khu hệ thú linh trưởng

Đánh giá các mối đe dọa là một phần quan trọng trong nghiên cứu. Các nhà khoa học đã phân tích các yếu tố như mất môi trường sống và săn bắn để đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả. Việc này giúp nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ các loài động vật này.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại Bắc Hướng Hóa

Kết quả nghiên cứu về khu hệ thú linh trưởng tại Bắc Hướng Hóa đã chỉ ra sự đa dạng phong phú của các loài. Những thông tin này không chỉ có giá trị trong việc bảo tồn mà còn hỗ trợ cho các chính sách phát triển bền vững trong khu vực. Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn là rất cần thiết.

4.1. Đánh giá giá trị sinh thái của các loài thú linh trưởng

Các loài thú linh trưởng tại Bắc Hướng Hóa có giá trị sinh thái cao, đóng góp vào sự cân bằng của hệ sinh thái. Việc bảo tồn các loài này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn duy trì các dịch vụ sinh thái quan trọng cho con người.

4.2. Đề xuất giải pháp bảo tồn khu hệ thú linh trưởng

Đề xuất các giải pháp bảo tồn như xây dựng các khu vực bảo vệ nghiêm ngặt và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn động vật hoang dã. Các giải pháp này sẽ giúp bảo vệ các loài thú linh trưởng và môi trường sống của chúng trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho khu hệ thú linh trưởng

Khu hệ thú linh trưởng tại Bắc Hướng Hóa có tiềm năng lớn cho việc bảo tồn và phát triển. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương. Việc bảo tồn không chỉ là trách nhiệm của một cá nhân hay tổ chức mà là của toàn xã hội.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo tồn khu hệ thú linh trưởng

Bảo tồn khu hệ thú linh trưởng không chỉ bảo vệ các loài động vật mà còn duy trì sự đa dạng sinh học và cân bằng sinh thái. Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển bền vững của khu vực.

5.2. Triển vọng phát triển bền vững cho Bắc Hướng Hóa

Triển vọng phát triển bền vững cho Bắc Hướng Hóa phụ thuộc vào việc thực hiện các chính sách bảo tồn hiệu quả. Sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức bảo tồn sẽ là yếu tố quyết định cho sự thành công trong việc bảo vệ khu hệ thú linh trưởng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam được ghi nhận là một trong những trung tâm đa dạng sinh học hàng đầu thế giới với 24 loài và phân loài linh trưởng, trong đó có 5 loài nằm trong danh sách 25 loài nguy cấp nhất toàn cầu. Tuy nhiên, trước các tác động tiêu cực từ việc suy thoái sinh cảnh và áp lực săn bắt trái phép, các quần thể linh trưởng tự nhiên đang đối mặt với nguy cơ suy giảm nghiêm trọng. Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa thuộc tỉnh Quảng Trị được thành lập theo Quyết định số 479/QĐ-UBND ngày 14/03/2007 với tổng diện tích 23.456,7 ha cùng vùng đệm rộng 4.034 ha, sở hữu hệ sinh thái rừng nhiệt đới phong phú nhưng trước đây chưa có công trình điều tra chuyên biệt nào về bộ Linh trưởng (Primates).

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá toàn diện thành phần loài, đặc điểm phân bố không gian theo các kiểu sinh cảnh, nhận diện mức độ đe dọa sinh thái và phân tích hiện trạng quản lý tại địa bàn. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại 5 xã gồm Hướng Lập, Hướng Việt, Hướng Phùng, Hướng Sơn và Hướng Linh trong khoảng thời gian từ tháng 10 năm 2015 đến tháng 5 năm 2016. Kết quả nghiên cứu xác lập nguồn dữ liệu thực địa chuẩn xác về 8 loài linh trưởng quý hiếm, đóng góp cơ sở dữ liệu chiếm 33,33% tổng số loài linh trưởng của Việt Nam, cung cấp luận cứ khoa học quan trọng cho việc phân vùng bảo vệ nghiêm ngặt và hoạch định chính sách bảo tồn tài nguyên thiên nhiên tại khu vực Trung Trường Sơn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống phân loại học động vật có xương sống hiện đại của Groves (2004) để định danh các đơn vị phân loại bộ Linh trưởng tại Việt Nam gồm 3 họ chính: họ Cu li (Lorisidae), họ Khỉ (Cercopithecidae) và họ Vượn (Hylobatidae). Đồng thời, đề tài tích hợp lý thuyết sinh thái học quần xã rừng nhiệt đới của Thái Văn Trừng (1978) để phân chia và đối chiếu các cấu trúc sinh cảnh đặc trưng.

Phương pháp đánh giá ma trận đe dọa sinh học áp dụng mô hình chuẩn hóa của Margoluis và Salafsky (2001), chấm điểm theo 3 tiêu chí cốt lõi: diện tích ảnh hưởng, cường độ tác động và tính cấp thiết. Khung phân tích này kết hợp chặt chẽ 5 khái niệm chuyên ngành then chốt: độ tàn che rừng, cấu trúc tầng tán sinh thái, tần suất bắt gặp tương đối, phân mảnh sinh cảnh và giá trị bảo tồn nguy cấp theo các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ sự kết hợp đồng bộ giữa phương pháp phỏng vấn xã hội học sinh thái và điều tra thực địa theo tuyến quan sát trực tiếp.

Cỡ mẫu xã hội học gồm 85 người dân địa phương và thợ săn giàu kinh nghiệm sinh sống tại các bản vùng đệm, nơi có đồng bào dân tộc Vân Kiều chiếm 78,3% dân số. Bộ công cụ khảo sát sử dụng bảng hỏi chuẩn hóa kết hợp bộ ảnh màu nhận diện loài nhằm loại bỏ hiện tượng nhầm lẫn tên địa phương.

Đối với điều tra thực địa, tác giả thiết lập 13 tuyến khảo sát và 2 điểm quan sát cố định với tổng chiều dài 36,73 km (trung bình 2,8 km/tuyến; tuyến dài nhất đạt 5,26 km và tuyến ngắn nhất là 1,19 km). Các tuyến được khảo sát lặp lại 2 đến 3 lần trong các khung giờ kiếm ăn đặc thù: ban ngày (6h00 - 17h00) đối với các loài khỉ, vượn, voọc và ban đêm (19h30 - 23h00) đối với giống cu li. Phương pháp chọn mẫu theo tuyến được lựa chọn vì tính tối ưu khi khảo sát các loài linh trưởng di chuyển nhanh trên tán rừng tại các đai độ cao phức tạp từ 500 m đến trên 1.000 m.

Toàn bộ dữ liệu tọa độ GPS, dấu vết ăn, phân và tiếng hót được xử lý bằng công thức tính tần suất bắt gặp $A = N / L$ theo hướng dẫn của dự án SPAM (2003). Bản đồ phân bố không gian và mức độ rủi ro được số hóa chuyên nghiệp trên phần mềm MapInfo kết hợp bảng biểu phân tích từ Microsoft Excel.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận 8 loài thú linh trưởng thuộc 3 họ đang sinh sống tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa, chiếm 33,33% tổng số loài linh trưởng hiện biết tại Việt Nam. Về cơ cấu phân loại, họ Khỉ chiếm ưu thế vượt trội với 5 loài (chiếm 62,5%), họ Cu li có 2 loài (chiếm 25,0%) và họ Vượn có 1 loài (chiếm 12,5%).

Đặc biệt, đợt điều tra thực địa đã quan sát và ghi nhận trực tiếp 5 loài ngoài tự nhiên gồm Chà vá chân nâu (Pygathrix nemaeus), Khỉ vàng (Macaca mulatta), Khỉ đuôi lợn (Macaca leonina), Voọc Hà Tĩnh (Trachypithecus hatinhensis) và Vượn siki (Nomascus siki). Ba loài còn lại gồm Cu li lớn, Cu li nhỏ và Khỉ mặt đỏ được xác minh qua phỏng vấn chuyên sâu 85 nhân chứng địa phương và kế thừa hồ sơ khoa học.

Về mức độ phổ biến, loài Chà vá chân nâu có tần suất bắt gặp cao nhất, xuất hiện tại 8 trên tổng số 13 tuyến khảo sát, đạt giá trị đỉnh 1,36 lần/km tại tuyến số 9 (khu vực xã Hướng Lập). Tuyến khảo sát số 10 ghi nhận độ phong phú cao nhất với sự hiện diện đồng thời của 4 loài linh trưởng khác nhau trên chiều dài 1,19 km.

Về phân bố sinh cảnh, quần thể linh trưởng tập trung tại 3 dạng thảm thực vật chính:

• Rừng gỗ tự nhiên lá rộng thường xanh núi đất (trung bình - giàu): Diện tích lớn nhất với 12.872,41 ha (chiếm 54,87% diện tích khu bảo tồn), độ tàn che đạt 0,7 - 0,8, là sinh cảnh ưa thích của Chà vá chân nâu và các loài khỉ với quy mô đàn từ 10 đến 30 cá thể.
• Rừng gỗ tự nhiên lá rộng thường xanh núi đá vôi: Diện tích 1.848,73 ha (chiếm 7,88% diện tích), nơi ghi nhận loài đặc hữu Voọc Hà Tĩnh ở các vách đá hiểm trở giáp ranh tỉnh Quảng Bình và biên giới Việt - Lào.
• Rừng phục hồi sau nương rẫy: Diện tích 8.735,56 ha (chiếm 37,24% diện tích), chủ yếu là nơi kiếm ăn vãng lai của Khỉ vàng và Khỉ mặt đỏ.

Thảo luận kết quả

Sự phân hóa không gian sống của khu hệ linh trưởng tại Bắc Hướng Hóa phản ánh rõ nét mối tương quan giữa đặc điểm sinh học và cấu trúc thảm thực vật. Các loài ăn lá như Voọc Hà Tĩnh ưu tiên sinh cảnh núi đá vôi do địa hình hiểm trở cung cấp nơi ngủ an toàn trong các hốc đá và nguồn thực vật chuyên biệt. Ngược lại, Chà vá chân nâu chiếm lĩnh sinh cảnh rừng núi đất tầng cao nhờ sự phong phú của các loài cây ưu thế như họ Dẻ (Fagaceae), họ Re (Lauraceae) và họ Ngọc lan (Magnoliaceae), đảm bảo nguồn quả và chồi non phong phú quanh năm.

Khi trực quan hóa dữ liệu trên biểu đồ không gian GIS và đồ thị cột tần suất bắt gặp, sự suy giảm số lượng cá thể bộc lộ rõ rệt tại các khu vực tiếp giáp nương rẫy bản địa. Tất cả 8 loài ghi nhận (100%) đều có giá trị bảo tồn tối cao: 100% loài nằm trong Sách Đỏ Việt Nam 2007 (4 loài EN, 3 loài VU), 100% loài thuộc các phụ lục I và II của CITES, và 7/8 loài (chiếm 87,5%) nằm trong danh mục loài nguy cấp theo Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ.

Áp lực sinh thái lớn nhất xuất phát từ điều kiện kinh tế xã hội vùng đệm khi tỷ lệ hộ nghèo chiếm 23,06% và sản lượng lương thực bình quân chỉ đạt 175 kg/người/năm. Đời sống khó khăn cùng tập quán canh tác lạc hậu thúc đẩy người dân khai thác lâm sản và săn bắn động vật bằng súng tự chế hoặc súng thể thao. Giá trị thương mại của thịt linh trưởng dao động từ 400.000 đến 450.000 đồng/kg cùng nhu cầu nấu cao xương tạo áp lực săn bắt dai dẳng, đòi hỏi sự can thiệp đồng bộ từ công tác bảo vệ rừng đến hỗ trợ sinh kế bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

Nghiên cứu đề xuất 5 nhóm giải pháp hành động chiến lược nhằm bảo tồn hiệu quả khu hệ thú linh trưởng:

• Thiết lập vùng kiểm soát nghiêm ngặt 14.721,14 ha sinh cảnh cốt lõi: Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa chủ trì phối hợp cùng lực lượng Kiểm lâm tổ chức tuần tra định kỳ 100% diện tích rừng nguyên sinh núi đất và núi đá vôi, tập trung cao độ tại các điểm nóng như Suối Cha Ly, Khe Sa Lơ và Động Sa Mù trong giai đoạn 2016 - 2020.
• Triệt phá mạng lưới săn bắt và thu hồi triệt để vũ khí: Lực lượng chức năng địa phương tăng cường kiểm tra, thu gom toàn bộ súng kíp, súng thể thao và tháo gỡ bẫy dây tại các xã Hướng Lập, Hướng Việt; đặt mục tiêu giảm thiểu 90% số vụ vi phạm săn bắt động vật hoang dã trong vòng 12 tháng.
• Xây dựng chương trình giám sát đa dạng sinh học dài hạn: Ban quản lý Khu bảo tồn vận hành hệ thống 15 đến 20 trạm bẫy ảnh tự động kết hợp duy trì đánh giá tần suất bắt gặp trên 13 tuyến cố định theo chu kỳ 6 tháng một lần từ năm 2017 để theo dõi biến động quần thể Chà vá chân nâu và Voọc Hà Tĩnh.
• Đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu kinh tế vùng đệm: Ủy ban nhân dân huyện Hướng Hóa lồng ghép các dự án phát triển nông thôn, hỗ trợ cây trồng công nghiệp có giá trị cao, hướng tới mục tiêu hạ tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 15% trong vòng 3 năm, giảm mức độ phụ thuộc vào tài nguyên rừng tự nhiên.
• Triển khai chiến dịch truyền thông giáo dục môi trường: Tổ chức 20 lớp tập huấn tuyên truyền các quy định bảo vệ động vật hoang dã tại 42 thôn bản cho hơn 2.400 người dân trong 2 năm, thúc đẩy cộng đồng Vân Kiều tham gia ký cam kết bảo vệ đàn linh trưởng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên và Vườn quốc gia: Trực tiếp ứng dụng quy trình thiết kế 13 tuyến khảo sát thực địa và bản đồ số hóa GIS phục vụ việc phân khu bảo vệ sinh cảnh cho các loài linh trưởng nguy cấp tại khu vực miền Trung.
• Các nhà nghiên cứu và học viên cao học ngành Lâm nghiệp, Sinh thái học: Khai thác kho tư liệu định lượng chuẩn xác về cấu trúc họ phân loại, công thức tính tần suất bắt gặp và phương pháp đánh giá ma trận đe dọa sinh học của Margoluis và Salafsky (2001).
• Cơ quan Kiểm lâm và các nhà hoạch định chính sách cấp tỉnh: Căn cứ vào các số liệu thực tế về 8 loài thuộc Sách Đỏ và Nghị định số 32/2006/NĐ-CP để xây dựng kế hoạch hành động khẩn cấp về bảo tồn đa dạng sinh học tỉnh Quảng Trị.
• Các tổ chức phi chính phủ trong nước và quốc tế (IUCN, BirdLife, WWF): Sử dụng kết quả phát hiện về quần thể Voọc Hà Tĩnh và Chà vá chân nâu làm cơ sở khoa học để phê duyệt và cấp vốn tài trợ cho các dự án bảo tồn liên biên giới Việt - Lào.

Câu hỏi thường gặp

Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa hiện ghi nhận bao nhiêu loài linh trưởng sinh sống? Nghiên cứu đã xác định 8 loài thú linh trưởng thuộc 3 họ, chiếm 33,33% tổng số loài linh trưởng toàn quốc. Trong đó có 5 loài được quan sát trực tiếp ngoài tự nhiên gồm Chà vá chân nâu, Khỉ vàng, Khỉ đuôi lợn, Voọc Hà Tĩnh và Vượn siki.

Loài linh trưởng nào có tần suất xuất hiện cao nhất trong các đợt điều tra thực địa? Chà vá chân nâu là loài xuất hiện phổ biến nhất trên 8/13 tuyến khảo sát với quy mô đàn từ 10 đến 30 cá thể, đạt tần suất bắt gặp cao nhất là 1,36 lần/km tại tuyến số 9 nhờ diện tích rừng gỗ tự nhiên lá rộng thường xanh chiếm tới 54,87%.

Những mối đe dọa trực tiếp lớn nhất đến khu hệ linh trưởng tại khu vực là gì? Hai áp lực hàng đầu là nạn săn bắn trộm bằng súng thể thao, bẫy bắt khi giá thịt linh trưởng đạt 400.000 đến 450.000 đồng/kg, kết hợp việc khai thác gỗ quý và đốt nương rẫy bắt nguồn từ tỷ lệ hộ nghèo vùng đệm còn ở mức 23,06%.

Đặc điểm phân bố sinh cảnh của loài Voọc Hà Tĩnh tại Bắc Hướng Hóa như thế nào? Voọc Hà Tĩnh phân bố độc bản và gắn liền với sinh cảnh rừng gỗ tự nhiên lá rộng thường xanh trên núi đá vôi có diện tích 1.848,73 ha, tập trung tại các vách đá cheo leo ở xã Hướng Lập giáp ranh địa phận tỉnh Quảng Bình và nước bạn Lào.

Nghiên cứu áp dụng quy mô mẫu và phương pháp điều tra nào để đảm bảo tính chuẩn xác? Tác giả đã phỏng vấn chuẩn hóa 85 người dân bản địa, thiết lập 13 tuyến khảo sát với tổng chiều dài 36,73 km, lặp lại điều tra 2 đến 3 lần kết hợp định vị vệ tinh GPS và xử lý dữ liệu chuyên sâu bằng phần mềm bản đồ MapInfo.

Kết luận

• Ghi nhận đầy đủ 8 loài linh trưởng thuộc 3 họ tại Bắc Hướng Hóa, đóng góp 33,33% tổng số loài linh trưởng của Việt Nam.
• Khẳng định 100% số loài đều có giá trị bảo tồn nguy cấp, trong đó 4 loài thuộc nhóm IB theo Nghị định số 32/2006/NĐ-CP và 4 loài nằm trong Sách Đỏ Việt Nam cấp EN.
• Xác định sinh cảnh rừng núi đất (12.872,41 ha) và rừng núi đá (1.848,73 ha) là hai khu vực trọng yếu duy trì sự sinh tồn của Chà vá chân nâu và Voọc Hà Tĩnh.
• Phân tích nguyên nhân đe dọa chính từ nạn săn bắn trái phép gắn liền với áp lực sinh kế của 23,06% hộ nghèo vùng đệm.
• Đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện kết hợp giữa tuần tra bảo vệ rừng nghiêm ngặt, giám sát bẫy ảnh tự động và nâng cao kinh tế xã hội địa phương.

Luận văn đã lấp đầy khoảng trống khoa học về khu hệ thú linh trưởng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa, cung cấp hệ thống số liệu thực địa tin cậy cho công tác quản lý tài nguyên. Để tiếp nối kết quả này, các cơ quan chức năng cần triển khai ngay dự án đặt bẫy ảnh tự động và đánh giá kích thước quần thể Chà vá chân nâu trong vòng 24 tháng tới, chung tay bảo vệ bền vững di sản thiên nhiên quý giá của dãy Trường Sơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đặc điểm chung của thú bộ Linh trưởng (Primates) ở Việt Nam Bộ Linh trưởng (Primates) hay còn gọi là Bộ Khỉ hầu gồm những loài thú có kiểu đi bằng cả bàn chân, sống chủ yếu trên cây, ăn tạp hay ăn thực vật. Ngoài những đặc điểm chung về cấu tạo của động vật có xương sống, của nhóm thú thì sự thích nghi với đời sống trên cây của thú linh trưởng được đặc trưng bởi hình dạng và cấu trúc các chi. Xương cẳng tay, xương cánh tay khớp động với xương bả vai và có thể quay quanh trục của nó.

Chi có 5 ngón, ngón 1 (ngón cái) nằm đối diện với 4 ngón còn lại. Hệ xương đai ngực luôn có xương đòn, tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho cử động ngang của chi trước, một thể loại vận động rất cần thiết cho đời sống leo trèo. Nhờ cấu tạo đặc biệt này nên chi trước giảm đáng kể vai trò nâng đỡ cơ thể trong vận chuyển và khả năng cầm nắm tốt hơn gọi là tay. Thân chuyển dần tư thế nằm ngang của nhóm thú thành chiều thẳng đứng, đồng thời sự thay đổi đó cũng đã làm thay đổi vị trí của nhiều nội quan và não.

Hộp sọ tăng theo chiều cao và giảm nhiều chiều dài. Đáy hộp sọ nằm vuông góc với cột sống. Hai hố mắt gần nhau, mắt hướng về trước tạo nên kiểu nhìn lưỡng hình. Mũi ngắn; Thể tích hộp sọ tương đối lớn so với cơ thể và phát triển đồng thời với sự tăng thể tích não bộ.

Tăng thể tích não bộ là đặc điểm rất tiến hoá tiến bộ của thú linh trưởng. Răng thú linh trưởng có 2 loại: răng sữa và răng chính thức (difiodonte). Răng cửa to, răng hàm có 4 nón tù. Cấu tạo bộ răng thích nghi với chế độ ăn tạp nhưng thiên về thực vật (quả, lá).

Số lượng răng của các loài linh trưởng có thể biến đổi từ 32 đến 36 chiếc. Thú linh trưởng ở con đực, có một đôi tinh hoàn và luôn nằm trong bìu da ở ngoài bụng. Con cái có một đôi vú ngực phát triển, có tử cung đơn hoặc hai sừng. Nhau của Linh trưởng thuộc loại nhau tán, không rụng ở nhóm lemur và rụng ở các loài khác.

Thời gian mang thai dài, thường đẻ một con. Con non đẻ ra yếu, thời gian bú sữa dài. (Đặng Huy Huỳnh và cs 2007; Phạm Nhật 2002) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phân loại thú linh trưởng ở Việt Nam Đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu về khu hệ thú linh trưởng ở Việt Nam và đưa ra nhiều quan điểm phân loại thú linh trưởng khác nhau, các quan điểm này thay đổi theo thời gian và rất khác nhau giữa các tác giả (bảng 1.

Chẳng hạn, Phạm Nhật (2002) cho rằng thú linh trưởng Việt Nam bao gồm 25 loài và phân loài thuộc 3 họ; Roos (2004) cho rằng thú linh trưởng Việt Nam bao gồm 24 loài và phân loài thuộc 3 họ. Trong khi đó Groves (2004) chỉ ra rằng Việt Nam có 24 loài và phân loài. Tuy có sự khác nhau về số lượng loài, nhìn chung các tác giả đều thống nhất rằng khu hệ thú linh trưởng ở Việt Nam có 3 họ chính: Họ Cu li (Loridae), họ Khỉ (Cercopithecidae) và họ Vượn (Hylobatidae). Tổng kết về phân loại thú linh trưởng ở Việt Nam theo thời gian Năm Họ Số loài và phân loài Nguồn thông tin 2001 3 24 Groves (2001) 2002 3 25 Phạm Nhật (2002) 2004 3 24 Roos (2004) 2004 3 24 Groves (2004) Trong đề tài này, việc sử dụng hệ thống phân loại thú linh trưởng sẽ theo hệ thống phân loại của Groves (2004) vì đây là hệ thống phân loại phản ánh đầy đủ phân loại học của thú linh trưởng Việt Nam và được các nhà khoa học đang sử dụng rộng rãi.

Phân loại khu hệ thú linh trưởng Việt Nam theo Groves (2004) Tên loài TT Phổ thông Khoa học I Họ Cu li Loricidae 1 Cu li lớn Nycticebus bengalensis 2 Cu li nhỏ Nycticebus pygmaeus II Họ Khỉ Cercopithecidae 3 Khỉ cộc Macaca arctoides LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Tên loài TT Phổ thông Khoa học 4 Khỉ mốc Macaca assamensis 5 Khỉ đuôi lợn Macaca leonina 6 Khỉ vàng Macaca mulatta 7 Khỉ đuôi dài Macaca fascicularis III Họ Voọc Colobinae 8 Voọc xám Trachypithecus crepusculus 9 Voọc bạc Trachypithecus obscurus 10 Voọc gec manh Trachypithecus germaini 11 Voọc đen má trắng Trachypithecus francoisi 12 Voọc đầu vàng Trachypithecus poliocephalus 13 Voọc gáy trắng Trachypithecus hatinhensis 14 Voọc đen tuyền Trachypithecus ebenus 15 Voọc mông trắng Trachypithecus delacouri 16 Chà vá chân nâu Pygathrix nemaeus 17 Chà vá chân đen Pygathrix nigripes 18 Chà vá chân xám Pygathrix cinerea 19 Voọc mũi hếch Rhinopithecus avunculus IV Họ Vượn Hylobatidae 20 Vượn đen tuyền Nomascus concolor 21 Vượn đen Hải Nam Nomascus nasutus 22 Vượn đen má trắng Nomascus leucogenys 23 Vượn siki Nomascus siki 24 Vượn má hung Nomascus gabriellae (Nguồn: Groves, 2004) 1. Phân bố Linh trưởng Việt Nam Ở Việt Nam, thú Linh trưởng phân bố hầu khắp các tỉnh có rừng trong cả nước, một số loài có vùng phân bố rộng như: Cu li nhỏ, Khỉ cộc, Khỉ đuôi lợn, Khỉ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Trong khi đó, một số loài có phân bố rất hẹp như Voọc Hà Tĩnh, Voọc mông trắng, Voọc Cát Bà và Voọc mũi hếch. Phân bố thú linh trưởng theo Sách Đỏ Việt Nam năm 2007 được tổng hợp trong bảng 1.

Phân bố thú linh trưởng theo Sách Đỏ Việt Nam năm 2007 TT Tên loài Phân bố Cao Bằng (Ba Bể), Thái Nguyên (Chợ Đồn, Đình Cả, 1 Cu li lớn Chợ Rả), Lạng Sơn, Hòa Bình, Quảng Trị (Lao Bảo) Thừa Thiên Huế Có nhiều nơi: Hà Giang, Tuyên Quang, Lai Châu, Sơn 2 Cu li nhỏ La, Hòa Bình, Hà Tây, Ninh Bình, Quảng Trị, Gia Lai, Kontum , Đắc Lắc, Lâm Đồng, Đồng Nai, Phú Yên. Loài này phân bố từ Quảng Nam - Đà Nẵng trở vào các 3 Khỉ đuôi dài tỉnh phía Nam Tuyên Quang, Yên Bái, Lào Cai, Bắc Thái, Sơn La, Hòa Bình, Hà Tây, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, 4 Khỉ đuôi lợn Thừa Thên - Huế, Gia Lai, Kontum , Đắc Lắc, Lâm Đồng, Đồng Nai, Tây Ninh. Bắc Thái, Lạng Sơn, Sơn La, Hòa Bình, Hà Tây, 6 Khỉ mốc Quảng Ninh, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 TT Tên loài Phân bố khỉ vàng phân bố khắp các tỉnh có rừng từ Gia Lai trở 7 Khỉ vàng ra Bắc kể cả các đảo gần bờ.

Từ Thanh Hóa (19030 độ vĩ bắc) dọc dãy Trường Sơn 8 Chà vá chân nâu tới Gia Lai, Kontum , Đắc Lắc, Lâm Đồng, Đồng Nai, Sông Bé, Tây Ninh. 9 Chà vá chân xám Phía Tây tỉnh Quảng Nam và Tỉnh Kon Tum Kontum (Sa Thầy), Đắc Lắc (Nam Ca), Lâm Đồng (Di Linh), thành phố Hồ Chí Minh, Vườn quốc gia Núi 10 Chà vá chân đen Chúa, Ninh Thuận và mới phát hiện một quần thể khá lớn ở núi Chứa Chan thuộc tỉnh Đồng Nai Vượn đen má Tuyên Quang (Nà Hang, Chiêm Hóa), Cao Bằng , Lạng 11 trắng Sơn, Quảng Ninh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 TT Tên loài Phân bố Yên Bái (Trấn Yên, Nghĩa Lộ), Lai Châu, Hà Tây, Hòa Bình Vĩnh Phú, (Thanh Sơn), Ninh Bình (Hoàng 20 Voọc xám Long), Thanh Hóa (Lang Chánh, Hồi Xuân), Nghệ An (Quế Phong, Quỳ Châu, Kỳ Sơn, Tương Dương, Anh Sơn). 21 Voọc đầu trắng Hải Phòng (đảo Cát Bà).

Kon Tum, Gia Lai vào đến Tây Ninh và Đồng Nai, Voọc bạc géc 22 phía Nam đồng bằng sông Cửu Long ở Kiên Giang và manh trên đảo Phú Quốc 23 Voọc gáy trắng Hà Tĩnh, Quảng Bình Mường La (Sơn La), Mù Căng Chải, Văn Bàn (Yên 24 Voọc đen tuyền Bái) (Nguồn Sách Đỏ Việt Nam 2007) Vùng phân bố của các loài thú linh trưởng Việt Nam đại đa số đang ngày càng thu hẹp chẳng hạn như Voọc mũi hếch trước kia từng phân bố ở Ba Bể - Bắc Kạn nhưng đến năm 2007 trở về đây khu vực này không còn ghi nhận lại của chúng. Đối với Voọc đen má trắng trước kia phân bố ở hầu hết các tỉnh vùng Đông Bắc Việt Nam, tuy nhiên cho đến nay quần thể loài này chỉ giới hạn ở một số tỉnh như Hà Giang, Tuyên Quang, Bắc Kạn, Thái Nguyên với số lượng quần thể nhỏ và bị chia cắt (Nadler và cs, 2003). Tình trạng các loài linh trưởng Việt Nam Việt Nam có thể nói là trung tâm đa dạng thú linh trưởng của thế giới song hầu hết các loài ở đây đều đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng ngày càng cao, thể hiện bằng số lượng các loài có mặt trong Sách Đỏ các năm. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Tình trạng các loài linh trưởng Việt Nam Phân theo cấp TT Sách Đỏ năm LR Cấp VU Cấp EN CR 1 1992 9 5 2 2000 9 7 3 2007 3 6 7 4 1. Các mối đe dọa đối với khu hệ thú linh trưởng Mất nơi sống và săn bắt là hai mối đe dọa chính đối với khu hệ thú linh trưởng ở Việt Nam hiện nay (Phạm Nhật, 2002; Nadler và cộng sự, 2003; Đồng Thanh Hải 2009; Boonratana và Lê Xuân Cảnh, 2006). Khác với các nhóm động vật khác, thú linh trưởng sống chủ yếu ở rừng tự nhiên, chỉ một số loài vãng lai đi kiếm ăn trên các nương rẫy hoặc ven khe suối gần rừng. Vì vậy, mất rừng tự nhiên là mất hết tất cả các điều kiện sống cơ bản của chúng.

Theo Viện điều tra quy hoạch rừng (FIPI), thì diện tích rừng tự nhiên của Việt Nam năm 1943 có 14.3 triệu ha, so với năm 1990 chỉ có 8,43 triệu ha. Đến năm 2000 diện tích rừng tự nhiên có tăng lên 9.444 triệu ha, nhưng phần lớn là rừng phục hồi. Những diện tích rừng này chỉ có thể giúp các loài cu li, khỉ mở rộng vùng sống, nhưng các loài voọc, vượn vẫn chưa có cơ hội có thêm sinh cảnh vì diện tích rừng giàu, rừng trung bình và rừng núi đá, nơi sống chính của các loài linh trưởng không tăng lên. Mất nơi sống, các quần thể linh trưởng giảm khả năng tăng trưởng và phát triển.

Mặt khác, mất rừng buộc các quần thể thú linh trưởng phải co cụm lại và chính điều này tạo thuận lợi cho các thợ săn tiêu diệt chúng một cách dễ dàng và nhanh chóng hơn. Săn bắt bừa bãi là mối đe dọa quan trọng thứ hai. Săn bắt thú linh trưởng có từ khi loài người xuất hiện và càng ngày càng phát triển. Cùng với sự phát triển khoa học kỹ thuật và trí thông minh của con người là sự phát triển các hình thức và kỹ thuật săn bắt thú linh trưởng.