CHƯƠNG 1. NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VE HOAT ĐỘNG PHAP DIEN TẠI CÁC CO QUAN HANH CHÍNH NHÀ NƯỚC VIỆT NAM Ở TRUNG ƯƠNG 11. Khái quát về cơ quan hành chính nhà nước ở Trưng ương và khái niệm, đặc điểm, vai trò của hoạt động pháp điền tại các cơ quan hành chính nhà nước "Việt Namỡ Trung ương, 1. Cơquam hành chính nhà nước VigtNam é Trang wong Chúng ta déu biết rằng, Nha nước là một tổ chức lớn nhất trong tat cả các loại tổ chức.
Đó là loại tổ chức sinh ra với nhiều chức năng, nhiệm vu khác nhau tùy theo bồi cảnh ra đời của nó. Mỗi nước, tùy thuộc vào điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của từng giai đoạn lich sử phat triển nước minh ma có cách thức tổ chức bô máy nhà nước riêng, theo những nguyên tắc riêng. Chẳng hạn như, nguyên tắc bộ máy nha nước được tổ chức, hoạt động. trên cơ sở Hiển pháp va pháp luật (nguyên tắc pháp ché).
Hầu hết các nha nước đương đại đều có Hiển pháp, đồng thi hệ thing pháp luật quy định kha đây ait về cơ cầu tổ chức bộ máy nha nước, chức năng, nhiệm vụ, quyên han. cơ quan trong bộ máy nha nước Do vay, bô máy nha nước thực chất là cách thức tổ chức (hệ thông) các cơ quan nha nước từ trung ương đến địa phương dé triển khai thực thi pháp luật của nha nước va tùy thuộc các tư duy về quản lý nhà nước ma có những dạng tổ chức khác nhau. Đôi với Nhà nước Việt Nam, nguyên tắc trên cũng là nguyên tắc Hiển định. ‘va được ghi nhận trong Hiển pháp ngày cảng rõ rang, cụ thé hơn.
Sau khí Hiển. pháp năm 1992 ra đồi, với nhân thức mới về chủ ngiĩa 2 hội và những kinh nghiệm tích lũy trong thực tiễn tổ chức quyển lực nha nước, bộ máy nhà nước. để có cãi cách phù hợp hơn, đặc biệt là hệ thông cơ quan quản lý nhà nước (Các cơ quan quản lý nha nước lä những cơ quan do các cơ quan quyên lực nhà nước. lập ra và thưởng được goi là các cơ quan hành chính nha nước.
Các cơ quan nảy: thực biện việc quản ly mọi mặt hoạt động của quốc gia. Hệ thống các cơ quan. hành chính nhà nước- hành pháp - gồm có: Chính phi, các bộ, cơ quan ngang. bộ và ủy ban nhân dân các cấp.
Đây là cách phân loại cơ quan bảnh chính nha nước căn cứ theo phạm vi đơn vị hanh chính lãnh thé, trong đó cơ quan hảnh. chính nhà nước ở Trung ương gồm Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ, còn cơ quan hảnh chính nhà nước ở địa phương gầm Ủy ban nhân dân cấp tinh, Ủy. ‘ban nhân dân cấp huyện, Uy ban nhân dân cấp x4). Các quy định của Hiển pháp năm 2013 tiếp tục nhằm nâng cao hiệu lực của bộ máy nhà nước nói chung, trong đó có hệ thông cơ quan hành chính, đảm bao cho hoạt đồng bộ nảy bảnh pháp thực sự mạnh trong việc điều hành, quan lý nhà nước và lãnh đạo nên kinh tế đất nước.
Hiển pháp năm 2013 đã khẳng định rõ quyền hành pháp của Chính phủ (quyén thí bảnh pháp luật do cơ quan lập pháp ban hành, dé suit, tổ chức thực hiện các chính sách và điều hành zã hôi) nhằm tao điều kiện cho Chính phủ thục hiện tốt chức năng của minh, dé cao hơn nữa vai trở của Thủ tướng, các Bộ trưởng, Thi trưỡng cơ quan ngang bô và các thành viên khác của Chính phủ. Tôm lại, co quan hành chính nhà nước là bộ phẩm hop thành của bộ may nhà nước, trực thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp co quan quyền lực nhà. Trước cìng cấp, có phương điện hoạt đồng chủ yéu id hoạt động chấp hành - điều hành, có cơ cẩu tổ chức và phạm vi thẩm quyên đo pháp luật quy dinh.® Co thé khẳng định ring, các cơ quan hanh chính nha nước lả một bộ phân rất quan trong trong bô máy nhà nước. Các cơ quan hành chính nha nước có quyền nhân danh Nhà nước khi tham gia vào các quan hệ pháp luật nhằm thực hiện các quyển và nghĩa vụ pháp lý với mục đích hướng tới lợi ích công Các cơ quan hành chính nha nước được thành lập, có cơ cầu tổ chức vả hoạt ˆ Tường Đại học Luật Hà Nội, (2019), Giáo nh Lue Hồnh chính iệt Nem NXB Công an sin din, Tà Nội 203.
10 đông dựa trên những quy định của pháp luật (đó là những hoạt động được tiến hành trên cơ sở luật va để thi hành luật), có chức năng, nhiệm vụ, thẩm. quyển riêng va có những mối quan hệ phối hợp trong thực thi các công việc được giao tao thảnh chỉnh thé của bộ máy hảnh chính nha nước nhẩm thực hiện chức năng quản lý nha nước. Tat cả các cơ quan hanh chính nha nước có môi quan hệ chặt chế với nhau, đó lả mỗi quan hệ trực thuộc trên - dưới, trực thuộc ngang - dọc, quan hệ chéo. tao thành mét hé thông mả trung tâm chỉ đạo là Chính phi.
Để thực hiện quyển hành pháp hiệu lực va hiệu quả cao nhất, bộ máy hảnh chính nha nước được tổ chức vả hoạt đông theo hệ thong thứ bac, cấp trên chỉ đạo, lãnh đạo, cập dưới phục ting mênh lênh và chịu sự kiểm tra, giám sát của cấp trên trong hoạt động. Từ đó, cũng có thé thấy được rằng, cơ quan hành: chính nhà nước ở Thong ương (Chính phí các bộ, cơ quan ngang bộ) là rhiững cơ quen lành chỉnh: nhà nước có chic năng quân I hành chính nhà nước trên phen vi toàn bộ lãnh thd, đồng vai trò quan trong. chỉ dao các cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương Theo đô, Bộ trưỡng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ là trừng tâm lãnh đao, giúp Chinh phủ, Thủ tướng Chính phũ chỉ dao việc thực hiện các chính sách, Rễ hoạch cũa Nhà nước và việc thuc thi pháp luật trong cả nước “Phân lớn các văn bản pháp huật do các cơ quan này ban hành có hiệu lực trên Toàn quốc. Chính phũ do Quốc hội thành lập trên cơ sỡ để nghị của Chủ tích nước đổi với Thủ tướng và để nghị cia Thủ tướng với các thành viên còn lại của Chinh phi.
Chính phũ là cơ quan hanh chính nha nước cao nhất cia nước Công hòa XHCN Việt Nam (thống nhất quản lý nên hảnh chính quốc gia), thực hiên quyền hành phảp, là cơ quan chấp hành cia Quốc hội. Chính phủ có nhiềm vụ quản lý mọi mặt của đời sống sã hội trong phạm vi cả nước, thực hiện các chính sách đối nôi, đôi ngoại. Chinh phủ bão đăm việc thi hành Hiển " pháp, pháp luật, thing nhất quản tý vẻ kinh tế, văn hóa, xế hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của nha nước. Chỉnh phủ trực tiếp lãnh dao, chỉ đạo hoạt động của các bộ và ủy ban nhân dân các cấp.
Có thể nói, trong điêu kiện cụ thé của Việt Nam, Chính phủ lả một thiết chế chính trị - hành chính nhà nước, năm quyền hảnh pháp, dé xuất, xây dựng chính sách, tham gia qua trình lập pháp, thực hiền quyển kiến nghĩ lập pháp, quyển lập quy dé thực hiện các luật, quản lý công việc hàng ngay của Nhà nước, tổ chức bô máy bảnh chính nhà nước và quan lý nhân sự của bộ máy đỏ. Chính phủ chịu trảch nhiệm trước Quốc hôi và bao cáo công tắc với Quốc hội, Uy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tích nước. Thủ tướng Chính phủ là người đứng đầu Chỉnh phi, chíu trách nhiệm trước Quốc hội và bảo cáo công tác với Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quấc hồi, Chủ tịch nước. Thực hiện chủ trương đổi mới cơ cầu tổ chức các cơ quan của Chính.
phủ theo hướng quản ly đa ngành, đa lĩnh vực, bat đâu từ Nghị quyết Hội nghị "Trung ương khóa VI, cơ cầu tổ chức của Chính phi đã được sắp xếp, rút gon đầu mỗi, hiện nay có 22 bô va cơ quan ngang bộ. Bộ, cơ quan ngang bô la các cơ quan của Chính phi quản lý hảnh chính nhà nước cấp trung ương, chiu trách nhiệm thực hiên chức năng quản lý nba nước vé một hoặc một số ngành, lĩnh vực va các dich vụ công thuộc ngành, Tĩnh vực quản lý, đẳng thời, tổ chức thi hành và thea đối việc thi hành pháp luật liên quan đền ngành, lĩnh vực quản lý trong pham vi cả nước Số lượng và việc thành lập, bai bỏ bô, cơ quan ngang bô do Chính phủ trình Quốc hội quyết dinh Các Bộ trưởng, Thủ trường cơ quan ngang bộ chịu trách nhiệm trước Thủ tướng, trước Quốc hội về ngành, lĩnh vực mình phụ trách. Theo đó, "các bô, cơ quan ngang bộ được chia làm hai loại: BO quản lý ngành hoặc đa ngành là cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chuyên môn ở trung ương. quản lý các cơ quan, đơn vị, tổ chức có cùng chung mục đích hoặc có cùng chưng, cơ cầu lanh tế kỹ thuật, Bộ quản lý Tinh vực công tác trong phạm vi cả nước như.
kế hoạch, giá, tài chink.” Để thực thi quyền hành pháp, bô máy hành chính nha nước nói chung và Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ ở Trung wong nói riêng thực hiện hai quyển: quyền lập quy va tổ chức thực hiện (quyền hành chính). Ouyễn lập quy giai đoạn, có thể có những tên gọi khác nhau cho các loại văn bản này. Ở nước ta hiện có các loại văn bản pháp quy cấp trung wong như Nghị định của Chính phi, Quyết định của Thi tướng Chính phủ, Thông tư của Bô trưởng, để cụ thé hóa luật, thực hiện luật nhằm điều chỉnh những quan hệ kinh tế - xã. hội thuộc phạm vi quyên hành pháp.
Dưới góc đô pháp luật, co thể xem đây là sự ủy quyền của lập pháp cho hành pháp để điêu hành các hoạt đông cụ thé la quyền lực nhà nước. Oiyễn hờn chinh là quyền tổ chức ra bộ may ha chính, sắp xếp nhân sự, điều hành công việc quốc gia, sử dung nguồn tài chính ngân sách và công sẵn dé thực hiện những chỉnh sách của đất nước. Đó Ja quyên tổ chức, điều hành các hoạt đông kinh té - xế hội, đưa pháp luật vào đời sống nhằm giữ gìn an ninh trật tự xã hội, phục vu lợi ích công, bão dim dân sinh và giải quyết các van đề xã hội để phát triển đất nước.