Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề chung về kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1.1 Khái niệm và vai trò của bán hàng Khái niệm về bán hàng: Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh và là quá trình thực hiện giá trị của hàng hoá. Đây là quá trình chuyển giao quyền sở hữu về hàng hóa từ tay người bán sang tay người mua để nhận quyền sở hữu về tiền tệ hoặc quyền được đòi tiền ở người mua. Xét về góc độ kinh tế: Bán hàng là quá trình hàng hóa của doanh nghiệp được chuyển từ hình thái vật chất (hàng) sang hình thái tiền tệ (tiền).
Quá trình bán hàng của doanh nghiệp nói chung và của doanh nghiệp thương mại nói riêng có những đặc điểm chính sau đây: Có sự trao đổi thỏa thuận giữa người mua và người bán, người bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua, họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền. Có sự thay đổi quyền sở hữu về hàng hóa: Người bán mất quyền sở hữu, người mua có quyền sở hữu về hàng hóa mua bán. Trong quá trình bán hàng hóa, các doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hóa và nhận lại của khách hàng một khoản gọi là doanh thu bán hàng. Số doanh thu này là cơ sở để doanh nghiệp xác định kết quả hoạt động kinh doanh.
Vai trò của bán hàng: Đối với một doanh nghiệp nói chung và một doanh nghiệp thương mại nói riêng, tổ chức công tác bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có vai trò quan trọng, từng bước hạn chế được sự thất thoát hàng hóa, phát hiện được những hàng hóa chậm luân chuyển để có biện pháp xử lý phù hợp nhằm thúc đẩy quá trình tuần hoàn vốn. Tìm ra những biện pháp thiếu sót mất cân đối giữa khâu mua - khâu dự trữ và khâu bán để có biện pháp khắc phục kịp thời. 5 Đối với nền kinh tế quốc dân: Thực hiện tốt khâu bán hàng là cơ sở cho sự điều hòa giữa sản xuất và tiêu dùng, đảm bảo sự phát triển cân đối cho từng ngành. Đối với người tiêu dùng: Bán hàng là cầu nối đưa sản phẩm từ doanh nghiệp đến tay người tiêu dùng, thông qua đó khách hàng đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng, có thể mua sản phẩm một cách dễ dàng và nhanh chóng.2 Các phương thức bán hàng Trong nền kinh tế thị trường bán hàng hoá được thực hiện theo nhiều phương thức khác nhau, theo đó hàng hoá vận động đến tận tay người tiêu dùng.Việc lựa chọn và áp dụng linh hoạt các phương thức bán hàng đã góp phần không nhỏ vào thực hiện kế hoạch bán hàng của doanh nghiệp.
Dưới đây là một số phương thức bán hàng Các phương thức bán hàng Bán buôn Bán lẻ Bán buôn Bán buôn Bán lẻ thu Bán lẻ không Bán hàng không qua qua kho tiền tập thu tiền tập tự động kho trung trung Trực Chuyển hàng tiếp chờ chấp nhận Sơ đồ 1.1: Các phương thức bán hàng doanh nghiệp * Phương thức bán buôn: Bán buôn hàng hoá được hiểu là hình thức bán hàng cho người mua trung gian để họ tiếp tục chuyển bán hoặc bán cho các nhà sản xuất. Trong phương thức bán buôn thì có hai phương thức: - Bán buôn qua kho: Là bán buôn hàng hoá mà hàng hoá đó được xuất ra từ kho bảo quản của doanh nghiệp. 6 - Bán buôn không qua kho: Là hình thức bán mà các doanh nghiệp thươngmại sau khi tiến hành mua hàng hoá không đưa về nhập kho mà chuyển thẳng đến cho bên mua. Nó bao gồm bán buôn trực tiếp và chuyển hàng chờ chấp nhận * Phương thức bán lẻ: Bán lẻ hàng hóa là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc cho tổ chức kinh tế, đơn vị kinh tế, tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ.
Bao gồm ba phương thức bán hàng: bán lẻ thu tiền tập trung, bán lẻ không thu tiền tập trung và bán lẻ tự động. Phương pháp tính giá hàng hóa a. Tính giá hàng hóa nhập kho * Đối với hàng hóa mua về nhập kho: - Trường hợp mua hàng trong nước: Giá thực tế = Giá mua + Chi phí thu mua – Khoản giảm giá Trong đó: Giá mua: Căn cứ theo hóa đơn. Chi phí thu mua có thể bao gồm các chi phí vận chuyển, bốc xếp, phí bảo quản, bảo hiểm, hao hụt trên đường đi, tiền thuê kho bãi; chi phí của bộ phận thu mua độc lập, chi phí gia công chế biến trước khi nhập kho.
Các chi tiêu trên có thể tính theo giá chưa có thuế GTGT hoặc tính theo giá thanh toán, tức là giá có thuế GTGT, phụ thuộc vào công dụng của hàng hóa và tùy theo từng trường hợp. Khoản giảm giá (nếu có) là khoản giảm giá phát sinh sau khi nhận hàng và xuất phát từ việc giao hàng không đúng qui cách, thời hạn … đã ký kết. * Đối với hàng hóa thuê ngoài gia công chế biến: Giá thực tế hàng hóa thuê ngoài gia công chế biến gồm: giá thực tế xuất kho đem gia công cộng chi phí vận chuyển, phí bốc xếp, phí bảo hiểm và tiền trả cho người gia công. 7 * Trường hợp hàng hóa, dịch vụ mua vào được dùng hóa đơn, chứng từ đặc thù: Giá thanh toán là giá đã có thuế GTGT thì doanh nghiệp được căn cứ vào hàng hóa, dịch vụ mua vào đã để xác định giá trị mua chưa có thuế và thuế GTGT đầu vào được khấu trừ.
Giá mua chưa có Giá thanh toán = thuế 1 + Thuế suất GTGT Thuế GTGT được khấu trừ = Giá thanh toán – Giá mua chưa thuế Nếu doanh nghiệp mua hàng chịu thuế bán hàngđặc biệt của đơn vị sản xuất để bán thì thuế GTGT đầu vào khấu trừ tính theo tỷ lệ 1% trên giá mua chưa có thuế. * Nguyên tắc hạch toán hàng hóa: Kế toán phải phản ánh riêng biệt giá trị hàng hóa mua vào và chi phí thu mua hàng hóa. Trong đó: Giá chưa có thuế Giá mua vào Thuế nhập khẩu Các khoản giảm = GTGT hay giá + - của hàng hóa hay thuế khác giá khác thanh toán Chi phí thu mua Chi phí thu mua hàng Hao hụt định mức phát sinh = + hàng hóa hóa thực tế phát sinh trong quá trình mua hàng Nếu doanh nghiệp hạch toán hàng tồn kho theo phương pháp kê khai thường xuyên thì hằng ngày khi xuất kho hàng hóa để bán thì kế toán sẽ tính toán và ghi chép vào các tài khoản có liên quan theo chỉ tiêu giá mua của hàng hóa. Đến cuối kỳ trước khi xác định kết quả kinh doanh, kế toán phải phân bổ chi phí thu mua hàng hóa cho hàng đã bán trong kỳ và hàng tồn kho cuối kỳ để tính giá vốn của hàng bán và giá vốn của hàng tồn cuối kỳ.
Việc lựa chọn tiêu thức phân bổ chi phí thu mua hàng hóa tùy thuộc vào tình hình cụ thể của mỗi doanh nghiệp, nhưng phải được thực hiện nhất quán trong niên độ kế toán. 8 Chi phí thu Chi phí thu mua Chi phí thu mua hàng Trị giá hàng hóa tồn đầu kỳ + mua phân bổ hóa phát sinh trong kỳ hàng xuất = x cho hàng bán Trị giá hàng tồn đầu Trị giá hàng mua vào bán trong trong kỳ + kỳ kỳ trong kỳ b. Phương pháp tính giá hàng hóa xuất kho Trị giá thực tế hàng hóa xuất kho có thể được xác định theo một trong 3 phương pháp: - Phương pháp bình quân gia quyền cả kỳ dự trữ: Trị giá vốn thực tế của hàng hóa xuất kho được tính căn cứ vào số lượng xuất trong kỳ và đơn giá bình quân gia quyền,theo công thức: Đơn giá bình quân Trị giá vốn hàng Số lượng thành phẩm = x gia quyền cả kỳ dự hoá xuất bán xuất bán trữ Giá trị thực tế hàng Giá trị hàng hóa thực tế Đơn giá bình hóa tồn kho đầu kỳ + nhập trong kỳ quân gia quyền dự trữ = Số lượng hàng hóa Số lượng hàng hóa nhập + tồn đầu kỳ trong kỳ Theo cách tính này,khối lượng tính toán giảm nhưng chỉ tính được giá trị vốn thực tế của hàng hóa vào thời điểm cuối kỳ nên không thể cung cấp thông tin kịp thời.Đơn giá bình quân có thể được xác định sau mỗi lần nhập được gọi là đơn giá bình quân liên hoàn.Theo phương pháp này thì cứ mỗi lần nhập kho thành phẩm thì kế toán lại tiến hành tính lại đơn giá xuất kho thành phẩm một lần. - Phương pháp nhập trước – xuất trước (FIFO): Phương pháp này dựa trên giả thuyết hàng hóa nhập trước sẽ được xuất trước.
Do đó, giá trị hàng hóa xuất kho được tính hết theo giá nhập kho lần trước rồi mới tính tiếp giá nhập kho lần sau. 9 - Phương pháp giá thực tế đích danh: Phương pháp này được sử dụng trong trường hợp doanh nghiệp quản lý hàng hóa theo từng lô hàng nhập. Hàng xuất kho của lô nào thì lấy đơn giá của lô hàng đó để tính. Phương thức thanh toán Thanh toán ngay: Là hình thức bán hàng thu tiền ngay bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản, việc giao hàng và thanh toán tiền hàng được thực hiện ở cùng một thời điểm, do vậy việc bán hàng được hoàn tất ngay khi giao hàng và nhận tiền.
Theo phương thức này khách hàng có thể được hưởng chiết khấu theo hóa đơn. Thanh toán trả chậm: Theo phương thức này công ty chuyển giao hàng hóa cho khách hàng, khách hàng chấp nhận thanh taosn nhưng chưa trả tiền ngay, thời điểm thu tiền không trùng với thời điểm giao hàng. Việc thanh toán này phụ thuộc vào sự ưu đãi của công ty đối với mỗi khách hàng. Khách hàng có thể trả chậm bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản cho công ty.Các hình thức thanh toán Thanh toán bằng tiền mặt: Là hình thức bán hàng thu tiền ngay nghĩ là khi giao hàng cho người mua thì nộp tiền ngay cho thủ quỹ.Theo phương thức này thì khách hàng có thể hưởng chiết khấu theo hóa đơn.
Thanh toán không dùng tiền mặt: Chuyển khoản qua ngân hàng,séc,ngân phiếu,chứng từ sử dụng trong hình thức thanh toán này là hóa đơn GTGT. Những nội dung của kế toán bán hàng 1. Kế toán giá vốn hàng bán Giá vốn hàng bán là giá thực tế xuất kho của hàng hóa, sản phẩm và đã được xác định là bán hàng để xác định kết quả hoạt động kinh doanh trong kỳ. * Chứng từ, sổ sách sử dụng: - Chứng từ: Phiếu xuất kho, thẻ kho, phiếu xuất … - Sổ sách: Sổ chi tiết TK 632, Sổ cái TK 632.