CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề chung về kế toán bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp. Khái niệm, vai trò và ý nghĩa của kế toán bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp 1. Khái niệm về bán hàng và xác định kết quả kinh doanh.
Bán hàng là hoạt động đặc trưng chủ yếu của doanh nghiệp, là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, là quá trình người bán chuyển giao quyền sở hữu hàng hoá cho người mua để nhận quyền sở hữu về tiền tệ hoặc quyền đòi tiền ở người mua. Kết quả kinh doanh là kết quả cuối cùng về các hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp trong một kỳ kế toán nhất định, hay kết quả kinh doanh là biểu hiện bằng tiền phần chênh lệch giữa tổng doanh thu và tổng chi phí của các hoạt động kinh tế đã được thực hiện. Kết quả kinh doanh được biểu hiện bằng lỗ hoặc lãi. Vai trò, ý nghĩa của kế toán bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh.
Bán hàng đóng một vai trò rất quan trọng không chỉ đối với bản thân mỗi doanh nghiệp mà với cả sự phát triển chung của toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Đối với doanh nghiệp: Hoạt động bán hàng chính là điều kiện tiên quyết giúp cho doanh nghiệp tồn tại và phát triển, giúp doanh nghiệp có thu nhập để bù đắp chi phí bỏ ra và có điều kiện để mở rộng sản xuất kinh doanh. Đối với người tiêu dùng: Bán hàng giúp cung cấp hàng hóa, sản phẩm từ doanh nghiệp đến tay người tiêu dùng, thông qua đó khách hàng được đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, có thể mua sản phẩm, hàng hóa một cách dễ dàng và nhanh chóng. Đối với nền kinh tế quốc dân: Thực hiện tốt khâu bán hàng là điều kiện để kết hợp chặt chẽ giữa lưu thông hàng hoá và lưu thông tiền tệ, thực hiện chu chuyển tiền mặt, ổn định và củng cố giá trị đồng tiền, là điều kiện để ổn định và nâng cao đời sống của người lao động nói riêng và của toàn xã hội nói chung.
Nhiệm vụ và đặc điểm của kế toán bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh Để công tác kế toán đạt hiệu quả, kế toán bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh cần phải thực hiện các nhiệm vụ chủ yếu sau đây: Ghi chép, phản ánh kịp thời, đầy đủ, chính xác tình hình bán hàng của doanh nghiệp trong kỳ, chi tiết khối lượng hàng hóa dịch vụ mua vào, bán ra, tồn kho cả về số lượng, chất lượng và giá trị. Tính toán và phản ánh chính xác tổng giá thanh toán của hàng bán ra, bao gồm cả doanh thu bán hàng, thuế giá trị gia tăng đầu ra của từng mặt hàng, từng hóa đơn, từng khách hàng, đồng thời kiểm tra đôn đốc tình hình thu hồi và quản lý tiền hàng, quản lý khách nợ, tránh bị chiếm dụng vốn bất hợp lý. Xác định chính xác giá mua thực tế của lượng hàng đã tiêu thụ nhằm xác định kết quả bán hàng; đồng thời tập hợp đầy đủ, chính xác, kịp thời các khoản chi phí bán hàng thực tế phát sinh và kết chuyển, phân bổ chi phí cho hàng tiêu thụ, làm căn cứ để xác định kết quả kinh doanh. Cung cấp thông tin cần thiết tình hình bán hàng phục vụ cho việc chỉ đạo, điều hành hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp cũng như tình hình thực hiện nghĩa vụ với nhà nước.
Các phương thức bán hàng trong doanh nghiệp a) Phương thức bán buôn Bán buôn hàng hoá là phương thức bán hàng cho các doanh nghiệp thương mại, các doanh nghiệp sản xuất. để thực hiện bán ra hoặc để gia công chế biến rồi bán ra. Trong bán buôn hàng hoá, thường bao gồm hai phương thức sau đây: 6 - Bán buôn qua kho: Theo hình thức này, hàng hóa mua về được nhập kho rồi từ kho xuất bán ra. - Bán hàng hóa không qua kho (Vận chuyển thẳng): Theo hình thức này, hàng hóa sẽ được chuyển thẳng từ đơn vị cung cấp đến đơn vị mua hàng mà không phải chuyển về kho của Công ty cũng như kho của đơn vị trung gian.
b) Phương thức bán lẻ Là bán hàng cho khách hàng có nhu cầu nhỏ lẻ, thường thanh toán ngay. Vì hàng hóa bán lẻ phải trải qua nhiều giai đoạn từ mua hàng nhập kho, lưu kho, xuất kho bán hàng nên giá bán lẻ sẽ cao hơn, việc tăng doanh số của doanh nghiệp chậm hơn nhưng lại tiếp cận được nhiều thông tin khách hàng hơn. Công ty áp dụng phương thức này theo hình thức bán hàng thu tiền tập trung. Theo hình thức này, nhân viên bán hàng chỉ phụ trách việc giao hàng, còn việc thu tiền có người chuyên trách làm công việc này.
Trình tự được tiến hành như sau: Khách hàng xem xong hàng hóa và đồng ý mua, người bán viết hóa đơn bán lẻ giao cho khách hàng đưa đến chỗ thu tiền để thanh toán được đóng dấu “Đã thu tiền”, khách hàng mang hóa đơn đó đến nhận hàng. Cuối ngày, người thu tiền tổng hợp số tiền đã thu để xác định doanh số bán hàng, định kì kiểm kê hàng hóa, tính toán lượng hàng đã bán ra để xác định tình hình bán hàng thừa thiếu tại quầy. c) Phương thức bán hàng đại lý Là phương thức bán hàng mà trong đó doanh nghiệp thương mại giao hàng cho cơ sở nhận bán đại lý, ký gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng. Sau khi bán được hàng, cơ sở đại lý thanh toán tiền hàng cho doanh nghiệp thương mại và được hưởng một khoản tiền gọi là hoa hồng đại lý.
Các phương thức thanh toán Tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố như trị giá lô hàng bán, mức độ tín nhiệm lẫn nhau mà doanh nghiệp thương mại và người mua có thể thoả thuận lựa 7 chọn sử dụng các phương thức thanh toán khác nhau. Hiện nay các doanh nghiệp thường áp dụng hai phương thức thanh toán: - Thanh toán ngay: Theo phương thức này, Công ty chuyển giao hàng cho khách hàng và thu tiền ngay, hành vi giao và nhận xảy ra đồng thời với hành vi thu tiền nên doanh thu tiêu thụ cũng là danh thu bán hàng nhập quỹ. - Thanh toán trả chậm: Theo phương thức này Công ty chuyển giao hàng hóa cho khách hàng, khách hàng chấp nhận thanh toán nhưng chưa trả tiền ngay, thời điểm thu tiền không trùng với thời điểm giao hàng. Việc thanh toán này phụ thuộc vào sự ưu đãi của Công ty đối với mỗi khách hàng.
Khách hàng có thể trả chậm bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản cho Công ty. Các hình thức thanh toán. - Thanh toán bằng tiền mặt: Là hình thức bán hàng thu tiền ngay nghĩa là khi giao hàng cho người mua thì nộp tiền ngay cho thủ quỹ. Theo phương thức này thì khách hàng có thể hưởng chiết khấu theo hóa đơn.
- Thanh toán không dùng tiền mặt: Chuyển khoản qua ngân hàng. Nội dung công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp. Kế toán giá vốn hàng bán 1. Khái niệm Giá vốn hàng bán là giá trị thực tế xuất kho của sản phẩm, hàng hoá và đã được xác định là tiêu thụ để xác định hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ.
Các phương pháp xác định trị giá vốn hàng hoá xuất bán: Bước 1: Tính trị giá mua thực tế của hàng xuất bán. Giá xuất kho hàng hoá có thể được tính theo một trong các phương pháp sau: + Phương pháp giá thực tế đích danh Theo phương pháp này khi xuất kho hàng hóa thì căn cứ vào số lượng hàng xuất kho thuộc lô nào và đơn giá thực tế của lô đó để tính trị giá vốn thực tế của hàng hóa xuất kho. Đây là phương án tốt nhất, nó tuân thủ nguyên 8 tắc của kế toán, chi phí thực tế phù hợp với doanh thu thực tế. Giá trị hàng xuất kho đem bán phù hợp với doanh thu thực tế mà nó tạo ra.
+ Phương pháp bình quân gia quyền Theo phương pháp này, trị giá thực tế của hàng xuất kho trong kỳ được tính theo công thức sau: Giá trị thực tế hàng Giá trị thực tế hàng Giá trị thực hóa tồn đầu + hóa nhập trong kỳ Số lượng tế hàng xuất = x hàng hóa kho trong kỳ Trị Số lượng hàng Số lượng hàng hóa + xuất trong kỳ hóa tồn đầu kỳ nhập trong kỳ + Phương pháp nhập trước xuất trước (FIFO): Phương pháp này dựa trên giả thuyết là hàng hóa nhập trước sẽ được xuất bán trước, do đó giá trị hàng hóa xuất kho được tính hết theo giá nhập kho lần trước rồi mới tính tiếp theo giá nhập kho lần sau. Bước 2: Tính chi phí thu mua phân bổ cho hàng xuất bán trong kỳ Chi phí hàng phân bổ Chi phí thu mua Chi phí thu mua cho hàng hoá tồn đầu kỳ + hàng phát sinh Trị giá mua phân bổ cho hàng = trong kỳ x hàng hoá xuất bán trong kỳ Trị giá mua hàng còn đầu Trị giá mua hàng xuất bán + kỳ nhập trong kỳ trong kỳ Bước 3: Tính trị giá vốn hàng hoá xuất bán Trị giá vốn hàng Giá trị thực tế hàng xuất Chi phí thu mua phân = + hoá xuất bán bán trong kỳ bổ cho hàng xuất bán 1. Chứng từ, sổ sách sử dụng - Chứng từ sử dụng: Phiếu xuất kho, bảng kê nhập xuất tồn kho, phiếu xuất kho, bảng phân bổ giá và các chứng từ thanh toán khác.… - Sổ sách kế toán: Sổ chi tiết TK 632, sổ Cái TK 632… 9 1. Tài khoản sử dụng TK 632 – “Giá vốn hàng bán”.
- Kết cấu của tài khoản: Nợ Có Trị giá vốn của sản phẩm, Trị giá vốn của hàng hóa nhập lại kho hàng hóa tiêu thụ trong kỳ. Kết chuyển trị giá vốn hàng hóa đã tiêu thụ trong kỳ. Tài khoản 632 không có số dư cuối kỳ. Trong phần này chỉ đề cập đến giá vốn hàng bán theo phương pháp kê khai thường xuyên và hàng bán chịu thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ.